११०. धासं
सङ्ख्यावाचिनो सद्दा सङ्ख्यासद्देन गहिताति आह- ‘अत्थे’च्चादि. पकारो दब्बगुणधिसयोपि अत्थि, तत्थ यदि सोपि गय्हेय्य दब्ब गुणानं लिङ्गसङ्ख्याहि योगा धाप्पच्चयन्त(म्पि तब्बिसयोयेवेति) [चेत्थ (पोत्थके] (पकारवाचकलिङ्गसङ्ख्याहि योगा) अलिङ्गमसङ्ख्यञ्च [धाप्पच्चयन्तमलिङ्गमसङ्ख्यञ्च-इति कासिकावुत्तिपञ्जकायं] न सिया, एवञ्च सत्यब्ययत्तमभिमतन्तस्स न सिया, तञ्चिट्ठं, किरियाविसये तु तस्मिं गय्हमाने एकधाभुञ्जति द्विधाभुञ्जति द्विधागच्छतिच्चादो भोजन गमनादिकिरियाय सब्बथा लिङ्गसङ्ख्याहि योगाभावा यथावुत्त दोसो न सियाति पाणिनीयवुत्तिकारेन जयादिच्चेन किरिया विसयोयेवेत्थ पकारो गहितो. तम्पति आह- ‘दब्बे’च्चादि. कस्मा पनेवमाहाति आह- ‘नवधादब्ब’मिच्चादि. ‘‘नवधा दब्बं, बहुधा गुणो’’ति वेसेसिकानं सङ्केतो.
तत्थ पुथब्यापोतेजोवाय्वाकासकालदिसात्तमनानीति नव दब्बानि. रूप रस गन्ध फस्स सङ्ख्यापरिमाण पुथुत्तसंयोगविभाग परत्तापरत्तबुद्धिसुखदुक्खेच्छादोसपयतना च गुणा, चसद्देन गुरुत्त दवत्तसिनेहसङ्खारधम्माधम्मसद्दा चेति चतुब्बीसति बहुधा गुणो. अत्रापि यथावुत्तकासिकावुत्तिया पञ्चिकाकारेन जिनिन्दबुद्धिना नवधा दब्बं बहुधा गुणोत्यत्रापि ‘‘किरियाज्झाहरितब्बा नवधा दब्बं बहुधा गुणो उपदिसीयति विञ्ञायति ब्याख्यायते विज्जतेवा’’ति किरियाविसयोयेव पकारो पटिपादितो, पयोगदस्सनतो ब्यवच्छेज्जभावा सब्बत्थ किरियेवेति विसेसनोपादानमयुत्तन्ति सम्बन्धो.
नवधा दब्बं बहुधा गुणोति पयोगदस्सनतो दब्बगुणविसयानम्पकारानं गय्हुपगत्ता ब्यवच्छेदयितब्बानं दब्बगुणविसयानम्पकारानं भावा सब्बस्मिं दब्बगुणविसये जिनिन्दबुद्धिना वुत्तनयेन किरिया अत्थेवाति किरियाविसयोव पकारो गय्हतीति वुत्तिकार पञ्जिकाकारानं विसेसनोपादानमयुत्तन्ति अत्थो.
ततोयेवाति यतो विसेसनोपादानमयुत्तं ततोयेव द्वीहिच्चादिकमाहेति अत्थो. अयमेत्थाधिप्पायो ‘‘द्विधा करोतीति किरियापयोगेपि पकारो दब्बगुणविसयो… दब्बविसयस्स गुणविसयस्स वा द्विधाभावस्स करीयमानत्ता, नतु किरियाविसयो… द्विधाभावस्स करणकिरियाविसयस्सेत्थ वत्तुमनिच्छितत्ता. ततोयेव किरियापकारोपादाने [पकारोतिसयने (पोत्थके)] अत्र धाप्पच्चयन्तप्पयोगो न सियाति विञ्ञापेतुं ‘द्वीहि’च्चादिकमाहे’’ति तेनाह‘अत्रे’च्चादि.
दब्बगुणविसये पकारे गय्हमाने योयं दोसो सम्भावितो परेहि, तं दानि निराकत्तुमाह ‘सतिपिचे’च्चादि. सभावतो अलिङ्गमसङ्ख्यञ्चाति सम्बन्धो, सङ्ख्यन्तरापादने गम्यमाने धाप्पच्चयो विहितो पाणिनियेहि, तदाह- ‘दब्बस्से’च्चादि सङ्ख्यान्तरापादनेपीति पुब्बं या ववत्थिता सङ्ख्या, ततो- ञ्ञं सङ्ख्यान्तरं तस्सापादनं करणं सङ्ख्यन्तरापादनं, तस्मिम्पीति अत्थो.