५,१६. पयोजकब्यापारे णापि च

कत्तारं यो पयोजेति, तस्स ब्यापारे क्रियत्था णि+णापी होन्ति बहुलं.

णिपच्चयो उवण्णन्ता, आतो णापेव होति+ह;

द्वे द्वे+को होति वा सेसे, बहुलंत्यनुवुत्तिया.

अकम्मकापि होन्तेव, णि+णाप्यन्ता सकम्मका;

सकम्मका द्विकम्मा+स्सु, द्विकम्मा च तिकम्मका.

तस्मा कत्तरि कम्मे च, णि+णापीनं तु सम्भवो;

न भावे सुद्धकत्ता तु, कम्मं होति पयोजके.

नयादीनं पधानञ्च, अपधानं दुहादिनं;

सुद्धकत्ता णि+णापीसु, कम्म+मक्ख्यात गोचरं.

भवितुं पयोजयतीति अत्थे इमिना णिप्पच्चयो. णकारो णानुबन्धकारियत्थो. ‘‘युवण्णान+मे+ओ पच्चये’’ति ओकारे ‘‘आया+वा णानुबन्धे’’ति णानुबन्धे आवादेसो. त्यादिम्हि ‘‘णि+णाप्या+पीहि वा’’ति लविकरणे एकारे ‘‘एओन+मयवा सरे’’ति अयादेसो. सो समाधिं भावयति भावेति, भावयन्ति भावेन्ति+च्चादि. कम्मे-तेन समाधि भावीयति+च्चादि. एत्थ ‘‘दीघो सरस्सा’’ति क्ये इकारस्स दीघो. भावयिस्सति भावेस्सति, भावयिस्सन्ति भावेस्सन्ति+च्चादि. अज्जतने ईस्स सिम्हि अभावेसि भावेसि, अभावयि भावयि, अभावयिंसु भावयिंसु. परस्सरलोपे अभावेसुं भावेसुं, अभावयंसु भावयंसु, अभावयुं भावयुं इच्चादि. कम्मे-अभावीयि भावीयि इच्चादि. अभाविस्स अभावयिस्स, अभाविस्संसु अभावयिस्संसु. कम्मे-अभावयिस्सं इच्चादि. भावे भावेय्य इच्चादि. कम्मे-भावीयेय्य इच्चादि. भावयतु भावेतु इच्चादि. कम्मे-भावीयतु इच्चादि.

पचितुं पयोजेतीति अत्थे णि+णापी होन्ति. सो देवदत्तेन ओदनं पाचयति पाचेति इच्चादि, तथा पाचापयति पाचापेति+च्चादि. कम्मे-सो तेन देवदत्तेन ओदनो पाचीयति पाचापीयति+च्चादि, भविस्सत्यादीसुपि योजेतब्बं.

गन्तुं पयोजेतीति अत्थे सो तं पुरिसं गामं गमयति गमेति गच्छापयति गच्छापेति+च्चादि. कम्मे-तेन सो गामं गमीयति गच्छापीयति+च्चादि.

गुह=संवरणे, गुहितुं पयोजेतीति णिम्हि ‘‘गुहिस्स सरे’’ति दीघो. गूहयति, गूहयन्ति इच्चादि.

दिस+दुस=अप्पीतियं, दुसितुं पयोजेतीति णिम्हि ‘‘णिम्हि दीघो दुसस्सा’’ति दीघे दूसयति+च्चादि.

तथा इच्छन्तं पयोजयति इच्छापयति इच्छापेति, एसयति एसेति. नियच्छन्तं पयोजयति नियमयति नियमेति. तथा आसयति आसेति, अच्छापयति अच्छापेति. लाभयति लाभेति, एवं वासयति वासेति, वासापयति वासापेति. वाहयति वाहेति, वाहापयति वाहापेति+च्चादि. एवं जीरयति, मारयति, दस्सयति इच्चादि. हू=सत्तायं, पहोन्तं पयोजयति पहावयति पहावेति इच्चादि. साययति सायापयति सायापेति. नायापयति नायापेति. पतिट्ठापयति पतिट्ठापेति. रस्से पतिट्ठपेति. हन्तुं पयोजयतीति णि+णापी, ‘‘हनस्स घातो णानुबन्धे’’ति घातादेसे घातयति घातेति. तथा जुहावयति जुहावेति, जहापयति जहापेति. हापयति हापेति. दापयति दापेति. विधापयति विधापेति, पिदहापयति पिदहापेति. (भूवादिनयो).

इदानि रुधादिअट्ठगणा दस्सीयन्ते-रोधयति रोधेति. देवयति देवेति. तोदयति तोदेति. जयापयति जयापेति. विक्कयति विक्कयापेति. सावयति सावेति. वितानयति वितानेति. चोरापयति चोरापेति इच्चादि.

खादीहि पच्चयन्तेहि, अपि होन्ति णि+णापयो;

णि+णापिना+नकानानं, दस्सनञ्चेत्थ साधनं.

तितिक्खन्तं पयोजयति तितिक्खेति तितिक्खापेति, तिकिच्छयति तिकिच्छेति तिकिच्छापयति तिकिच्छापेति. एवं बुभुक्खेति बुभुक्खापेति. पब्बताययति. पुत्तीययति इच्चादि. (खादिपच्चयनयो).

इति पयोगसिद्धियं त्यादिकण्डो छट्ठो.