२. मरणस्सतिनिद्देस
१. मरणस्सति मिच्छन्तो, ताव बुद्धवचो सुण;
अविक्खित्तेन चित्तेन, सम्बुद्ध वचनं हिदं.
२. अनिमित्त मनञ्ञातं, मच्चानं इध जीवितं;
कसिरञ्च परित्तञ्च, तञ्च दुक्खेन संयुतं.
३. न हि सो पक्कमो अत्थि, येन जाता नमिय्यरे;
जरम्पि पत्वा मरणं, एवंधम्मा हि पाणिनो.
४. फलान मिव पक्कानं, पातो पतनतो भयं;
एवं जातान मच्चानं, निच्चं मरण तो भयं.
५. यथापि कुम्भकारस्स, कता मत्तिकभाजना;
सब्बे भेदपरियन्ता, एवं मच्चान जीवितं.
६. दहराच महन्ताच, येबाला येच पण्डिता;
सब्बे मच्चुवसं यन्ति, सब्बे मच्चुपरायना.
७. तेसं मच्चुपरेतानं, गच्छतं परलोकतो;
नपिता तायते पुत्तं, ञातिवापन ञातके;
८. पेक्खतञ्ञेव ञातीनं, पस्स लालप्पतं पुथु;
एकमेकोव मच्चानं, गो वज्झोविय निय्यति.
९. एव मब्भाहतो लोको, मच्चुनाच जरायच;
तस्मा धीरा नसोचन्ति, विदित्वा लोक परियायं.
१०. अञ्ञेपि पस्स गमने, यथा कम्मुपगे नरे;
मच्चुनो वसमागम्म, फन्दन्तेविध पाणिनो.
११. येन येनहि मञ्ञन्ति,
ततोतस्स हि अञ्ञथा;
एतादिसो विनाभावो,
पस्स लोकस्स परियायन्ति.
[सुल्ल सुत्ते वुत्तं.]
१२. यथापि सेला विपुला,
नभं आहच्च पच्चता;
समन्ता अनुपरि येय्युं,
निप्पोथेन्ता चतुद्दिसा.
१३. एवं जराच मच्चुच,
अधिवत्तन्ति पाणिने;
खत्तियेब्राह्मणे वेस्से,
सुद्दे चण्डाल पक्कुसे;
नकिञ्चि परिवज्जेति,
सब्बमेवा भिमद्दति.
१४. न तत्थ हत्थि नं भुम्मि, न रथानं नपत्तिया;
न चापि मन्तयुद्धेन, सक्का जेतुं धनेनवा.
१५. तस्माहि पण्डितो पोसो,
सम्पस्सं अत्थ मत्तनो;
बुद्धे धम्मे च सङ्घेच,
धीरो सद्दं निवेसये.
१६. यो धम्मचारी कायेन, वाचाय उद चेतसा;
इधेवनं पसंसन्ति, पच्चसग्गे पमोदतीति.
[पब्बतू मम सुत्ते वुत्तं.]
१७. यथा वारिवहो पूरो, वहे रुक्खे पकूलजे;
एवं जरामरणेन, वुय्हन्ते सब्ब पाणिनो.
१८. दहरापि हि मिय्यन्ति,
नराच अथनारियो;
तत्थ को विसासेपोसो,
दहरो म्हीतिजीविते.
१९. साय मेके निदिस्सन्ति, पातो दिट्ठा बहुज्जना;
पातो एके नदिस्सन्ति, सायं दिट्ठा बहुज्जना.
२०. अज्जेव किच्चं आतप्पं, को जञ्ञा मरणं सुवे;
नहि नो सङ्करं तेन, महासेनन मच्चुनाति.
[जातकेसुवुत्तं.]
२१. नत्थेत्थञ्ञो नुसासन्तो, सयंवत्तान मोवद;
जिनेरिता नुसारेन, भिक्खु संसार भीरुको.
२२. अहिवापि मं डंसेय्य, अञ्ञेपि विसधारिनो;
अपियापिच घातेय्युं, उप्पज्जेय्युं रुजापिमे.
२३. मच्चुसेना वुधासङ्ख्या, बाहिरज्झत्तु पद्दवा;
तेहायु पीळितंछेज्जं, मरिस्स मज्जवा सुवे.
२४. अळक्का हि गवादीहि, चोरादीहि अरीहिपि;
अभिण्ह सन्निपातेहि, रुजा छनवुतीहिपि.
२५. बहून मुपकारेहि, अन्नोदकादिकेहिपि;
मरिस्सं पीळितो निच्चं, निरुज्झेय्यायु अज्जवा.
२६. बह्वावुधे विसज्जेति, निल्लेणं मच्चुनिद्दयो;
वसन्तं भवसङ्गामे, नमुत्तो कोचि आवुधा;
२७. महब्बला महापञ्ञा, महिद्धिका महद्धना;
नमुत्ता सम्मासम्बुद्धो, सब्बलोकाधिपो अपि;
२८. मया समा नवा वुद्धा, तदावुधेहि ते मता;
तथा हम्पि मरिस्सामि, लेणं पुञ्ञंव मे कतं.
२९. पथब्यापादयो धात्थू,
आहारा भोजनादयो;
सीतुण्ह मुतुनामेतं,
दोसा पित्तसेम्हानिला.
३०. धात्वाहारु तुदोसानं, समत्ते वायु तिट्ठति;
विसमे तङ्खणञ्ञेव, छेज्ज मप्पं पराधिनं.
३१. धात्वा हारुतु दोसानं, विसमा स्वेप्यकल्लको;
उस्साहे कल्लकालेव, किंकरेय्यअकल्लको;
३२. उप्पज्जेय्युं रुजा स्वेपि, असातो दुक्खमा खरा;
पुरेतरंव आरब्भे, मापच्छा अनुतापनं.
३३. सत्तानं नीचकम्मानं, सरणोपि भयङ्करो;
नीचानीचं नजानामि, मरणासन्नतम्पिच.
३४. कम्म पीळित सत्तानं, तङ्खणम्पि भयुब्भवो;
मरेय्य मज्जवा स्वेवा, नयुत्तोव पमज्जितुं.
३५. पुञ्ञक्खीणा पजा खिप्पं, अहेतुनापि नस्सये;
सुद्धचित्तो मरिस्सामि, न किलिट्ठेन चेतसा.
३६. उपच्छेदापि मे सन्ति, भवाभवचिता बहू;
छेज्जं तेहायु अज्जापि, साध्वासुमारभे मतं;
३७. कम्मा पराध सत्तानं, विनासे पच्चुपट्ठिते;
अनयो नयरूपेन, बुद्धिमाकम्य तिट्ठति.
३८. मरणासन्न तञ्ञेव, चिन्तेय्य पञ्ञवा सतो;
एवं चिन्तयन्तो सन्तो, नपापं कत्तु मुस्सहे.
३९. मरणासन्न तञ्ञेव, चिन्तेय्य बुद्धसावको;
एवं चिन्तयन्तो सन्तो, कदाचिपि अनुण्णतो.
४०. अद्धाग मरणं पञ्ञो, पुरेतरंव चिन्तये;
करे कातब्ब कम्मञ्च, एवं सो नानुसोचति.
४१. मरणासन्न सञ्ञी सो, अप्पमत्तो विचक्खणो;
पत्तेपि मरणे काले, न सम्मुळ्हो नसोकवा.
४२. मरणा सन्नसञ्ञी सो, सोधेति अत्तनो मलं;
निम्मलेन चुतो भिक्खु, नत्वेवा पाय गामिको.
४३. सति आसन्न मरणे,
दूरसञ्ञी पमाद वा;
यो करोति अकातब्बं,
तदा सो अतिसोचति.
४४. सति आसन्नमरणे, दूरसञ्ञी पमादवा;
आकिण्णो पापधम्मेहि, पज्झायि दुम्मनो तदा.
४५. सति आसन्न मरणे, दुट्ठो दोसोति थद्धवा;
अभिनन्दति सादेति, तदासो अतिदुक्खितो.
४६. सति आसन्नमरणे, तुवटं न चिकिच्छति;
सञ्चिच्चापत्ति मापन्नो, तदा सो परिदेवति.
४७. सति आसन्न मरणे, गिहीहि नवकेहिच;
संसट्ठो न नुलोमेहि, स्वतिवस्सु मुखो तदा.
४८. सति आसन्न मरणे, कुहको कुलदूसको;
मिच्छाजीव समापन्नो, दुन्निमित्तोव सो चुतो.
४९. ससोकी सहनन्दीच, दुक्खे दुक्खो सुखे सुखो;
गिहिकम्मेसु उस्सुक्को, पस्सं गिज्झकूटं चुतो.
५०. मरिस्सन्ति अनावज्ज, किलेसातुर पीळितो;
किमिखज्जवणो साव, भन्तो किं सुगतिं वजे.
५१. मरिस्सन्ति अनावज्ज, धुरद्वयं न पूरति;
गन्थं विपस्सनं तन्दी, कारुञ्ञोयेव सो चुतो.
५२. मरिस्सन्ति अनावज्ज, किलेसानं वसानुगो;
सम्बुद्धा-णं वीतिक्कन्तो, कारुञ्ञो नत्थि तस्समो.
५३. मरिस्सन्ति अनावज्जं, धनमेसी अधम्मतो;
पुञ्ञे चिन्तापि नुप्पज्जि, निरयं सो मनं गतो.
५४. मरेय्यन्ति अनावज्जं, धनं चिनि अधम्मतो;
चितं चितं इहेवेतं, तस्मिंगिद्धो स पेत्तिको.
५५. अत्था गेहे निवत्तन्ते, सुसाने मित्तबन्धवा;
सुकतं दुक्कतं कम्मं, गच्छन्त मनुगच्छति.
५६. मरेय्यन्ति अनावज्जं, इहत्थं वा नुयुञ्जति;
सम्पराय मनपेक्खो, सुजुं वा पायगामिको.
५७. मरेय्यन्ति समावज्ज, धम्मतो धन मेसति;
पुञ्ञकारी सुलद्धेन, मरणेपि स मोदति.
५८. पञ्चसील सदारक्खो, यथाबलञ्च दायको;
काले उपोसथावासो, सो निच्चं सुगतिं वज्जे.
५९. धोवापत्तिमलं खिप्पं, मच्चु अद्धा गमिस्सति;
मिच्छावितक्क मुच्छिज्ज, कर कातब्बभावनं.
६०. अतिक्कन्ता बहू रत्यो, खेपेत्वा मम जीवितं;
मन्दायुना पमादेन, युत्तो विहरितुं कथं.
६१. हासन्तं नन्दि मत्तानं, मच्चुसन्धीहि तच्छये;
कुच्छि मेय्यचुतो अज्ज, को हासनन्दितब्बको.
६२. मच्चुसेनावुधा सङ्ख्या, मरणाभिमुखो अहं;
अच्चायितब्ब कालो यं, इक्खितब्ब मुदिक्खतु.
६३. पुरेमरामि दट्ठब्बं,
दक्खेय्यं मच्चु एस्सति;
अच्चायितब्ब कालो यं,
नोकासो हासतुट्ठिया.
६४. आकिण्णमच्चुसेनानं, अज्ज स्वेवा विनासिनं;
अद्धा पहाय गामीनं, किं पमाद विहारिना.