४. वज्जियमाहितसुत्तं

९४. एकं समयं भगवा चम्पायं विहरति गग्गराय पोक्खरणिया तीरे. अथ खो वज्जियमाहितो गहपति दिवा दिवस्स चम्पाय निक्खमि भगवन्तं दस्सनाय. अथ खो वज्जियमाहितस्स गहपतिस्स एतदहोसि – ‘‘अकालो खो ताव भगवन्तं दस्सनाय. पटिसल्लीनो भगवा. मनोभावनीयानम्पि भिक्खूनं अकालो दस्सनाय. पटिसल्लीना मनोभावनीयापि भिक्खू. यंनूनाहं येन अञ्ञतित्थियानं परिब्बाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमेय्य’’न्ति.

अथ खो वज्जियमाहितो गहपति येन अञ्ञतित्थियानं परिब्बाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमि. तेन खो पन समयेन ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका सङ्गम्म समागम्म उन्नादिनो उच्चासद्दमहासद्दा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेन्ता निसिन्ना होन्ति.

अद्दसंसु खो ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका वज्जियमाहितं गहपतिं दूरतोव आगच्छन्तं. दिस्वान अञ्ञमञ्ञं सण्ठापेसुं – ‘‘अप्पसद्दा भोन्तो होन्तु. मा भोन्तो सद्दमकत्थ. अयं वज्जियमाहितो गहपति आगच्छति समणस्स गोतमस्स सावको. यावता खो पन समणस्स गोतमस्स सावका गिही ओदातवसना चम्पायं पटिवसन्ति, अयं तेसं अञ्ञतरो वज्जियमाहितो गहपति. अप्पसद्दकामा खो पन ते आयस्मन्तो अप्पसद्दविनीता अप्पसद्दस्स वण्णवादिनो. अप्पेव नाम अप्पसद्दं परिसं विदित्वा उपसङ्कमितब्बं मञ्ञेय्या’’ति.

अथ खो ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका तुण्ही अहेसुं. अथ खो वज्जियमाहितो गहपति येन ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तेहि अञ्ञतित्थियेहि परिब्बाजकेहि सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो वज्जियमाहितं गहपतिं ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर, गहपति, समणो गोतमो सब्बं तपं गरहति, सब्बं तपस्सिं लूखाजीविं एकंसेन उपक्कोसति उपवदती’’ति? ‘‘न खो, भन्ते, भगवा सब्बं तपं गरहति नपि सब्बं तपस्सिं लूखाजीविं एकंसेन उपक्कोसति उपवदति. गारय्हं खो, भन्ते, भगवा गरहति, पसंसितब्बं पसंसति. गारय्हं खो पन, भन्ते, भगवा गरहन्तो पसंसितब्बं पसंसन्तो विभज्जवादो भगवा. न सो भगवा एत्थ एकंसवादो’’ति.

एवं वुत्ते अञ्ञतरो परिब्बाजको वज्जियमाहितं गहपतिं एतदवोच – ‘‘आगमेहि त्वं, गहपति, यस्स त्वं समणस्स गोतमस्स वण्णं भासति, समणो गोतमो वेनयिको अप्पञ्ञत्तिको’’ति? ‘‘एत्थपाहं, भन्ते, आयस्मन्ते वक्खामि सहधम्मेन – ‘इदं कुसल’न्ति, भन्ते, भगवता पञ्ञत्तं; ‘इदं अकुसल’न्ति, भन्ते, भगवता पञ्ञत्तं. इति कुसलाकुसलं भगवा पञ्ञापयमानो सपञ्ञत्तिको भगवा; न सो भगवा वेनयिको अप्पञ्ञत्तिको’’ति.

एवं वुत्ते ते परिब्बाजका तुण्हीभूता मङ्कुभूता पत्तक्खन्धा अधोमुखा पज्झायन्ता अप्पटिभाना निसीदिंसु. अथ खो वज्जियमाहितो गहपति ते परिब्बाजके तुण्हीभूते मङ्कुभूते पत्तक्खन्धे अधोमुखे पज्झायन्ते अप्पटिभाने विदित्वा उट्ठायासना येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो वज्जियमाहितो गहपति यावतको अहोसि तेहि अञ्ञतित्थियेहि परिब्बाजकेहि सद्धिं कथासल्लापो तं सब्बं भगवतो आरोचेसि.

‘‘साधु साधु, गहपति! एवं खो ते, गहपति, मोघपुरिसा कालेन कालं सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गहेतब्बा. नाहं, गहपति, सब्बं तपं तपितब्बन्ति वदामि; न च पनाहं, गहपति, सब्बं तपं न तपितब्बन्ति वदामि; नाहं, गहपति, सब्बं समादानं समादितब्बन्ति वदामि; न पनाहं, गहपति, सब्बं समादानं न समादितब्बन्ति वदामि; नाहं, गहपति, सब्बं पधानं पदहितब्बन्ति वदामि; न पनाहं, गहपति, सब्बं पधानं न पदहितब्बन्ति वदामि; नाहं, गहपति, सब्बो पटिनिस्सग्गो पटिनिस्सज्जितब्बोति वदामि. न पनाहं, गहपति, सब्बो पटिनिस्सग्गो न पटिनिस्सज्जितब्बोति वदामि; नाहं, गहपति, सब्बा विमुत्ति विमुच्चितब्बाति वदामि; न पनाहं, गहपति, सब्बा विमुत्ति न विमुच्चितब्बाति वदामि.

‘‘यञ्हि, गहपति, तपं तपतो अकुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं तपं न तपितब्बन्ति वदामि. यञ्च ख्वस्स गहपति, तपं तपतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, एवरूपं तपं तपितब्बन्ति वदामि.

‘‘यञ्हि, गहपति, समादानं समादियतो अकुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं समादानं न समादितब्बन्ति वदामि. यञ्च ख्वस्स, गहपति, समादानं समादियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, एवरूपं समादानं समादितब्बन्ति वदामि.

‘‘यञ्हि, गहपति, पधानं पदहतो अकुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं पधानं न पदहितब्बन्ति वदामि. यञ्च ख्वस्स, गहपति, पधानं पदहतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति कुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, एवरूपं पधानं पदहितब्बन्ति वदामि.

‘‘यञ्हि, गहपति, पटिनिस्सग्गं पटिनिस्सज्जतो अकुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपो पटिनिस्सग्गो न पटिनिस्सज्जितब्बोति वदामि. यञ्च ख्वस्स, गहपति, पटिनिस्सग्गं पटिनिस्सज्जतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, एवरूपो पटिनिस्सग्गो पटिनिस्सज्जितब्बोति वदामि.

‘‘यञ्हि, गहपति, विमुत्तिं विमुच्चतो अकुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपा विमुत्ति न विमुच्चितब्बाति वदामि. यञ्च ख्वस्स, गहपति, विमुत्तिं विमुच्चतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, एवरूपा विमुत्ति विमुच्चितब्बाति वदामी’’ति.

अथ खो वज्जियमाहितो गहपति भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि.

अथ खो भगवा अचिरपक्कन्ते वज्जियमाहिते गहपतिम्हि भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु दीघरत्तं अप्परजक्खो इमस्मिं धम्मविनये, सोपि एवमेवं अञ्ञतित्थिये परिब्बाजके सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गण्हेय्य यथा तं वज्जियमाहितेन गहपतिना निग्गहिता’’ति. चतुत्थं.