नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

सुत्तन्तपिटक

संयुत्तनिकाये

सगाथावग्गपाळि

संगायनस्स पुच्छा विस्सज्जना

पुच्छा – पठममहासंगीतिकाले आवुसो धम्मसंगाहका महाकस्सपादयो महाथेरवरा पोराणसंगीतिकारा पठमं विनयपिटकं संगायित्वा तदनन्तरं सुत्तन्तपिटकं संगायन्ता दीघनिकायञ्च मज्झिमनिकायञ्च संगायित्वा तदनन्तरं किंनाम पावचनं संगायिंसु.

विस्सज्जना – पठममहासंगीतिकाले भन्ते धम्मसंगाहका महाकस्सपादयो पोराणथेरवरा पठमं विनयपिटकं संगायित्वा तदनन्तरं सुत्तन्तपिटकं संगायन्ता दीघनिकायञ्च मज्झिमनिकायञ्च संगायित्वा तदनन्तरं सत्तहि च सुत्तसहस्सेहि सत्तहि च सुत्तसतेहि द्वासट्ठिया च सुत्तेहि पटिमण्डितं भाणवारसतपरिमाणं संयुत्तनिकायं नाम पावचनं संगायिंसु.

पुच्छा – संयुत्तनिकाये च आवुसो सगाथावग्गो निदानवग्गो खन्धवग्गो सळायतनवग्गो महावग्गोति पञ्चसंयुत्तप्पकरणानि, तेसु पठमं कतरं संयुत्तप्पकरणं ते संगायिंसु.

विस्सज्जना – पञ्चसु भन्ते संयुत्तप्पकरणेसु पठमं सगाथावग्गसंयुत्तप्पकरणं संगायिंसु.

पुच्छा – सगाथावग्गेपि आवुसो देवतासंयुत्तादिवसेन एकादससंयुत्तानि, तेसु पठमं कतरं संयुत्तं ते संगायिंसु.

विस्सज्जना – एकादससु भन्ते संयुत्तेसु पठमं देवतासंयुत्तं संगायिंसु.

पुच्छा – देवतासंयुत्तेपि आवुसो नळवग्गादयो अट्ठ वग्गा, ओघतरणसुत्तादीनि च एकासीति सुत्तानि, तेसु पठमं कतरं वग्गं कतरञ्च सुत्तं सगायिंसु.

विस्सज्जना – अट्ठसु भन्ते वग्गेसु पठमं नळवग्गं एकासीतिया च सुत्तेसु पठमं ओघतरणसुत्तं संगायिंसु.

साधु साधु आवुसो, मयम्पि दानि ततोयेव पट्ठाय संगीतिपुब्बङ्गमानि पुच्छनविस्सज्जनकिच्चानि आवहितुं समारभार.

देवतासंयुत्त

ओघतरणसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन ओघतरणसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते अञ्ञतरं देवतं आरब्भ भासितं, अञ्ञतरा भन्ते देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि, एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवन्तं एतदवोच ‘‘कथं नु त्वं मारिस ओघमतरी’’ति,

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘अपतिट्ठं ख्वाहं आवुसो अनायूहं ओघमतरिं’’ति, एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

अच्चेन्तिसुत्त

पुच्छा – अच्चेन्तिसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते अञ्ञतरं देवतं आरब्भ भासितं. अञ्ञतरा भन्ते देवता भगवन्तं एतदवोच–

‘‘अच्चेन्ति काला तरयन्ति रत्तियो,

वयोगुणा अनुपुब्बं जहन्ति,

एतं भयं मरणे पेक्खमानो,

पुञ्ञानि कयिराथ सुखावहानी’’ति–

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं –

‘‘अच्चेन्ति काला तरयन्ति रत्तियो,

वयोगुणा अनुपुब्बं जहन्ति,

एतं भयं मरणे पेक्खमानो,

लोकामिसं पजहे सन्तिपेक्खो’’ति –

एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

सत्तिसुत्त

पुच्छा – सत्तिसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते अञ्ञतरं देवतं आरब्भ भासितं, अञ्ञतरा भन्ते देवता भगवन्तं एतदवोच–

‘‘सत्तिया विय ओमट्ठो, डय्हमानोव मत्थके;

कामरागप्पहानाय, सतो भिक्खु परिब्बजे’’ति–

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

सत्तिया विय ओमट्ठो डय्हमानोव मत्थके;

सक्कायदिट्ठिप्पहानाय, सतो भिक्खु परिब्बजेति;

एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

सत्तिया विय ओमट्ठो, डय्हमानोव मत्थके;

कामरागप्पहानाय, सतो भिक्खु परिब्बजे –

सत्तिया विय ओमट्ठो, डय्हमानोव मत्थके,

सक्कायदिट्ठिप्पमानाय, सतो भिक्खु परिब्बजे –

जटासुत्त

पुच्छा – जटासुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते अञ्ञतरं देवतं आरब्भ भासितं, अञ्ञतरा भन्ते देवता भवगन्तं एतदवोच–

‘‘अन्तो जटा बहिजटा, जटाय जटिता पजा;

तं तं गोतम पुच्छामि, को इमं विजटये जट’’न्ति–

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं –

सीले पतिट्ठाय नरो सपञ्ञो, चित्तं पञ्ञञ्च भावयं;

आतापी निपको भिक्खु, सो इमं विजटये जटं.

येसं रागो च दोसो च, अविज्जा च विराजिता;

खीणासवा अरहन्तो, तेसं विजटिता जटाति;

एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

सीले पतिट्ठाय नरो सपञ्ञो, चित्तं पञ्ञञ्च भावयं;

आतापी निपको भिक्खु, सो इमं विजटये जटं–

येसं रागो च दोसो च, अविज्जा च विराजिता;

खीणासवा अरहन्तो, तेसं विजटिता जटा–

यत्थ नामञ्च रूपञ्च, असेसं उपरुज्झति;

पटिघं रूपसञ्ञा च, एत्थेसा छिज्जते जटा.

अच्छरासुत्त

पुच्छा – अच्छरासुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते अञ्ञतरं देवपुत्तं आरब्भ भासितं. अञ्ञतरो भन्ते देवपुत्तो भगवन्तं एतदवोच–

‘‘अच्छरागणसङ्घट्ठं, पिसाच गणसेवितं;

वनन्तं मोहनं नाम, कथं यात्रा भविस्सती’’ति.

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

‘‘उजुको नाम सो मग्गो, अभया नाम सा दिसा,

रथो अकूजनो नाम, धम्मचक्केहि संयुतो.

हिरी तस्स अपालम्बो, सत्यस्स परिवारणं;

धम्माहं सारथिं ब्रूमि, सम्मादिट्ठि पुरेजवं.

यस्स एतादिसं यानं, इत्थिया पुरिसस्स वा;

स वे एतेन यानेन, निब्बानस्सेव सन्तिके’’ति.

एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

अच्छरागणसङ्घुट्ठं, पिसाचगणसेवितं;

वनन्तं मोहनं नाम, कथं यात्रा भविस्सति–

जरासुत्त

पुच्छा – जरासुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते अञ्ञतरं देवतं आरब्भ भासितं. अञ्ञतरा भन्ते देवता भगवन्तं एतदवोच–

‘‘किं सु याव जरा साधु, किं सु साधु पतिट्ठितं;

किं सु नरानं रतनं, किं सु चोरेहि दूहर’’न्ति.

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

‘‘सीलं याव जरा साधु, सद्धा साधु पतिट्ठिता;

पञ्ञा नरानं रतनं, पुञ्ञं चोरेहि दूहर’’न्ति.

एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

किं सु याव जरा साधु.

किं सु साधु पतिट्ठितं.

किं सु नरानं रतनं.

किं सु चोरेहि दूहरं.

देवपुत्तसंयुत्त

सुब्रह्मसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन सुब्रह्मसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कतञ्च भासितं. कीदिसो च तत्थ धम्मपटिग्गाहकस्स धम्मस्सवनानिसंसो अधिगतो.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते सुब्रह्मदेवपुत्तं आरब्भ भासितं. सुब्रह्मा भन्ते देवपुत्तो मरणभयभीतो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतदवोच–

‘‘निच्चं उत्रस्तमिदं चित्तं, निच्चं उब्बिग्गमिदं मनो;

अनुप्पन्नेसु किच्छेसु, अथो उप्पतितेसु च;

सचे अत्थि अनुत्रस्तं, तं मे अक्खाहि पुच्छितो’’ति–

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं.

‘‘नाञ्ञत्र बोज्जा तपसा, नाञ्ञत्रिन्द्रियसंवरा;

नाञ्ञत्र सब्बनिस्सग्गा, सोत्थिं पस्सामि पाणिन’’न्ति.

एवं खो भन्ते भगवता भासितं. देसनापरियोसाने च भन्ते सुब्रह्मस्स देवपुत्तस्स तस्मिंयेव आसने विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि, ‘‘यंकिञ्चि समुदयधम्मं, सब्बं तं निरोधधम्म’’न्ति.

निच्चं उत्रस्तमिदं चित्तं, निच्चं उब्बिग्गमिदं मनो;

अनुप्पन्नेसु किच्छेसु, अथो उप्पतितेसु च;

सचे अत्थि अनुत्रस्त, तं मे अक्खाहि पुच्छितो-हु–

नाञ्ञत्र बोज्जा तपसा, नाञ्ञत्रिन्द्रियसंवरा;

नाञ्ञत्र सब्बनिस्सग्गा, सोत्थिं पस्सामि पाणिनं–

रोहितस्ससुत्त

पुच्छा – रोहितस्ससुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते रोहितस्सं देवपुत्तं आरब्भ भासितं. रोहितस्सो भन्ते देवपुत्तो भगवन्तं एतदवोच ‘‘यत्थ नु खो भन्ते न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, सक्का नु खो सो भन्ते गमनेन लोकस्स अन्तो ञातुं वा दट्ठुं वा पापुणितुं वा’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘यत्थ खो आवुसो न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं तं गमनेन लोकस्स अन्तं ञातेय्यं अट्ठेय्यं पत्तेय्यन्ति वदामी’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

कोसलसंयुत्त

दहरसुत्त

पुच्छा – दहरसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते राजानं पसेनदिं कोसलं आरब्भ भासितं. राजा भन्ते पसेनदि कोसलो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि, एकमन्तं निसिन्नो खो भन्ते राजा पसेनदि कोसलो भगवन्तं एतदवोच ‘‘भवम्पि नो गोतमो ‘अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो’ति पटिजानाती’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘यञ्हि तं महाराज सम्मा वदमानोवदेय्य ‘अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो’ति, ममेव तं सम्मा वदमानो वदेय्या’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

तस्मा हि पण्डितो पोसो, सम्पस्सं अत्थमत्तनो;

भुजङ्गमं पावकञ्च, खत्तियञ्च यसस्सिनं;

भिक्खुञ्च सीलसम्पन्नं, सम्मदेव समाचरे–

अत्तरक्खितसुत्त

पुच्छा – अत्तरक्खितसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते राजानंयेव पसेनदिं कोसलं आरब्भ भासितं. राजा भन्ते पसेनदि कोसलो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा ‘‘इध मय्हं भन्ते रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादी’’ति एवमादिकं वचनं अवोच. भगवा च भन्ते एवमेतं महाराज एवमेतं महाराजाति एवमादिना विभजित्वा भासितं.

कायेन संवरो साधु, साधु वाचाय संवरो;

मनसा संवरो साधु, साधु, सब्बत्थ संवरो;

सब्बत्थ संवुतो लज्जी, रक्खितोति पवुच्चति.

अप्पकसुत्त

पुच्छा – अप्पकसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते राजानंयेव पसेनदिं कोसलं आरब्भ भासितं. राजा भन्ते पसेनदि कोसलो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा ‘‘इध मय्हं भन्ते रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि अप्पका ते सत्ता लोकस्मिं, ये उळारे उळारे भोगे लभित्वा न चेव मज्जन्ति न च पमज्जन्ति, न च कामेसु गेधं आपज्जन्ती’’ति एवमादिकं वचनं अवोच. भगवा च भन्ते ‘‘एवमेतं महाराज एवमेतं महाराजा’’ति एवमादिना अप्पकसुत्तं भासितं.

मल्लिकासुत्त

पुच्छा – मल्लिकासुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते राजानंयेव पसेनदिं कोसलं आरब्भ भासितं. राजा भन्ते पसेनदि कोसलो मल्लिकं देविं एतदवोच ‘‘अत्थि नु खो ते मल्लिके कोचञ्ञो अत्तना पियतरो’’ति. तस्मिं वत्थुस्मिं सब्बादिसा अनुपरिगम्म चेतसाति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

सब्बा दिसा अनुपरिगम्म चेतसा, नेवज्झगा पियतरमत्तना क्वचि. एवं पियो पुथु अत्ता परेसं, तस्मा न हिंसे परमत्तकामो–

सत्तजटिलसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन सत्तजटिलसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते राजानं पसेनदिं कोसलं आरब्भ भासितं. राजा भन्ते पसेनदि कोसलो अचिरपक्कन्तेसु सत्तसु च जटिलेसु सत्तसु च निगण्ठेसु सत्तसु च अचेलकेसु सत्तसु च एकसाटकेसु सत्तसु च परिब्बाजकेसु येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि, एकमन्तं निसिन्नो खो भन्ते राजा पसेनदि कोसलो भगवन्तं एतदवोच ‘‘ये ते भन्ते लोके अरहन्तो वा अरहत्तमग्गं वा समापन्ना, एते तेसं अञ्ञतरा’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘दुज्जानं खो एतं महाराज तया गिहिना कामभोगिना पुत्तसम्बाधसयनं अज्झावसन्तेन कासिणचन्दनं पच्चनुभोन्तेन मालागन्धविलेपनं धारयन्तेन जातरूपरजतं सादियन्तेन ‘‘इमे वा अरहन्तो, इमे वा अरहत्तमग्गं समापन्ना’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

न वण्णरूपेन नरो सुजानो, न विस्ससे इत्तरदस्सनेन;

सुसञ्ञतानञ्हि वियञ्जनेन, असञ्ञता लोकमिमं चरन्ति.

पतिरूपको मत्तिकाकुण्डलोव, लोहड्ढमासोव सुवण्णछन्नो;

चरन्ति लोके परिवारछन्ना, अन्तो असुद्धा बहिसोभमाना-हू

पञ्चराजसुत्त

पुच्छा – पञ्चराजसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते राजानंयेव पसेनदिं कोसलं आरब्भ भासितं. राजा भन्ते पसेनदि कोसलो भगवन्तं एतदवोच ‘‘किं नु खो भन्ते कामानं अग्ग’’न्ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘मनापपरियन्तं ख्वाहं महाराज पञ्चसु कामगुणेसु अग्गन्ति वदामी’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

इध भन्ते अम्हाकं पञ्चन्नं राजूनं पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितानं समङ्गीभूतानं परिचारयमानानं अयमन्तराकथा उदपादिं ‘किं नु खो कामानं अग्ग’न्ति–

पदुमं यथा कोकनदं सुगन्धं, पातो सिया फुल्लमवीतगन्धं. अङ्गीरसं पस्स विरोचमानं, तपन्तमादिच्चमिवन्तलिक्खे–

दुतियअपुत्तकसुत्त

पुच्छा – दुतियअपुत्तकसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते राजानंयेव पसेनदिं कोसलं आरब्भ भासितं. राजा भन्ते पसेनदि कोसलो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा ‘‘इध भन्ते सावत्थियं सेट्ठि गहपति कालङ्कतो, तमहं अपुत्तकं सापतेय्यं राजन्तेपुरं अतिहरित्वा आगच्छामी’’ति एवमादिकं वचनं अवोच. भगवा च भन्ते ‘‘एवमेतं महाराज, एवमेतं महाराज, भूतपुब्बं सो महाराज सेट्ठि गहपति तग्गरसिखिं नाम पच्चेकसम्बुद्धं पिण्डपातेन पटिपादेसी’’ति एवमादिना तस्स सेट्ठिस्स गहपतिस्स अतीतं वत्थुं आहरित्वा परियोसाने चतूहि गाथाहि भासितं.

धञ्ञं धनं रजतं जातरूपं, परिग्गहं वापि यदत्थि किञ्चि,

दासा कम्मकरा पेस्सा, ये चस्स अनुजीविनो.

सब्बं नादाय गन्तब्बं, सब्बं निक्खिप्पगामिनं;

यञ्च करोति कायेन, वाचाय उदचेतसा.

तञ्हि तस्स सकं होति, तंव आदाय गच्छति;

तंवस्स अनुगं होति, छायाव अनपायिनी.