१०. दसकनिद्देसवण्णना
एकिस्सा लोकधातुया
अट्ठानमेतं अनवकासो यं एकिस्सा लोकधातुया द्वे अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा अपुब्बं अचरिमं उप्पज्जेय्युं, नेतं ठानं विज्जतीति पजानाति.
अज्ज सत्था परिनिब्बायति, अज्ज सासनं ओसक्कति, पच्छिमदस्सनं दानि इदं अम्हाकन्ति दसबलस्स परिनिब्बुतदिवसतो महन्ततरं कारुञ्ञं करिस्सन्ति.
एकपुग्गलो भिक्खवे लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति अच्छरियमनुस्सो, कतमो एकपुग्गलो तथागतो भिक्खवे अरहं सम्मासम्बुद्धोति.
झानविभङ्ग
सुत्तन्तभाजनीय
अभिक्कन्ते पटिक्कन्ते सम्पजानकारी होति.
सतो सम्पजानो अभिक्कमति,
सतो सम्पजानो पटिक्कमतीति वुत्तं.
किन्नू मे एत्थ गतेन अत्थो अत्थि नत्थीति अत्थानत्थं परिग्गहेत्वा अत्थपरिग्गण्हनं सात्थकसम्पजञ्ञं.
आमिसतोपि वड्ढि अत्थोयेव, तं निस्साय ब्रह्मचरिया नुग्गहाय पटिपन्नत्ताति वदन्ति.
मया पब्बजितदिवसतो पट्ठाय भिक्खुना सद्धिं द्वेकथा नाम नकथितपुब्बा, अञ्ञस्मिं दिवसे उपरिविसेसं निब्बत्तेस्सामीति चिन्तेत्वा ‘‘किं भन्ते’’ति पटिवचनं अदासि.
भन्ते एते मनुस्सा तुम्हाकं किंहोन्ति, मातिपक्खतो सम्बन्धा पितिपक्खतोति.
आवुसोयं मातापितूहिपि दुक्करं, तं एते मनुस्सा अम्हाकं करोन्ति, पत्तचीवरम्पि नो एतेसं सन्तकमेव, एतेसं आनुभावेन नेव भये भयं न छातके छातकं जानाम, एदिसानाम अम्हाकं उपकारिनो नत्थीति तेसं गुणे कथेन्तो गच्छति.
कम्मट्ठानं नाम अत्थीतिपि सञ्ञं अकत्वा गामं पिण्डाय पविसित्वा अननुलोमिकेन गिहिसंसग्गेन संसट्ठो चरित्वा च भुञ्जित्वा च तुच्छो निक्खमति.
आवुसो तुम्हे न इणट्टा न भयट्टा न आजीविका पकता पब्बजिता, दुक्खा मुच्चितुकामा पनेत्थ पब्बजिता. तस्मा गमने उप्पन्नकिलेसं गमनेयेव निगण्हथ. ठाने, निसज्जाय, सयने उप्पन्नकिलेसं सयनेयेव निग्गण्हथाति.
अयं भिक्खु तुय्हं उप्पन्नं वितक्कं जानाति, अननुच्छविकं ते एतन्ति अत्तानं पटिचोदेत्वा विपस्सनं वड्ढेत्वा अरियभूमिं ओक्कमति.
अयं थेरो पुनप्पुनं निवत्तित्वा गच्छति, किं नुखो मग्गमूळ्हो उदाहु किञ्चि पमुट्ठोति समुल्लपन्ति.
किन्नू खो एते अम्हेहेव सद्धिं न सल्लपन्ति उदाहु अञ्ञ मञ्ञम्पि, यदि अञ्ञमञ्ञम्पि न सल्लपन्ति, अद्धा विवादजाता भविस्सन्ति.
अञ्ञं उप्पज्जते चित्तं, अञ्ञं चित्तं निरुज्झति;
अवीचि मनुसम्बन्धो, नदी सोतोव वत्तति.
आलोकिते विलोकिते सम्पजानकारी होति.
सचे भिक्खवे नन्दस्स पुरत्थिमा दिसा आलोकेतब्बा होति, सब्बं चेतसा समन्नाहरित्वा नन्दो पुरत्थिमं दिसं आलोकेति ‘एवं मे पुरत्थिमं दिसं आलोकयतो नाभिज्झा दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सविस्सन्ती’ति. इतिह सात्थक सम्पजानो होति. सचे भिक्खवे नन्दस्स पच्छिमा दिसा, उत्तरा दिसा, दक्खिणा दिसा, उद्धं, अधो, अनुदिसा अनुविलोकेतब्बा होति, सब्बं चेतसा समन्नाहरित्वा नन्दो अनुदिसं अनुविलोकेति ‘एवं मे अनुदिसं अनुविलोकयतो…पे… सम्पजानो होतीति….
भवङ्गा वज्जनञ्चेव, दस्सनं सम्पटिच्छनं;
सन्तीरणं वोट्ठब्बनं, जवनं भवति सत्तमं.
समिञ्जिते पसारिते सम्पजानकारी होति.
समिञ्जिते पहारितेति पब्बानं समिञ्जन पसारणे.
कस्मा भन्ते सहसा हत्थं समिञ्जित्वा पुन यथाठाने ठपेत्वा सणिकं समिञ्जित्थाति.
यतो पट्ठाय मया आवुसो कम्मट्ठानं मनसिकातुं आरद्धो, न मे कम्मट्ठानं मुञ्जित्वा हत्थो समिञ्जितपुब्बो, इदानि पन मे तुम्हेहि सद्धिं कथयमानेन कम्मट्ठानं मुञ्चित्वा समिञ्जितो, तस्मा पुन यथा ठाने ठपेत्वा समिञ्जेसिन्ति.
साधु भन्ते भिक्खुना नाम एवरूपेन भवितब्बन्ति.
सङ्घाटिपत्तचीवरधारणे सम्पजानकारी होति.
पुग्गलपञ्ञत्तिअट्ठकथा
एककनिद्देस
कतमो च पुग्गलो समयविमुत्तो, इधेकच्चो पुग्गलो कालेन कालं समयेन समयं अट्ठ विमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति, पञ्ञाय चस्स दिस्वा एकच्चे आसवा परिक्खीणा होन्ति. अयं वुच्चति पुग्गलो समयविमुत्तो.
असमयविमुत्त
कतमो च पुग्गलो असमयविमुत्तो, इधेकच्चो पुग्गलो नहेव खो कालेन कालं समयेन समयं अट्ठविमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति, पञ्ञाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति. अयं वुच्चति पुग्गलो असमयविमुत्तो. सब्बेपि अरिय पुग्गला अरिये विमोक्खे असमयविमुत्ता.
कुप्पाकुप्पनिद्देस
कतमो च पुग्गलो कुप्पधम्मो, इधेकच्चो पुग्गलो लाभी होति रूपसहगतानं वा अरूपसहगतानं वा समापत्तीनं, सो च खो न निकामलाभी होति न अकिच्छलाभी न अकसिर लाभी, न यत्थिच्छकं यदिच्छकं यावतिच्छकं समापज्जतिपि वुट्ठातिपि, ठानं खो पनेतं विज्झति, यं तस्स पुग्गलस्स पमादमागम्म ता समापत्तियो कुप्पेय्युं. अयं वुच्चति पुग्गलो कुप्पधम्मो.
सत्तक्खत्तुपरम सोतापन्न
कतमो च पुग्गलो सत्तक्खत्तुपरमो, इधेकच्चो पुग्गलो तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो होति अविनिपात धम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो, सो सत्तक्खत्तुं देवे च मानुसे च सन्धावित्वा संसरित्वा दुक्खस्सन्तं करोति, अयं वुच्चति पुग्गलो सत्तक्खत्तुपरमो.
सोतापन्न अधिप्पाय्य
सोतो सोतोति हिदं सारिपुत्त वुच्चति, कतमो नुखो सारिपुत्त सोतोति. अयमेव हि भन्ते अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो सोतो. सेय्यथिदं, सम्मादिट्ठि…पे… सम्मासमाधीति. सोतापन्नो सोतापन्नोति हिदं सारिपुत्त वुच्चति, कतमो नुखो सारिपुत्त सोतापन्नोति. यो हि भन्ते इमिना अरियेन अट्ठङ्गिकेन मग्गेन समन्नागतो, अयं वुच्चति सोतापन्नो, स्वायं आयस्मा एवंनामो एवंगोत्तो इति वाति, इतिवा….
कोलं कोल सोतापन्न
कतमो च पुग्गलो कोलं कोलो. इधेकच्चो पुग्गलो तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो होति अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो, सो द्वे वा तीणि वा कुलानि सन्धावित्वा संसरित्वा दुक्खस्सन्तं करोति, अयं वुच्चति कोलं कोलो.
एकबीजी सोतापन्न
कतमो च पुग्गलो एकबीजी, इधेकच्चो पुग्गलो तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो होति अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो, सो एकंयेव मानुसकं भवं निब्बत्तेत्वा दुक्खस्सन्तं करोति, अयं वुच्चति पुग्गलो एकबीजी.
सकदागामिनिद्देस
कतमो च पुग्गलो सकदागामी, इधे कच्चो पुग्गलो तिण्णं संयोजनानं परिक्खया रागदोसमोहानं तनुत्ता सकदागामी होति सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुक्खस्सन्तं करोति. अयं वुच्चति पुग्गलो सकदागामी.