५. उत्तियसुत्तं

९५. अथ खो उत्तियो परिब्बाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो उत्तियो परिब्बाजको भगवन्तं एतदवोच – ‘‘किं नु खो, भो गोतम, सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति? ‘‘अब्याकतं खो एतं, उत्तिय, मया – ‘सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’’न्ति.

‘‘किं पन, भो गोतम, असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति? ‘‘एतम्पि खो, उत्तिय, अब्याकतं मया – ‘असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’’न्ति.

‘‘किं नु खो, भो गोतम, अन्तवा लोको…पे… अनन्तवा लोको… तं जीवं तं सरीरं… अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरं… होति तथागतो परं मरणा … न होति तथागतो परं मरणा… होति च न च होति तथागतो परं मरणा… नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति? ‘‘एतम्पि खो, उत्तिय, अब्याकतं मया – ‘नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’’न्ति.

‘‘‘किं नु खो, भो गोतम, सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’न्ति, इति पुट्ठो समानो ‘अब्याकतं खो एतं, उत्तिय, मया – सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’न्ति वदेसि.

‘‘‘किं पन, भो गोतम, असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’न्ति, इति पुट्ठो समानो – ‘एतम्पि खो, उत्तिय, अब्याकतं मया असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’न्ति वदेसि.

‘‘‘किं नु खो, भो गोतम, अन्तवा लोको…पे… अनन्तवा लोको… तं जीवं तं सरीरं… अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरं… होति तथागतो परं मरणा… न होति तथागतो परं मरणा… होति च न च होति तथागतो परं मरणा… नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति, इति पुट्ठो समानो – ‘एतम्पि खो, उत्तिय, अब्याकतं मया – ‘नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’न्ति वदेसि. अथ किञ्चरहि भोता गोतमेन ब्याकत’’न्ति?

‘‘अभिञ्ञाय खो अहं, उत्तिय, सावकानं धम्मं देसेमि सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्थङ्गमाय ञायस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाया’’ति.

‘‘यं पनेतं भवं गोतमो अभिञ्ञाय सावकानं धम्मं देसेसि सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्थङ्गमाय ञायस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाय, सब्बो वा [सब्बो च (क.)] तेन लोको नीयति [नीयिस्सति (सी.), निय्यास्सति (स्या.), निय्यंस्सति (पी.)] उपड्ढो वा तिभागो वा’’ति [तिभागो वाति पदेहि (क.)]? एवं वुत्ते भगवा तुण्ही अहोसि.

अथ खो आयस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि – ‘‘मा हेवं खो उत्तियो परिब्बाजको पापकं दिट्ठिगतं पटिलभि – ‘सब्बसामुक्कंसिकं वत मे समणो गोतमो पञ्हं पुट्ठो संसादेति, नो विस्सज्जेति, न नून विसहती’ति. तदस्स उत्तियस्स परिब्बाजकस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाया’’ति.

अथ खो आयस्मा आनन्दो उत्तियं परिब्बाजकं एतदवोच – ‘‘तेनहावुसो उत्तिय, उपमं ते करिस्सामि. उपमाय मिधेकच्चे विञ्ञू पुरिसा भासितस्स अत्थं आजानन्ति. सेय्यथापि, आवुसो उत्तिय, रञ्ञो पच्चन्तिमं नगरं दळ्हुद्धापं [दळ्हुद्दापं (सी. पी.)] दळ्हपाकारतोरणं एकद्वारं. तत्रस्स दोवारिको पण्डितो ब्यत्तो मेधावी अञ्ञातानं निवारेता ञातानं पवेसेता. सो तस्स नगरस्स समन्ता अनुपरियायपथं अनुक्कमति. अनुपरियायपथं अनुक्कममानो न पस्सेय्य पाकारसन्धिं वा पाकारविवरं वा, अन्तमसो बिळारनिक्खमनमत्तम्पि. नो च ख्वस्स एवं ञाणं होति – ‘एत्तका पाणा इमं नगरं पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा’ति. अथ ख्वस्स एवमेत्थ होति – ‘ये खो केचि ओळारिका पाणा इमं नगरं पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा, सब्बे ते इमिना द्वारेन पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा’ति.

‘‘एवमेवं खो, आवुसो उत्तिय, न तथागतस्स एवं उस्सुक्कं होति – ‘सब्बो वा तेन लोको नीयति, उपड्ढो वा, तिभागो वा’ति. अथ खो एवमेत्थ तथागतस्स होति – ‘ये खो केचि लोकम्हा नीयिंसु वा नीयन्ति वा नीयिस्सन्ति वा, सब्बे ते पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पञ्ञाय दुब्बलीकरणे, चतूसु सतिपट्ठानेसु सुप्पतिट्ठितचित्ता, सत्त बोज्झङ्गे यथाभूतं भावेत्वा. एवमेते [एवमेतेन (क.)] लोकम्हा नीयिंसु वा नीयन्ति वा नीयिस्सन्ति वा’ति. यदेव खो त्वं [यदेव ख्वेत्थ (क.)], आवुसो उत्तिय, भगवन्तं पञ्हं [इमं पञ्हं (स्या. क.)] अपुच्छि तदेवेतं पञ्हं भगवन्तं अञ्ञेन परियायेन अपुच्छि. तस्मा ते तं भगवा न ब्याकासी’’ति. पञ्चमं.