१. सम्बाधसुत्तं

४२. एकं समयं आयस्मा आनन्दो कोसम्बियं विहरति घोसितारामे. अथ खो आयस्मा उदायी येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता आनन्देन सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा उदायी आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘वुत्तमिदं, आवुसो, पञ्चालचण्डेन देवपुत्तेन –

‘‘सम्बाधे गतं [सम्बाधे वत (सी.)] ओकासं, अविद्वा भूरिमेधसो;

यो झानमबुज्झि बुद्धो, पटिलीननिसभो मुनी’’ति.

‘‘कतमो, आवुसो, सम्बाधो, कतमो सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता’’ति? ‘‘पञ्चिमे, आवुसो, कामगुणा सम्बाधो वुत्तो भगवता. कतमे पञ्च? चक्खुविञ्ञेय्या रूपा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया, सोतविञ्ञेय्या सद्दा…पे… घानविञ्ञेय्या गन्धा… जिव्हाविञ्ञेय्या रसा… कायविञ्ञेय्या फोट्ठब्बा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया. इमे खो, आवुसो, पञ्च कामगुणा सम्बाधो वुत्तो भगवता.

‘‘इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ वितक्कविचारा अनिरुद्धा होन्ति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ पीति अनिरुद्धा होति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु पीतिया च विरागा…पे… ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ उपेक्खासुखं अनिरुद्धं होति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सुखस्स च पहाना…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ रूपसञ्ञा अनिरुद्धा होति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो रूपसञ्ञानं समतिक्कमा पटिघसञ्ञानं अत्थङ्गमा नानत्तसञ्ञानं अमनसिकारा ‘अनन्तो आकासो’ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ आकासानञ्चायतनसञ्ञा अनिरुद्धा होति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म ‘अनन्तं विञ्ञाण’न्ति विञ्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ विञ्ञाणञ्चायतनसञ्ञा अनिरुद्धा होति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो विञ्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म ‘नत्थि किञ्ची’ति आकिञ्चञ्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ आकिञ्चञ्ञायतनसञ्ञा अनिरुद्धा होति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन. तत्रापत्थि सम्बाधो. किञ्च तत्थ सम्बाधो? यदेव तत्थ नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसञ्ञा अनिरुद्धा होति, अयमेत्थ सम्बाधो.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समतिक्कम्म सञ्ञावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पञ्ञाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति. एत्तावतापि खो, आवुसो, सम्बाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता निप्परियायेना’’ति. पठमं.