९. नागसुत्तं

४०. ‘‘यस्मिं, भिक्खवे, समये आरञ्ञिकस्स नागस्स गोचरपसुतस्स हत्थीपि हत्थिनियोपि हत्थिकलभापि हत्थिच्छापापि पुरतो पुरतो गन्त्वा तिणग्गानि छिन्दन्ति, तेन, भिक्खवे, आरञ्ञिको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति. यस्मिं, भिक्खवे, समये आरञ्ञिकस्स नागस्स गोचरपसुतस्स हत्थीपि हत्थिनियोपि हत्थिकलभापि हत्थिच्छापापि ओभग्गोभग्गं साखाभङ्गं खादन्ति, तेन, भिक्खवे, आरञ्ञिको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति. यस्मिं, भिक्खवे, समये आरञ्ञिकस्स नागस्स ओगाहं ओतिण्णस्स हत्थीपि हत्थिनियोपि हत्थिकलभापि हत्थिच्छापापि पुरतो पुरतो गन्त्वा सोण्डाय उदकं आलोळेन्ति, तेन, भिक्खवे, आरञ्ञिको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति. यस्मिं, भिक्खवे, समये आरञ्ञिकस्स नागस्स ओगाहा उत्तिण्णस्स हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो गच्छन्ति, तेन, भिक्खवे, आरञ्ञिको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति.

‘‘तस्मिं, भिक्खवे, समये आरञ्ञिकस्स नागस्स एवं होति – ‘अहं खो एतरहि आकिण्णो विहरामि हत्थीहि हत्थिनीहि हत्थिकलभेहि हत्थिच्छापेहि. छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादामि, ओभग्गोभग्गञ्च मे साखाभङ्गं खादन्ति [खादितं (स्या. क.) महाव. ४६७ पस्सितब्बं], आविलानि च पानीयानि पिवामि, ओगाहा च [ओगाहापि च (स्या. क.) महाव. ४६७ पस्सितब्बं] मे उत्तिण्णस्स हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो गच्छन्ति. यंनूनाहं एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरेय्य’न्ति. सो अपरेन समयेन एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरति, अच्छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादति, ओभग्गोभग्गञ्चस्स साखाभङ्गं न खादन्ति [न ओभग्गोभग्गञ्च साखाभङ्ग खादति (स्या. क.)], अनाविलानि च पानीयानि पिवति, ओगाहा चस्स उत्तिण्णस्स न हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो गच्छन्ति.

‘‘तस्मिं, भिक्खवे, समये आरञ्ञिकस्स नागस्स एवं होति – ‘अहं खो पुब्बे आकिण्णो विहासिं हत्थीहि हत्थिनीहि हत्थिकलभेहि हत्थिच्छापेहि, छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादिं, ओभग्गोभग्गञ्च मे साखाभङ्गं खादिंसु, आविलानि च पानीयानि अपायिं, ओगाहा [एत्थ पिसद्दो सब्बत्थपि नत्थि] च मे उत्तिण्णस्स हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो अगमंसु. सोहं एतरहि एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरामि, अच्छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादामि, ओभग्गोभग्गञ्च मे साखाभङ्गं न खादन्ति, अनाविलानि च पानीयानि पिवामि, ओगाहा च मे उत्तिण्णस्स न हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो गच्छन्ती’ति. सो सोण्डाय साखाभङ्गं भञ्जित्वा साखाभङ्गेन कायं परिमज्जित्वा अत्तमनो सोण्डं संहरति [कण्डुं संहन्ति (सी. पी.) कण्डुं संहनति (स्या.), एत्थ कण्डुवनदुक्खं विनेतीति अत्थो],.

‘‘एवमेवं खो, भिक्खवे, यस्मिं समये भिक्खु आकिण्णो विहरति भिक्खूहि भिक्खुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि रञ्ञा राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि, तस्मिं, भिक्खवे, समये भिक्खुस्स एवं होति – ‘अहं खो एतरहि आकिण्णो विहरामि भिक्खूहि भिक्खुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि रञ्ञा राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि. यंनूनाहं एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरेय्य’न्ति. सो विवित्तं सेनासनं भजति अरञ्ञं रुक्खमूलं पब्बतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्थं अब्भोकासं पलालपुञ्जं. सो अरञ्ञगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा निसीदति पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा.

‘‘सो अभिज्झं लोके पहाय विगताभिज्झेन चेतसा विहरति, अभिज्झाय चित्तं परिसोधेति; ब्यापादपदोसं पहाय अब्यापन्नचित्तो विहरति सब्बपाणभूतहितानुकम्पी, ब्यापादपदोसा चित्तं परिसोधेति; थिनमिद्धं पहाय विगतथिनमिद्धो विहरति आलोकसञ्ञी सतो सम्पजानो, थिनमिद्धा चित्तं परिसोधेति; उद्धच्चकुक्कुच्चं पहाय अनुद्धतो विहरति अज्झत्तं वूपसन्तचित्तो, उद्धच्चकुक्कुच्चा चित्तं परिसोधेति; विचिकिच्छं पहाय तिण्णविचिकिच्छो विहरति अकथंकथी कुसलेसु धम्मेसु, विचिकिच्छाय चित्तं परिसोधेति. सो इमे पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पञ्ञाय दुब्बलीकरणे विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति. सो अत्तमनो सोण्डं संहरति [कण्डुं संहन्ति (सी. पी.), कण्डुं संहनति (स्या.), एत्थ कण्डुवनसदिसं झानपटिपक्खं किलेसदुक्खं विनेतीति अत्थो]. वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति. सो अत्तमनो सोण्डं संहरति.

‘‘सब्बसो रूपसञ्ञानं समतिक्कमा पटिघसञ्ञानं अत्थङ्गमा नानत्तसञ्ञानं अमनसिकारा ‘अनन्तो आकासो’ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति. सो अत्तमनो सोण्डं संहरति. सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म ‘अनन्तं विञ्ञाण’न्ति विञ्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति… सब्बसो विञ्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म ‘नत्थि किञ्ची’ति आकिञ्चञ्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति… सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति… सब्बसो नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समतिक्कम्म सञ्ञावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पञ्ञाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति. सो अत्तमनो सोण्डं संहरती’’ति. नवमं.