9. ратанавагго
1. антепурасиккха̄падам̣
494. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ра̄джа̄ пасенади косало уййа̄напа̄лам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘гаччха, бхан̣е, уййа̄нам̣ содхехи. уййа̄нам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо со уййа̄напа̄ло ран̃н̃о пасенадисса косаласса пат̣иссутва̄ уййа̄нам̣ содхенто аддаса бхагавантам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣. дисва̄на йена ра̄джа̄ пасенади косало тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ етадавоча – ‘‘суддхам̣, дева, уййа̄нам̣. апича, бхагава̄ таттха нисинно’’ти. ‘‘хоту, бхан̣е! майам̣ бхагавантам̣ пайирупа̄сисса̄ма̄’’ти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало уййа̄нам̣ гантва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро упа̄сако бхагавантам̣ пайирупа̄санто нисинно хоти. аддаса̄ кхо ра̄джа̄ пасенади косало там̣ упа̄сакам̣ бхагавантам̣ пайирупа̄сантам̣ нисиннам̣. дисва̄на бхӣто ат̣т̣ха̄си. атха кхо ран̃н̃о пасенадисса косаласса етадахоси – ‘‘на̄рахата̄йам̣ пурисо па̄по хотум̣, йатха̄ бхагавантам̣ пайирупа̄сатӣ’’ти. йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. атха кхо со упа̄сако бхагавато га̄равена ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ нева абхива̄деси на паччут̣т̣ха̄си. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало анаттамано ахоси – ‘‘катхан̃хи на̄ма̄йам̣ пурисо майи а̄гате нева абхива̄дессати на паччут̣т̣хессатӣ’’ти! атха кхо бхагава̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ анаттаманам̣ видитва̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ етадавоча – ‘‘есо кхо, маха̄ра̄джа, упа̄сако бахуссуто а̄гата̄гамо ка̄месу вӣтара̄го’’ти. атха кхо ран̃н̃о пасенадисса косаласса етадахоси – ‘‘на̄рахата̄йам̣ упа̄сако орако хотум̣, бхагава̄пи имасса ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’ти. там̣ упа̄сакам̣ етадавоча – ‘‘вадеййа̄си, упа̄сака, йена аттхо’’ти. ‘‘сут̣т̣ху, дева̄’’ти. атха кхо бхагава̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассито сама̄дапито самуттеджито сампахам̣сито ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
495. тена кхо пана самайена ра̄джа̄ пасенади косало упарипа̄са̄даварагато хоти. аддаса̄ кхо ра̄джа̄ пасенади косало там̣ упа̄сакам̣ ратхика̄йа [ратхийа̄йа (итипи)] чхаттапа̄н̣им̣ гаччхантам̣. дисва̄на паккоса̄петва̄ етадавоча – ‘‘твам̣ кира, упа̄сака, бахуссуто а̄гата̄гамо. са̄дху, упа̄сака, амха̄кам̣ иттха̄га̄рам̣ дхаммам̣ ва̄чехӣ’’ти. ‘‘йамахам̣ [йампа̄хам̣ (сӣ.)], дева, джа̄на̄ми аййа̄нам̣ ва̄хаса̄, аййа̄ва девасса иттха̄га̄рам̣ дхаммам̣ ва̄чессантӣ’’ти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало – ‘‘саччам̣ кхо упа̄сако а̄ха̄’’ти йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джа̄ пасенади косало бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху, бханте, бхагава̄ екам̣ бхиккхум̣ а̄н̣а̄пету йо амха̄кам̣ иттха̄га̄рам̣ дхаммам̣ ва̄чессатӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси…пе… падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘тенаха̄нанда, ран̃н̃о иттха̄га̄рам̣ дхаммам̣ ва̄чехӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссутва̄ ка̄лена ка̄лам̣ пависитва̄ ран̃н̃о иттха̄га̄рам̣ дхаммам̣ ва̄чети. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена ран̃н̃о пасенадисса косаласса нивесанам̣ тенупасан̇ками.
496. тена кхо пана самайена ра̄джа̄ пасенади косало маллика̄йа девийа̄ саддхим̣ сайанагато хоти. аддаса̄ кхо маллика̄ девӣ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на сахаса̄ вут̣т̣ха̄си; пӣтакамат̣т̣хам̣ дуссам̣ пабхасситтха. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо татова пат̣иниваттитва̄ а̄ра̄мам̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочеси. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма а̄йасма̄ а̄нандо пуббе аппат̣исам̣видито ран̃н̃о антепурам̣ пависиссатӣ’’ти…пе… саччам̣ кира твам̣, а̄нанда, пуббе аппат̣исам̣видито ран̃н̃о антепурам̣ пависасӣти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма твам̣, а̄нанда, пуббе аппат̣исам̣видито ран̃н̃о антепурам̣ пависиссаси! нетам̣, а̄нанда, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… вигарахитва̄…пе… дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси –
497. [а. ни. 10.45] ‘‘дасайиме, бхиккхаве, а̄дӣнава̄ ра̄джантепураппавесане. катаме даса? идха, бхиккхаве, ра̄джа̄ махесийа̄ саддхим̣ нисинно хоти, таттха бхиккху пависати. махесӣ ва̄ бхиккхум̣ дисва̄ ситам̣ па̄тукароти. бхиккху ва̄ махесим̣ дисва̄ ситам̣ па̄тукароти. таттха ран̃н̃о евам̣ хоти – ‘‘аддха̄ имесам̣ катам̣ ва̄ кариссанти ва̄’’ти. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ бахукиччо бахукаран̣ӣйо. ан̃н̃атарам̣ иттхим̣ гантва̄ нассарати. са̄ тена габбхам̣ ган̣хи. таттха ран̃н̃о евам̣ хоти – ‘‘на кхо идха ан̃н̃о кочи пависати ан̃н̃атра паббаджитена. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, дутийо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о антепуре ан̃н̃атарам̣ ратанам̣ нассати. таттха ран̃н̃о евам̣ хоти – ‘‘на кхо идха ан̃н̃о кочи пависати ан̃н̃атра паббаджитена. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, татийо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о антепуре аббхантара̄ гуйхаманта̄ бахиддха̄ самбхедам̣ гаччханти. таттха ран̃н̃о евам̣ хоти – ‘‘на кхо идха ан̃н̃о кочи пависати ан̃н̃атра паббаджитена. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о антепуре путто ва̄ питарам̣ паттхети пита̄ ва̄ путтам̣ паттхети. тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘на кхо идха ан̃н̃о кочи пависати ан̃н̃атра паббаджитена. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ нӣчат̣т̣ха̄нийам̣ учче т̣ха̄не т̣хапети. йесам̣ там̣ амана̄пам̣ тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘ра̄джа̄ кхо паббаджитена сам̣сат̣т̣хо. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, чхат̣т̣хо а̄дӣнаво, ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ уччат̣т̣ха̄нийам̣ нӣче т̣ха̄не т̣хапети. йесам̣ там̣ амана̄пам̣ тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘ра̄джа̄ кхо паббаджитена сам̣сат̣т̣хо. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, саттамо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ ака̄ле сенам̣ уййоджети. йесам̣ там̣ амана̄пам̣ тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘ра̄джа̄ кхо паббаджитена сам̣сат̣т̣хо. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, ат̣т̣хамо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ ка̄ле сенам̣ уййоджетва̄ антара̄маггато ниватта̄пети. йесам̣ там̣ амана̄пам̣ тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘‘ра̄джа̄ кхо паббаджитена сам̣сат̣т̣хо. сийа̄ ну кхо паббаджитасса камма’’нти. айам̣, бхиккхаве, навамо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о ра̄джантепурам̣ хаттхисаммаддам̣ ассасаммаддам̣ ратхасаммаддам̣ раджджанӣйа̄ни [раджджанӣйа̄ни (ка.)] рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄ни, йа̄ни на паббаджитасса са̄руппа̄ни. айам̣, бхиккхаве, дасамо а̄дӣнаво ра̄джантепураппавесане. име кхо, бхиккхаве, даса а̄дӣнава̄ ра̄джантепураппавесане’’ти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ анекапарийа̄йена вигарахитва̄ дуббхарата̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
498. ‘‘йо пана бхиккху ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса [муддха̄бхиситтасса (сйа̄.)] аниккхантара̄джаке аниггатаратанаке пуббе аппат̣исам̣видито индакхӣлам̣ атикка̄меййа, па̄читтийа’’нти.
499. йо пана̄ти йо йа̄дисо…пе… бхиккхӯти…пе… айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти.
кхаттийо на̄ма убхато суджа̄то хоти, ма̄тито ча питито ча сам̣суддхагахан̣ико, йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ аккхитто анупакут̣т̣хо джа̄тива̄дена.
муддха̄васитто на̄ма кхаттийа̄бхисекена абхиситто хоти.
аниккхантара̄джакети ра̄джа̄ сайанигхара̄ аниккханто хоти.
аниггатаратанакети махесӣ сайанигхара̄ аниккханта̄ хоти, убхо ва̄ аниккханта̄ хонти.
пуббе аппат̣исам̣видитоти пуббе ана̄мантетва̄.
индакхӣло на̄ма сайанигхарасса умма̄ро вуччати.
сайанигхарам̣ на̄ма йаттха каттхачи ран̃н̃о сайанам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти, антамасо са̄н̣ипа̄ка̄рапариккхиттампи.
индакхӣлам̣ атикка̄меййа̄ти пат̣хамам̣ па̄дам̣ умма̄рам̣ атикка̄мети, а̄патти дуккат̣асса. дутийам̣ па̄дам̣ атикка̄мети, а̄патти па̄читтийасса.
500. аппат̣исам̣видите аппат̣исам̣видитасан̃н̃ӣ индакхӣлам̣ атикка̄мети, а̄патти па̄читтийасса. аппат̣исам̣видите вематико индакхӣлам̣ атикка̄мети, а̄патти па̄читтийасса. аппат̣исам̣видите пат̣исам̣видитасан̃н̃ӣ индакхӣлам̣ атикка̄мети, а̄патти па̄читтийасса.
пат̣исам̣видите аппат̣исам̣видитасан̃н̃ӣ, а̄патти дуккат̣асса. пат̣исам̣видите вематико, а̄патти дуккат̣асса. пат̣исам̣видите пат̣исам̣видитасан̃н̃ӣ, ана̄патти.
501. ана̄патти пат̣исам̣видите, на кхаттийо хоти, на кхаттийа̄бхисекена абхиситто хоти, ра̄джа̄ сайанигхара̄ никкханто хоти, махесӣ сайанигхара̄ никкханта̄ хоти, убхо ва̄ никкханта̄ хонти, на сайанигхаре, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
антепурасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.
2. ратанасиккха̄падам̣
502. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху ачираватийа̄ надийа̄ наха̄йати. ан̃н̃атаропи бра̄хман̣о пан̃часата̄нам̣ тхавикам̣ тхале никкхипитва̄ ачираватийа̄ надийа̄ наха̄йанто виссаритва̄ агама̄си. атха кхо со бхиккху – ‘‘тасса̄йам̣ бра̄хман̣асса тхавика̄, ма̄ идха нассӣ’’ти аггахеси. атха кхо со бра̄хман̣о саритва̄ турито а̄дха̄витва̄ там̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘апи ме, бхо, тхавикам̣ пассеййа̄сӣ’’ти? ‘‘ханда, бра̄хман̣а̄’’ти ада̄си. атха кхо тасса бра̄хман̣асса етадахоси – ‘‘кена ну кхо ахам̣ упа̄йена имасса бхиккхуно пун̣н̣апаттам̣ на дадеййа’’нти! ‘‘на ме, бхо, пан̃часата̄ни, сахассам̣ ме’’ти палибундхетва̄ мун̃чи. атха кхо со бхиккху а̄ра̄мам̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочеси. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма бхиккху ратанам̣ уггахессатӣ’’ти…пе… саччам̣ кира твам̣, бхиккху, ратанам̣ уггахесӣти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма твам̣, могхапуриса, ратанам̣ уггахессаси! нетам̣, могхапуриса, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
‘‘йо пана бхиккху ратанам̣ ва̄ ратанасамматам̣ ва̄ угган̣хеййа ва̄ угган̣ха̄пеййа ва̄, па̄читтийа’’нти.
еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти.
503. тена кхо пана самайена са̄ваттхийа̄ уссаво хоти. манусса̄ алан̇катаппат̣ийатта̄ уййа̄нам̣ гаччханти. виса̄кха̄пи мига̄рама̄та̄ алан̇катаппат̣ийатта̄ ‘‘уййа̄нам̣ гамисса̄мӣ’’ти га̄мато никкхамитва̄ – ‘‘кйа̄хам̣ карисса̄ми уййа̄нам̣ гантва̄, йам̣нӯна̄хам̣ бхагавантам̣ пайирупа̄сеййа’’нти а̄бхаран̣ам̣ омун̃читва̄ уттара̄сан̇гена бхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ да̄сийа̄ ада̄си – ‘‘ханда, дже, имам̣ бхан̣д̣икам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти. атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо виса̄кхам̣ мига̄рама̄тарам̣ бхагава̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо са̄ да̄сӣ там̣ бхан̣д̣икам̣ виссаритва̄ агама̄си. бхиккхӯ пасситва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘тена хи, бхиккхаве, уггахетва̄ никкхипатха̄’’ти. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ратанам̣ ва̄ ратанасамматам̣ ва̄ аджджха̄ра̄ме уггахетва̄ ва̄ уггаха̄петва̄ ва̄ никкхипитум̣ – ‘‘йасса бхависсати со хариссатӣ’’ти. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
‘‘йо пана бхиккху ратанам̣ ва̄ ратанасамматам̣ ва̄, ан̃н̃атра аджджха̄ра̄ма̄, угган̣хеййа ва̄ угган̣ха̄пеййа ва̄, па̄читтийа’’нти.
еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти.
504. тена кхо пана самайена ка̄сӣсу джанападе ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса каммантага̄мо хоти. тена ча гахапатина̄ антева̄сӣ а̄н̣атто хоти – ‘‘саче бхаданта̄ а̄гаччханти бхаттам̣ кареййа̄сӣ’’ти. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ ка̄сӣсу джанападе ча̄рикам̣ чарама̄на̄ йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса каммантага̄мо тенупасан̇камим̣су. аддаса̄ кхо со пурисо те бхиккхӯ дӯратова а̄гаччханте. дисва̄на йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ абхива̄детва̄ етадавоча – ‘‘адхива̄сенту, бханте, аййа̄ сва̄тана̄йа гахапатино бхатта’’нти. адхива̄сесум̣ кхо те бхиккхӯ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо со пурисо тасса̄ раттийа̄ аччайена пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ ка̄лам̣ а̄роча̄петва̄ ан̇гулимуддикам̣ омун̃читва̄ те бхиккхӯ бхаттена паривиситва̄ – ‘‘аййа̄ бхун̃джитва̄ гаччханту, ахампи каммантам̣ гамисса̄мӣ’’ти ан̇гулимуддикам̣ виссаритва̄ агама̄си. бхиккхӯ пасситва̄ – ‘‘саче майам̣ гамисса̄ма нассиссата̄йам̣ ан̇гулимуддика̄’’ти таттхева аччхим̣су. атха кхо со пурисо камманта̄ а̄гаччханто те бхиккхӯ пасситва̄ етадавоча – ‘‘кисса, бханте, аййа̄ идхева аччхантӣ’’ти? атха кхо те бхиккхӯ тасса пурисасса етаматтхам̣ а̄рочетва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочесум̣. бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ратанам̣ ва̄ ратанасамматам̣ ва̄ аджджха̄ра̄ме ва̄ аджджха̄васатхе ва̄ уггахетва̄ ва̄ уггаха̄петва̄ ва̄ никкхипитум̣ – йасса бхависсати со хариссатӣ’’ти. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
505. ‘‘йо пана бхиккху ратанам̣ ва̄ ратанасамматам̣ ва̄, ан̃н̃атра аджджха̄ра̄ма̄ ва̄ аджджха̄васатха̄ ва̄, угган̣хеййа ва̄ угган̣ха̄пеййа ва̄, па̄читтийам̣. ратанам̣ ва̄ пана бхиккхуна̄ ратанасамматам̣ ва̄ аджджха̄ра̄ме ва̄ аджджха̄васатхе ва̄ уггахетва̄ ва̄ уггаха̄петва̄ ва̄ никкхипитаббам̣ – ‘йасса бхависсати со хариссатӣ’ти. айам̣ таттха са̄мӣчӣ’’ти.
506. йо пана̄ти йо йа̄дисо…пе… бхиккхӯти…пе… айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти.
ратанам̣ на̄ма мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄лам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇ко [лохитако (?)] маса̄рагаллам̣.
ратанасамматам̣ на̄ма йам̣ манусса̄нам̣ упабхогапарибхогам̣, етам̣ ратанасамматам̣ на̄ма.
ан̃н̃атра аджджха̄ра̄ма̄ ва̄ аджджха̄васатха̄ ва̄ти т̣хапетва̄ аджджха̄ра̄мам̣ аджджха̄васатхам̣.
аджджха̄ра̄мо на̄ма париккхиттасса а̄ра̄масса анто а̄ра̄мо, апариккхиттасса упача̄ро.
аджджха̄васатхо на̄ма париккхиттасса а̄васатхасса анто а̄васатхо, апариккхиттасса упача̄ро.
угган̣хеййа̄ти сайам̣ ган̣ха̄ти, а̄патти па̄читтийасса.
угган̣ха̄пеййа̄ти ан̃н̃ам̣ га̄ха̄пети, а̄патти па̄читтийасса.
ратанам̣ ва̄ пана бхиккхуна̄ ратанасамматам̣ ва̄ аджджха̄ра̄ме ва̄ аджджха̄васатхе ва̄ уггахетва̄ ва̄ уггаха̄петва̄ ва̄ никкхипитаббанти рӯпена ва̄ нимиттена ва̄ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ никкхипитва̄ а̄чиккхитаббам̣ – ‘‘йасса бхан̣д̣ам̣ нат̣т̣хам̣ со а̄гаччхатӯ’’ти. саче таттха а̄гаччхати со ваттаббо – ‘‘а̄вусо, кӣдисам̣ те бхан̣д̣а’’нти? саче рӯпена ва̄ нимиттена ва̄ сампа̄дети да̄таббам̣, но че сампа̄дети ‘‘вичина̄хи а̄вусо’’ти ваттаббо. тамха̄ а̄ва̄са̄ паккамантена йе таттха хонти бхиккхӯ патирӯпа̄, тесам̣ хаттхе никкхипитва̄ паккамитаббам̣. но че хонти бхиккхӯ патирӯпа̄, йе таттха хонти гахапатика̄ патирӯпа̄, тесам̣ хаттхе никкхипитва̄ паккамитаббам̣.
айам̣ таттха са̄мӣчӣти айам̣ таттха анудхаммата̄.
507. ана̄патти ратанам̣ ва̄ ратанасамматам̣ ва̄ аджджха̄ра̄ме ва̄ аджджха̄васатхе ва̄ уггахетва̄ ва̄ уггаха̄петва̄ ва̄ никкхипати – ‘‘йасса бхависсати со хариссатӣ’’ти, ратанасамматам̣ висса̄сам̣ ган̣ха̄ти, та̄вака̄ликам̣ ган̣ха̄ти, пам̣сукӯласан̃н̃исса, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
ратанасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.
3. вика̄лага̄маппависанасиккха̄падам̣
508. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ вика̄ле га̄мам̣ пависитва̄ сабха̄йам̣ нисӣдитва̄ анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхенти, сеййатхидам̣ – [има̄ тираччха̄накатха̄йо дӣ. 1.17; ма. ни. 2.223; сам̣. ни.; а. ни. 10.69] ра̄джакатхам̣ чоракатхам̣ маха̄маттакатхам̣ сена̄катхам̣ бхайакатхам̣ йуддхакатхам̣ аннакатхам̣ па̄накатхам̣ ваттхакатхам̣ сайанакатхам̣ ма̄ла̄катхам̣ гандхакатхам̣ н̃а̄тикатхам̣ йа̄накатхам̣ га̄макатхам̣ нигамакатхам̣ нагаракатхам̣ джанападакатхам̣ иттхикатхам̣ [иттхикатхам̣ пурисакатхам̣ (ка.) маджджхимапан̣н̣а̄сат̣т̣хакатха̄ 156 пит̣т̣хе олокетабба̄] сӯракатхам̣ висикха̄катхам̣ кумбхат̣т̣ха̄накатхам̣ пуббапетакатхам̣ на̄наттакатхам̣ локаккха̄йикам̣ самуддаккха̄йикам̣ итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ вика̄ле га̄мам̣ пависитва̄ сабха̄йам̣ нисӣдитва̄ анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхессанти, сеййатхидам̣ – ра̄джакатхам̣ чоракатхам̣…пе… итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄, сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти!
ассосум̣ кхо бхиккхӯ тесам̣ манусса̄нам̣ уджджха̄йанта̄нам̣ кхиййанта̄нам̣ випа̄чента̄нам̣. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ вика̄ле га̄мам̣ пависитва̄ сабха̄йам̣ нисӣдитва̄ анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхессанти, сеййатхидам̣ – ра̄джакатхам̣ чоракатхам̣…пе… итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄’’ти…пе… саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве, вика̄ле га̄мам̣ пависитва̄ сабха̄йам̣ нисӣдитва̄ анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхетха, сеййатхидам̣ – ра̄джакатхам̣ чоракатхам̣…пе… итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма тумхе, могхапуриса̄, вика̄ле га̄мам̣ пависитва̄ сабха̄йам̣ нисӣдитва̄ анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхессатха, сеййатхидам̣ – ра̄джакатхам̣ чоракатхам̣…пе… итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄! нетам̣, могхапуриса̄, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
‘‘йо пана бхиккху вика̄ле га̄мам̣ пависеййа, па̄читтийа’’нти.
еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти.
509. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ косалесу джанападе са̄ваттхим̣ гаччханта̄ са̄йам̣ ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ упагаччхим̣су. манусса̄ те бхиккхӯ пасситва̄ етадавочум̣ – ‘‘пависатха, бханте’’ти. атха кхо те бхиккхӯ – ‘‘бхагавата̄ пат̣иккхиттам̣ вика̄ле га̄мам̣ пависиту’’нти куккучча̄йанта̄ на пависим̣су. чора̄ те бхиккхӯ аччхиндим̣су. атха кхо те бхиккхӯ са̄ваттхим̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочесум̣. бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависитум̣. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
‘‘йо пана бхиккху ана̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависеййа, па̄читтийа’’нти.
еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти.
510. тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху косалесу джанападе са̄ваттхим̣ гаччханто са̄йам̣ ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ упагаччхи. манусса̄ там̣ бхиккхум̣ пасситва̄ етадавочум̣ – ‘‘пависатха, бханте’’ти. атха кхо со бхиккху – ‘‘бхагавата̄ пат̣иккхиттам̣ ана̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависиту’’нти куккучча̄йанто на па̄виси. чора̄ там̣ бхиккхум̣ аччхиндим̣су. атха кхо со бхиккху са̄ваттхим̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочеси. бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, сантам̣ бхиккхум̣ а̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависитум̣. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
‘‘йо пана бхиккху сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависеййа, па̄читтийа’’нти.
еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти.
511. тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху ахина̄ дат̣т̣хо хоти. ан̃н̃атаро бхиккху ‘‘аггим̣ а̄харисса̄мӣ’’ти га̄мам̣ гаччхати. атха кхо со бхиккху – ‘‘бхагавата̄ пат̣иккхиттам̣ сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависиту’’нти куккучча̄йанто на па̄виси…пе… бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, татха̄рӯпе ачча̄йике каран̣ӣйе сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависитум̣. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
512. ‘‘йо пана бхиккху сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ вика̄ле га̄мам̣ пависеййа, ан̃н̃атра татха̄рӯпа̄ ачча̄йика̄ каран̣ӣйа̄, па̄читтийа’’нти.
513. йо пана̄ти йо йа̄дисо…пе… бхиккхӯти…пе… айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти.
санто на̄ма бхиккху сакка̄ хоти а̄пуччха̄ пависитум̣.
асанто на̄ма бхиккху на сакка̄ хоти а̄пуччха̄ пависитум̣.
вика̄ло на̄ма маджджханхике вӣтиватте йа̄ва арун̣уггамана̄.
га̄мам̣ пависеййа̄ти париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса а̄патти па̄читтийасса. апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃атра татха̄рӯпа̄ ачча̄йика̄ каран̣ӣйа̄ти т̣хапетва̄ татха̄рӯпам̣ ачча̄йикам̣ каран̣ӣйам̣.
514. вика̄ле вика̄ласан̃н̃ӣ сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ га̄мам̣ пависати, ан̃н̃атра татха̄рӯпа̄ ачча̄йика̄ каран̣ӣйа̄, а̄патти па̄читтийасса. вика̄ле вематико сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ га̄мам̣ пависати, ан̃н̃атра татха̄рӯпа̄ ачча̄йика̄ каран̣ӣйа̄, а̄патти па̄читтийасса. вика̄ле ка̄ласан̃н̃ӣ сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ га̄мам̣ пависати, ан̃н̃атра татха̄рӯпа̄ ачча̄йика̄ каран̣ӣйа̄, а̄патти па̄читтийасса.
ка̄ле вика̄ласан̃н̃ӣ, а̄патти дуккат̣асса. ка̄ле вематико, а̄патти дуккат̣асса. ка̄ле ка̄ласан̃н̃ӣ, ана̄патти.
515. ана̄патти татха̄рӯпе ачча̄йике каран̣ӣйе, сантам̣ бхиккхум̣ а̄пуччха̄ пависати, асантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ пависати, антара̄ра̄мам̣ гаччхати, бхиккхунупассайам̣ гаччхати, титтхийасеййам̣ гаччхати, пат̣иккаманам̣ гаччхати, га̄мена магго хоти, а̄пада̄су, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
вика̄лага̄маппависанасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.
4. сӯчигхарасиккха̄падам̣
516. тена самайена буддхо бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ан̃н̃атарена дантака̄рена бхиккхӯ пава̄рита̄ хонти – ‘‘йесам̣ аййа̄нам̣ сӯчигхарена аттхо ахам̣ сӯчигхарена̄’’ти. тена кхо пана самайена бхиккхӯ бахӯ сӯчигхаре вин̃н̃а̄пенти. йесам̣ кхуддака̄ сӯчигхара̄ те маханте сӯчигхаре вин̃н̃а̄пенти. йесам̣ маханта̄ сӯчигхара̄ те кхуддаке сӯчигхаре вин̃н̃а̄пенти. атха кхо со дантака̄ро бхиккхӯнам̣ бахӯ сӯчигхаре каронто на саккоти ан̃н̃ам̣ викка̄йикам̣ бхан̣д̣ам̣ ка̄тум̣, аттана̄пи на йа̄пети, путтада̄рописса киламати. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ на маттам̣ джа̄нитва̄ бахӯ сӯчигхаре вин̃н̃а̄пессанти! айам̣ имесам̣ бахӯ сӯчигхаре каронто на саккоти ан̃н̃ам̣ викка̄йикам̣ бхан̣д̣ам̣ ка̄тум̣, аттана̄пи на йа̄пети, путтада̄рописса киламатӣ’’ти. ассосум̣ кхо бхиккхӯ тесам̣ манусса̄нам̣ уджджха̄йанта̄нам̣ кхиййанта̄нам̣ випа̄чента̄нам̣. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма бхиккхӯ на маттам̣ джа̄нитва̄ бахӯ сӯчигхаре вин̃н̃а̄пессантӣ’’ти…пе… саччам̣ кира, бхиккхаве, бхиккхӯ на маттам̣ джа̄нитва̄ бахӯ сӯчигхаре вин̃н̃а̄пентӣти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма те, бхиккхаве, могхапуриса̄ на маттам̣ джа̄нитва̄ бахӯ сӯчигхаре вин̃н̃а̄пессанти! нетам̣, бхиккхаве, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
517. ‘‘йо пана бхиккху ат̣т̣химайам̣ ва̄ дантамайам̣ ва̄ виса̄н̣амайам̣ ва̄ сӯчигхарам̣ ка̄ра̄пеййа бхеданакам̣, па̄читтийа’’нти.
518. йо пана̄ти йо йа̄дисо…пе… бхиккхӯти…пе… айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти.
ат̣т̣хи на̄ма йам̣ кин̃чи ат̣т̣хи.
данто на̄ма хаттхиданто вуччати.
виса̄н̣ам̣ на̄ма йам̣ кин̃чи виса̄н̣ам̣.
ка̄ра̄пеййа̄ти кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, пайоге дуккат̣ам̣. пат̣ила̄бхена бхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббам̣.
519. аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. аттана̄ виппакатам̣ парехи парийоса̄пети [парийоса̄ва̄пети (ка.)], а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ парехи парийоса̄пети [парийоса̄ва̄пети (ка.)], а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃ассаттха̄йа кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, а̄патти дуккат̣асса. ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса.
520. ана̄патти ган̣т̣хика̄йа [ган̣д̣ика̄йа (сйа̄.)], аран̣ике, видхе [вӣт̣хе (сӣ.), вӣтхе (сйа̄.)], ан̃джанийа̄, ан̃джанисала̄ка̄йа, ва̄сиджат̣е, удакапун̃чханийа̄, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
сӯчигхарасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.
5. ман̃чапӣт̣хасиккха̄падам̣
521. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ упанандо сакйапутто учче ман̃че сайати. атха кхо бхагава̄ самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ сена̄санача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анто йена̄йасмато упанандасса сакйапуттасса виха̄ро тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ упанандо сакйапутто бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гаччхату ме, бханте, бхагава̄ сайанам̣ пассатӯ’’ти. атха кхо бхагава̄ татова пат̣иниваттитва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄сайато, бхиккхаве, могхапурисо ведитаббо’’ти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ упанандам̣ сакйапуттам̣ анекапарийа̄йена вигарахитва̄ дуббхарата̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
522. ‘‘навам̣ пана бхиккхуна̄ ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ ка̄райама̄нена ат̣т̣хан̇гулапа̄дакам̣ ка̄ретаббам̣ сугатан̇гулена, ан̃н̃атра хет̣т̣хима̄йа ат̣анийа̄; там̣ атикка̄майато чхеданакам̣ па̄читтийа’’нти.
523. навам̣ на̄ма каран̣ам̣ упа̄да̄йа вуччати.
ман̃чо на̄ма чатта̄ро ман̃ча̄ – маса̄рако, бундика̄баддхо, кул̣ӣрапа̄дако, а̄хаччапа̄дако.
пӣт̣хам̣ на̄ма чатта̄ри пӣт̣ха̄ни – маса̄ракам̣, бундика̄баддхам̣, кул̣ӣрапа̄дакам̣, а̄хаччапа̄дакам̣.
ка̄райама̄нена̄ти каронто ва̄ ка̄ра̄пенто ва̄.
ат̣т̣хан̇гулапа̄дакам̣ ка̄ретаббам̣ сугатан̇гулена, ан̃н̃атра хет̣т̣хима̄йа ат̣анийа̄ти т̣хапетва̄ хет̣т̣химам̣ ат̣аним̣; там̣ атикка̄метва̄ кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, пайоге дуккат̣ам̣, пат̣ила̄бхена чхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббам̣.
524. аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. аттана̄ виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃ассаттха̄йа кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, а̄патти дуккат̣асса. ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса.
525. ана̄патти пама̄н̣икам̣ кароти, ӯнакам̣ кароти, ан̃н̃ена катам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ пат̣илабхитва̄ чхиндитва̄ парибхун̃джати, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
ман̃чапӣт̣хасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.
6. тӯлонаддхасиккха̄падам̣
526. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ ман̃чампи пӣт̣хампи тӯлонаддхам̣ ка̄ра̄пенти. манусса̄ виха̄рача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анта̄ пасситва̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ ман̃чампи пӣт̣хампи тӯлонаддхам̣ ка̄ра̄пессанти, сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти! ассосум̣ кхо бхиккхӯ тесам̣ манусса̄нам̣ уджджха̄йанта̄нам̣ кхиййанта̄нам̣ випа̄чента̄нам̣. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ ман̃чампи пӣт̣хампи тӯлонаддхам̣ ка̄ра̄пессантӣ’’ти…пе… саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве, ман̃чампи пӣт̣хампи тӯлонаддхам̣ ка̄ра̄петха̄ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма тумхе, могхапуриса̄, ман̃чампи пӣт̣хампи тӯлонаддхам̣ ка̄ра̄пессатха! нетам̣, могхапуриса̄, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
527. ‘‘йо пана бхиккху ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ тӯлонаддхам̣ ка̄ра̄пеййа, удда̄ланакам̣ па̄читтийа’’нти.
528. йо пана̄ти йо йа̄дисо…пе… бхиккхӯти…пе… айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти.
ман̃чо на̄ма чатта̄ро ман̃ча̄ – маса̄рако, бундика̄баддхо, кул̣ӣрапа̄дако, а̄хаччапа̄дако.
пӣт̣хам̣ на̄ма чатта̄ри пӣт̣ха̄ни – маса̄ракам̣, бундика̄баддхам̣, кул̣ӣрапа̄дакам̣, а̄хаччапа̄дакам̣.
тӯлам̣ на̄ма тӣн̣и тӯла̄ни – руккхатӯлам̣, лата̄тӯлам̣, пот̣акитӯлам̣.
ка̄ра̄пеййа̄ти кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, пайоге дуккат̣ам̣. пат̣ила̄бхена удда̄летва̄ па̄читтийам̣ десетаббам̣.
529. аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. аттана̄ виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃ассаттха̄йа кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, а̄патти дуккат̣асса. ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса.
530. ана̄патти а̄йоге, ка̄йабандхане, ам̣сабаддхаке, паттатхавика̄йа, парисса̄ване, биббоханам̣ кароти, ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ удда̄летва̄ парибхун̃джати, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
тӯлонаддхасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ чхат̣т̣хам̣.
7. нисӣданасиккха̄падам̣
531. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ нисӣданам̣ анун̃н̃а̄там̣ хоти. чхаббаггийа̄ бхиккхӯ – ‘‘бхагавата̄ нисӣданам̣ анун̃н̃а̄та’’нти аппама̄н̣ика̄ни нисӣдана̄ни дха̄ренти. ман̃чассапи пӣт̣хассапи пуратопи паччхатопи оламбенти. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ аппама̄н̣ика̄ни нисӣдана̄ни дха̄рессантӣ’’ти…пе… саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве, аппама̄н̣ика̄ни нисӣдана̄ни дха̄ретха̄ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма тумхе, могхапуриса̄, аппама̄н̣ика̄ни нисӣдана̄ни дха̄рессатха! нетам̣, могхапуриса̄, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
‘‘нисӣданам̣ пана бхиккхуна̄ ка̄райама̄нена пама̄н̣икам̣ ка̄ретаббам̣. татридам̣ пама̄н̣ам̣ – дӣгхасо две видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ дийад̣д̣хам̣. там̣ атикка̄майато чхеданакам̣ па̄читтийа’’нти.
еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти.
532. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ уда̄йӣ маха̄ка̄йо хоти. со бхагавато пурато нисӣданам̣ пан̃н̃апетва̄ самантато саман̃чхама̄но нисӣдати. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ уда̄йим̣ етадавоча – ‘‘кисса твам̣, уда̄йи, нисӣданам̣ самантато саман̃чхаси; сеййатха̄пи пура̄н̣а̄сикот̣т̣хо’’ти? ‘‘татха̄ хи пана, бханте, бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ атикхуддакам̣ нисӣданам̣ анун̃н̃а̄та’’нти. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, нисӣданасса дасам̣ видаттхим̣. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
533. ‘‘нисӣданам̣ пана бхиккхуна̄ ка̄райама̄нена пама̄н̣икам̣ ка̄ретаббам̣. татридам̣ пама̄н̣ам̣ – дӣгхасо две видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ дийад̣д̣хам̣. даса̄ видаттхи. там̣ атикка̄майато чхеданакам̣ па̄читтийа’’нти.
534. нисӣданам̣ на̄ма садасам̣ вуччати.
ка̄райама̄нена̄ти каронто ва̄ ка̄ра̄пенто ва̄ пама̄н̣икам̣ ка̄ретаббам̣. татридам̣ пама̄н̣ам̣ – дӣгхасо две видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ дийад̣д̣хам̣. даса̄ видаттхи. там̣ атикка̄метва̄ кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, пайоге дуккат̣ам̣. пат̣ила̄бхена чхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббам̣.
535. аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. аттана̄ виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃ассаттха̄йа кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, а̄патти дуккат̣асса. ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса.
536. ана̄патти пама̄н̣икам̣ кароти, ӯнакам̣ кароти, ан̃н̃ена катам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ пат̣илабхитва̄ чхиндитва̄ парибхун̃джати, вита̄нам̣ ва̄ бхӯматтхаран̣ам̣ ва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ ва̄ бхисим̣ ва̄ биббоханам̣ ва̄ кароти, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
нисӣданасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ саттамам̣.
8. кан̣д̣уппат̣иччха̄дисиккха̄падам̣
537. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ кан̣д̣уппат̣иччха̄ди анун̃н̃а̄та̄ хоти. чхаббаггийа̄ бхиккхӯ – ‘‘бхагавата̄ кан̣д̣уппат̣иччха̄ди анун̃н̃а̄та̄’’ти аппама̄н̣ика̄йо кан̣д̣уппат̣иччха̄дийо дха̄ренти; пуратопи паччхатопи а̄кад̣д̣ханта̄ а̄хин̣д̣анти. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ аппама̄н̣ика̄йо кан̣д̣уппат̣иччха̄дийо дха̄рессантӣ’’ти…пе… саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве, аппама̄н̣ика̄йо кан̣д̣уппат̣иччха̄дийо дха̄ретха̄ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма тумхе, могхапуриса̄, аппама̄н̣ика̄йо кан̣д̣уппат̣иччха̄дийо дха̄рессатха! нетам̣, могхапуриса̄, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
538. ‘‘кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ пана бхиккхуна̄ ка̄райама̄нена пама̄н̣ика̄ ка̄ретабба̄. татридам̣ пама̄н̣ам̣ – дӣгхасо чатассо видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ две видаттхийо. там̣ атикка̄майато чхеданакам̣ па̄читтийа’’нти.
539. кан̣д̣уппат̣иччха̄ди на̄ма йасса адхона̄бхи уббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ кан̣д̣у ва̄ пӣл̣ака̄ ва̄ асса̄во ва̄ тхуллакаччху ва̄ а̄ба̄дхо, тасса пат̣иччха̄данаттха̄йа.
ка̄райама̄нена̄ти каронто ва̄ ка̄ра̄пенто ва̄. пама̄н̣ика̄ ка̄ретабба̄. татридам̣ пама̄н̣ам̣ – дӣгхасо чатассо видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ две видаттхийо. там̣ атикка̄метва̄ кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, пайоге дуккат̣ам̣. пат̣ила̄бхена чхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббам̣.
540. аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. аттана̄ виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃ассаттха̄йа кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, а̄патти дуккат̣асса. ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса.
541. ана̄патти пама̄н̣икам̣ кароти, ӯнакам̣ кароти, ан̃н̃ена катам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ пат̣илабхитва̄ чхиндитва̄ парибхун̃джати, вита̄нам̣ ва̄ бхӯматтхаран̣ам̣ ва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ ва̄ бхисим̣ ва̄ биббоханам̣ ва̄ кароти, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
кан̣д̣уппат̣иччха̄дисиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ ат̣т̣хамам̣.
9. вассикаса̄т̣ика̄сиккха̄падам̣
542. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ вассикаса̄т̣ика̄ анун̃н̃а̄та̄ хоти. чхаббаггийа̄ бхиккхӯ – ‘‘бхагавата̄ вассикаса̄т̣ика̄ анун̃н̃а̄та̄’’ти аппама̄н̣ика̄йо вассикаса̄т̣ика̄йо дха̄ренти. пуратопи паччхатопи а̄кад̣д̣ханта̄ а̄хин̣д̣анти. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ аппама̄н̣ика̄йо вассикаса̄т̣ика̄йо дха̄рессантӣ’’ти…пе… саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве, аппама̄н̣ика̄йо вассикаса̄т̣ика̄йо дха̄ретха̄ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма тумхе, могхапуриса̄, аппама̄н̣ика̄йо вассикаса̄т̣ика̄йо дха̄рессатха! нетам̣, могхапуриса̄, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
543. ‘‘вассикаса̄т̣икам̣ пана бхиккхуна̄ ка̄райама̄нена пама̄н̣ика̄ ка̄ретабба̄. татридам̣ пама̄н̣ам̣ – дӣгхасо чха видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ ад̣д̣хатеййа̄. там̣ атикка̄майато чхеданакам̣ па̄читтийа’’нти.
544. вассикаса̄т̣ика̄ на̄ма васса̄насса чатума̄саттха̄йа.
ка̄райама̄нена̄ти каронто ва̄ ка̄ра̄пенто ва̄. пама̄н̣ика̄ ка̄ретабба̄. татридам̣ пама̄н̣ам̣ – дӣгхасо чха видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ ад̣д̣хатеййа̄. там̣ атикка̄метва̄ кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, пайоге дуккат̣ам̣. пат̣ила̄бхена чхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббам̣.
545. аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. аттана̄ виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃ассаттха̄йа кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, а̄патти дуккат̣асса. ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса.
546. ана̄патти пама̄н̣икам̣ кароти, ӯнакам̣ кароти, ан̃н̃ена катам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ пат̣илабхитва̄ чхиндитва̄ парибхун̃джати, вита̄нам̣ ва̄ бхӯматтхаран̣ам̣ ва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ ва̄ бхисим̣ ва̄ биббоханам̣ ва̄ кароти, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
вассикаса̄т̣ика̄сиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ навамам̣.
10. нандасиккха̄падам̣
547. тена самайена буддхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ нандо бхагавато ма̄туччха̄путто абхирӯпо хоти дассанӣйо па̄са̄дико чатуран̇гуломако бхагавата̄ [бхагавато (ка.)]. со сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ чӣварам̣ дха̄рети. аддасам̣су кхо тхера̄ бхиккхӯ а̄йасмантам̣ нандам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на – ‘‘бхагава̄ а̄гаччхатӣ’’ти а̄сана̄ вут̣т̣хаханти. те упагате джа̄нитва̄ [упагатам̣ сан̃джа̄нитва̄ (сйа̄.), упагате сан̃джа̄нитва̄ (сӣ.)] уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма а̄йасма̄ нандо сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ чӣварам̣ дха̄рессатӣ’’ти…пе… саччам̣ кира твам̣, нанда, сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ чӣварам̣ дха̄ресӣти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма твам̣, нанда, сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ чӣварам̣ дха̄рессаси! нетам̣, нанда, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха –
548. ‘‘йо пана бхиккху сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ чӣварам̣ ка̄ра̄пеййа атирекам̣ ва̄, чхеданакам̣ па̄читтийам̣. татридам̣ сугатасса сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ – дӣгхасо нава видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ чха видаттхийо. идам̣ сугатасса сугатачӣвараппама̄н̣а’’нти.
549. йо пана̄ти йо йа̄дисо…пе… бхиккхӯти…пе… айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти.
сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ [сугатачӣварам̣ (ка.)] на̄ма дӣгхасо нава видаттхийо, сугатавидаттхийа̄; тирийам̣ чха видаттхийо.
ка̄ра̄пеййа̄ти кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, пайоге дуккат̣ам̣. пат̣ила̄бхена чхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббам̣.
550. аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. аттана̄ виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса. парехи виппакатам̣ парехи парийоса̄пети, а̄патти па̄читтийасса.
ан̃н̃ассаттха̄йа кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄, а̄патти дуккат̣асса. ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса.
551. ана̄патти ӯнакам̣ кароти, ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ чхиндитва̄ парибхун̃джати, вита̄нам̣ ва̄ бхӯматтхаран̣ам̣ ва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ ва̄ бхисим̣ ва̄ биббоханам̣ ва̄ кароти, умматтакасса, а̄дикаммикасса̄ти.
нандасиккха̄падам̣ нит̣т̣хитам̣ дасамам̣.
ратанавагго [ра̄джавагго (сӣ.)] навамо.