२. मरणस्सतिनिद्देस

१. मरणस्सति मिच्छन्तो, ताव बुद्धवचो सुण;

अविक्खित्तेन चित्तेन, सम्बुद्ध वचनं हिदं.

२. अनिमित्त मनञ्ञातं, मच्चानं इध जीवितं;

कसिरञ्च परित्तञ्च, तञ्च दुक्खेन संयुतं.

३. न हि सो पक्कमो अत्थि, येन जाता नमिय्यरे;

जरम्पि पत्वा मरणं, एवंधम्मा हि पाणिनो.

४. फलान मिव पक्कानं, पातो पतनतो भयं;

एवं जातान मच्चानं, निच्चं मरण तो भयं.

५. यथापि कुम्भकारस्स, कता मत्तिकभाजना;

सब्बे भेदपरियन्ता, एवं मच्चान जीवितं.

६. दहराच महन्ताच, येबाला येच पण्डिता;

सब्बे मच्चुवसं यन्ति, सब्बे मच्चुपरायना.

७. तेसं मच्चुपरेतानं, गच्छतं परलोकतो;

नपिता तायते पुत्तं, ञातिवापन ञातके;

८. पेक्खतञ्ञेव ञातीनं, पस्स लालप्पतं पुथु;

एकमेकोव मच्चानं, गो वज्झोविय निय्यति.

९. एव मब्भाहतो लोको, मच्चुनाच जरायच;

तस्मा धीरा नसोचन्ति, विदित्वा लोक परियायं.

१०. अञ्ञेपि पस्स गमने, यथा कम्मुपगे नरे;

मच्चुनो वसमागम्म, फन्दन्तेविध पाणिनो.

११. येन येनहि मञ्ञन्ति,

ततोतस्स हि अञ्ञथा;

एतादिसो विनाभावो,

पस्स लोकस्स परियायन्ति.

[सुल्ल सुत्ते वुत्तं.]

१२. यथापि सेला विपुला,

नभं आहच्च पच्चता;

समन्ता अनुपरि येय्युं,

निप्पोथेन्ता चतुद्दिसा.

१३. एवं जराच मच्चुच,

अधिवत्तन्ति पाणिने;

खत्तियेब्राह्मणे वेस्से,

सुद्दे चण्डाल पक्कुसे;

नकिञ्चि परिवज्जेति,

सब्बमेवा भिमद्दति.

१४. न तत्थ हत्थि नं भुम्मि, न रथानं नपत्तिया;

न चापि मन्तयुद्धेन, सक्का जेतुं धनेनवा.

१५. तस्माहि पण्डितो पोसो,

सम्पस्सं अत्थ मत्तनो;

बुद्धे धम्मे च सङ्घेच,

धीरो सद्दं निवेसये.

१६. यो धम्मचारी कायेन, वाचाय उद चेतसा;

इधेवनं पसंसन्ति, पच्चसग्गे पमोदतीति.

[पब्बतू मम सुत्ते वुत्तं.]

१७. यथा वारिवहो पूरो, वहे रुक्खे पकूलजे;

एवं जरामरणेन, वुय्हन्ते सब्ब पाणिनो.

१८. दहरापि हि मिय्यन्ति,

नराच अथनारियो;

तत्थ को विसासेपोसो,

दहरो म्हीतिजीविते.

१९. साय मेके निदिस्सन्ति, पातो दिट्ठा बहुज्जना;

पातो एके नदिस्सन्ति, सायं दिट्ठा बहुज्जना.

२०. अज्जेव किच्चं आतप्पं, को जञ्ञा मरणं सुवे;

नहि नो सङ्करं तेन, महासेनन मच्चुनाति.

[जातकेसुवुत्तं.]

२१. नत्थेत्थञ्ञो नुसासन्तो, सयंवत्तान मोवद;

जिनेरिता नुसारेन, भिक्खु संसार भीरुको.

२२. अहिवापि मं डंसेय्य, अञ्ञेपि विसधारिनो;

अपियापिच घातेय्युं, उप्पज्जेय्युं रुजापिमे.

२३. मच्चुसेना वुधासङ्ख्या, बाहिरज्झत्तु पद्दवा;

तेहायु पीळितंछेज्जं, मरिस्स मज्जवा सुवे.

२४. अळक्का हि गवादीहि, चोरादीहि अरीहिपि;

अभिण्ह सन्निपातेहि, रुजा छनवुतीहिपि.

२५. बहून मुपकारेहि, अन्नोदकादिकेहिपि;

मरिस्सं पीळितो निच्चं, निरुज्झेय्यायु अज्जवा.

२६. बह्वावुधे विसज्जेति, निल्लेणं मच्चुनिद्दयो;

वसन्तं भवसङ्गामे, नमुत्तो कोचि आवुधा;

२७. महब्बला महापञ्ञा, महिद्धिका महद्धना;

नमुत्ता सम्मासम्बुद्धो, सब्बलोकाधिपो अपि;

२८. मया समा नवा वुद्धा, तदावुधेहि ते मता;

तथा हम्पि मरिस्सामि, लेणं पुञ्ञंव मे कतं.

२९. पथब्यापादयो धात्थू,

आहारा भोजनादयो;

सीतुण्ह मुतुनामेतं,

दोसा पित्तसेम्हानिला.

३०. धात्वाहारु तुदोसानं, समत्ते वायु तिट्ठति;

विसमे तङ्खणञ्ञेव, छेज्ज मप्पं पराधिनं.

३१. धात्वा हारुतु दोसानं, विसमा स्वेप्यकल्लको;

उस्साहे कल्लकालेव, किंकरेय्यअकल्लको;

३२. उप्पज्जेय्युं रुजा स्वेपि, असातो दुक्खमा खरा;

पुरेतरंव आरब्भे, मापच्छा अनुतापनं.

३३. सत्तानं नीचकम्मानं, सरणोपि भयङ्करो;

नीचानीचं नजानामि, मरणासन्नतम्पिच.

३४. कम्म पीळित सत्तानं, तङ्खणम्पि भयुब्भवो;

मरेय्य मज्जवा स्वेवा, नयुत्तोव पमज्जितुं.

३५. पुञ्ञक्खीणा पजा खिप्पं, अहेतुनापि नस्सये;

सुद्धचित्तो मरिस्सामि, न किलिट्ठेन चेतसा.

३६. उपच्छेदापि मे सन्ति, भवाभवचिता बहू;

छेज्जं तेहायु अज्जापि, साध्वासुमारभे मतं;

३७. कम्मा पराध सत्तानं, विनासे पच्चुपट्ठिते;

अनयो नयरूपेन, बुद्धिमाकम्य तिट्ठति.

३८. मरणासन्न तञ्ञेव, चिन्तेय्य पञ्ञवा सतो;

एवं चिन्तयन्तो सन्तो, नपापं कत्तु मुस्सहे.

३९. मरणासन्न तञ्ञेव, चिन्तेय्य बुद्धसावको;

एवं चिन्तयन्तो सन्तो, कदाचिपि अनुण्णतो.

४०. अद्धाग मरणं पञ्ञो, पुरेतरंव चिन्तये;

करे कातब्ब कम्मञ्च, एवं सो नानुसोचति.

४१. मरणासन्न सञ्ञी सो, अप्पमत्तो विचक्खणो;

पत्तेपि मरणे काले, न सम्मुळ्हो नसोकवा.

४२. मरणा सन्नसञ्ञी सो, सोधेति अत्तनो मलं;

निम्मलेन चुतो भिक्खु, नत्वेवा पाय गामिको.

४३. सति आसन्न मरणे,

दूरसञ्ञी पमाद वा;

यो करोति अकातब्बं,

तदा सो अतिसोचति.

४४. सति आसन्नमरणे, दूरसञ्ञी पमादवा;

आकिण्णो पापधम्मेहि, पज्झायि दुम्मनो तदा.

४५. सति आसन्न मरणे, दुट्ठो दोसोति थद्धवा;

अभिनन्दति सादेति, तदासो अतिदुक्खितो.

४६. सति आसन्नमरणे, तुवटं न चिकिच्छति;

सञ्चिच्चापत्ति मापन्नो, तदा सो परिदेवति.

४७. सति आसन्न मरणे, गिहीहि नवकेहिच;

संसट्ठो न नुलोमेहि, स्वतिवस्सु मुखो तदा.

४८. सति आसन्न मरणे, कुहको कुलदूसको;

मिच्छाजीव समापन्नो, दुन्निमित्तोव सो चुतो.

४९. ससोकी सहनन्दीच, दुक्खे दुक्खो सुखे सुखो;

गिहिकम्मेसु उस्सुक्को, पस्सं गिज्झकूटं चुतो.

५०. मरिस्सन्ति अनावज्ज, किलेसातुर पीळितो;

किमिखज्जवणो साव, भन्तो किं सुगतिं वजे.

५१. मरिस्सन्ति अनावज्ज, धुरद्वयं न पूरति;

गन्थं विपस्सनं तन्दी, कारुञ्ञोयेव सो चुतो.

५२. मरिस्सन्ति अनावज्ज, किलेसानं वसानुगो;

सम्बुद्धा-णं वीतिक्कन्तो, कारुञ्ञो नत्थि तस्समो.

५३. मरिस्सन्ति अनावज्जं, धनमेसी अधम्मतो;

पुञ्ञे चिन्तापि नुप्पज्जि, निरयं सो मनं गतो.

५४. मरेय्यन्ति अनावज्जं, धनं चिनि अधम्मतो;

चितं चितं इहेवेतं, तस्मिंगिद्धो स पेत्तिको.

५५. अत्था गेहे निवत्तन्ते, सुसाने मित्तबन्धवा;

सुकतं दुक्कतं कम्मं, गच्छन्त मनुगच्छति.

५६. मरेय्यन्ति अनावज्जं, इहत्थं वा नुयुञ्जति;

सम्पराय मनपेक्खो, सुजुं वा पायगामिको.

५७. मरेय्यन्ति समावज्ज, धम्मतो धन मेसति;

पुञ्ञकारी सुलद्धेन, मरणेपि स मोदति.

५८. पञ्चसील सदारक्खो, यथाबलञ्च दायको;

काले उपोसथावासो, सो निच्चं सुगतिं वज्जे.

५९. धोवापत्तिमलं खिप्पं, मच्चु अद्धा गमिस्सति;

मिच्छावितक्क मुच्छिज्ज, कर कातब्बभावनं.

६०. अतिक्कन्ता बहू रत्यो, खेपेत्वा मम जीवितं;

मन्दायुना पमादेन, युत्तो विहरितुं कथं.

६१. हासन्तं नन्दि मत्तानं, मच्चुसन्धीहि तच्छये;

कुच्छि मेय्यचुतो अज्ज, को हासनन्दितब्बको.

६२. मच्चुसेनावुधा सङ्ख्या, मरणाभिमुखो अहं;

अच्चायितब्ब कालो यं, इक्खितब्ब मुदिक्खतु.

६३. पुरेमरामि दट्ठब्बं,

दक्खेय्यं मच्चु एस्सति;

अच्चायितब्ब कालो यं,

नोकासो हासतुट्ठिया.

६४. आकिण्णमच्चुसेनानं, अज्ज स्वेवा विनासिनं;

अद्धा पहाय गामीनं, किं पमाद विहारिना.