१२५. संयो

अन्तरसद्दो-नेकत्थोपीहान्तराळवाची मज्झवाची गय्हति, न विज्जतेन्तरमेसन्ति अन्तराळमत्तपटिसेधेपयोजनं नत्थीति कत्वान्तरा ळट्ठस्साभावान्तराळं नत्थीत्युपचरीयति, एवञ्हि लोके पयुज्जते ‘अनन्तरा इमे गामा अनन्तरा इमे पासादा’ति अन्तराळगतस्स ञ्ञस्स गामस्सञ्ञस्स पासादस्स वाभावा तथा ब्यपदिसीयते, तथेवमिहाप्यन्तराळगतस्सञ्ञस्स ब्यञ्जनस्साभावा अनन्तरा इत्युच्चन्ते, अथवान्तरसद्दो ब्यवधानवाची ब्यवधानाभावतो-नन्तरा इति वुच्चन्ते. अन्तरं करोतीति वा खादिइप्पच्चयं [णिप्पच्चयं (पोत्थके)] विधाय अन्तरायति ब्यवधानं करोतीति कत्तरि अप्पच्चयं विधाय अन्तरो ब्यवधायको नत्थेतेसन्ति अनन्तरा. यथा ‘रुक्खा वनन्ते’त्थ रुक्खा समुदितावेकवनब्यपदेसं लभन्ते, तथात्रापि ब्यञ्जना समुदितावेते संयोगब्यपदेसगोचरत्तं पटिपज्जन्ते.

संयोगोति हि समुदायप्पधानो निद्देसो ब्यञ्जनात्यवयवप्पधानो, तस्मा ब्यञ्जनाति बहुवचनेन संयोगोति एकवचननिद्देसो घटते, ननु च वण्णानमुच्चारितप्पधंसित्ता योगपज्जमट्ठितमानानं न सम्भवति समुदायत्तन्ति समुदायत्तमयुत्तन्ति नायुत्तं, तथाहि उत्तरुत्तरग्गाहिनि बुद्धि पुब्बपरीभूते ब्यञ्जनावयवे समुदायरूपेन सङ्कप्पेन्ती समुदायवोहारम्पवत्तयीति.

णानुबन्धेति दितिसद्दस्स संयोगाविसयत्ता देच्चोति ‘सरानमादिस्सा’ति विसयो, उळुम्पसद्दस्स संयोगविसयत्ता ओळुम्पिकोति एतस्स विसयोति तत्थ राघवो वेनतेय्यो मेनिको देच्चो दोसग्गान्ति रूपानि. इध तु ओळुम्पिको कोण्डञ्ञोति युज्जन्ति. तेनेव च तत्थ पञ्चिका एत्थ, एत्थ च पञ्चिका तत्थ उपनेतब्बाति.