मज्झिमपण्णासपाळि

कन्दरकसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो जानता…पे… सम्मासम्बुद्धेन कन्दरकसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – चम्पायं भन्ते गग्गराय पोक्खरणिया तीरे पेस्सञ्च हत्थारोहपुत्तं कन्दरकञ्च परिब्बाजकं आरब्भ भासितं, कन्दरको भन्ते परिब्बाजको भगवतो च भिक्खुसङ्घस्स च वण्णं अभासि, पेस्सो च भन्ते हत्थारोहपुत्तो भगवतो च धम्मदेसनाय च वण्णं अभासि. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – एवं खो आवुसो कन्दरकेन परिब्बाजकेन भगवतो च भिक्खुसङ्घस्स च अभिप्पसन्नेन वण्णे भासिते कथं भगवा तं समनुजानित्वा धम्मदेसनारम्भं आरभि, कथञ्च पेस्सो हत्थारोहपुत्तो भगवतो च धम्मदेसनाय च वण्णं अभासि, कथञ्च पेस्सस्स हत्थारोहपुत्तस्स अज्झासयानुरूपं धम्मं देसेसि.

विस्सज्जना – एवं खो भन्ते कन्दरकेन परिब्बाजकेन भगवतो च भिक्खुसङ्घस्स च अभिप्पसन्नेन वण्णे भासिते ‘‘एवमेतं कन्दरक एवमेतं कन्दरक’’ एवमादिना भगवा तं समनुजानित्वा ‘‘सन्ति हि कन्दरक भिक्खू इमस्मिं भिक्खुसङ्घे अरहन्तो खीणासवा वुसितवन्तो कतकरणीया ओहितभारा अनुप्पत्तसदत्था परिक्खीणभवसंयोजना सम्मदञ्ञा विमुत्ता’’ति एवमादिना धम्मदेसनं समारभि. अथ खो भन्ते पेस्सो हत्थारोहपुत्तो ‘‘अच्छरियं भन्ते अब्भुतं भन्ते याव सुपञ्ञत्ता चिमे भन्ते भगवता चत्तारो सतिपट्ठाना सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्थङ्गमाय ञायस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाया’’ति एवमादिना भगवतो च धम्मदेसनाय वण्णं अभासि, भगवापि भन्ते ‘‘गहनञ्हेतं पेस्स यदिदं मनुस्सा, उत्तानकञ्हेतं पेस्स यदिदं पसवो’’तिआदिना पेस्सस्स हत्थारोहपुत्तस्स अज्झासयानुरूपं धम्मकथं देसेसि.

पुच्छा – तं पनावुसो धम्मदेसनं सुत्वा पेस्सस्स हत्थारोहपुत्तस्स कीदिसो आनिसंसो अधिगतो, कथञ्च भगवा तं पुग्गलचतुक्कदेसनं संखित्तेन भासितं, भिक्खूनं वित्थारेन विभजित्वा देसेसि.

विस्सज्जना – तं खो पन भन्ते धम्मं सुत्वा पेस्सस्स हत्थारोहपुत्तस्स द्वे आनिसंसा अधिगता सङ्घे च पसादो सतिपट्ठानपरिग्गहणूपायो च अभिनवो. भगवा च भन्ते तं पुग्गलचतुक्कदेसनं भिक्खूहि याचितो ‘‘कतमो च भिक्खवे पुग्गलो अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो’’तिआदिना संखित्तेन भासितं, वित्थारेन अत्थं अविभत्तं. वित्थारेन विभजित्वा देसेसि.

अट्ठकनागरसुत्त

पुच्छा – अट्ठकनागरसुत्तं पनावुसो कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं केन भासितं.

विस्सज्जना – वेसालियं भन्ते वेळुवगामके गहपतिं अट्ठकनागरं आरब्भ आयस्मता आनन्दत्थेरेन धम्मभण्डागारिकेन भासितं. दसमो भन्ते गहपति अट्ठकनागरो आयस्मन्तं आनन्दं उपसङ्कमित्वा एतदवोच ‘‘अत्थि नु खो भन्ते आनन्द तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एकधम्मो अक्खातो, यत्थ भिक्खुनो अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तञ्चेव चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खिणा च आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तञ्च अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाती’’ति, तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

सेखसुत्त

पुच्छा – सेखसुत्तं पनावुसो कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं केन भासितं.

विस्सज्जना – सक्केसु भन्ते कपिलवत्थुस्मिं सन्थागारे आयस्मता आनन्दत्थेरेन धम्मभण्डागारिकेन कापिलवत्थवे सक्ये आरब्भ भासितं. भगवा भन्ते कापिलवत्थवे सक्ये बहुदेवरत्तिं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि ‘‘पटिभातु तं आनन्द कापिलवत्थवानं सक्यानं सेखो पाटिपदो, पिट्ठि मे आगिलायति, तमहं आयमिस्सामी’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पोतलियसुत्त

पुच्छा – पोतलियसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – अङ्गुत्तरापेसु भन्ते आपणे नाम अङ्गुत्तरापानं निगमे पोतलियं गहपतिं पटिक्खित्तसब्बकम्मन्तं आरब्भ भासितं. पोतलियो भन्ते गहपति पटिक्खित्तसब्बकम्मन्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमन्तो भगवता गहपतिवादेन समुदाचरियमानो कुपितो अनत्तमनो भगवन्तं एतदवोच ‘‘तयिदं भो गोतम नच्छन्नं तयिदं नप्पतिरूपं, यं मं त्वं गहपतिवादेन समुदाचरसी’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसो भगवा कामानं आदीनवं वित्थारेन पकासेत्वा अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदं दस्सेसि.

विस्सज्जना – अथ भन्ते भगवा अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदाय अट्ठ धम्मे विभजित्वा ‘‘सेय्यथापि गहपति कुक्कुरो जिघच्छादुब्बल्यपरेतो गोघातकसूनं पच्चुपट्ठितो अस्स’’ एवमादिना कामेसु आदीनवं दस्सेत्वा परियोसाने तीहि विज्जाहि अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदं सब्बेनसब्बं सब्बथासब्बं वोहारसमुच्छेदं वित्थारेन विभजित्वा देसेसि.

जीवकसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन जीवकसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते जीवकं कोमारभच्चं आरब्भ भासितं. जीवको भन्ते कोमारभच्चो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतदवोच ‘‘सुतं मेतं भन्ते समणं गोतमं उद्दिस्स पाणं आरभन्ति, तं समणो गोतमो जानं उद्दिस्स कतं मंसं परिभुञ्जति पटिच्च कम्मन्ति. ये ते भन्ते एवमाहंसु ‘समणं गोतमं उद्दिस्स पाणं आरभन्ति, तं समणो गोतमो जानं उद्दिस्स कतं मंसं परिभुञ्जति पटिच्च कम्म’न्ति, कच्चि ते भन्ते भगवतो वुत्तवादिनो न च भगवन्तं अभूतेन अब्भाचिक्खन्ति, धम्मस्स चानुधम्मं ब्याकरोन्ति, न च कोचि सहधम्मिको वादानुवादो गारय्हं ठानं आगच्छती’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

उपालिसुत्त

पुच्छा – उपालिसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – नाळन्दायं भन्ते उपालिं गहपतिं आरब्भ भासितं. उपालि भन्ते गहपति भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतदवोच ‘‘आगमा नुख्विध भन्ते दीघतपस्सी निगण्ठो’’ति, एवमादिना च भन्ते उपालि गहपति भगवतो पटिसन्धारं कत्वा अत्तनो आचरियस्स निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स वादं पकासेसि, वादं वण्णेसि. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – अथ खो आवुसो भगवा उपालिं गहपतिं तस्मिं वादे कथं समनुयुञ्जी समनुगाही समनुभासी, कथञ्चस्स उपायं दस्सेत्वा यथाभूतं अत्थं ञापेसि.

विस्सज्जना – अथ खो भन्ते भगवा उपालिं गहपतिं ‘‘सचे खो त्वं गहपति सच्चे पतिट्ठाय मन्तेय्यासि, सिया नो एत्थ कथासल्लापो’’ति उपालिं गहपतिं कथं समुट्ठापेत्वा ‘‘तं किंमञ्ञसि गहपति, इधस्स निगण्ठो आबाधिको दुक्खितो बाञ्हगिलानो सीतोदकपरिक्खित्तो उण्होदकपटिसेवी, सो सीतोदकं अलभमानो कालङ्करेय्या’’ति एवमादिना भन्ते भगवा चत्तारो उपाये दस्सेत्वा उपालिं गहपतिं यथाभूतमत्थं ञापेसि.

पुच्छा – एवं खो आवुसो उपालि गहपति भगवता सञ्ञापितो इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो कीदिसं पसन्नाकारं अकासि, कथञ्च भगवा तं पुन अनुसासित्वा उत्तरि विनेसि.

विस्सज्जना – ‘‘पुरिमेनेवाहं भन्ते ओपम्मेन भगवतो अत्तमनो अभिरद्धो, अपिचाहं इमानि भगवतो विचित्रानि पञ्हपटिभानानि सोतुकामो, एवाहं भगवन्तं पच्चनीकं कातब्बं अमञ्ञिस्स’’न्ति, एवमादिना भन्ते उपालि गहपति भगवता विञ्ञापितो इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारं अकासि. तत्थ भगवा च भन्ते ‘‘अनुविच्चकारं खो गहपति करोहि, अनुविच्चकारो तुम्हादिसानं ञातमनुस्सानं साधु होती’’ति एवमादिना पुन अनुसासित्वा उत्तरि याव धम्मचक्खुपटिलाभा विनेसि.

पुच्छा – कथञ्चावुसो निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स उपालिस्स गहपतिस्स निवेसनं गन्त्वा आवीमंसना च उपालिस्स गहपतिस्स पच्चुत्तरा कथा च अहोसि.

विस्सज्जना – ‘‘उम्मत्तोसि त्वं गहपति दत्तोसि त्वं गहपती’’ति एवमादिना भन्ते निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स उपालिस्स गहपतिस्स निवेसनं गन्त्वा वीमंसा च ‘‘भद्दिका भन्ते आवट्टनीमाया कल्याणी भन्ते आवट्टनीमायाति’’ एवमादिना उपालिस्स गहपतिस्स पच्चुत्तरकथा च अहोसि.

धीरस्स विगतमोहस्स,

पभिन्नखीलस्स विजितविजयस्स;

अनीघस्स सुसमचित्तस्स,

वुद्धसीलस्स साधुपञ्ञस्स;

वेसमन्तरस्स विमलस्स,

भगवतो तस्स सावकोहमस्मिं.

अकथं कथिस्स तुसितस्स,

वन्तलोकामिसस्स मुदितस्स;

कतसमणस्स मनुजस्स,

अन्तिमसारीरस्स नरस्स.

अनोपमस्स विरजस्स,

भगवतो तस्स सावको हमस्मि –

तण्हच्छिदस्स बुद्धस्स,

वीतधूमस्स अनुपलित्तस्स.

आहुनेय्यस्स यक्खस्स,

उत्तमपुग्गलस्स अतुलस्स;

महतो यसग्गपत्तस्स,

भगवतो तस्स सावको हमस्मि –

कुक्कुरवतिकसुत्त

पुच्छा – कुक्कुरवतिकसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – कोलियेसु भन्ते हलिद्दवसने नाम कोलियानं निगमे पुण्णञ्च कोलियपुत्तं गोवतिकं अचेलञ्च सेनियं कुक्कुरवतिकं आरब्भ भासितं. पुण्णो भन्ते कोलिय पुत्तो गोवतिको भगवन्तं एतदवोच ‘‘अयं भन्ते अचेलो सेनियो कुक्कुरवतिको दुक्करकारको छमानिक्खित्तं भोजनं भुञ्जति, तस्स तं कुक्कुरवतं दीघरत्तं समत्तं समादिन्नं, तस्स का गति, को अभिसम्परायो’’ति, तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

अभयराजकुमारसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो जानता…पे… सम्मासम्बुद्धेन अभयराजकुमारसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे मे भन्ते अभयं राजकुमारं आरब्भ भासितं. अभयो भन्ते राजकुमारो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतदवोच ‘‘भासेय्य नु खो भन्ते तथागतो तं वाचं, या सा वाचा परेसं अप्पिया अमनापा’’ति, तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

बहुवेदनीयसुत्त

पुच्छा – बहुवेदनीयसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते आयस्मन्तञ्च उदायिं पञ्चकङ्गञ्च थपतिं आरब्भ भासितं, पञ्चकङ्गो भन्ते थपति आयस्मन्तं उदायिं उपसङ्कमित्वा वेदनं पुच्छि, आयस्मा भन्ते उदायी पञ्चकङ्गं थपतिं एतदवोच ‘‘तिस्सो खो थपति वेदना वुत्ता भगवता सुखा वेदना दुक्खा वेदना अदुक्खमसुखा वेदना’’ति. एवं वुत्ते भन्ते पञ्चकङ्गो थपति आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच ‘‘न खो भन्ते उदायि तिस्सो वेदना वुत्ता भगवता, द्वे वेदना वुत्ता भगवता सुखा वेदना दुक्खा वेदना, यायं भन्ते अदुक्खमसुखा वेदना, सन्तस्मिं एसा पणीते सुखे वुत्ता भगवता’’ति. नेव असक्खि खो भन्ते आयस्मा उदायी पञ्चकङ्गं थपतिं सञ्ञापेतुं, न पन असक्खि पञ्चकङ्गो थपति आयस्मन्तं उदायिं सञ्ञापेतुं. अस्सोसि खो आयस्मा आनन्दो आयस्मतो उदायिस्स पञ्चकङ्गेन थपतिना सद्धिं इमं कथासल्लापं, अथ खो भन्ते आयस्मा आनन्दो यावतको अहोसि आयस्मतो उदायिस्स पञ्चकङ्गेन थपतिना सद्धिं कथासल्लापो, तं सब्बं भगवतो आरोचेसि. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

अपण्णकसुत्त

पुच्छा – अपण्णकसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – कोसलेसु भन्ते सालायं नाम कोसलानं ब्राह्मणगामे सालेय्यके ब्राह्मणगहपतिके आरब्भ भासितं. सम्बहुला भन्ते अञ्ञतित्थिया सालेय्यकानं ब्राह्मणगहपतिकानं अत्तनो अत्तनो मिच्छादिट्ठियो पटिग्गण्हापेसुं उग्गण्हापेसुं. ते पन भन्ते सालेय्यका ब्राह्मणगहपतिका एकदिट्ठियम्पि पतिट्ठातुं न सक्खिंसु. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – तत्र आवुसो भगवता पठमं मिच्छावादो च सम्मावादो च कथं विभजित्वा पकासितो.

विस्सज्जना – तत्र भन्ते भगवता ‘‘सन्ति गहपतयो एके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो नत्थि दिन्नं नत्थि यिट्ठं नत्थि हुतं नत्थि सुकतदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको’’ति एवमादिना पठमं मिच्छावादो च सम्मावादो च विभजित्वा पकासितो.

पुच्छा – तत्थ आवुसो भगवता मिच्छावादीनञ्च दोसो सम्मावादीनञ्च गुणो कथं विचारेत्वा पकासितो.

विस्सज्जना – तत्थ भन्ते भगवता ‘‘तत्र गहपतयो येते समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो नत्थि दिन्नं नत्थि यिट्ठं नत्थि हुतं नत्थि सुकतदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको’’ति एवमादिना भन्ते मिच्छावादीनञ्च दोसो सम्मावादीनञ्च गुणो भगवता विचारेत्वा पकासितो.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता विञ्ञुनो पुरिसपुग्गलस्स पटिसञ्चिक्खणा पकासिता.

विस्सज्जना – तत्र गहपतयो विञ्ञू पुरिसो इति पटिसञ्चिक्खतीति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता विञ्ञुनो पुरिसपुग्गलस्स पटिसञ्चिक्खणा पकासिता.

पुच्छा – कथञ्चावुसो भगवता अञ्ञेसुपि मिच्छावादसम्मावादेसु अपण्णकपटिपदा विचारेत्वा पकासिता, तं सङ्खेपतो कथेसि.

विस्सज्जना – यथेव भन्ते पठमे वादे, एवमेव खो भन्ते अकिरियवादादीसु चतूसु च मिच्छावादेसु दोसं किरियवादादीसु च चतूसु सम्मावादेसु गुणं, तत्थ च विञ्ञुनो पुरिसस्स पटिसञ्चिक्खणाकारं दस्सेत्वा भगवता अपण्णकपटिपदा पकासिता.

अम्बलट्ठिकराहुलोवादसुत्त

पुच्छा – अम्बलट्ठिकराहुलोवादसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते आयस्मन्तं राहुलं आरब्भ भासितं.

महाराहुलोवादसुत्त

पुच्छा – महाराहुलोवादसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते आयस्मन्तं राहुलं आरब्भ भासितं. आयस्मा भन्ते राहुलो भगवतो चेव अत्तनो च अत्तभावसम्पत्तिं निस्साय गेहस्सितं छन्दरागं उप्पादेसि. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

चूळमालुक्यसुत्त

पुच्छा – चूळमालुक्यसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते आयस्मन्तं मालुक्यपुत्तं आरब्भ भासितं. आयस्मा भन्ते मालुक्यपुत्तो अत्तनो पविवित्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स चेतसो परिवितक्कं भगवतो आरोचेसि. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

महामालुक्यसुत्त

पुच्छा – महामालुक्यसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – तस्मिंयेव भन्ते सावत्थियं आयस्मन्तं महामालुक्यपुत्तं आरब्भ भासितं.

भद्दालिसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन भद्दालिसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते आयस्मन्तं भद्दालिं आरब्भ भासितं. आयस्मा भन्ते भद्दालि भगवता सिक्खापदे पञ्ञापियमाने भिक्खुसङ्घे सिक्खं समादियमाने अनुस्साहं पवेदेसि. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

अच्चयो मं भन्ते अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं, योहं भगवता सिक्खापदे पञ्ञापियमाने भिक्खुसङ्घे सिक्खं समादियमाने अनुस्साहं पवेदेसिं, तस्स मे भन्ते भगवा अच्चयं अच्चयतो पटिग्गण्हातु आयतिं संवराय –

पुच्छा – अथ खो आवुसो आयस्मा भद्दालि भगवन्तं कीदिसं पञ्हं पुच्छि, कथञ्चस्स भगवा तं विभजित्वा ब्याकासि.

विस्सज्जना – अथ खो भन्ते आयस्मा भद्दालि ‘‘को नु खो भन्ते हेतु, को पच्चयो, येन मिधेकच्चं भिक्खुं पसयु पसयु कारणं करोन्ती’’ति एवमादिना भगवन्तं पञ्हं अपुच्छि. भगवा च भन्ते ‘‘इध भद्दालि एकच्चो भिक्खु अभिण्हापत्तिको होति, आपत्तिबहुलो’’ एवमादिना आयस्मतो भद्दालिस्स विभजित्वा ब्याकासि.

पुच्छा – तदापि खो आवुसो आयस्मा भद्दालि पुनपि भगवन्तं कीदिसं पञ्हं पुच्छि, कथञ्चस्स भगवा तम्पि विभजित्वा ब्याकासि.

विस्सज्जना – तदापि भन्ते आयस्मा भद्दालि ‘‘को नु खो भन्ते हेतु, को पच्चयो, येन पुब्बे अप्पतरानि चेव सिक्खापदानि अहेसुं, बहुतरा च भिक्खू अञ्ञाय सण्डहिंसु. को पन भन्ते हेतु, को पच्चयो येन एतरहि बहुतरानि चेव सिक्खापदानि होन्ति अप्पतरा च भिक्खू अञ्ञाय सण्डहन्ती’’ति भगवन्तं पुनपि पञ्हं अपुच्छि. भगवा च भन्ते ‘‘एवमेतं भद्दालि होति, सत्तेसु हायमानेसु सद्धम्मे अन्तरधायमाने बहुतरानि होन्ति अप्पतरा च भिक्खू अञ्ञाय सण्डहन्ती’’ति, एवमादिना आयस्मतो भद्दालिस्स विभजित्वा विभजित्वा ब्याकता.

लटुकिकोपमसुत्त

पुच्छा – लटुकिकोपमसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – अङ्गुत्तरापेसु भन्ते आपणे नाम अङ्गुत्तरापानं निगमे आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ भासितं. आयस्मा भन्ते उदायी भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतदवोच ‘‘इध मय्हं भन्ते रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि ‘‘बहूनं वत नो भगवा दुक्खधम्मानं अपहत्ता, बहूनं वत नो भगवा सुखधम्मानं उपहत्ता, बहूनं वत नो भगवा अकुसलानं धम्मानं अपहत्ता, बहूनं वत नो भगवा कुसलानं धम्मानं उपहत्ता’ति’’. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – अथ खो आवुसो भगवा कीदिसी उपमायो दस्सेत्वा भिक्खूनं ओवादं अदासि.

विस्सज्जना – अथ खो भन्ते भगवा लटुकिकोपमं हत्थिनागोपमं दलिद्दपुरिसोपमं गहपतिकोपमन्ति चतस्सो उपमायो दस्सेत्वा भिक्खूनं ओवादमदासि.

पुच्छा – एवञ्चावुसो भगवा चतूहि उपमाहि भिक्खूनं ओवादं दत्वा कथं उत्तरि धम्मदेसनं पवड्ढेसि.

विस्सज्जना – एवं खो भन्ते भगवा चतूहि उपमाहि भिक्खूनं ओवादं दत्वा ‘‘चत्तारो मे उदायि पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं’’न्ति एवमादिना उत्तरि भिक्खूनं धम्मकथं पवड्ढेसि.

चातुमसुत्त

पुच्छा – चातुमसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – चातुमायं भन्ते आयस्मन्तानं सारिपुत्तमोग्गलानत्थेरानं सद्धिविहारिके अधुना पब्बजिते सम्बहुले भिक्खू आरब्भ भासितं. सारिपुत्तमोग्गल्लानप्पमुखानि भन्ते पञ्चमत्तानि भिक्खुसतानि चातुमं अनुप्पत्तानि होन्ति भगवन्तं दस्सनाय, ते च आगन्तुका भिक्खू नेवासिकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदमाना सेनासनानि पञ्ञापयमाना पत्तचीवरानि पटिसामयमाना उच्चासद्दा महासद्दा अहेसुं. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवा भिक्खूनं ओवादं अदासि.

विस्सज्जना – चत्तारिमानि भिक्खवे भयानि उदकोरोहन्ते पातिकङ्खितब्बानीति एवमादिना भन्ते भगवा तत्थ भिक्खूनं ओवादं अदासि.

नळकपानसुत्त

पुच्छा – नळकपानसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ भासितं.

विस्सज्जना – नळकपाने भन्ते अनुरुद्धत्थेरप्पमुखे सम्बहुले अभिञ्ञाते अभिञ्ञाते कुलपुत्ते आरब्भ भासितं.

गोलियानिसुत्त

पुच्छा – गोलियानिसुत्तं पनावुसो कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं केन भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते आयस्मन्तं गोलियानिं आरब्भ आयस्मता सारिपुत्तत्थेरेन धम्मसेनापतिना भासितं. आयस्मा भन्ते गोलियानि आरञ्ञिको पदसमाचारो सङ्घमज्झे ओसटो होति केनचिदेव करणीयेन, तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

कीटागिरिसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन कीटागिरिसुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – कासीसु भन्ते कीटागिरिस्मिं कासीनं निगमे अस्सजिपुनब्बसुके भिक्खू आरब्भ भासितं. अस्सजिपुनब्बसुका भन्ते भिक्खू भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमाना एवमाहंसु ‘‘मयं खो आवुसो सायञ्चेव भुञ्जाम पातो च दिवा च विकाले, ते मयं सायञ्चेव भुञ्जमाना पातो च दिवा च विकाले अप्पाबाधतञ्च सञ्जानाम अप्पातङ्कतञ्च लहुट्ठानञ्च बलञ्च फासुविहारञ्च, ते मयं किं सन्दिट्ठिकं हित्वा कालिकं अनुधाविस्साम, सायञ्चेव मयं भुञ्जिस्साम पातो च दिवा च विकाले’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

तेविज्जवच्छसुत्त

पुच्छा – तेविज्जवच्छसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – वेसालियं भन्ते वच्छगोत्तं परिब्बाजकं आरब्भ भासितं. वच्छगोत्तो भन्ते परिब्बाजको भगवन्तं एतदवोच ‘‘सुतं मे भन्ते समणो गोतमो सब्बञ्ञू सब्बदस्सावी अपरिसेसं ञाणदस्सनं पटिजानाति, चरतो च मे तिट्ठतो च सुत्तस्स च जागरस्स च सततं समितं ञाणदस्सनं पच्चुपट्ठित’’न्ति. ये ते भन्ते एवमाहंसु ‘‘समणो गोतमो सब्बञ्ञू सब्बदस्सावी अपरिसेसं ञाणदस्सनं पटिजानाति, चरतो च मे तिट्ठतो च सुत्तस्स च जागरस्स च सततं समितं ञाणदस्सनं पच्चुपट्ठित’’न्ति. कच्चि ते भन्ते भगवतो वुत्तवादिनो, न च भगवन्तं अभूतेन अब्भाचिक्खन्ति, धम्मस्स चानुधम्मं ब्याकरोन्ति, न च कोचि सहधम्मिको वादानुवादो गारय्हं ठानं आगच्छती’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

अग्गिवच्छसुत्त

पुच्छा – अग्गिवच्छसुत्तं पनावुसो कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते वच्छगोत्तं परिब्बाजकं भासितं. वच्छगोत्तो भन्ते परिब्बाजको भगवन्तं उपसङ्कमित्वा ‘‘किं नु खो भो गोतम ‘सस्सतो लोको इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’न्ति एवंदिट्ठि भवं गोतमो’’ति एवमादिकं पञ्हं अपुच्छि. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

महावच्छसुत्त

पुच्छा – महावच्छसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते वच्छगोत्तंयेव परिब्बाजकं आरब्भ भासितं. वच्छगोत्तो भन्ते परिब्बाजको भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतदवोच ‘‘दीघरत्ताहं भोता गोतमेन सहकथी, साधु मे भवं गोतमो संखित्तेन कुसलाकुसलं देसेतू’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – एवं वुत्ते खो आवुसो वच्छगोत्तो परिब्बाजको इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो हुत्वा कीदिसं पसन्नाकारं अकासि, कथञ्चस्स धम्माभिसमयो अहोसि.

विस्सज्जना – एवं वुत्ते भन्ते वच्छगोत्तो परिब्बाजको ‘‘सचे हि भो गोतम इमं धम्मं भवंयेव गोतमो आराधको अभविस्स, नो च खो भिक्खू आराधका अभविस्संसु, एवमिदं ब्रह्मचरियं अपरिपूरं अभविस्स तेनङ्गेना’’ति एवमादिना इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारमकासि. याव अरहत्तञ्चस्स धम्माभिसमयो अहोसि.

दीघनखसुत्त

पुच्छा – दीघनखसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते दीघनखं परिब्बाजकं आरब्भ भासितं. दीघनखो भन्ते परिब्बाजको भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतदवोच ‘‘अहञ्हि भो गोतम एवंवादी एवंदिट्ठि सब्बं मे नक्खमती’’ति. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – इमस्मिं च पनावुसो वेय्याकरणस्मिं भञ्ञमाने केसं पुग्गलानं विसेसाधिगमो अहोसि.

विस्सज्जना – इमस्मिञ्च पन भन्ते वेय्याकरणस्मिं भञ्ञमाने आयस्मतो सारिपुत्तस्स अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चि, दीघनखस्स पन परिब्बाजकस्स तस्मिंयेव आसने विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि यंकिञ्चि समुदयधम्मं, सब्बं तं निरोधधम्म’’न्ति.

मागण्डियसुत्त

पुच्छा – मागण्डियसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – कुरूसु भन्ते कम्मासधम्मे नाम कुरूनं निगमे भारद्वाज गोत्तस्स ब्राह्मणस्स अग्यागारे तिणसन्थारके मागण्डियं परिब्बाजकं आरब्भ भासितं. मागण्डियो भन्ते परिब्बाजको भगवन्तं ‘‘भूनहु समणो गोतमो’’ति वदेसि, तस्मिं भन्ते वट्ठुस्मिं भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसो भगवा तत्थ मागण्डियस्स परिब्बाजकस्स समनुयुञ्जित्वा समनुयुञ्जित्वा धम्मं देसेसि.

विस्सज्जना – ‘‘चक्खुं खो मागण्डिय रूपारतं रूपसम्मुदितं, तं तथागतस्स दन्तं गुत्तं रक्खितं संवुतं, तस्स च संवराय धम्मं देसेती’’ति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवा मागण्डियस्स परिब्बाजकस्स समनुयुञ्जित्वा समनुयुञ्जित्वा धम्मं देसेसि.

पुच्छा – एवं खो आवुसो मागण्डियेन परिब्बाजकेन ‘‘नकिञ्चि भो गोतमा’’ति यथाभूतं पटिस्सुते कथं भगवा अत्तनोपि न किञ्चि केनचिपि वत्तब्बतं पकासेसि.

विस्सज्जना – एवं खो भन्ते मागण्डियेन परिब्बाजकेन नकिञ्चि भोगोतमाति यथाभूतं पटिस्सुते ‘‘अहं खो पन मागण्डिय पुब्बे अगारियभूतो समानो पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेसिं चक्खुविञ्ञेय्यहि रूपेहि इट्ठेहि मनापेहि पियरूपेहि कामूपसंहितेहि रजनीयेही’’ति एवमादिना भगवा अत्तनोपि न किञ्चि केनचिपि वत्तब्बतं पकासेसि.

पुच्छा – इमस्मिं सुत्ते परियोसानपुच्छं पुच्छिस्सामि इमञ्च पनावुसो धम्मदेसनं सुत्वा मागण्डियो परिब्बाजको इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो हुत्वा कीदिसं पसन्नाकारमकासि.

विस्सज्जना – इमं च पन भन्ते धम्मदेसनं सुत्वा मागण्डियो परिब्बाजको ‘अभिक्कन्तं भो गोतम अभिक्कन्तं भो गोतमा’’ति एवमादिना इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारमकासि.

सन्दकसुत्त

पुच्छा – सन्दकसुत्तं पनावुसो कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं केन भासितं.

विस्सज्जना – कोसम्बियं भन्ते सन्दकं परिब्बाजकं आरब्भ आयस्मता आनन्दत्थेरेन धम्मभण्डागारिकेन भासितं. सन्दको भन्ते परिब्बाजको आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच ‘‘साधुवत भवन्तंयेव आनन्दं पटिभातु सके आचरिय के धम्मिकथा’’ति, तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ चत्तारो अब्रह्मचरियवासा आयस्मता आनन्दत्थेरेन धम्मभण्डागारिकेन विचारेत्वा पकासिता.

विस्सज्जना – इध सन्दक एकच्चो सत्था एवंवादी होति एवंदिट्ठि नत्थि दिन्नं, नत्थि यिट्ठं, नत्थि हुतं, नत्थि सुकतदुक्कटानं कम्मानं फलंविपाको, नत्थि अयंलोको, नत्थि परोलोको, नत्थि माता, नत्थि पिता, नत्थि सत्ता ओपपातिकाति

एवमादिना भन्ते तत्थ आयस्मता आनन्दत्थेरेन धम्मभण्डागारिकेन चत्तारो अब्रह्मचरियवासा विचारेत्वा पकासिता.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ चत्तारि अनस्सासिकानि ब्रह्मचरियानि आयस्मता आनन्दत्थेरेन धम्मभण्डागारिकेन विचारेत्वा पकासितानि.

विस्सज्जना – इध सन्दक एकच्चो सत्था सब्बञ्ञू सब्बदस्सावी अपरिसेसं ञाणदस्सनं पटिजानाति ‘‘चरतो च मे तिट्ठतो च सुत्तस्स च जागरस्स च सततं समितं ञाणदस्सनं पच्चुपट्ठित’’न्ति एवमादिना भन्ते तत्थ आयस्मता आनन्दत्थेरेन धम्मभण्डागारिकेन चत्तारि अनस्सासिकानि ब्रह्मचरियानि विभजित्वा पकासितानि.

पुच्छा – अथ

खो आवुसो सन्दको परिब्बाजको आयस्मन्तं आनन्दत्थेरं कथं पुच्छि, तथञ्चस्सायस्मानन्दत्थेरो ब्याकासि.

विस्सज्जना – अथ खो भन्ते सन्दको परिब्बाजको ‘‘सो पन भो आनन्द सत्था किंवादी किं अक्खायी’’ति एवमादिना आयस्मन्तं आनन्दत्थेरं पुच्छि, आयस्मा च भन्ते आनन्दत्थेरो ‘‘इध सन्दक तथागतो लोके उप्पज्जति अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो’’ति एवमादिना सन्दकस्स परिब्बाजकस्स विभजित्वा विभजित्वा ब्याकासि.

पुच्छा – इमञ्च पनावुसो धम्मदेसनं सुत्वा सन्दको परिब्बाजको इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो कीदिसं पसन्नाकारमकासि.

विस्सज्जना – इमञ्च भन्ते धम्मदेसनं सुत्वा सन्दको परिब्बाजको ‘‘अच्छरियं भो आनन्द, अब्भुतं भो आनन्द, न च नाम सधम्मोक्कंसना भविस्सति, न परधम्मवम्भना, आयतने च धम्मदेसना, ताव बहुका च निय्यातारो पञ्ञायिस्सन्ती’’ति एवमादिना इमस्मिं धम्मविनये पसन्नो पसन्नाकारमकासि.

महासकुलुदायीसुत्त

पुच्छा – महासकुलुदायिसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं भासितं.