६. आनन्दसुत्तं

३७. एकं समयं आयस्मा आनन्दो कोसम्बियं विहरति घोसितारामे. तत्र खो आयस्मा आनन्दो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘आवुसो भिक्खवे’’ति. ‘‘आवुसो’’ति खो ते भिक्खू आयस्मतो आनन्दस्स पच्चस्सोसुं. आयस्मा आनन्दो एतदवोच –

‘‘अच्छरियं, आवुसो, अब्भुतं, आवुसो! यावञ्चिदं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन सम्बाधे ओकासाधिगमो अनुबुद्धो सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्थङ्गमाय ञायस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाय. तदेव नाम चक्खुं भविस्सति ते रूपा तञ्चायतनं नो पटिसंवेदिस्सति [पटिसंवेदयति (क.)]. तदेव नाम सोतं भविस्सति ते सद्दा तञ्चायतनं नो पटिसंवेदिस्सति. तदेव नाम घानं भविस्सति ते गन्धा तञ्चायतनं नो पटिसंवेदिस्सति. साव नाम जिव्हा भविस्सति ते रसा तञ्चायतनं नो पटिसंवेदिस्सति. सोव नाम कायो भविस्सति ते फोट्ठब्बा तञ्चायतनं नो पटिसंवेदिस्सती’’ति.

एवं वुत्ते आयस्मा उदायी आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘सञ्ञीमेव नु खो, आवुसो आनन्द, तदायतनं नो पटिसंवेदेति उदाहु असञ्ञी’’ति? ‘‘सञ्ञीमेव खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेति, नो असञ्ञी’’ति.

‘‘किंसञ्ञी पनावुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेती’’ति? ‘‘इधावुसो, भिक्खु, सब्बसो रूपसञ्ञानं समतिक्कमा पटिघसञ्ञानं अत्थङ्गमा नानत्तसञ्ञानं अमनसिकारा ‘अनन्तो आकासो’ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति. एवंसञ्ञीपि खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेति.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म ‘अनन्तं विञ्ञाण’न्ति विञ्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति. एवंसञ्ञीपि खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेति.

‘‘पुन चपरं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो विञ्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म ‘नत्थि किञ्ची’ति आकिञ्चञ्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति. एवंसञ्ञीपि खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेती’’ति.

‘‘एकमिदाहं, आवुसो, समयं साकेते विहरामि अञ्जनवने मिगदाये. अथ खो, आवुसो, जटिलवासिका [जटिलगाहिया (सी. पी.), जडिलभागिका (स्या.)] भिक्खुनी येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठिता खो, आवुसो, जटिलवासिका भिक्खुनी मं एतदवोच – ‘यायं, भन्ते आनन्द, समाधि न चाभिनतो न चापनतो न च ससङ्खारनिग्गय्हवारितगतो [ससङ्खारनिग्गय्हवारितवतो (सी. स्या. कं. पी.), ससङ्खारनिग्गय्हवारिवावटो (क.) अ. नि. ३.१०२; ५.२७; दी. नि. ३.३५५], विमुत्तत्ता ठितो, ठितत्ता सन्तुसितो, सन्तुसितत्ता नो परितस्सति. अयं, भन्ते आनन्द, समाधि किंफलो वुत्तो भगवता’’’ति?

‘‘एवं वुत्ते, सोहं, आवुसो, जटिलवासिकं भिक्खुनिं एतदवोचं – ‘यायं, भगिनि, समाधि न चाभिनतो न चापनतो न च ससङ्खारनिग्गय्हवारितगतो, विमुत्तत्ता ठितो, ठितत्ता सन्तुसितो, सन्तुसितत्ता नो परितस्सति. अयं, भगिनि, समाधि अञ्ञाफलो वुत्तो भगवता’ति. एवंसञ्ञीपि खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेती’’ति. छट्ठं.