३. किंदिट्ठिकसुत्तं

९३. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति दिवा दिवस्स सावत्थिया निक्खमि भगवन्तं दस्सनाय. अथ खो अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स एतदहोसि – ‘‘अकालो खो ताव भगवन्तं दस्सनाय. पटिसल्लीनो भगवा. मनोभावनीयानम्पि भिक्खूनं अकालो दस्सनाय. पटिसल्लीना मनोभावनीया भिक्खू. यंनूनाहं येन अञ्ञतित्थियानं परिब्बाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमेय्य’’न्ति.

अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन अञ्ञतित्थियानं परिब्बाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमि. तेन खो पन समयेन अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका सङ्गम्म समागम्म उन्नादिनो उच्चासद्दमहासद्दा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेन्ता निसिन्ना होन्ति. अद्दसंसु खो ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका अनाथपिण्डिकं गहपतिं दूरतोव आगच्छन्तं. दिस्वान अञ्ञमञ्ञं सण्ठापेसुं – ‘‘अप्पसद्दा भोन्तो होन्तु, मा भोन्तो सद्दमकत्थ. अयं अनाथपिण्डिको गहपति आरामं आगच्छति समणस्स गोतमस्स सावको. यावता खो पन समणस्स गोतमस्स सावका गिही ओदातवसना सावत्थियं पटिवसन्ति, अयं तेसं अञ्ञतरो अनाथपिण्डिको गहपति. अप्पसद्दकामा खो पन ते आयस्मन्तो अप्पसद्दविनीता अप्पसद्दस्स वण्णवादिनो. अप्पेव नाम अप्पसद्दं परिसं विदित्वा उपसङ्कमितब्बं मञ्ञेय्या’’ति.

अथ खो ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका तुण्ही अहेसुं. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तेहि अञ्ञतित्थियेहि परिब्बाजकेहि सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपतिं ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका एतदवोचुं – ‘‘वदेहि, गहपति, किंदिट्ठिको समणो गोतमो’’ति? ‘‘न खो अहं, भन्ते, भगवतो सब्बं दिट्ठिं जानामी’’ति.

‘‘इति किर त्वं, गहपति, न समणस्स गोतमस्स सब्बं दिट्ठिं जानासि; वदेहि, गहपति, किंदिट्ठिका भिक्खू’’ति? ‘‘भिक्खूनम्पि खो अहं, भन्ते, न सब्बं दिट्ठिं जानामी’’ति.

‘‘इति किर त्वं, गहपति, न समणस्स गोतमस्स सब्बं दिट्ठिं जानासि नपि भिक्खूनं सब्बं दिट्ठिं जानासि; वदेहि, गहपति, किंदिट्ठिकोसि तुव’’न्ति? ‘‘एतं खो, भन्ते, अम्हेहि न दुक्करं ब्याकातुं यंदिट्ठिका मयं. इङ्घ ताव आयस्मन्तो यथासकानि दिट्ठिगतानि ब्याकरोन्तु, पच्छापेतं अम्हेहि न दुक्करं भविस्सति ब्याकातुं यंदिट्ठिका मय’’न्ति.

एवं वुत्ते अञ्ञतरो परिब्बाजको अनाथपिण्डिकं गहपतिं एतदवोच – ‘‘सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति – एवंदिट्ठिको अहं, गहपती’’ति.

अञ्ञतरोपि खो परिब्बाजको अनाथपिण्डिकं गहपतिं एतदवोच – ‘‘असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति – एवंदिट्ठिको अहं, गहपती’’ति.

अञ्ञतरोपि खो परिब्बाजको अनाथपिण्डिकं गहपतिं एतदवोच – ‘‘अन्तवा लोको…पे… अनन्तवा लोको… तं जीवं तं सरीरं… अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरं… होति तथागतो परं मरणा… न होति तथागतो परं मरणा… होति च न च होति तथागतो परं मरणा… नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति – एवंदिट्ठिको अहं, गहपती’’ति.

एवं वुत्ते अनाथपिण्डिको गहपति ते परिब्बाजके एतदवोच – ‘‘य्वायं, भन्ते, आयस्मा एवमाह – ‘सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति – एवंदिट्ठिको अहं, गहपती’ति, इमस्स अयमायस्मतो दिट्ठि अत्तनो वा अयोनिसोमनसिकारहेतु उप्पन्ना परतोघोसपच्चया वा. सा खो पनेसा दिट्ठि भूता सङ्खता चेतयिता पटिच्चसमुप्पन्ना. यं खो पन किञ्चि भूतं सङ्खतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्नं तदनिच्चं. यदनिच्चं तं दुक्खं. यं दुक्खं तदेवेसो आयस्मा अल्लीनो, तदेवेसो आयस्मा अज्झुपगतो.

‘‘योपायं, भन्ते, आयस्मा एवमाह – ‘असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति – एवंदिट्ठिको अहं, गहपती’ति, इमस्सापि अयमायस्मतो दिट्ठि अत्तनो वा अयोनिसोमनसिकारहेतु उप्पन्ना परतोघोसपच्चया वा. सा खो पनेसा दिट्ठि भूता सङ्खता चेतयिता पटिच्चसमुप्पन्ना. यं खो पन किञ्चि भूतं सङ्खतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्नं तदनिच्चं. यदनिच्चं तं दुक्खं. यं दुक्खं तदेवेसो आयस्मा अल्लीनो, तदेवेसो आयस्मा अज्झुपगतो.

‘‘योपायं, भन्ते, आयस्मा एवमाह – ‘अन्तवा लोको …पे… अनन्तवा लोको… तं जीवं तं सरीरं… अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरं… होति तथागतो परं मरणा… न होति तथागतो परं मरणा… होति च न च होति तथागतो परं मरणा… नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति – एवंदिट्ठिको अहं, गहपती’ति, इमस्सापि अयमायस्मतो दिट्ठि अत्तनो वा अयोनिसोमनसिकारहेतु उप्पन्ना परतोघोसपच्चया वा. सा खो पनेसा दिट्ठि भूता सङ्खता चेतयिता पटिच्चसमुप्पन्ना. यं खो पन किञ्चि भूतं सङ्खतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्नं तदनिच्चं. यदनिच्चं तं दुक्खं. यं दुक्खं तदेवेसो आयस्मा अल्लीनो, तदेवेसो आयस्मा अज्झुपगतो’’ति.

एवं वुत्ते ते परिब्बाजका अनाथपिण्डिकं गहपतिं एतदवोचुं – ‘‘ब्याकतानि खो, गहपति, अम्हेहि सब्बेहेव यथासकानि दिट्ठिगतानि. वदेहि, गहपति, किंदिट्ठिकोसि तुव’’न्ति? ‘‘यं खो, भन्ते, किञ्चि भूतं सङ्खतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्नं तदनिच्चं. यदनिच्चं तं दुक्खं. ‘यं दुक्खं तं नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता’ति – एवंदिट्ठिको अहं, भन्ते’’ति.

‘‘यं खो, गहपति, किञ्चि भूतं सङ्खतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्नं तदनिच्चं. यदनिच्चं तं दुक्खं. यं दुक्खं तदेव त्वं, गहपति, अल्लीनो, तदेव त्वं, गहपति, अज्झुपगतो’’ति.

‘‘यं खो, भन्ते, किञ्चि भूतं सङ्खतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्नं तदनिच्चं. यदनिच्चं तं दुक्खं. ‘यं दुक्खं तं नेतं मम, नेसोहमस्मि, नमेसो अत्ता’ति – एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय सुदिट्ठं. तस्स च उत्तरि निस्सरणं यथाभूतं पजानामी’’ति.

एवं वुत्ते ते परिब्बाजका तुण्हीभूता मङ्कुभूता पत्तक्खन्धा अधोमुखा पज्झायन्ता अप्पटिभाना निसीदिंसु. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति ते परिब्बाजके तुण्हीभूते मङ्कुभूते पत्तक्खन्धे अधोमुखे पज्झायन्ते अप्पटिभाने विदित्वा उट्ठायासना येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो अनाथपिण्डिको गहपति यावतको अहोसि तेहि अञ्ञतित्थियेहि परिब्बाजकेहि सद्धिं कथासल्लापो तं सब्बं भगवतो आरोचेसि. ‘‘साधु साधु, गहपति! एवं खो ते, गहपति, मोघपुरिसा कालेन कालं सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गहेतब्बा’’ति.

अथ खो भगवा अनाथपिण्डिकं गहपतिं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि.

अथ खो भगवा अचिरपक्कन्ते अनाथपिण्डिके गहपतिम्हि भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु वस्ससतुपसम्पन्नो [भिक्खु दीघरत्तं अवेधि धम्मो (स्या.)] इमस्मिं धम्मविनये, सोपि एवमेवं अञ्ञतित्थिये परिब्बाजके सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गण्हेय्य यथा तं अनाथपिण्डिकेन गहपतिना निग्गहिता’’ति. ततियं.