नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स
चतुरारक्खदीपनी
कायपच्चवेक्खणा
१. दुस्सीलकथा,
२. सीलानिसंसकथा,
३. अनूसासनकथा,
४. आवासिकाचारकथा,
५. पच्चयनिस्सग्गकथा,
६. पातिमोक्खकथा,
७. दायकोवादकथा,
पणामपटिञा
१. चक्कवाळ नहुता ग, देवालि गण चुम्बितो;
बुद्ध पादम्बुजो ठातु, सीसे दया तिगन्धजो.
२. नन्त चक्कवाळ ब्भुग्ग, गुण सन्निच्चितं जिनं;
वन्दे तप्पूजितं धम्मं, तज्जं सङ्घञ्च निम्मलं.
३. वक्खामि चतुरारक्खं, सम्बुद्ध वचन न्वयं;
अप्पमादावहं एतं, सोत्तब्बं भवभीरुहि.
४. बुद्धानुस्सति मरणा, भुभा मेत्ताच भावना;
अप्पमादाय आरक्खा, चतस्सो मानिता सतं.
१. बुद्धानूस्सति भावना,
२. मरणस्सति भावना,
३. असुभ भावना,
४. मेत्ता भावना,
५. बुद्धोवादं सरित्वाव, मच्चुब्बिग्गा सुखेसिनो;
सीता सीततरं यन्ति, सुभमेत्तम्बुसि-ट्ठिता.
६. मरणग्गि वारणम्बु, सम्बुद्धवचनं यिदं;
बहू तदग्गि सन्तत्ता, सीतावासुं तदम्बुना.
७. सद्धं बुद्धेन तेजेत्वा, मानं मरणचिन्तया;
असुभाय हने रागं, दोसं मेत्ताय पञ्ञवा.
१. बुद्धानुस्सति निद्देस
१. अरहं सम्मासम्बुद्धो, विज्जक्खि चरणप्पदो;
सुगतो सुगदो सत्था, सब्बञ्ञू भगवादमो.
२. आरकत्तारिहन्तत्ता, पापाकारकतोरहो;
हत चक्कारतो पूजा, रहत्ता चारहं नमे.
३. समुत्ते जिय गिहीनं, अनुपुब्बिकथो जिनो;
अदासि परमं तुट्ठिं, सच्चानि दस्सयं दिवा.
४. भिक्खूनं पठमे यामे, पायेसि अमतागदं;
जातिखेत्ताग देवानं, कङ्खच्छेदो स मज्झिमे;
५. आदो फलसुखं वेदि, मज्झे सेय्य मका जिनो;
वेनेय्यो लोकनं अन्ते, पच्छिमेपि तिधा कते.
६. खेदं अगणयं नाथो, पञ्च बुद्धकतं वहं;
सत्थसिद्धो परत्थंव, ब्यावटो सुमहादयो.
७. चङ्कमित्वा निसीदित्वा, रत्तिंदिवञ्च झायितुं;
सुपितुं मज्झयामेव, बुद्धो भिक्खून मोवदि.
८. नाल मालसितुं तस्स, महावीरस्स सासने;
पमादाय मुनिन्दस्स, कतञ्ञू साधु सम्मतो.
९. अनञ्ञातस्स ञाताय, अपत्तस्सच पत्तिया;
आरभेतुंव नो युत्तो, अप्पमत्तो रहोगतो.
१०. आरब्भथ निक्कमथ, युञ्जथ बुद्धसासने;
धुनाथ मच्चुनो सेनं, नळागारंव कुञ्जरो.
११. यो इमस्मिं धम्मविनये, अप्पमत्तो विहिस्सति;
पहाय जाति संसारं, दुक्खस्सन्तं करिस्सति;
१२. इति उय्योजनं म्हाकं, मुत्तस्स मुत्तिया सरं;
नयुत्तोव पमादाय, महादयस्स सत्थुनो.
१३. सुत्तेन दुब्बितक्केन, अकिच्च करणेनवा;
मोघ कालक्खयो मन्दो, दुक्खस्सन्तं कथंकरे.
१४. आकासं चक्कवाळञ्च, सत्ता बुद्धगुणा पिच;
अनन्तानाम चत्तारो, परिच्छेदो नविज्जति.
१५. यथापि नभ माकासं, अङ्गुलरज्जुयट्ठिभि;
मिनेतुं नेव सक्कोति, एवं केनचि तग्गुणं.
२. मरणस्सतिनिद्देस
१. मरणस्सति मिच्छन्तो, ताव बुद्धवचो सुण;
अविक्खित्तेन चित्तेन, सम्बुद्ध वचनं हिदं.
२. अनिमित्त मनञ्ञातं, मच्चानं इध जीवितं;
कसिरञ्च परित्तञ्च, तञ्च दुक्खेन संयुतं.
३. न हि सो पक्कमो अत्थि, येन जाता नमिय्यरे;
जरम्पि पत्वा मरणं, एवंधम्मा हि पाणिनो.
४. फलान मिव पक्कानं, पातो पतनतो भयं;
एवं जातान मच्चानं, निच्चं मरण तो भयं.
५. यथापि कुम्भकारस्स, कता मत्तिकभाजना;
सब्बे भेदपरियन्ता, एवं मच्चान जीवितं.
६. दहराच महन्ताच, येबाला येच पण्डिता;
सब्बे मच्चुवसं यन्ति, सब्बे मच्चुपरायना.
७. तेसं मच्चुपरेतानं, गच्छतं परलोकतो;
नपिता तायते पुत्तं, ञातिवापन ञातके;
८. पेक्खतञ्ञेव ञातीनं, पस्स लालप्पतं पुथु;
एकमेकोव मच्चानं, गो वज्झोविय निय्यति.
९. एव मब्भाहतो लोको, मच्चुनाच जरायच;
तस्मा धीरा नसोचन्ति, विदित्वा लोक परियायं.
१०. अञ्ञेपि पस्स गमने, यथा कम्मुपगे नरे;
मच्चुनो वसमागम्म, फन्दन्तेविध पाणिनो.
११. येन येनहि मञ्ञन्ति,
ततोतस्स हि अञ्ञथा;
एतादिसो विनाभावो,
पस्स लोकस्स परियायन्ति.
[सुल्ल सुत्ते वुत्तं.]
१२. यथापि सेला विपुला,
नभं आहच्च पच्चता;
समन्ता अनुपरि येय्युं,
निप्पोथेन्ता चतुद्दिसा.
१३. एवं जराच मच्चुच,
अधिवत्तन्ति पाणिने;
खत्तियेब्राह्मणे वेस्से,
सुद्दे चण्डाल पक्कुसे;
नकिञ्चि परिवज्जेति,
सब्बमेवा भिमद्दति.
१४. न तत्थ हत्थि नं भुम्मि, न रथानं नपत्तिया;
न चापि मन्तयुद्धेन, सक्का जेतुं धनेनवा.
१५. तस्माहि पण्डितो पोसो,
सम्पस्सं अत्थ मत्तनो;
बुद्धे धम्मे च सङ्घेच,
धीरो सद्दं निवेसये.
१६. यो धम्मचारी कायेन, वाचाय उद चेतसा;
इधेवनं पसंसन्ति, पच्चसग्गे पमोदतीति.
[पब्बतू मम सुत्ते वुत्तं.]
१७. यथा वारिवहो पूरो, वहे रुक्खे पकूलजे;
एवं जरामरणेन, वुय्हन्ते सब्ब पाणिनो.
१८. दहरापि हि मिय्यन्ति,
नराच अथनारियो;
तत्थ को विसासेपोसो,
दहरो म्हीतिजीविते.
१९. साय मेके निदिस्सन्ति, पातो दिट्ठा बहुज्जना;
पातो एके नदिस्सन्ति, सायं दिट्ठा बहुज्जना.
२०. अज्जेव किच्चं आतप्पं, को जञ्ञा मरणं सुवे;
नहि नो सङ्करं तेन, महासेनन मच्चुनाति.
[जातकेसुवुत्तं.]
२१. नत्थेत्थञ्ञो नुसासन्तो, सयंवत्तान मोवद;
जिनेरिता नुसारेन, भिक्खु संसार भीरुको.
२२. अहिवापि मं डंसेय्य, अञ्ञेपि विसधारिनो;
अपियापिच घातेय्युं, उप्पज्जेय्युं रुजापिमे.
२३. मच्चुसेना वुधासङ्ख्या, बाहिरज्झत्तु पद्दवा;
तेहायु पीळितंछेज्जं, मरिस्स मज्जवा सुवे.
२४. अळक्का हि गवादीहि, चोरादीहि अरीहिपि;
अभिण्ह सन्निपातेहि, रुजा छनवुतीहिपि.
२५. बहून मुपकारेहि, अन्नोदकादिकेहिपि;
मरिस्सं पीळितो निच्चं, निरुज्झेय्यायु अज्जवा.
२६. बह्वावुधे विसज्जेति, निल्लेणं मच्चुनिद्दयो;
वसन्तं भवसङ्गामे, नमुत्तो कोचि आवुधा;
२७. महब्बला महापञ्ञा, महिद्धिका महद्धना;
नमुत्ता सम्मासम्बुद्धो, सब्बलोकाधिपो अपि;
२८. मया समा नवा वुद्धा, तदावुधेहि ते मता;
तथा हम्पि मरिस्सामि, लेणं पुञ्ञंव मे कतं.
२९. पथब्यापादयो धात्थू,
आहारा भोजनादयो;
सीतुण्ह मुतुनामेतं,
दोसा पित्तसेम्हानिला.
३०. धात्वाहारु तुदोसानं, समत्ते वायु तिट्ठति;
विसमे तङ्खणञ्ञेव, छेज्ज मप्पं पराधिनं.
३१. धात्वा हारुतु दोसानं, विसमा स्वेप्यकल्लको;
उस्साहे कल्लकालेव, किंकरेय्यअकल्लको;
३२. उप्पज्जेय्युं रुजा स्वेपि, असातो दुक्खमा खरा;
पुरेतरंव आरब्भे, मापच्छा अनुतापनं.
३३. सत्तानं नीचकम्मानं, सरणोपि भयङ्करो;
नीचानीचं नजानामि, मरणासन्नतम्पिच.
३४. कम्म पीळित सत्तानं, तङ्खणम्पि भयुब्भवो;
मरेय्य मज्जवा स्वेवा, नयुत्तोव पमज्जितुं.
३५. पुञ्ञक्खीणा पजा खिप्पं, अहेतुनापि नस्सये;
सुद्धचित्तो मरिस्सामि, न किलिट्ठेन चेतसा.
३६. उपच्छेदापि मे सन्ति, भवाभवचिता बहू;
छेज्जं तेहायु अज्जापि, साध्वासुमारभे मतं;