तिंसतिम परिच्छेद

धातुगब्भरचनो

१. वन्दित्वान महाराजा, सब्बं सङ्घं निमन्तयि;

‘‘यावचेतियनिट्ठाना, भिक्खं गण्हथ मे’’इति.

२. सङ्घो तं नाधिवासेसि, अनुपुब्बेन सो पन;

यावन्तो याव सत्ताहं, सत्ताहमधिवासनं.

३. अलत्थो’पड्ढभिक्खूहि, ते लद्धा सुमनो’व सो;

अट्ठारससु ठानेसु, थूपठानसमन्ततो.

४. मण्डपे कारयित्वान, महादानं पवत्तयि;

सत्थाहं तत्थ सङ्घस्स, ततो सङ्घं विस्सज्जयि.

५. ततो भेरिं चरापेत्वा, इट्ठका वड्ढकी लहुं;

सन्निपातेसि ते आसुं, पञ्चमत्तसतानि हि.

६. कथं करिस्ससि ने’को, पुच्छितो आह भूपति;

‘‘पेस्सियानं सतं लद्धा, पंसूनं सकटं अहं.

७. खेपयिस्सामि एक्का’हं, तं राजा पटिबाहयि;

ततो उपड्ढुपड्ढञ्च, पंसू द्वे अम्मणानि च.

८. आहंसु राजा पटिबाहि, चतुरो तेपि वड्ढकी;

अथेको पण्डितो ब्यत्तो, वड्ढकी आह भूपतिं.

९. ‘‘उदुक्खले कोट्टयित्वा, अहं सुप्पेहि वट्टितं;

पिंसापयित्वा निसदे, एतं पंसूनमम्मणं.

१०. इति वुत्तो अनुञ्ञासि, तिणादिनेत्थनो सियुं;

चेतियम्हीति भूमिन्दो, इन्दतुल्यपरक्कमो.

११. ‘‘कं सण्ठानं चेतियं तं, करिस्ससि तुवं इति;

पुच्छितं तंखणंयेव, विस्सकम्मो तमाविसि.

१२. सोवण्णपातिं तो यस्स, पुरापेत्वाव वड्ढकी;

पाणिना वारिमादाय, वारिपिट्ठियमाहनी.

१३. फलिक लोलसदिसं, महाफुब्बुळमुट्ठहि;

आही’दिसं करिस्सति, तुस्सित्वान’स्स भूपति.

१४. सहस्सग्घं वत्थयुगं, तथा’लङ्कार पादुका;

कहापनानि द्वादस-सहस्सानि च दापपि.

१५. ‘‘इट्ठका आहारापेस्सं, अपीळेन्तो कथं नरे’’;

इति राजा विचिन्तेसि, रत्तिंञत्वान तं मरू.

१६. चेतियस्स चतुद्धारे, आहरित्वान इट्ठका;

रत्तिं रत्तिं ठपयिंसु, एकेकाहपहोनका.

१७. तं सुत्वा सुमनोराजा, चेतिये कम्ममारभि;

अमूलमेत्थ कम्मञ्च, न कातब्बन्ति ञापयि.

१८. एकेकस्मिं दुवारस्मिं, ठपापेसि कहापणे;

सोळससतसहस्सानि, वत्थानिसु बहूनि च.

१९. विविधञ्च अलङ्कारं, खज्जंभोज्जं सपानकं;

गन्धमालागुळादिच, मुखवासकपञ्चकं.

२०. ‘‘यथारुचितं गण्हन्तु, कम्मं कत्वा यथारुचिं;

ते तथेव अपेक्खित्वा, अदंसु राजकम्मिका.

२१. थूपकम्मसहायत्तं, एको भिक्खुनिकामयं;

मत्तिकापिण्डमादाय, अत्तना अभिसङ्खतं.

२२. गन्त्वान चेतियट्ठानं, वड्ढेत्वा राजकम्मिके;

अदासि तं वड्ढकिस्स, गण्हन्तोयेव जानिसो.

२३. तस्सा कारं विदित्वान, तत्थाहोसि कुतूहलं;

कमेन राजा सुत्वान, आगतो पुच्छि वड्ढकी.

२४. देव एकेन हत्थेन, पुप्फाना’दाय भिक्खवो;

एकेन मत्तिकापिण्डं, देन्ति मय्हं अहं पन.

२५. अयं आगन्तुको भिक्खु, अयं नेवासिको इति;

जानामिनेवा’ति वचो, सुत्वा राजासमप्पयि.

२६. एकोबलत्थं दस्सेतुं, मत्तिका दायकं यतिं;

सो बलतस्स दस्सेसि, सो तं रञ्ञो निवेदयि.

२७. जातिमकुलकुम्भेसो, महाबोधङ्गणे तयो;

ठपापेत्वा बलत्थेन, राजा दापेसि भिक्खुनो.

२८. अजानित्वा पूजयित्वा, ठितस्से’तस्स भिक्खुनो;

बलत्थो तं निवेदेसि, तदा तं जानि सो यति.

२९. केलिवाते जनपदे, पियङ्गल्लनिवासिको;

थेरो चेतियकम्मस्मिं, सहायत्तं निकामयं.

३०. तस्सित्थिकावड्ढकिस्स, ञातको इध आगतो;

तस्सिट्ठिका समत्तेन, ञातो कत्वान इट्ठकं.

३१. कम्मियेवड्ढयित्वान, वड्ढकिस्स अदासितं;

सो तं तत्थ नियोजेसि, कोलाहलमहोसि च.

३२. राजा सुत्वाव’ तं आह, ‘‘ञातुं सक्का तमिट्ठिकं’’;

जानन्तोपि न सक्काति, राजानं आह वड्ढकी.

३३. ‘‘जानासि तं त्वं थेरंति’’,

वुत्तो आमा’’ति भासितो;

तं ञापनत्थं अप्पेसि,

बलत्थं तस्स तूपति.

३४. बलत्थो तेन तं ञत्वा, राजानुञ्ञायुपागतो;

कट्ठहालपरिवेणे, थेरं पस्सिय मन्तिय.

३५. थेरस्स मगमनाहञ्च, गतिठानञ्च जानिय;

‘‘तुम्हेहि सह गच्छामि, सकं गामं’’न्ति भासिय.

३६. रञ्ञो सब्बं निवेदेसि, राजा तस्स अदापयि;

वत्थयुगं सहस्सग्घं, महग्घं रत्तकम्बलं.

३७. सामणके परिक्खारे, बहुके सक्खरम्पि च;

सुगन्ध तेलनाळिञ्च, दापेत्वा अनुसासितं.

३८. थेरेन सह गन्त्वा सो, दिस्सन्ते पियगल्लके;

थेरं सीताय छायाय, सोदकाय निसीदिय.

३९. सक्खरपाणकं दत्वा, पादे तेलेन मक्खिय;

उपाहनानि योजेत्वा, परिक्खारे उपानयि.

४०. कुलूपगस्स थेरस्स, गहिता मे इमे मया;

वत्थयुगंतु पुत्तस्स, सब्बे तानि ददामि वो.

४१. इति वत्वान दत्वा ते, गहेत्वा गच्छतो पन;

वन्दित्वा राजवचसा, रञ्ञो सन्देसमाह सो.

४२. महाथूपे कयिरमाने, सतियाकम्मकारका;

अनेकसङ्खाहि जना, पसन्ना सुगतिं गता.

४३. चित्तप्पसादमत्तेन, सुगते गतिउत्तमा;

लब्भतीति विदित्वान, थूपपूजं करे बुधो.

४४. एत्थेव भतिया कम्मं, करित्वा इत्थियो दुवे;

तावतिंसम्हि निब्बत्ता, महाथूपम्हि निट्ठिते.

४५. आवज्जित्वा पुब्बकम्मं, दिट्ठकम्मफला उभो;

गन्धमाला’दियित्वान, थूपं पूजेतुमागता.

४६. गन्धमालाहि पूजेत्वा, चेतियं अभिवन्दिसुं;

तस्मिं खणे भातिवङ्क-वासी थेरो महासिवो.

४७. रत्तिभागे महाथूपं, वन्दिस्सामीति आगतो;

तादिस्वान महासत्त-पण्णिरुक्खम पस्सितो.

४८. अदस्सयित्वा अत्तानं, पस्सं सम्पत्तिमब्भुतं;

ठत्वा तासं वन्दनाय, परियोसाने अपुच्छितं.

४९. ‘‘भासते सकलो दीपो,

देहोभासेन वो इध;

किन्नुकम्मं करित्वान,

देवलोकं इतो गता.

५०. महाथूपे कतं कम्मं, तस्स आहंसु देवता;

एवं तथागते हेव, पसादो हि महप्फलो.

५१. पुप्फधानत्तयं थूपे, इट्ठिकाहि चितं चितं;

समं पथविया कत्वा, इद्धिमन्तो’व सीदयुं.

५२. नव वारे चितं सब्बं, एवं ओसीदयिंसु ते;

अथ राजा भिक्खुसङ्घ-सन्निपात मकारयि.

५३. तत्थासीतिसहस्सानि, सन्निपातम्हि भिक्खवो;

राजा सङ्घमुपागम्म, पूजेत्वा अभिवन्दिय.

५४. इट्ठकोसिदनेहेतुं, पुच्छि सङ्घो वियाकरि;

‘‘नो सीदनत्थं थूपस्स, इद्धिमन्तेहि भिक्खूहि.

५५. कतं एतं महाराज, न इदानि करिस्सते;

अञ्ञथत्तमकत्वा तं, महाथूपं समापय.

५६. तं सुत्वा सुमनो राजा, थूपकम्ममकारयि;

पुप्फाधानेसु दससु, इट्ठिका दसकोटियो.

५७. भिक्खुसङ्घो सामणेरे, उत्तरं सुमनम्पि च;

‘‘चेभिय धातुगब्भत्थं, पासाणे मेघवण्णके.

५८. आहरथा’’ति योजेसि, ते गन्त्वा उत्तरं कुरुं;

असीति रतनायाम, वित्थारे रविभासुरे.

५९. अट्ठङ्गुलानि बहले, गण्ठिपुप्फनिभे सुभे;

छमेघवण्णपासाणे, आहरिंसु खणेततो.

६०. पुप्फधानस्स उपरि, मज्झे एकं निपातिय;

चतुपस्सम्हि चतुरो, मञ्जूसं विय योजिय.

६१. एकं पिधानकत्थाय, दिसाभागे पुरत्थिमे;

अदस्सनं करित्वा ते, ठपयिंसु महिद्धिका.

६२. मज्झम्हि धातुगब्भस्स, तस्स राजा अकारयि;

रतनमयं बोधिरुक्खं, सब्बाकारमनोरमं.

६३. अट्ठारस रतनिको, खन्धो साखास्स पञ्च च;

पवालमयमूलो सो, इन्दनीले पतिट्ठितो.

६४. सुसुद्धरजतक्खन्धो, मणिपत्तेहि सोभितो;

हेममयपण्डुपत्त, फलो पवाळअङ्कुरो.

६५. अथ मङ्गलिका तस्स, खन्धे पुप्फलतापि च;

चतुप्पदानं पन्तीध, हंसपन्ति च सोभना.

६६. उद्धं चारुवितानन्ते, मुत्ता किं किणिजालका;

सुवण्ण घण्टापन्तीध, दामानि च तहिं तहिं.

६७. वितान चतुकोणम्हि, मुत्तादामकलापको;

नवसत सहस्सग्घो, एके को असिलम्बितो.

६८. रविचन्दतार रूपानि, नानापदुमकानि च;

रतनेहि कतानेव, धिताने अप्पितान’युं.

६९. अट्ठुत्तरसहस्सानि, वत्तानि विविधानि च;

महग्घनानारङ्गानि, विताने लम्बितान’युं.

७०. बोधिं परिक्खिपित्वान, नानारतनवेदिका;

महामलक मुत्ताहि, सन्थारेतु तदन्तरे.

७१. नानारतन पुप्फानं, चतुगन्धूदकस्स च;

पुण्णा पुण्णघटपन्ति, बोधिमूले कतान’युं.

७२. बोधि पाचिन पञ्ञत्ते, पल्लङ्केकोटिअग्घके;

सोवण्ण बुद्धपटिमं, निसीदापेसि भासुरं.