२. नामकण्ड

पुल्लिङ्ग

४७. ‘‘जिनवचनयुत्तं ही’’ति सब्बत्थाधिकारो.

लिङ्गञ्च निपच्चते.

धातुप्पच्चयविभत्तिवज्जितमत्थयुत्तं सद्दरूपं लिङ्गं नाम, जिनवचनयोग्गं लिङ्गं इध ठपीयति निप्फादीयति च.

४८. बुद्धइति ठिते –

ततो च विभत्तियो.

तस्मा लिङ्गा परा विभत्तियो होन्ति. चकारेन तासं एकवचनादिपठमादिसञ्ञा च.

‘‘सि यो अं यो ना हि स नं स्मा हि स नं स्मिं सू’’ ति विभत्तियो. सि यो इति पठमा, अं यो इति दुतिया, ना हि इति ततिया, स नं इति चतुत्थी, स्मा हि इति पञ्चमी, स नं इति छट्ठी, स्मिं सु इति सत्तमी.

लिङ्गत्थे पठमा.

यो कम्मकत्तादिवत्तन्तरमप्पत्तो सस्सरूपट्ठो सुद्धो, सो लिङ्गत्थो नाम, तस्साभिधानमत्ते पठमाविभत्ति होति. तस्सापनियमे एकम्हि वत्तब्बे एकवचनं सि, वुच्चते नेनेतिवचनं, एकस्सत्थस्स वचनं एकवचनं. एवं बहुवचनं.

अतोत्वेव.

सो.

अकारन्ता परस्स सिस्स ओ होति.

सरलोपो मादेसप्पच्चयादिम्हि सरलोपे तु पकति.

अंआदीसु परेसु सरस्स लोपो होति, तस्मिं कते तु क्वचादिना असवण्णे पत्ते पकति होति.

नये परं युत्ते. एवमुपरि सरलोपादि. बुद्धो.

बहुम्हि वत्तब्बे बहुवचनं यो.

अतो वात्वेव.

सब्बयोनीनमाए.

अकारन्ता परेसं पठमदुतियायोनीनं यथासङ्ख्यं आए वा होन्ति. बुद्धा.

वाति किं. अग्गयो.

४९. लिङ्गत्थे पठमात्वेव.

आलपने च.

अभिमुखीकरणमालपनं, तदधिके लिङ्गत्थे पठमा होति.

‘‘आलपने सि गसञ्ञो’’ति सिस्स गसञ्ञा. गेइत्वेव.

अकारा पिताद्यन्तानमा.

गे परे अकारो पितुसत्थुअत्तराजादीनमन्तो च आत्तं याति.

‘‘आकारो वा’’ति गे परे आकारस्स रस्सो वा.

सेसतो लोपं गसीपि.

सो सिं स्या च सखातो गस्सेवात्यादिनिद्दिट्ठेहञ्ञे अवण्णिवण्णुवण्णोकारन्ता सेसा, तेहि परे गसी लुप्यन्ते. हे - बुद्ध, बुद्धा. यो - बुद्धा.

५०. कम्मत्थे दुतिया.

यं करोति, तं कम्मं नाम. तत्थ दुतिया होति. अंबुद्धं. योस्स ए-बुद्धे.

५१. ततियात्वेव.

कत्तरि च.

यो करोति, स कत्ता नाम. तत्थ ततिया होति. ना.

अतो नेन.

अकारा परो ना एनं याति. बुद्धेन.

हि.

सुहिस्वकारो ए.

सुहिसु परेस्वकारस्स ए होति.

स्माहिस्मिन्नं म्हाभिम्हि वा.

सब्बसद्देहि परेसं स्माहिस्मिन्नं यथासङ्ख्यं म्हाभिम्हिइच्चेते वा होन्ति. बुद्धेभि, बुद्धेहि.

५२. करणे ततिया.

येन वा कयिरते, तं करणं नाम. तत्थ ततिया होति. सब्बं कत्तुसमं.

५३. सम्पदाने चतुत्थी.

यस्स दातुकामो रोचते, धारयते वा, तं सम्पदानं नाम. तत्थ चतुत्थी होति. स.

अतो वात्वेव.

आय चतुत्थेकवचनस्स तु.

अकारा परस्स चतुत्थेकवचनस्स आयो वा होति. बुद्धाय.

‘‘सागमो से’’ति से सकारागमो. बुद्धस्स. नं.

दीघन्त्वेव.

सुनंहिसु च.

सुनंहिसु परेसु सरादीनं दीघो होति. चसद्देन क्वचि न. बुद्धानं.

५४. अपादाने पञ्चमी.

यस्मादपेति, भयमादत्ते वा, तदपादानं नाम, तत्थ पञ्चमी होति. स्मा.

अतो आएत्वेव.

५५. स्मास्मिन्नं वा.

अकारा परेसं स्मास्मिन्नं आए वा होन्ति. बुद्धा, बुद्धम्हा, बुद्धस्मा. बुद्धेभि, बुद्धेहि.

५६. सामिस्मिं छट्ठी.

यस्स वा परिग्गहो, तं सामी नाम. तत्थ छट्ठी होति. बुद्धस्स. बुद्धानं.

५७. ओकासे सत्तमी.

योधारो, तमोकासं नाम. तत्थ सत्तमी होति. स्मिं-बुद्धे, बुद्धम्हि, बुद्धस्मिं. सु-बुद्धेसु.

५८. बुद्धो बुद्ध सुखं ददाति सरतो बुद्धं ततो दुक्करं,

किं बुद्धेन महिद्धयोपि मुनयो बुद्धेन जातासुखी;

बुद्धस्सेव मनं ददे पदमहं बुद्धा लभेय्याच्चुतं,

बुद्धस्सिद्धि न किं करे भवभवे भत्त्यत्थु बुद्धे मम.

५९. इतो परं ततियापञ्चमीनञ्च चतुत्थीछट्ठीनञ्च सरूपत्ता पञ्चमीछट्ठियो भीयो उपेक्खन्ते.

६०. अत्त, सि.

ब्रह्मत्तसखराजादितो त्वेव.

स्या च.

ब्रह्मादितो सिस्स आ होति. अत्ता.

‘‘योनमानो’’ति ब्रह्मादितो योनं आनोत्तं. अत्तानो.

६१. हे - अत्त, अत्ता. यो, अत्तानो.

६२. ‘‘ब्रह्मत्तसखराजादितो अमान’’न्ति ब्रह्मादितो अंवचनस्स आनं वा होति. अत्तानं, अत्तं. अत्तानो.

६३. अत्तेन, अत्तना. पक्खे-जिनवचनानुरोधेन एनाभावो.

‘‘अत्तान्तो हिस्मिमनत्तं’’ति हिम्हि अत्तन्तस्स अनो. अत्तनेहि. एवं करणे.

६४. ‘‘सस्स नो’’ति नोकारो. अत्तनो. अत्तानं.

६५. अम्हतुम्हन्तु राजब्रह्मत्तसख सत्थुपितादीहि स्मा नाव.

अम्हादितो स्मा ना इव होति. अत्तना.

६६. ‘‘ततो स्मिन्नी’’ति स्मिनो नि. अत्तनि. ‘‘अनत्त’’न्ति भावनिद्देसेन सुम्हि च अनो. अत्तनेसु.

६७. राजा अत्ताव. ना.

सविभत्तिस्स राजस्सेत्वेव.

नाम्हि रञ्ञा वा.

नाम्हि सविभत्तिस्स राजसद्दस्स रञ्ञा वा होति. रञ्ञा, राजेन.

राजस्स राजु सुनंहिसु च.

सुनं हिसु परेसु राजस्स राजु होति, चकारेन क्वचि न.

‘‘सुनंहिसु चेति’’ दीघे - राजूभि, राजूहि, राजेभि, राजेहि.

६८. सविभत्तिस्सेत्यधिकारो.

‘‘राजस्स रञ्ञो राजिनो से’’ति से रञ्ञो राजिनो होन्ति. रञ्ञो, राजिनो.

‘‘रञ्ञं नम्हि वा’’ति नम्हि रञ्ञं वा. रञ्ञं, राजूनं, राजानं.

६९. स्मास्सनातुल्यत्ता-नाम्हि रञ्ञा वा. रञ्ञा, राजम्हा, राजस्मा.

७०. ‘‘स्मिम्हि रञ्ञे राजिनी’’ति स्मिम्हि रञ्ञे राजिनि होन्ति. रञ्ञे, राजिनि. राजूसु, राजेसु.

७१. गुणवन्तु, सि.

सविभत्तिस्स न्तुस्सेत्वेव.

‘‘आ सिम्ही’’ति सिम्हि सविभत्तिस्स न्तुस्स आ. गुणवा.

योम्हि पठमेत्वेव.

न्तुस्स न्तो.

पठमे योम्हि सविभत्तिस्स न्तुस्स न्तोकारो होति. गुणवन्तो.

सुनंहिसु अत्तंत्वेव.

न्तुस्सन्तो योसु च.

सुनंहिसु, योसु, चकारेन अञ्ञेसुपि परेसु न्तुस्सन्तो अत्तं याति. गुणवन्ता.

७२. सविभत्तिस्सेत्यधिकारो. अंइत्वेव.

अवण्णो च गे.

गे परे सविभत्तिस्स न्तुस्स अंअआ होन्ति. हेगुणवं,गुणव, गुणवा. यो - गुणवन्तो, गुणवन्ता.

७३. अत्तं – गुणवन्तं. गुणवन्ते.

७४. ‘‘तोतिता सस्मिं नास्वी’’ति सविभत्तिस्स न्तुस्स नाम्हि ता, से तोकारो, स्मिम्हि ति च वा. गुणवता, गुणवन्तेन. गुणवन्तेभि, गुणवन्तेहि.

७५. गुणवतो, गुणवन्तस्स.

‘‘नम्हि तं वा’’ति नम्हि न्तुस्स तं वा. गुणवतं, गुणवन्तानं. स्मा नाव.

७६. गुणवति, गुणवन्ते, गुणवन्तम्हि, गुणवन्तस्मिं, गुणवन्तेसु.

७७. गच्छन्त, सि.

‘‘सिम्हि गच्छन्तादीनं न्तसद्दो अ’’न्ति न्तसद्दस्स अंवा, सिलोपो. गच्छं, सिस्स ओ – गच्छन्तो.

गच्छन्तादीनं न्तसद्दोत्वेव.

सेसेसुन्तुव.

वुत्तं हित्वा सेसेसु गच्छन्तादीनं न्तसद्दो न्तु इव दट्ठब्बो. गच्छन्तो, गच्छन्ताइच्चादि.

सेसं गुणवन्तुसमं.

७८. गच्छन्तादयो नाम अन्तप्पच्चयन्ता.

७९. अग्गि, सिलोपो.

‘‘इवण्णुवण्णा झला’’ति इवण्णुवण्णानं यथासङ्ख्यं झलसञ्ञा.

झलतो वात्वेव.

घपतो च योनं लोपो.

घपझलतो योनं लोपो वा होति.

योसु कतनिकारलोपेसु दीघं.

कतो निकारो लोपो च येसं तेसु योसु सरानं दीघो होति. अग्गी. पक्खे-अत्तन्त्वेव.

यो स्वकतरस्सो झो.

योसु अकतरस्सो झो अत्तं याति. अग्गयो. तथालपने.

८०. अं मो निग्गहीतं झलपेहि.

झलपतो अं मो च बिन्दुं यन्ति. अग्गिं. अग्गी, अग्गयो.

८१. अग्गिना. दीघे-अग्गीभि, अग्गीहि.

८२. ‘‘झलतो सस्स नो वा’’ति सस्स नोत्तं वा. अग्गिनो, अग्गिस्स. अग्गीनं.

८३. ‘‘झलतो चे’’ति स्मास्स ना. अग्गिना.

८४. अग्गिम्हि, अग्गिस्मिं. अग्गीसु.

८५. आदि अग्गीव. स्मिंनो पन ‘‘आदितो ओ चे’’ति अं, ओ च वा. आदि, आदो, आदिम्हि, आदिस्मिं. आदीसु.

८६. दण्डी, सि.

‘‘अघो रस्स’’मादिना रस्से सम्पत्ते ‘‘न सिस्मिमनपुंसकानी’’ति सिम्हि अनपुंसकानं न रस्सो. सिलोपो, दण्डी, योलोपे – दण्डी. पक्खे –

अघो रस्समेकवचनयोस्वपि च.

एकवचनयोसु झलपा रस्सं यन्ति.

झतो कतरस्सात्वेव.

योनं नो.

कतस्सा झतो योनं नोत्तं होति. दण्डिनो.

८७. ‘‘झलपा रस्स’’न्ति गे परे झलपानं रस्सो. हेदण्डि. दण्डी, दण्डिनो.

८८. वा अंइत्वेव.

‘‘नं झतो कतरस्सा’’ति अंइच्चस्स नं वा. दण्डिनं, दण्डिं. दण्डी, दण्डिनो.

८९. दण्डिना. दण्डीभि, दण्डीहि.

९०. दण्डिनो, दण्डिस्स. दण्डीनं.

९१. झतो कतरस्सात्वेव.

‘‘स्मिन्नी’’ति स्मिनो नि. दण्डिनि. दण्डीसु.

९२. भिक्खु, सिलोपो.

वा योनंत्वेव.

‘‘लतो वो कारो चे’’ति लतो योनं वोत्तं वा.