एकतिंसतिम परिच्छेद

धातुनिधानं

१. धातुगब्भम्हि कम्मानि, निट्ठापेत्वा अरिन्दमो;

सन्निपातं कारयित्वा, सङ्घस्स इधमब्रवि.

२. धातुगब्भम्हि कम्मानि, मया निट्ठापि तानि हि;

सुवे धातुं निधेस्सामि, भन्ते जानाथ धातुयो’’.

३. इदं वत्वा महाराजा, नगरं पाविसी ततो;

धातु आहरकं भिक्खुं, भिक्खुसङ्घो विचिन्तिय.

४. सोणुत्तरं नामयतिं, पूजापरिवेणवासि कं;

धाताहरण कम्मम्हि, छळभिञ्ञं नियोजयि.

५. चारिकं चरमानम्हि, नाथे लोकहितायहि;

नन्दुत्तरो’ति नामेन, गङ्गातीरम्हि माणवो.

६. निमन्तेत्वा’भिसम्बुद्धं, सह सङ्घं अभोजयि;

सत्थापयोगपट्ठाने, ससङ्घोनावमारुहि.

७. तत्थ भद्दजिथेरो तु, छळभिञ्ञो महिद्धिको;

जलपक्खलितट्ठानं, दिस्वा भिक्खू इदं वदी.

८. ‘‘महा पनादभूतेन, मया वुत्तो सुवण्णयो;

पासादो पतितो एत्थ, पञ्चवीसतियोजको.

९. तं पापुणित्वा गङ्गाय, जलं पक्खिलि तं इध;

भिक्खू असद्दहन्ता तं, सत्थुनो तं निवेदयुं.

१०. सत्था’ह ‘‘कङ्खं भिक्खुनं, विनोदेही’’तिसोततो;

ञापेतुं ब्रह्मलोके’पि, वसवत्तिसमत्थ तं.

११. इद्धिया नभमुग्गन्त्वा, सत्ततालसमे ठितो;

दूस्सथूपं ब्रह्मलोके, ठपेत्वा वड्ढिते करे.

१२. इधा’नेत्वा दस्सयित्वा, जनस्स पुन तं तहिं;

ठपयित्वा यथाठाने, इद्धिया गङ्गामागतो.

१३. पादङ्गुट्ठेन पासादं, गहेत्वा थुपिकायसो;

उस्सापेत्वान दस्सेत्वा, जनस्स खिपि तं तहिं.

१४. नन्दुत्तरो माणवको, दिस्वा तं पाटिहारियं;

परायत्तमहं धातुं, पहुआनयितुं सियं.

१५. इति पत्थयि तेनेतं, सङ्घो सोणुत्तरं यतिं;

तस्मिं कम्मे नियोजेसि, सोळसवस्सिकं अपि.

१६. ‘‘आहरामि कुतो धातुं’’, इति सङ्घमपुच्छिसो;

कथेसि सङ्घो थेरस्स, तस्स ता धातुयो इति.

१७. ‘‘परिनिब्बान मञ्चम्हि, निपन्नो लोक नायको;

धातूहिपिलोकहि तं, कातुं देविन्द मब्रुवि.

१८. देविन्द’ट्ठसु दोणेसु, मम सारिरधाथुसु;

एकं दोणं रामगामे, कोळियेहि च सक्कतं.

१९. नागलोकं ततो नितं, ततो नागेहि सक्कतं;

लंकादिपे महाथूपे, निधानाय भविस्सति.

२०. महाकस्सपत्थेरोपि, दीघदस्सी महायति;

धम्मासोक नरिन्देन, धातुवित्थारकारको.

२१. राजगहस्स सामन्ते, रञ्ञा अजातसत्तुना;

कारापेन्तो महाधातुं, निधानं साधु सङ्खतं.

२२. सत्त दोणानि धातूनं, आहरित्वान कारयि;

रामगामम्हि दोणन्तु, सत्तुचित्तञ्ञुन’ग्गहि.

२३. महाधातुनिधानं तं, धम्मासोकोपि भूपति;

पस्सित्वा अट्ठमं दोणं, आणापेतुंमकिं अका.

२४. महाथूपे निधानत्थं, विहितं तं जिनेनि’ति;

धम्मासोकं निवारेसुं, तत्थ खिणासवायति.

२५. रामगामम्हि थूपोतु, गङ्गातीरे कतो ततो;

भिज्जिगङ्गाय ओघेन, सोतु धातु करण्डको.

२६. समुद्दं पविसित्वान, द्विधा भिन्ने जले तहिं;

नानारतनपिट्ठम्हि, अट्ठारस्मिं समाकुलो.

२७. नागा दिस्वा करण्डं तं, काळनागस्स राजिनो;

मञ्जेरिकनागभवनं, उपगम्म निवेदयुं.

२८. दसकोटिसहस्सेहि, गन्त्वा नागेहि सो तहिं;

धातू ता अभिपूजेन्तो, नेत्वान भवनं सकं.

२९. सब्बरतनमयं थूपं, तस्सोपरिघरं तथा;

मापेत्वा सह नागेहि, सदा पूजेसि सादरो.

३०. आरक्खामहती तत्थ, गन्त्वा धातुइधानय;

सुवे धातुनिधानञ्हि, भूमिपालो करिस्सति’’.

३१. इच्चेवं सङ्घवचनं, सुत्वा साधूति सो पन;

पत्तब्बकालं पेक्खन्तो, परिवेण मगासकं.

३२. भविस्सति सुवे धातु, निधानन्ति महीपति;

चारेसि नगरे भेरिं, सब्ब किच्चं विधाय तं.

३३. नगरं सकलञ्चेव, इधागामिञ्च अञ्जसं;

अलङ्कारयि सक्कच्चं, नगरे च विभूसयि.

३४. सक्को देवानमिन्दो च, लंकादीपमसेसकं;

आमन्तेत्वा विस्सकम्मं, अलङ्कारयिनेकधा.

३५. नगरस्स चतुद्वारे, वत्तभत्तंहि नेकधा;

महाजनोपभोगत्थं, ठपापेसि नराधिपो.

३६. उपोसथे पन्नरसे, अपरन्हे सुमानसो;

पण्डितो राजकिच्चेसु, सब्बालङ्कार मण्डितो.

३७. सब्बाहि नाटकत्थीहि, योधेहि सायुधेहि च;

महता च बलोघेन, हत्थिवा जिरथेहि च.

३८. नानाविधविभूसेहि, सब्बतो परिवारितो;

आरुय्ह सुरथं अट्ठा, सुसेत च सुसिन्धवं.

३९. भूसितं कण्डूलं हत्थिं, कारेत्वा पुरतोसुभं;

सुवण्णचङ्गोटधरो, सोतच्छत्तस्स हेट्ठातो.

४०. अट्ठुत्तर सहस्सानि, नागरनारियो सुभा;

सुपुण्णघटभूसायो, तं रट्ठं परिवारयुं.

४१. नानापुप्फसमुग्गानि, तथेव दण्डदीपिका;

तत्तका तत्तका एव, धारयित्वान इत्थियो.

४२. अट्ठुत्तर सहस्सानि, दारका समलङ्कता;

गहेत्वा परिवारेसुं, नानावण्णधजे सुभे.

४३. नानातूरियघोसेहि, अनेकेहि तहिं तहिं;

हत्थसरथसद्देहि, भिज्जन्ते विय भूतले.

४४. यन्तो महामेघवनं, सिरिया सो महायसो;

यन्ते’व नन्दनवनं, देवराजा असोभथ.

४५. रञ्ञो निग्गमनारम्भे, महातूरिय रवंपुरे;

परिवेणे निसिन्नो’व, सुत्वा सोणुत्तरो यति.

४६. निमुज्जित्वा पुथुविया, गन्त्वान नागमन्दिरं;

नागराजस्स पुरतो, तत्थ पातूरहुलहुं.

४७. वुट्ठाय अभिवादेत्वा, पल्लङ्के तं निवेसील;

सक्करित्वान नागिन्दो, पुच्छि आगत देसकं.

४८. तस्मिं वुत्ते अथोपुच्छि, थेरागमनकारणं;

पत्वा’धिकारं सब्बं सो, सङ्घ सन्देस मब्रुवि.

४९. महाथूपे निधानत्थं, बुद्धेन विहिता इध;

तव हत्थगता धातु, देहिता किर मे तुवं.

५०. तं सुत्वा नागराजासो, अतीव दोमनस्सि तो;

‘‘पहू अयञ्हि समणो, बलक्कारेन गण्हितुं.

५१. तस्मा अञ्ञत्थ नेतब्बा, धातुयो’’इति चिन्तिय;

तत्थ ठितं भागिनेय्यं, आकारेन निवेदयि.

५२. नामेन वासुलदत्तो, जानित्वा तस्स इङ्गितं;

गन्त्वा तं चेतियघरं, गिलित्वान करण्डकं.

५३. सिनेरुपादं गन्त्वान, कुण्डलावट्टकोसयि;

तियोजनसतं दीघो, भोगोयोजनवट्टवा.

५४. अनेकानि सहस्सानि, मापेत्वान फणानि च;

धूपायति पज्जलति, सयित्वा सो महिद्धिको.

५५. अनेकानि सहस्सानि, अत्तना सदिसे अहि;

मापयित्वा सयापेसि, समन्ता परिवारिते.

५६. बहू देवा च नागा च, ओसरिंसु तहिं तदा;

‘‘युद्धं उभिन्नं नागानं, पसिस्साम मयं’’इति.

५७. मातुलो भागिनेय्येन, हटाता धातुयो इति;

ञत्वा’नह थेरं तं, धातुनत्थि मे सन्तिके इति.

५८. आदितोप्पभुतिथेरो, तासं धातूनमागमं;

वत्वान नागराजं तं, ‘‘देहि धातू’’ति अब्रुवि.

५९. अञ्ञथा सञ्ञापेतुं तं, थेरं सो उरगाधिपो;

आदाय चेतिय घरं, गन्त्वा तं तस्स वण्णयि.

६०. अनेकधा अनेकेहि, रतनेहि सुसङ्खतं;

चेतियं चेतियघरं, पस्स भिक्खु सुनिम्मितं.

६१. लंकादीपम्हि सकले, सब्बानि रतनानिपि;

सोपानन्ते पाटिकम्पि, नाग्घन्त’ञ्ञेसु का कथा.

६२. महासक्कारठानम्हा, अप्पसक्कारठान कं;

धातूनं नयनं नाम, नयुत्तं भिक्खुवो इदं.

६३. ‘‘सच्चाभिसमयो नाम, तुम्हाकं हीन विज्जति;

सच्चाभिसमयठानं, नेतुं युत्तञ्हि धातुयो’’.

६४. ‘‘संसार दुक्ख मोक्खाय, उप्पज्जन्ति तथागता;

बुद्धस्सायमधिप्पायो, तेननेस्साम धातुयो.

६५. धातुनिधानं अज्जे’व, सो हि राजा करिस्सति;

तस्मा पपञ्चमकरित्वा, लहुं मे देहि धातुयो’’.

६६. नागोआहसचे भन्ते, तुवं पस्ससि धातुयो;

गहेत्वा याहि तं थेरो, तिक्खत्तुं तं भणापिय.

६७. सुखुमं करं मापयित्वा, थेरो तत्रठितो’वसो;

भागिनेय्यस्स वदने, हत्थं पक्खिप्प तावदे.

६८. धातुकरण्डं आदाय, ‘‘तिट्ठ नागा’’ति भासिय;

निमुज्जित्वा पथवियं, परिवेणम्हि उट्ठहि.

६९. नागराजा गतो भिक्खु, अम्हेहि वञ्चितो’’इति;

धातु आनयनत्थाय, भागिनेय्यस्स पाहिणि.

७०. भागिनेय्यो’थ कुच्छिम्हि, अपस्सित्वा करण्डकं;

परिदेवमानो आगन्त्वा, मातुलस्स निवेदयि.

७१. तदा सो नागराजापि, ‘‘वञ्चितम्ह मयं’’इति;

परिदेवि नागा सब्बेपि, परिदेविंसु पीळिता.

७२. भिक्खु नागस्स विजये, तुट्ठा देवा समागता;

धातुयो पूजयन्ताता, तेनेव सह आगमुं.

७३. परिदेवमाना आगन्त्वा, नागा सङ्घस्स सन्तिके;

बहुधा परिदेविंसु, धाताहरण दुक्खिता.

७४. तेसं सङ्घो’नुकम्पाय, थोकं धातुमदापयि;

ते तेन तुट्ठा गन्त्वान, पूजा भण्डानि आहरुं.