५. तद्धितकप्प

अट्ठमकण्ड

३४४. , ३६१. वाण’पच्चे.

णपच्चयो होति वा ‘‘तस्सापच्च’’ मिच्चेतस्मिं अत्थे.

वसिट्ठस्स अपच्चं वासिट्ठो, वसिट्ठस्स अपच्चं वा, वसिट्ठस्स अपच्चं वासिट्ठी, वसिट्ठस्स अपच्चं वासिट्ठं. एवं भारद्वाजो, भारद्वाजी, भारद्वाजं. गोतमो, गोतमी, गोतमं. वासुदेवो, वासुदेवी, वासुदेवं. बालदेवो, बालदेवी, बालदेवं. वेसामित्तो, वेसामित्ती वेसामित्तं.

३४५. , ३६६. णायन णान वच्छादितो.

तस्मा वच्छादितो गोत्तगणतो णायनणानपच्चया होन्ति वा ‘‘तस्सापच्च’’मिच्चेतस्मिं अत्थे.

वच्छस्स अपच्चंवच्छायनो, वच्छानो, वच्छस्स अपच्चं वा, वच्छस्स अपच्चं वच्छायनी, वच्छानी, वच्छस्स अपच्चं वच्छायनं, वच्छानं. सकटस्स अपच्चं साकटायनो, साकटानो, सकटस्स अपच्चं वा, साकटायनी, सा कटानी, साकटायनं, साकटानं. एवं कण्हायनो, कण्हानो, कण्हस्स अपच्चं वा. कण्हायनी, कण्हानी, कण्हायनं, कण्हानं. अग्गिवेस्सायनो, अग्गिवेस्सानो, अग्गिवेस्सायनी, अग्गिवेस्सानी, अग्गिवेस्सायनं, अग्गिवेस्सानं. गच्छायनो, गच्छानो, गच्छायनी, गच्छानी, गच्छायनं, गच्छानं. कप्पायनो, कप्पानो, कप्पायनी, कप्पानी, कप्पायनं, कप्पानं. मोग्गल्लायनो, मोग्गल्लानो, मोग्गल्लायनी, मोग्गल्लानी, मोग्गल्लायनं, मोग्गल्लानं. मुञ्चायनो, मुञ्चानो, मुञ्चायनी, मुञ्चानी, मुञ्चायनं, मुञ्चानं. सङ्घायनो, सङ्घानो, सङ्घायनी, सङ्घानी, सङ्घायनं, सङ्घानं. लोमायनो, लोमानो, लोमायनी, लोमानी, लोमायनं, लोमानं, साकमायनो, साकमानो, साकमायनी, साकमानी, साकमायनं, साकमानं. नारायनो, नारानो, नारायनी, नारानी, नारायनं, नारानं. चोरायनोचोरानो, चोरायनी, चोरानी, चोरायनं, चोरानं, आवसालायनो, आवसालानो, आवसालायनी, आवसालानी, आवसालायनं, आवसालानं. द्वेपायनो, द्वेपानो, द्वेपायनी, द्वेपानी, द्वेपायनं, द्वेपानं. कुञ्चायनो, कुञ्चानो, कुञ्चायनी, कुञ्चानी, कुञ्चायनं, कुञ्चानं. कच्चायनो, कच्चानो, कच्चायनी, कच्चानी, कच्चायनं, कच्चानं.

३४६. , ३६७. णेय्यो कत्तिकादीहि.

तेहि गोत्तगणेहि कत्तिकादीहि णेय्यपच्चयो होति वा ‘‘तस्सापच्च’’मिच्चेतस्मिं अत्थे.

कत्तिकाय अपच्चं कत्तिकेय्यो, कत्तिकाय अपच्चं वा. एवं वेनतेय्यो, रोहिणेय्यो, गङ्गेय्यो, कद्दमेय्यो, नादेय्यो, आलेय्यो, आहेयो, कामेय्यो, सुचिया अपच्चं सोचेय्यो, सालेय्यो, बालेय्यो, मालेय्यो, कालेय्यो.

३४७. , ३६८. अतो णि वा.

तस्मा अकारतो णिपच्चयो होति वा ‘‘तस्सापच्च’’मिच्चेतस्मिं अत्थे.

दक्खस्स अपच्चं दक्खि, दक्खस्स अपच्चं वा. दुणस्स अपच्चं दोणि, दुणस्स अपच्चं वा, एवं वासवि, सक्यपुत्ति, नाटपुत्ति, दासपुत्ति, दासवि, वारुणि, गण्डि, बालदेवि, पावकि, जेनदत्ति, बुद्धि, धम्मि, सङ्घि, कप्पि, अनुरुद्धि.

वाति विकप्पनत्थेन णिकपच्चयो होति ‘‘तस्सापच्च’’मिच्चेतस्मिं अत्थे. सक्यपुत्तस्स अपच्चं सक्यपुत्तिको. एवं नाटपुत्तिको, जेनदत्तिको.

१४८. , ३७१. णवो’ पक्वादीहि.

उपकुइच्चेवमादीहि णवपच्चयो होति वा ‘‘तस्सापच्च’’मिच्चेतस्मिं अत्थे.

उपकुस्स अपच्चं ओपकवो, उपकुस्स अपच्चं वा. मनुनो अपच्चं मानवो, मनुनो अपच्चं वा. भग्गुस्स अपच्चं भग्गवो, भग्गुस्स अपच्चं वा, पण्डुस्स अपच्चं पण्डवो, पण्डुस्स अपच्चं वा, बहुस्स अपच्चं बाहवो, बहुस्स अपच्चं वा.

३४९. , ३७२. णेर विधवादितो.

तस्मा विधवादितो णेरपच्चयो होति वा ‘‘तस्सापच्च’’मिच्चेतस्मिं अत्थे.

विधवाय अपच्चं वेधवेरो, विधवाय अपच्चं वा. बन्धुकिया अपच्चं बन्धुकेरो, बन्धुकिया अपच्चं वा. समणस्स अपच्चं सामणेरो, समणस्स अपच्चं वा. एवं सामणेरी, सामणेरं, नाळिकेरो, नाळिकेरी, नाळिकेरं.

३५०. , ३७३. येन वा संसट्ठं तरति चरति वहति णिको.

येन वा संसट्ठं, येन वा तरति, येन वा चरति, येन वा वहति इच्चेतेस्वत्थेसु णिकपच्चयो होति वा.

तिलेन संसट्ठं भोजनं तेलिकं, तिलेन संसट्ठं वा. एवं गोळिकं, घातिकं.

नावाय तरतीति नाविको, नावाय तरति वा. एवं ओळुम्पिको.

सकटेन चरतीति साकटिको, सकटेन चरति वा. एवं पत्तिको, दण्डिको, धम्मिको, पादिको.

सीसेन वहतीति सीसिको, सीसेन वहति वा. अंसेन वहतीति अंसिको, अंसेन वहति वा. एवं खन्धिको, अङ्गुलिको.

वाति विकप्पनत्थेन अञ्ञेसुपि णिकपच्चयो होति. राजगहे वसतीति राजगहिको, राजगहे वसति वा. राजगहे जातो राजगहिको, राजगहे जातो वा. एवं मागधिको, सावत्थिको, कापिल वत्थिको, पाटलिपुत्तिको, वेसालिको.

३५१. , ३७४. तमधीते तेनकतादि सन्निधान नियोग सिप्प भण्ड जीविकत्थेसु च.

तमधीते, तेनकतादिअत्थे, तम्हि सन्निधाना, तत्थ नियुत्तो, तमस्स सिप्पं, तमस्स भण्डं, तमस्स जीविकं इच्चेतेस्वत्थेसु च णिकपच्चयो होति वा.

विनयमधीते वेनयिको, विनयमधीते वा. एवं सुत्तन्तिको, आभिधम्मिको, वेय्याकरणिको.

कायेन कतं कम्मं कायिकं, कायेन कतं कम्मं वा. एवं वाचसिकं, मानसिकं.

सरीरे सन्निधाना वेदना सारीरिका, सरीरे सन्निधाना वा, एवं मानसिका.

द्वारे नियुत्तो दोवारिको, द्वारे नियुत्तो वा. एवं भण्डागारिको, नागरिको, नावकम्मिको.

वीणा अस्स सिप्पं वेणिको, वीणा अस्स सिप्पं वा. एवं पाणविको, मोदिङ्गिको, वंसिको.

गन्धो अस्स भण्डं गन्धिको, गन्धो अस्स भण्डं वा. एवं तेलिको, गोळिको.

उरब्भं हन्त्वा जीवतीति ओरब्भिको, उरब्भं हन्त्वा जीवति वा. मगं हन्त्वा जीवतीति मागविको, मगं हन्त्वा जीवति वा. एवं सोकरिको, साकुणिको.

आदिग्गहणेन अञ्ञत्थापि णिक पच्चयो योजेतब्बो. जालेन हतो जालिको, जालेन हतो वा.

सुत्तेन बन्धो सुत्तिको, सुत्तेन बन्धो वा.

चापो अस्स आवुधो चापिको, चापो अस्स आवुधो वा. एवं तोमरिको, मुग्गरिको, मोसलिको.

वातो अस्स आबाधो वातिको, वातो अस्स आबाधो वा. एवं सेम्हिको, पित्तिको.

बुद्धे पसन्नो बुद्धिको, बुद्धे पसन्नो वा. एवं धम्मिको, सङ्घिको.

बुद्धस्स सन्तकं बुद्धिकं, बुद्धस्स सन्तकं वा. एवं धम्मिकं, सङ्घिकं.

वत्थेन कीतं भण्डं वत्थिकं, वत्थेन कीतं भण्डं वा. एवं कुम्भिकं, फालिकं, किं कणिकं, सोवण्णिकं.

कुम्भो अस्स परिमाणं कुम्भिकं, कुम्भो अस्स परिमाणं वा.

कुम्भस्स रासि कुम्भिकं, कुम्भस्स रासि वा.

कुम्भं अरहतीति कुम्भिको, कुम्भं अरहति वा.

अक्खेन दिब्बतीति अक्खिको, अक्खेन दिब्बति वा. एवं सालाकिको, तिन्दुकिको, अम्बफलिको. कपिट्ठफलिको, नाळिकेरिको इच्चेवमादि.

३५२. , ३७६. ण रागा तस्से दमञ्ञत्थेसु च.

णपच्चयो होति वा रागम्हा ‘‘तेन रत्तं’’ इच्चेतस्मिं अत्थे, ‘‘तस्सेदं’’ अञ्ञत्थेसु च.

कसावेन रत्तं वत्थं कासावं, कसावेन रत्तं वत्थं वा. एवं कोसुम्भं, हालिद्दं, पाटङ्गं, रत्तङ्ग, मञ्जिट्ठं, कुङ्कुमं.

सूकरस्स इदं मंसं सोकरं, सूकरस्स इदं मंसं वा. एवं माहिसं.

उदुम्बरस्स अविदूरे पवत्तं विमानं ओदुम्बरं, उदुम्बरस्स अविदूरे पवत्तं विमानं वा.

विदिसाय अविदूरे निवासो वेदिसो, विदिसाय अविदूरे निवासो वा.

मथुराय जातो माथुरो, मथुराय जातो वा.

मथुराय आगतो माथुरो, मथुराय आगतो वा.

कत्तिकाय नियुत्तो मासो कत्तिको, कत्तिकाय नियुत्तो मासो वा. एवं मागसिरो, फुस्सो, माघो, फग्गुनो, चित्तो, वेसाखो, जेट्ठो, आसळ्हो, सावणो, भद्दो, अस्सयुजो.

न वुद्धि नीलपीतादो, पच्चये सणकारके.

फकारो फुस्ससद्दस्स, ‘‘सिरो’’ति सिरसं वदे.

सिक्खानं समूहो सिक्खो, भिक्खानं समूहो भिक्खो. एवं कापोतो, मायूरो, कोकिलो.

बुद्धे, अस्स देवता बुद्धो. एवं भद्दो, मारो, माहिन्दो, वेस्सवणो, यामो, सोमो, नारायणो.

संवच्छरमधीते संवच्छरो. एवं मोहुत्तो, नेमित्तो, अङ्गविज्जो, वेय्याकरणो, छन्दो, भास्सो, चन्दो.

वसादानं विसयो देसो वासादो. एवं कुम्भो, साकुन्तो, आतिसारो.

उदुम्बरा अस्मिं पदेसे सन्तीति ओदुम्बरो. सागरेहि निब्बत्तो सागरो. सागलमस्स निवासो सागलो. मथुरा अस्स निवासो माथुरो. मथुराय इस्सरो माथुरो. इच्चेवमादयो योजेतब्बा.

३५३. , ३७८. जातादीनमिमिया च.

जातइच्चेवमादीनमत्थे इमइयपच्चया होन्ति.

पच्छा जातो पच्छिमो. एवं अन्तिमो, मज्झिमो, पुरिमो, उपरिमो, हेट्ठिमो, गोप्फिमो. बोधिसत्तजातिया जातो बोधिसत्तजातियो, एवं अस्सजातियो, हत्थिजातियो, मनुस्सजातियो.

आदिग्गहणेन नियुत्तत्थादितोपि तदस्सत्थादितोपि इम इय इक इच्चेते पच्चया होन्ति. अन्तो नियुत्तो अन्तिमो. एवं अन्तियो, अन्तिको.

पुत्तो अस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीति पुत्तिमो. एवं पुत्तियेव, पुत्तिको, कप्पिमो, कप्पियो, कप्पिको.

चग्गहणेन कियपच्चयो होति नियुत्तत्थे. जातियं नियुत्तो जातिकियो, अन्धे नियुत्तो अन्धकियो, जातिया अन्धो जच्चन्धो, जच्चन्धे नियुत्तो जच्चन्धकियो.

३५४. , ३७९. समूहत्थे कण णा.

समूहत्थे कण णइच्चेते पच्चया होन्ति.

राजपुत्तानं समूहो राजपुत्तको. एवं राजपुत्तो, मानुस्सको, मानुस्सो, मायूरको, मायूरो, माहिंसको, माहिंसो.

३५५. , ३८०. गाम जन बन्धु सहायादीहिता.

गाम जन बन्धु सहायइच्चेवमादीहि तापच्चयो होति समूहत्थे.

गामानं समूहो गामता. एवं जनता, बन्धुता, सहायता, नगरता.

३५६. , ३८१. तदस्स ठानमियो च.

‘‘तदस्स ठान’’ मिच्चेतस्मिं अत्थे इयपच्चयो होति.

मदनस्स ठानं मदनियं, बन्धनस्स ठानं बन्धनियं, मुच्छनस्स ठानं मुच्छनियं, एवं रजनियं, कमनियं, गमनियं, दुस्सनियं, दस्सनियं.

३५७. , ३८२. उपमत्थायितत्तं.

उपमत्थे आयितत्तपच्चयो होति.

धूमो विय दिस्सति अदुं वनं तदिदं धूमायितत्तं, तिमिरं विय दिस्सति अदुं वनं तदिदं तिमिरायितत्तं.

३५८. , ३८३. तन्निस्सितत्थे लो.

‘‘तन्निस्सितत्थे, तदस्स ठान’’मिच्चेतस्मिं अत्थे च लपच्चयो होति.

दुट्ठु निस्सितं दुट्ठुल्लं, वेदं निस्सितं वेदल्लं, दुट्ठु ठानं दुट्ठुल्लं, वेदस्स ठानं वेदल्लं.

३५९. , ३८४. आलु तब्बहुले.

आलुपच्चयो होति तब्बहुलत्थे.

अभिज्झा अस्स पकति अभिज्झालु, अभिज्झा अस्स बहुला वा अभिज्झालु. एवं सीतालु, धजालु, दयालु.

३६०. , ३८७. ण्य त्त ता भावे तु.

ण्यत्तताइच्चेते पच्चया होन्ति भावत्थे.

अलसस्स भावो आलस्यं, अरोगस्स भावो आरोग्यं. पंसुकूलिकस्स भावो पंसुकूलिकत्तं, अनोदरिकस्स भावो अनोदरिकत्तं. सङ्गणिकारामस्स भावो सङ्गणिकारामता, निद्दारामस्स भावो निद्दारामता.

तुग्गहणेन त्तनपच्चयो होति. पुथुज्जनत्तनं, वेदनत्तनं.

३६१. , ३८८. ण विसमादीहि.

णपच्चयो होति विसमादीहि ‘‘तस्स भावो’’इच्चेतस्मिं अत्थे.

विसमस्स भावो वेसमं, सुचिस्स भावो सोचं.

३६२. , ३८९. रमणीयादितो कण.

रमणीयइच्चेवमादितो कण पच्चयो होति ‘‘तस्स भावो’’इच्चेतस्मिं अत्थे.

रमणीयस्स भावो रामणीयकं, मनुञ्ञस्स भावो मानुञ्ञकं.

३६३. , ३९०. विसेसे तरतमिसिकियिट्ठा.

विसेसत्थे तर तम इसिक इय इट्ठइच्चेते पच्चया होन्ति.

सब्बे इमे पापा, अयमिमेसं विसेसेन पापोति पापतरो. एवं पापतमो, पापिसिको, पापियो, पापिट्ठो.

३६४. , ३९८. तदस्सत्थीति वी च.

‘‘तदस्सत्थि’’इच्चेतस्मिं अत्थे वीपच्चयो होति.

मेधा यस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीतिमेधावी. एवं मायावी.

चग्गहणेन सोपच्चयो होति. सुमेधा यस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीति सुमेधसो.

३६५. , ३९९. तपादितो सी.

तपादितो सीपच्चयो होति ‘‘तदस्सत्थि’’इच्चेतस्मिं अत्थे.

तपो यस्स अत्थि तस्मिं वा विज्जतीति तपस्सी. एवं यसस्सी, तेजस्सी.

२६६. , ४००. दण्डादितो इकई.

दण्डादितो इक ईइच्चेते पच्चया होन्ति ‘‘तदस्सत्थि’’इच्चेतस्मिं अत्थे.

दण्डो यस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीति दण्डिको, दण्डी. एवं मालिको, माली.

३६७. , ४०१. मध्वादितो रो.

मधुइच्चेवमादितो रपच्चयो होति ‘‘तदस्सत्थि’’इच्चेतस्मिं अत्थे.

मधु यस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीति मधुरो. एवं कुञ्जरो, मुग्गरो, मुखरो, सुसिरो, (सीसरो, सुकरो, सुङ्करो), सुभरो, सुचिरो, रुचिरो.

३६८. , ४०२. गुणादितो वन्तु.

गुणइच्चेवमादितो वन्तुपच्चयो होति ‘‘तदस्सत्थि’’इच्चेतस्मिं अत्थे.

गुणो यस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीति गुणवा. एवं यसवा, धनवा, पञ्ञवा, बलवा, भगवा.

३६९. , ४०३. सत्यादीहि मन्तु.

सतिइच्चेवमादीहि मन्तुपच्चयोहोति ‘‘तदस्सत्थि’’ इच्चेतस्मिं अत्थे.

सति यस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीति सतिमा, एवं जुतिमा, रुचिमा, थुतिमा, धितिमा, मतिमा, भाणुमा.

३७०. , ४०५. सद्धादितोण.

सद्धाइच्चेवमादितो ण पच्चयो होति ‘‘तदस्सत्थि’’इच्चेतस्मिं अत्थे.

सद्धा यस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीभि सद्धो, एवं पञ्ञो, अमच्छरो.

३७१. , ४०४. आयुस्सुकारास मन्तुम्हि.

आयुस्स अन्तो उकारो असादेसो होतिमन्तुम्हि पच्चये परे.

आयु अस्स अत्थि, तस्मिं वा विज्जतीति आयस्मा.

३७२. , ३८५. तप्पकतिवचने मयो.

तप्पकतिवचनत्थे मयपच्चयो होति.

सुवण्णेन पकतं कम्मं सोवण्णमयं. एवं रूपियमयं जतुमयं, रजतमयं, इट्ठकमयं, अयोमयं, मत्तिका मयं, दारुमयं, गोमयं.

३७३. , ४०६. सङ्ख्यापूरणे मो.

सङ्ख्यापूरणत्थे मपच्चयो होति.

पञ्चन्नं पूरणो पञ्चमो, एवं सत्तमो, अट्ठमो, नवमो, दसमो.

३७४. , ४०८. स छस्सवा.

छस्स सकारादेसो होति वा सङ्ख्यापूरणत्थे.

छन्नं पूरणो सट्ठो, छट्ठो वा.

३७५. , ४१२. एकादितो दसस्सी.

एकादितो दसस्स अन्ते ईपच्चयो होति वा सङ्ख्यापूरणत्थे.

एको च दस च एकादस, एकादसन्नं पूरणी एकादसी. पञ्चच दस च पञ्चदस, पञ्चदसन्नं पूरणी पञ्चदसी. चत्तारो च दस च चतुद्दस, चतुद्दसन्नं पूरणी चातुद्दसी.

पूरणेति किमत्थं? एकादस, पञ्चदस.

३७६. , २५७. दसे सो निच्चञ्च.

दससद्दे परे निच्चं छस्स सो होति.

सोळस.

३७७. , ०. अन्ते निग्गहितञ्च.

तासं सङ्ख्यानं अन्ते निग्गहितागमो होति.

पञ्चदसि, चातुद्दसि.

३७८. , ४१४. ति च.

तासं सङ्ख्यानं अन्ते तिकारागमो होति. वीसति, तिंसति.

३७९. , २५८. ल दरानं.

दकार रकारानं सङ्ख्यानं लकारादेसो होति. सोळस, चत्तालीसं.

३८०. , २५५. वीसति दसेसु बा द्विस्स तु.