नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

चाणक्यनीतिपाळि

१. नानासत्थो द्धतं वक्खे,

राज नीति समुच्चयं;

सब्ब बीज मिदं सत्थं,

चाणक्यं सारसङ्गहं.

२. मूलसुत्तं पवक्खामि,

चाणक्येन यथोदितं;

यस्स विञ्ञान मत्तेन,

मूळ्हो भवति पण्डितो.

३. विदुत्तं नरपच्चञ्च,

नेवतुल्यं कुदाचनं;

सदेसे पुज्जते राजा,

विदू सब्बत्थ पुज्जते.

४. पण्डिते च गुणा सब्बे,

मूळ्हे दोसा हि केवलं;

तस्मा मूळ्हसहस्सेसु,

पञ्ञो एको विसिस्यते.

५. मातरिव परदारेसु,

परदब्बेसु लेट्टुव;

अत्तनिव सब्बभूतेसु,

यो पस्सति सपण्डितो.

६. किंकुलेन विसालेन,

गुणहीनो तु योनरो;

अकुलिनोपि सत्थञ्ञो,

देवताहिपि पुज्जते.

७. रूपयोब्बनसम्पन्ना,

विसालकुलसम्भवा;

विज्जाहीना नसोभन्ते,

निग्गन्धा इव किंसुका.

८. तारानं भूसणं चन्दो,

नारीनं भूसणं पति;

पुथब्या भूसणं राजा,

विज्जा सब्बस्स भूसणं.

९. माता सत्तु पिता वेरी,

येन बालो नपाट्ठितो;

न सोभते सभामज्झे,

हंसमज्झे बकोयथा.

१०. वरमेको गुणी पुत्तो,

न च मूळ्हसतेहिपि;

एको चन्दो तमो हन्ति,

न च तारगणेहिपि.

११. लालये पञ्चवस्सानि,

दसवस्सानि तालये;

पत्ते तु सोळसे वस्से,

पुत्तं मित्तंव आचरे.

१२. लालने बहवो दोसा,

तालने बहवो गुणा;

तस्मा पुत्तञ्च सिस्सञ्च,

तालये न तु लालये.

१३. एकेनापि सुवक्खेन,

पुप्फितेन सुगन्धिना;

वासितस्स वनं सब्बं,

सुपुत्तेन कुलंयथा.

१४. एकस्सापि कुवक्खस्स,

कोटरट्ठेन अग्गिना;

दय्हते हि वनं सब्बं,

कुपुत्तेन कुलं यथा.

१५. दूरतो सोभते मूळ्हो,

लम्बमान पटावुतो;

तावञ्च सोभते मूळ्हो,

याव किञ्चि नभासते.

१६. विसतो अमतं गाय्हं,

अमेज्झाअपि कञ्चनं;

नीचतो उत्तमा विज्जा,

थीरत्नं दुक्कुलाअपि.

१७. उस्सवे ब्यसनेचेव,

दुब्भिक्खे सत्तुविग्गहे;

राजद्वारे सुसानेच,

यो तिट्ठति सबन्धवो.

१८. परोक्खे किच्चहन्तारं,

पच्चक्खे पियवादिनं;

वज्जये तादिसं मित्तं,

विसकुम्भं पयोमुखं.

१९. सकिं दुट्ठञ्च मित्तं यो,

पुन सन्धातु मिच्छति;

समच्चु मुपगण्हाति,

गब्भ मस्सतरी यथा.

२०. न विस्ससे अविस्सत्थं,

मित्तञ्चापि न विस्ससे;

कदाचि कुपितं मित्तं,

सब्बदोसं पकासये.

२१. जानिया पेसने भच्चे,

बन्धवे ब्यसनागमे;

मित्तञ्चा पदिकालेच,

भरियञ्च विभवक्खये.

२२. उपकारग्गहितेन,

सत्तुनासत्तुमुद्धरे;

पादलग्गं करट्ठेन,

कण्टकेनेव कण्टकं.

२३. न मित्तं कोचि कस्सचि,

न कोचि रिपु कस्सचि;

कारणेन हि ञायति,

मित्तानि च रिपू तथा.

२४. दुज्जनो पियवादी च,

नेतं विस्सासकारणं;

मधु तिट्ठति जिव्हग्गे,

हदये तु हलाहलं.

२५. दुज्जनो परिहन्तब्बो,

विज्जाया लङ्कतोपि सं;

मणिना भूसितो सप्पो,

किमे सो नभयं करो.

२६. सप्पो कूरो खलो कूरो,

सप्पा कूरतरो खलो;

मन्तो सधिवसो सप्पो,

खलो केन निवाय्यते.

२७. नखीनञ्च नदीनञ्च,

सिङ्गीनं सत्थपाणिनं;

विस्सासो नेवकातब्बो,

थीसु राजकुलेसु च.

२८. हत्थी हत्थसहस्सेन,

सतहत्थेन वाजिनो;

सिङ्गिनो दसहत्थेन,

ठानचागेन दुज्जनो.

२९. आपदत्थं धनं रक्खे,

दारं रक्खे धनेहिपि;

अत्तानं सततं रक्खे,

दारेहिपि धनेहिपि.

३०. परदारं परदब्बं,

परिवादं परस्स च;

परिहासं गुरुट्ठाने,

चापल्यञ्च विवज्जये.

३१. चजे एकं कुलस्सत्थे,

गामस्सत्थे कुलं चजे;

गाम जनपदस्सत्थे,

अत्तत्थे पथविं चजे.

३२. चलत्येकेन पादेन,

तिट्ठ त्येकेन बुद्धिमा;

नासमिक्ख्य परं ठानं,

पुब्बमायतनं चजे.

३३. लुद्ध मत्थेन गण्हेय्य,

थद्ध मञ्जली कम्मुना;

मूळ्हं छन्दो नुवत्तेन,

तथा तथेन पण्डितं.

३४. अत्थनासं मनोतापं,

गेहे दुच्चरितानि च;

वञ्चनञ्च पमाणञ्च,

मतिमा न पकासये.

३५. धनधञ्ञप्पयोगेसु,

तथा विज्जागमेसु च;

आहारे ब्यवहारे च,

चत्तलज्जो सदा भवे.

३६. धनिनो सोत्थियो राजा,

नदी वेज्जो तु पञ्चमो;

पञ्च यत्र नविज्जन्ते,

तत्र वासं नकारये.

३७. यस्मिंदेसे न सम्मानं,

न पीति नच बन्धवा;

न च विज्जागमो कोचि,

तंदेसं परिवज्जये.