१४. तम
नाकड्ढनत्थोति णस्साकड्ढनत्थो न होति. यद्याकड्ढनत्थो अस्स, तदा चानुकड्ढितं नोत्तरत्रानुकड्ढेय्याति मञ्ञते, कोचियेव होतीति होन्तीति इतो भिन्दित्वा आनेतब्बं. तदा देसस्साति इमिना ‘‘तदादेसा तग्गहणेन गय्हन्ती’’ति परिभासमुपलक्खेति. कतयादेसस्सापीति कतो यादेसो यस्स तस्स कतयादेसस्सापीति. इकारस्साति यादेसतो पुब्बे इकारस्स, इमिना चादेसादेसीनमभेदो दस्सितो. तसद्दे नेकेनापि पच्चेकाभिसम्बन्धे सिद्धेति एवमञ्ञते- ‘‘यथा’तेन कतंकीत’ (४-२९) न्त्यादिसुत्ते एकोव तसद्दो बहूहि पच्चयत्तेहि सम्बज्झते, तथिहापि एकमेव तसद्दग्गहणं ‘तमधीते तंजानाती’ति पच्चेकमभिसम्बज्झते, तस्मा किमेतदत्थेन द्वितग्गहणेने’’ति. द्वितग्गहणे पयोजनत्तयं वुत्तं, तत्थ पठमं दस्सेन्तो जाननिच्चादिनाधिप्पायमावीकत्वा द्वितग्गहणमिच्चादिना पदत्थमाह.
तत्थ-‘यो यमधीते जानाति चा’ति इमिना द्वितग्गहणाभावे पच्चयत्थावयवस्स समुच्चयप्पसङ्गमाह. समुच्चये सति(यो) यमधीते जानाति च, तत्थेव सिया, यो पनाधीते केवलं, न (जानाति) तत्थ न सियाति बोधयितुं ब्यभिचारमाह‘न पच्चेकाति सम्बन्धेने’ति. यथा ‘‘तेन कथं कीत’’मिच्चादो ‘‘तेन जितं जयति’’च्चादि पच्चेकसम्बन्धेन भवति एवम्माविञ्ञायीति यथेच्चादि कस्सात्थो. ‘तेन कतं कीत’’मिच्चादीहि अवत्वा ‘‘तेन जितं जयति’’च्चादिसुत्तेकदेसवचनमत्थब्यत्ति तथा वुत्ते होतीति वुत्तं, तेन जितमिच्चादो जयनादिका किरियाने कदब्बसमवायित्तेन पसिद्धाति युत्तो तत्थ पच्चेकाभिसम्बन्धो, नेवमज्झेन वेदना प्येकदब्बसमवायित्ताभिय्योत्यधिप्पायो.
इदानि दुतियं दस्सेति ‘जानन’मिच्चादि, निमित्त मिट्ठानिट्ठबोधकारणं मुहुत्तो कत्तिकादि, उप्पातो इट्ठानिट्ठसूचकं पथविसमुद्दादीनं सभावपरिच्चागेनाञ्ञतत्तगमनं. जाननसामञ्ञेति निमित्तादीनं जानन सामञ्ञे. ‘यथावुत्तजाननस्स अज्झेन विसयत्ते हेतुमाह- ‘तं जानातीति तसद्देन अधीयमानपरामसतो’ति. ततियं दस्सेति ‘यतो चे’च्चादिना. यतो च उप्पन्नेन विधिना अज्झेन ञातु अभिधानम्पसिद्धन्ति सम्बन्धो, पोत्थकेसु पन अज्झेतुञातूसुति पाठो दिस्सति, एत्थायमधिप्पायो ‘‘कत्थचि पसिद्धिविसयो होति तसद्दो, तथा च वुत्तं सुबोधालङ्कारटीकायं पक्कन्तविसयो तथा पसिद्धविसयो अनुभूतविसयो च तंसद्दो यं सद्दं ना पेक्खते’ति, तस्मा पसिद्धिविसयेन तसद्देन पुथगेव पसिद्धिया उपसङ्गहत्थं द्वितग्गहणं कत्तब्ब’’न्ति. अत्थत्तये वत्तमानस्स तु तसद्दस्स सविसयो विसेसो ततोवात्थिकेहि वेदितब्बो.