ब्राह्मणसंयुत्त

धनञ्जानीसुत्त

पुच्छा – ब्राह्मणसंयुत्ते आवुसो पठमं संगीतं धनञ्जानीसुत्तं भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते भारद्वाजगोत्तं ब्राह्मणं आरब्भ भासितं. भारद्वाजगोत्तो भन्ते ब्राह्मणो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा गाथाय अज्झभासि.

‘‘किं सु छेत्वा सुखं सेति,

किं सु छेत्वा न सोचति;

किस्सस्सु एकधम्मस्स,

वधं रोचेसि गोतमा’’ति–

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

‘‘कोधं छेत्वा सुखं सेति;

कोधं छेत्वा न सोचति;

कोधस्स विसमूलस्स,

मधुरग्गस्स ब्राह्मण;

वधं अरिया पसंसन्ति,

तञ्हि छेत्वा न सोचती’’ति;

एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

किं सु छेत्वा सुखंसेति, किं सु छेत्वा न सोचति;

किस्सस्सु एकधम्मस्स, वधं रोचेसि गोतम–

पुच्छा – इमञ्च पनावुसो धम्मदेसनं सुत्वा भारद्वाजगोत्तो ब्राह्मणो इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो कीदिसं पसन्नाकारमकासि, कीवत्तकञ्च अत्थं सम्पादेसि.

विस्सज्जना – इमञ्च पन भन्ते धम्मदेसनं सुत्वा भारद्वाजगोत्तो ब्राह्मणो ‘‘अभिक्कन्तं भो गोतम, अभिक्कन्तं भो गोतम, सेय्यथापि भो गोतम निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्ती’’ति एवमादिना भन्ते इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारमकासि. इमञ्च पन भन्ते धम्मदेसनं सुत्वा भारद्वाजगोत्तो ब्राह्मणो भगवतो सन्तिके पब्बज्जं उपसम्पदं याचित्वा अचिरूपसम्पन्नो याव अरहत्तं सम्पादेसि.

अक्कोससुत्त

पुच्छा – अक्कोसकभारद्वाजसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते अक्कोसकभारद्वाजं ब्राह्मणं आरब्भ भासितं. अक्कोसकभारद्वाजो भन्ते ब्राह्मणो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा असब्भाहि फरुसाहि वाचाहि भगवन्तं अक्कोसति परिभासति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘तं किं मञ्ञसि ब्राह्मण, अपि नुखो ते आगच्छन्ति मित्तामच्चा ञातिसालोहिता अतितियो’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

अक्कोधस्स कुतो कोधो,

दन्तस्स समजीविनो;

सम्मदञ्ञा विमुत्तस्स,

उपसन्तस्स तादिनो.

तस्सेव तेन पापियो,

यो कुद्धं पटिकुज्झति;

कुद्धं अप्पटिकुज्झन्तो,

सङ्गामं जेति दुज्जयं.

उभिन्नमत्थं चरति,

अत्तनो च परस्स च;

परं सङ्कुपितं ञत्वा,

यो सतो उपसम्मति.

उभिन्नं तिकिच्छन्तानं,

अत्तनो च परस्स च;

जना मञ्ञन्ति बालोति,

ये धम्मस्स अकोविदा.

पुच्छा – इमञ्च पनावुसो धम्मदेसनं सुत्वा अक्कोसकभारद्वाजो ब्राह्मणो इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो कीदिसं पसन्नाकारमकासि. कीवत्तकञ्च अत्थं सम्पादेसि.

विस्सज्जना – इमञ्च पन भन्ते धम्मदेसनं सुत्वा अक्कोसकभारद्वाजो ब्राह्मणो ‘‘अभिक्कन्तं भो गोतम, अभिक्कन्तं भो गोतमा’’ति एवमादिना इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारमकासि. याव अरहत्ता च पन महन्तं अत्थं सम्पादेसि.

बहुधीतरसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता जानता…पे… सम्मासम्बुद्धेन ब्राह्मणसंयुत्ते बहुधीतरसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – कोसलेसु भन्ते अञ्ञतरस्मिं वनसण्डे अञ्ञतरं भारद्वाजगोत्तं ब्राह्मणं आरब्भ भासितं. अञ्ञतरो भन्ते भारद्वाजगोत्तो ब्राह्मणो गोणे नट्ठे परियेसन्तो भगवतो सन्तिके इमा गाथायो अभासि.

‘‘न हि नूनिमस्स समणस्स, बलीबद्दा चतुद्दस;

अज्जसट्ठिं न दिस्सन्ति, तेनायं समणो सुखी;

न हि नूनिमस्स समणस्स, तिलाखेत्तस्मि पापका;

एकपण्णा दुपण्णा च, तेनायं समणो सुखी.

(पेय्याल)

न हि नूनिमस्स समणस्स, पच्चूसम्हि इणायिका;

देथ देथाति चोदेन्ति, तेनायं समणो सुखी’’ति.

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

न हि मय्हं ब्राह्मण, बलीबद्दा चतुद्दस;

अज्जसट्ठिं न दिस्सन्ति, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी;

न हि मय्हं ब्राह्मण, तिलाखेत्तस्मि पापका;

एकपण्णा दुपण्णा च, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

(पेय्याल)

न हि मय्हं ब्राह्मण, पच्चूसम्हि इणायिका;

देथ देथाति चोदेन्ति, तेनाहं ब्राह्मणा सुखीति.

एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

(१)

न हि नूनिमस्स समणस्स, बलीबद्दा चतुद्दस;

अज्जसट्ठिं न दिस्सन्ति, तेनाहं समणो सुखी.

(२)

न हि नूनिमस्स समणस्स, तिलाखेत्तस्मि पापका;

एकपण्णा दुपण्णा च, तेनायं समणो सुखी.

(३)

न हि नूनिमस्स समणस्स, तुच्छकोट्ठस्मि मूसिका;

उस्सोळ्हिकाय नच्चन्ति, तेनायं समणो सुखी.

(४)

न हि नूनिमस्स समणस्स, सन्थारो सत्तमासिको;

उप्पाटकेहि सञ्छन्नो, तेनायं समणो सुखी.

(५)

न हि नूनिमस्स समणस्स, विधवा सत्त धीतरो;

एकपुत्ता दुपुत्ता च, तेनायं समणो सुखी.

(६)

न हि नूनिमस्स समणस्स, पिङ्गला तिलकाहता;

सोत्तं पादेन बोधेति, तेनायं समणो सुखी.

(७)

न हि नूनिमस्स समणस्स, पच्चूसमि इणायिका;

देथ देथाति चोदेन्ति, तेनायं समणो सुखी.

(१)

न हि मय्हं ब्राह्मण, बलीबद्दा चतुद्दस;

अज्जसट्ठिं न दिस्सन्ति, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

(२)

न हि मय्हं ब्राह्मण, तिलाखेत्तस्मि पापका;

एकपण्णा दुपण्णा च, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

(३)

न हि मय्हं ब्राह्मण, तुच्छकोट्ठस्मि मूसिका;

उस्सोळ्हीकाय नच्चन्ति, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

(४)

न हि मय्हं ब्राह्मण, सन्थारो सत्तमासिको;

उप्पाटकेहि सञ्छन्नो, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

(५)

न हि मय्हं ब्राह्मण, विधवा सत्त धीतरो;

एकपुत्ता दुपुत्ता च, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

(६)

न हि मय्हं ब्राह्मण, पिङ्गला तिलकाहता;

सोत्तं पादेन बोधेति, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

(७)

न हि मय्हं ब्राह्मण, पच्चूसम्हि इणायिका;

देथ देथाति चोदेन्ति, तेनाहं ब्राह्मणा सुखी.

पुच्छा – इमञ्च पनावुसो धम्मदेसनं सुत्वा सो भारद्वाजगोत्तो ब्राह्मणो इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो कीदिसं पसन्नाकारमकासि. कीव महन्तञ्च इमस्मिं धम्मविनये अत्थं सम्पादेसि.

विस्सज्जना – इमञ्च पन भन्ते धम्मदेसनं सुत्वा सो भारद्वाजगोत्तो ब्राह्मणो ‘‘अभिक्कन्तं भो गोतम अभिक्कन्तं भो गोतम, सेय्यथापि भोगोतम, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य, चक्खुमन्तो रूपानि दुक्खन्ती’’ति एवमादिना इमस्मि धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारमकासि. भगवतो च सन्तिके ‘‘लभेय्याहं भोतो गोतमस्स सन्तिके पब्बजं, लभेय्यं उपसम्पद’’न्ति एवमादिना पब्बज्जं उपसम्पदं याचित्वा अचिरूपसम्पन्नो याव अरहत्ता महन्तं विसेसं सम्पादेसि.

कसिभारद्वाजसुत्त

पुच्छा – तत्थावुसो एकादसमं महाकस्सपादीहि पोराणधम्मसंगाहकथेरेहि संगीतं कसिभारद्वाजसुत्तं भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – मगधेसु भन्ते दक्खिणागिरिस्मिं एकनाळायं ब्राह्मणगामे कसिभारद्वाजं ब्राह्मणं आरब्भ भासितं. कसिभारद्वाजो भन्ते ब्राह्मणो भगवन्तं गाथाय अज्झभासि.

‘‘कस्सको पटिजानासि, न च पस्सामि ते कसिं. कस्सको पुच्छितो ब्रूहि, कथं जानेमु तं कसि’’न्ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

‘‘सद्धा बीजं तपो वुट्ठि, पञ्ञा मे युगनङ्गलं;

हिरी ईसा मनो योत्तं, सति मे फालपाचनं.

कायगुत्तो वचीगुत्तो, आहारे उदरे यतो;

सच्चं करोमि निद्दानं, सोरच्चं मे पमोचनं.

वीरियं मे धुरधोरय्हं, योगक्खेमाधिवाहनं;

गच्छति अनिवत्तन्तं, यत्थ गन्त्वा न सोचति.

एवमेसा कसी कट्ठा, सा होति अमतप्फला;

एतं कसिं कसित्वान, सब्बदुक्खा पमुच्चती’’ति.

एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

कस्सको पटिजानासि, न च पस्सामि ते कसिं;

कस्सको पुच्छितो ब्रूहि, कथं जानेमु तं कसिं.

सद्धा बीजं तपो वुट्ठि, पञ्ञा मे युगनङ्गलं;

हिरी ईसा मनो योत्तं, सति मे फालपाचनं.

पुच्छा – इमञ्च पनावुसो धम्मदेसनं सुत्वा सो कसिभारद्वाजो ब्राह्मणो इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो कीदिसं पसन्नाकारमकासि.

विस्सज्जना – इमञ्च पन भन्ते धम्मदेसनं सुत्वा कसिभारद्वाजो ब्राह्मणो ‘‘अभिक्कन्तं भो गोतम, अभिक्कन्तं भो गोतमा’’तिएवमादिना इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारमकासि.

सेय्यथापि भो गोतम उक्कुज्जितं वा निक्कुज्जेय्य.

उदयसुत्त

पुच्छा – उदयसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते उदयं ब्राह्मणं आरब्भ भासितं. उदयो भन्ते ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच ‘‘पकट्ठकोयं समणो गोतमो पुनप्पुनं आगच्छती’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

पुनप्पुनञ्चेव वपन्ति बीजं, पुनप्पुनं वस्सति देवराजा;

पुनप्पुनं खेत्तं कसन्ति कस्सका, पुनप्पुनं धञ्ञमुपेति रट्ठं.

एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

पुनप्पुनं चेव वपन्ति बीजं, पुनप्पुनं वस्सति देव राजा;

पुनप्पुनं खेत्तं कसन्ति कस्सका, पुनप्पुनं धञ्ञमुपेति रट्ठं.

पुनप्पुनं याचका याचयन्ति, पुनप्पुनं दानपती ददन्ति;

पुनप्पुनं दानपती ददित्वा, पुनप्पुनं सग्गमुपेति ठानं.

पुनप्पुनं खीरनिका दुहन्ति, पुनप्पुनं वच्छो उपेति मातरं;

पुनप्पुनं किलमति फन्दति च, पुनप्पुनं गब्भमुपेति मन्दो.

पुनप्पुनं जायति मीयति च, पुनप्पुनं सिवथिकं हरन्ति;

मग्गञ्च लद्धा अपुनब्भवाय, न पुनप्पुनं जायति भूरिपञ्ञो-हु–

मातुपोसकसुत्त

पुच्छा – मातुपोसकसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते मातुपोसकं ब्राह्मणं आरब्भ भासितं. मातुपोसको भन्ते ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच ‘‘अहञ्हि भो गोतम धम्मेन भिक्खं परियेसामि, धम्मेन भिक्खं परियेसित्वा मातापितरो पोसेमि, कच्चाहं भो गोतम एवंकारी किच्चकारी होमी’’ति, तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘तग्घ त्वं ब्राह्मण एवंकारी किच्चकारी होसि, यो खो ब्राह्मण धम्मेन भिक्खं परियेसति, धम्मेन भिक्खं परियेसित्वा मातापितरो पोसेति, बहुं सो पुञ्ञं पसवती’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासिता.

यो मातरं वा पितरं वा, मच्चो धम्मेन पोसति;

ताय नं पारिचरियाय, मातापितूसु पण्डिता;

इधेव नं पसंसन्ति, पेच्च सग्गे पमोदति–

खोमदुस्ससुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन ब्राह्मणसंयुत्ते खोमदुस्ससुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सक्केसु भन्ते खोमदुस्से नाम सक्यानं निगमे खोमदुस्सके ब्राह्मणगहपतिके आरब्भ भासित, खोमदुस्सका भन्ते ब्राह्मणगहपतिका भगवन्तं एतदवोचुं ‘‘के च मुण्डका समणका, के च सभाधम्मं जानिस्सन्ती’’ति.

तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं–

‘‘नेसा सभा यत्थ न सन्ति सन्तो,

सन्तो न ते ये न वदन्ति धम्मं;