२. आनण्यसुत्तं
६२. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपतिं भगवा एतदवोच –
‘‘चत्तारिमानि, गहपति, सुखानि अधिगमनीयानि गिहिना कामभोगिना कालेन कालं समयेन समयं उपादाय. कतमानि चत्तारि? अत्थिसुखं, भोगसुखं, आनण्यसुखं [अणणसुखं (सी. स्या. कं. पी.)], अनवज्जसुखं.
‘‘कतमञ्च, गहपति, अत्थिसुखं? इध, गहपति, कुलपुत्तस्स भोगा होन्ति उट्ठानवीरियाधिगता बाहाबलपरिचिता सेदावक्खित्ता धम्मिका धम्मलद्धा. सो ‘भोगा मे अत्थि उट्ठानवीरियाधिगता बाहाबलपरिचिता सेदावक्खित्ता धम्मिका धम्मलद्धा’ति अधिगच्छति सुखं, अधिगच्छति सोमनस्सं. इदं वुच्चति, गहपति, अत्थिसुखं.
‘‘कतमञ्च, गहपति, भोगसुखं? इध, गहपति, कुलपुत्तो उट्ठानवीरियाधिगतेहि भोगेहि बाहाबलपरिचितेहि सेदावक्खित्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि परिभुञ्जति पुञ्ञानि च करोति. सो ‘उट्ठानवीरियाधिगतेहि भोगेहि बाहाबलपरिचितेहि सेदावक्खित्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि परिभुञ्जामि पुञ्ञानि च करोमी’ति अधिगच्छति सुखं, अधिगच्छति सोमनस्सं. इदं वुच्चति, गहपति, भोगसुखं.
‘‘कतमञ्च, गहपति, आनण्यसुखं? इध, गहपति, कुलपुत्तो न कस्सचि किञ्चि धारेति अप्पं वा बहुं वा. सो ‘न कस्सचि किञ्चि धारेमि [किञ्चि वा देति (क.)] अप्पं वा बहुं वा’ति अधिगच्छति सुखं, अधिगच्छति सोमनस्सं. इदं वुच्चति, गहपति, आनण्यसुखं.
‘‘कतमञ्च, गहपति, अनवज्जसुखं? इध, गहपति, अरियसावको अनवज्जेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन वचीकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन मनोकम्मेन समन्नागतो होति. सो ‘अनवज्जेनम्हि कायकम्मेन समन्नागतो, अनवज्जेन वचीकम्मेन समन्नागतो, अनवज्जेन मनोकम्मेन समन्नागतो’ति अधिगच्छति सुखं, अधिगच्छति सोमनस्सं. इदं वुच्चति, गहपति, अनवज्जसुखं. इमानि खो, गहपति, चत्तारि सुखानि अधिगमनीयानि गिहिना कामभोगिना कालेन कालं समयेन समयं उपादाया’’ति.
‘‘आनण्यसुखं ञत्वान, अथो अत्थिसुखं परं;
भुञ्जं भोगसुखं मच्चो, ततो पञ्ञा विपस्सति.
‘‘विपस्समानो जानाति, उभो भोगे सुमेधसो;
अनवज्जसुखस्सेतं, कलं नाग्घति सोळसि’’न्ति. दुतियं;