10. косамбакаккхандхако
271. косамбакавива̄дакатха̄
451. тена самайена буддхо бхагава̄ косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху а̄паттим̣ а̄панно хоти. со тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хи [а̄паттидит̣т̣хӣ (сӣ.)] хоти; ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хино хонти. со апарена самайена тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄ паттидит̣т̣хи хоти; ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино хонти. атха кхо те бхиккхӯ там̣ бхиккхум̣ етадавочум̣ – ‘‘а̄паттим̣ твам̣, а̄вусо, а̄панно, пассасетам̣ а̄патти’’нти? ‘‘наттхи ме, а̄вусо, а̄патти йамахам̣ пассеййа’’нти. атха кхо те бхиккхӯ са̄маггим̣ лабхитва̄ там̣ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ адассане уккхипим̣су. со ча бхиккху бахуссуто хоти а̄гата̄гамо дхаммадхаро винайадхаро ма̄тика̄дхаро пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо. атха кхо со бхиккху сандит̣т̣хе самбхатте бхиккхӯ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘‘ана̄патти еса̄, а̄вусо, неса̄ а̄патти. ана̄панномхи, намхи а̄панно. ануккхиттомхи, намхи уккхитто. адхаммикенамхи каммена уккхитто куппена ат̣т̣ха̄на̄рахена. хотха ме а̄йасманто дхаммато винайато паккха̄’’ти. алабхи кхо со бхиккху сандит̣т̣хе самбхатте бхиккхӯ паккхе. джа̄напада̄нампи сандит̣т̣ха̄нам̣ самбхатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дӯтам̣ па̄хеси – ана̄патти еса̄, а̄вусо, неса̄ а̄патти. ана̄панномхи, намхи а̄панно. ануккхиттомхи, намхи уккхитто. адхаммикенамхи каммена уккхитто куппена ат̣т̣ха̄на̄рахена. хонту ме а̄йасманто дхаммато винайато паккха̄’’ти. алабхи кхо со бхиккху джа̄нападепи сандит̣т̣хе самбхатте бхиккхӯ паккхе. атха кхо те уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ йена уккхепака̄ бхиккхӯ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ уккхепаке бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘‘ана̄патти еса̄, а̄вусо, неса̄ а̄патти. ана̄панно есо бхиккху, несо бхиккху а̄панно. ануккхитто есо бхиккху, несо бхиккху уккхитто. адхаммикена каммена уккхитто куппена ат̣т̣ха̄на̄рахена̄’’ти. евам̣ вутте уккхепака̄ бхиккхӯ уккхитта̄нуваттаке бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘‘а̄патти еса̄ а̄вусо, неса̄ ана̄патти. а̄панно есо бхиккху, несо бхиккху ана̄панно. уккхитто есо бхиккху, несо бхиккху ануккхитто. дхаммикена каммена уккхитто акуппена т̣ха̄на̄рахена. ма̄ кхо тумхе а̄йасманто етам̣ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ ануваттиттха анупарива̄ретха̄’’ти. евампи кхо те уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ уккхепакехи бхиккхӯхи вуччама̄на̄ татхева там̣ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ ануваттим̣су анупарива̄ресум̣.
452. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха, бханте, ан̃н̃атаро бхиккху а̄паттим̣ а̄панно ахоси. со тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хи ахоси, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хино ахесум̣. со апарена самайена тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи ахоси, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино ахесум̣. атха кхо те, бханте, бхиккхӯ там̣ бхиккхум̣ етадавочум̣ – ‘а̄паттим̣ твам̣, а̄вусо, а̄панно, пассасетам̣ а̄патти’нти? ‘‘наттхи ме, а̄вусо, а̄патти йамахам̣ пассеййа’’нти. атха кхо те, бханте, бхиккхӯ са̄маггим̣ лабхитва̄ там̣ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ адассане уккхипим̣су. со ча, бханте, бхиккху бахуссуто а̄гата̄гамо дхаммадхаро винайадхаро ма̄тика̄дхаро пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо. атха кхо со, бханте, бхиккху сандит̣т̣хе самбхатте бхиккхӯ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘ана̄патти еса̄, а̄вусо; неса̄ а̄патти. ана̄панномхи, намхи а̄панно. ануккхиттомхи, намхи уккхитто. адхаммикенамхи каммена уккхитто куппена ат̣т̣ха̄на̄рахена. хотха ме а̄йасманто дхаммато винайато паккха̄’ти. алабхи кхо со, бханте, бхиккху сандит̣т̣хе самбхатте бхиккхӯ паккхе. джа̄напада̄нампи сандит̣т̣ха̄нам̣ самбхатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дӯтам̣ па̄хеси – ‘ана̄патти еса̄, а̄вусо; неса̄ а̄патти. ана̄панномхи, намхи а̄панно. ануккхиттомхи, намхи уккхитто. адхаммикенамхи каммена уккхитто куппена ат̣т̣ха̄на̄рахена. хонту ме а̄йасманто дхаммато винайато паккха̄’ти. алабхи кхо со, бханте, бхиккху джа̄нападепи сандит̣т̣хе самбхатте бхиккхӯ паккхе. атха кхо те, бханте, уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ йена уккхепака̄ бхиккхӯ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ уккхепаке бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘ана̄патти еса̄, а̄вусо; неса̄ а̄патти. ана̄панно есо бхиккху, несо бхиккху а̄панно. ануккхитто есо бхиккху, несо бхиккху уккхитто. адхаммикена каммена уккхитто куппена ат̣т̣ха̄на̄рахена̄’ти. евам̣ вутте те, бханте, уккхепака̄ бхиккхӯ уккхитта̄нуваттаке бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘а̄патти еса̄, а̄вусо; неса̄ ана̄патти. а̄панно есо бхиккху, несо бхиккху ана̄панно. уккхитто есо бхиккху, несо бхиккху ануккхитто. дхаммикена каммена уккхитто акуппена т̣ха̄на̄рахена. ма̄ кхо тумхе а̄йасманто етам̣ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ ануваттиттха анупарива̄ретха̄’ти. евампи кхо те, бханте, уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ уккхепакехи бхиккхӯхи вуччама̄на̄ татхева там̣ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ ануваттанти анупарива̄рентӣ’’ти.
453. атха кхо бхагава̄ ‘бхинно бхиккхусан̇гхо, бхинно бхиккхусан̇гхо’ти – ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена уккхепака̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди, нисаджджа кхо бхагава̄ уккхепаке бхиккхӯ етадавоча – ‘‘ма̄ кхо тумхе, бхиккхаве, ‘пат̣ибха̄ти но, пат̣ибха̄ти но’ти йасмим̣ ва̄ тасмим̣ ва̄ бхиккхум̣ уккхипитаббам̣ ман̃н̃иттха’’.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху а̄паттим̣ а̄панно хоти. со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи хоти, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино хонти. те че, бхиккхаве, бхиккхӯ там̣ бхиккхум̣ евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ бахуссуто а̄гата̄гамо дхаммадхаро винайадхаро ма̄тика̄дхаро пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо. саче майам̣ имам̣ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ адассане уккхиписса̄ма, на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ упосатхам̣ карисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ упосатхам̣ карисса̄ма, бхависсати сан̇гхасса татонида̄нам̣ бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣а’нти, бхедагарукехи, бхиккхаве, бхиккхӯхи на со бхиккху а̄паттийа̄ адассане уккхипитаббо.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху а̄паттим̣ а̄панно хоти. со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи хоти, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино хонти. те че, бхиккхаве, бхиккхӯ там̣ бхиккхум̣ евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ бахуссуто а̄гата̄гамо дхаммадхаро винайадхаро ма̄тика̄дхаро пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо. саче майам̣ имам̣ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ адассане уккхиписса̄ма, на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ пава̄ресса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ пава̄ресса̄ма. на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ сан̇гхакаммам̣ карисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ сан̇гхакаммам̣ карисса̄ма. на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ а̄сане нисӣдисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ а̄сане нисӣдисса̄ма. на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ йа̄гупа̄не нисӣдисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ йа̄гупа̄не нисӣдисса̄ма. на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ бхаттагге нисӣдисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ бхаттагге нисӣдисса̄ма. на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ екаччханне васисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ екаччханне васисса̄ма. на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ йатха̄вуд̣д̣хам̣ абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ карисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ йатха̄вуд̣д̣хам̣ абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ карисса̄ма. бхависсати сан̇гхасса татонида̄нам̣ бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣а’нти, бхедагарукехи, бхиккхаве, бхиккхӯхи на со бхиккху а̄паттийа̄ адассане уккхипитаббо’’ти.
454. атха кхо бхагава̄ уккхепака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ бха̄ситва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди, нисаджджа кхо бхагава̄ уккхитта̄нуваттаке бхиккхӯ етадавоча – ‘‘ма̄ кхо тумхе, бхиккхаве, а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ ‘на̄мха а̄панна̄, на̄мха а̄панна̄’ти а̄паттим̣ на пат̣ика̄таббам̣ ман̃н̃иттха’’.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху а̄паттим̣ а̄панно хоти. со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи хоти, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино хонти. со че, бхиккхаве, бхиккху те бхиккхӯ евам̣ джа̄на̄ти – ‘име кхо а̄йасманто [а̄йасманта̄ (ка.)] бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ пан̣д̣ита̄ бйатта̄ медха̄вино ладжджино куккуччака̄ сиккха̄ка̄ма̄, на̄лам̣ мамам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ чханда̄ доса̄ моха̄ бхайа̄ агатим̣ гантум̣. саче мам̣ име бхиккхӯ а̄паттийа̄ адассане уккхиписсанти, на майа̄ саддхим̣ упосатхам̣ кариссанти, вина̄ майа̄ упосатхам̣ кариссанти, бхависсати сан̇гхасса татонида̄нам̣ бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣а’нти, бхедагарукена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ паресампи саддха̄йа са̄ а̄патти десетабба̄.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху а̄паттим̣ а̄панно хоти. со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи хоти, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино хонти. со че, бхиккхаве, бхиккху те бхиккхӯ евам̣ джа̄на̄ти – ‘име кхо а̄йасманто бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ пан̣д̣ита̄ бйатта̄ медха̄вино ладжджино куккуччака̄ сиккха̄ка̄ма̄, на̄лам̣ мамам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ чханда̄ доса̄ моха̄ бхайа̄ агатим̣ гантум̣. саче мам̣ име бхиккхӯ а̄паттийа̄ адассане уккхиписсанти, на майа̄ саддхим̣ пава̄рессанти, вина̄ майа̄ пава̄рессанти. на майа̄ саддхим̣ сан̇гхакаммам̣ кариссанти, вина̄ майа̄ сан̇гхакаммам̣ кариссанти. на майа̄ саддхим̣ а̄сане нисӣдиссанти, вина̄ майа̄ а̄сане нисӣдиссанти. на майа̄ саддхим̣ йа̄гупа̄не нисӣдиссанти, вина̄ майа̄ йа̄гупа̄не нисӣдиссанти. на майа̄ саддхим̣ бхаттагге нисӣдиссанти вина̄ майа̄ бхаттагге нисӣдиссанти. на майа̄ саддхим̣ екаччханне васиссанти, вина̄ майа̄ екаччханне васиссанти. на майа̄ саддхим̣ йатха̄вуд̣д̣хам̣ абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ кариссанти, вина̄ майа̄ йатха̄вуд̣д̣хам̣ абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ кариссанти, бхависсати сан̇гхасса татонида̄нам̣ бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣а’нти, бхедагарукена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ паресампи саддха̄йа са̄ а̄патти десетабба̄’’ти. атха кхо бхагава̄ уккхитта̄нуваттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ бха̄ситва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
455. тена кхо пана самайена уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ таттхева антосӣма̄йа упосатхам̣ каронти, сан̇гхакаммам̣ каронти. уккхепака̄ пана бхиккхӯ ниссӣмам̣ гантва̄ упосатхам̣ каронти, сан̇гхакаммам̣ каронти. атха кхо ан̃н̃атаро уккхепако бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘те, бханте, уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ таттхева антосӣма̄йа упосатхам̣ каронти, сан̇гхакаммам̣ каронти. майам̣ пана уккхепака̄ бхиккхӯ ниссӣмам̣ гантва̄ упосатхам̣ карома, сан̇гхакаммам̣ карома̄’’ти. ‘‘те че, бхиккху, уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ таттхева антосӣма̄йа упосатхам̣ кариссанти, сан̇гхакаммам̣ кариссанти, йатха̄ майа̄ н̃атти ча анусса̄вана̄ ча пан̃н̃атта̄, тесам̣ та̄ни камма̄ни дхаммика̄ни камма̄ни бхависса’’нти акуппа̄ни т̣ха̄на̄раха̄ни. тумхе че, бхиккху, уккхепака̄ бхиккхӯ таттхева антосӣма̄йа упосатхам̣ кариссатха, сан̇гхакаммам̣ кариссатха, йатха̄ майа̄ н̃атти ча анусса̄вана̄ ча пан̃н̃атта̄, тумха̄кампи та̄ни камма̄ни дхаммика̄ни камма̄ни бхависсанти акуппа̄ни т̣ха̄на̄раха̄ни. там̣ кисса хету? на̄на̄сам̣ва̄сака̄ ете [те (сйа̄.)] бхиккхӯ [бхиккху (сӣ. сйа̄.)] тумхехи, тумхе ча техи на̄на̄сам̣ва̄сака̄.
‘‘двема̄, бхиккху, на̄на̄сам̣ва̄сакабхӯмийо – аттана̄ ва̄ атта̄нам̣ на̄на̄сам̣ва̄сакам̣ кароти, самагго ва̄ нам̣ сан̇гхо уккхипати адассане ва̄ аппат̣икамме ва̄ аппат̣иниссагге ва̄. има̄ кхо, бхиккху, две на̄на̄сам̣ва̄сакабхӯмийо. двема̄, бхиккху, сама̄насам̣ва̄сакабхӯмийо – аттана̄ ва̄ атта̄нам̣ сама̄насам̣ва̄сам̣ кароти, самагго ва̄ нам̣ сан̇гхо уккхиттам̣ оса̄рети адассане ва̄ аппат̣икамме ва̄ аппат̣иниссагге ва̄. има̄ кхо, бхиккху, две сама̄насам̣ва̄сакабхӯмийо’’ти.
456. тена кхо пана самайена бхиккхӯ бхаттагге антарагхаре бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анануломикам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ упадам̣сенти, хаттхапара̄ма̄сам̣ каронти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ бхаттагге антарагхаре бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анануломикам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ упадам̣сессанти, хаттхапара̄ма̄сам̣ кариссантӣ’’ти. ассосум̣ кхо бхиккхӯ тесам̣ манусса̄нам̣ уджджха̄йанта̄нам̣ кхиййанта̄нам̣ випа̄чента̄нам̣. йе те бхиккхӯ аппиччха̄ те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма бхиккхӯ бхаттагге антарагхаре бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анануломикам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ упадам̣сессанти, хаттхапара̄ма̄сам̣ кариссантӣ’’ти. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣…пе… ‘‘саччам̣ кира, бхиккхаве, бхиккхӯ бхаттагге антарагхаре бхан̣д̣анаджа̄та̄…пе… хаттхапара̄ма̄сам̣ каронтӣ’’ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… вигарахитва̄ дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхинне, бхиккхаве, сан̇гхе адхаммийа̄йама̄не [адхаммийама̄не (сӣ. сйа̄. каттхачи) адхаммӣйама̄не (ка.)] асаммодика̄йа ваттама̄на̄йа [-‘‘асаммодика̄ваттама̄на̄йа’’ ити ат̣т̣хакатха̄йам̣ сам̣ван̣н̣етаббапа̄т̣хо] ‘етта̄вата̄ на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анануломикам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ упадам̣сесса̄ма, хаттхапара̄ма̄сам̣ карисса̄ма̄’ти а̄сане нисӣдитаббам̣. бхинне, бхиккхаве, сан̇гхе дхаммийа̄йама̄не саммодика̄йа ваттама̄на̄йа а̄санантарика̄йа нисӣдитабба’’нти.
457. [ма. ни. 3.236 тхокам̣ висадисам̣] тена кхо пана самайена бхиккхӯ сан̇гхамаджджхе бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти. те на сакконти там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасаметум̣. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха, бханте, бхиккхӯ сан̇гхамаджджхе бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти. те на сакконти там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасаметум̣. са̄дху, бханте, бхагава̄ йена те бхиккхӯ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо бхагава̄ йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди, нисаджджа кхо бхагава̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘алам̣, бхиккхаве, ма̄ бхан̣д̣анам̣ ма̄ калахам̣ ма̄ виггахам̣ ма̄ вива̄да’’нти. евам̣ вутте ан̃н̃атаро адхаммава̄дӣ бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамету, бханте, бхагава̄ дхаммасса̄мӣ; аппоссукко, бханте, бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйутто вихарату. майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти. дутийампи кхо бхагава̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘алам̣, бхиккхаве, ма̄ бхан̣д̣анам̣ ма̄ калахам̣ ма̄ виггахам̣ ма̄ вива̄да’’нти. дутийампи кхо со адхаммава̄дӣ бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамету, бханте, бхагава̄ дхаммасса̄мӣ; аппоссукко, бханте, бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйутто вихарату. майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти.
косамбакавива̄дакатха̄ нит̣т̣хита̄.
272. дӣгха̄вуваттху
458. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ба̄ра̄н̣асийам̣ [ваджирабуддхит̣ӣка̄ олокетабба̄] брахмадатто на̄ма ка̄сира̄джа̄ ахоси ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого махаббало маха̄ва̄хано маха̄виджито парипун̣н̣акосакот̣т̣ха̄га̄ро. дӣгхӣти на̄ма косалара̄джа̄ ахоси далиддо аппадхано аппабхого аппабало аппава̄хано аппавиджито апарипун̣н̣акосакот̣т̣ха̄га̄ро. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннайхитва̄ дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ аббхуййа̄си. ассоси кхо, бхиккхаве, дӣгхӣти косалара̄джа̄ – ‘‘брахмадатто кира ка̄сира̄джа̄ чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннайхитва̄ мамам̣ аббхуййа̄то’’ти. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о етадахоси – ‘‘брахмадатто кхо ка̄сира̄джа̄ ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого махаббало маха̄ва̄хано маха̄виджито парипун̣н̣акосакот̣т̣ха̄га̄ро, ахам̣ панамхи далиддо аппадхано аппабхого аппабало аппава̄хано аппавиджито апарипун̣н̣акосакот̣т̣ха̄га̄ро, на̄хам̣ пат̣ибало брахмадаттена ка̄сиран̃н̃а̄ екасан̇гха̄тампи сахитум̣. йам̣нӯна̄хам̣ пат̣икаччева нагарамха̄ ниппатеййа’’нти.
атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣти косалара̄джа̄ махесим̣ а̄да̄йа пат̣икаччева нагарамха̄ ниппати. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о балан̃ча ва̄ханан̃ча джанападан̃ча косан̃ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча абхивиджийа аджджха̄васати. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣти косалара̄джа̄ сападжа̄патико йена ва̄ра̄н̣асӣ тена пакка̄ми. анупуббена йена ба̄ра̄н̣асӣ тадавасари. татра судам̣, бхиккхаве, дӣгхӣти косалара̄джа̄ сападжа̄патико ба̄ра̄н̣асийам̣ ан̃н̃атарасмим̣ паччантиме ока̄се кумбхака̄ранивесане ан̃н̃а̄такавесена парибба̄джакаччханнена пат̣ивасати. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о махесӣ начирассева габбхинӣ ахоси. тасса̄ еварӯпо дохал̣о уппанно хоти – ‘‘иччхати сӯрийасса уггаманака̄ле чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннаддхам̣ ваммикам̣ субхӯме т̣хитам̣ пасситум̣, кхагга̄нан̃ча дхованам̣ па̄тум̣’’. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о махесӣ дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘габбхинӣмхи, дева. тасса̄ ме еварӯпо дохал̣о уппанно – иччха̄ми сӯрийасса уггаманака̄ле чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннаддхам̣ ваммикам̣ [ваммитам̣ (сӣ.)] субхӯме т̣хитам̣ пасситум̣, кхагга̄нан̃ча дхованам̣ па̄ту’’нти. ‘‘куто, деви, амха̄кам̣ дуггата̄нам̣ чатуран̇гинӣ сена̄ саннаддха̄ ваммика̄ субхӯме т̣хита̄, кхагга̄нан̃ча дхованам̣ па̄ту’’нти [кхагга̄нан̃ча дховананти (сӣ. сйа̄.)] ‘‘сача̄хам̣, дева, на лабхисса̄ми, марисса̄мӣ’’ти.
459. тена кхо пана самайена, брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пурохито бра̄хман̣о дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о саха̄йо хоти. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣти косалара̄джа̄ йена брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пурохито бра̄хман̣о тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пурохитам̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘сакхӣ те, самма, габбхинӣ. тасса̄ еварӯпо дохал̣о уппанно – иччхати сӯрийасса уггаманака̄ле чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннаддхам̣ ваммикам̣ субхӯме т̣хитам̣ пасситум̣, кхагга̄нан̃ча дхованам̣ па̄ту’’нти. ‘‘тена хи, дева, майампи девим̣ пасса̄ма̄’’ти. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о махесӣ йена брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пурохито бра̄хман̣о тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пурохито бра̄хман̣о дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о махесим̣ дӯратова а̄гаччхантим̣, дисва̄на ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о махесӣ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ тиккхаттум̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘‘косалара̄джа̄ вата бхо куччхигато, косалара̄джа̄ вата бхо куччхигато’’ти. аттамана̄ [авимана̄ (сӣ. сйа̄. каттхачи], деви, хохи. лаччхаси сӯрийасса уггаманака̄ле чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннаддхам̣ ваммикам̣ субхӯме т̣хитам̣ пасситум̣, кхагга̄нан̃ча дхованам̣ па̄тунти.
атха кхо, бхиккхаве, брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пурохито бра̄хман̣о йена брахмадатто ка̄сира̄джа̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ брахмадаттам̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘татха̄, дева, нимитта̄ни диссанти, све сӯрийуггаманака̄ле чатуран̇гинӣ сена̄ саннаддха̄ ваммика̄ субхӯме тит̣т̣хату, кхагга̄ ча дховийантӯ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ мануссе а̄н̣а̄песи – ‘‘йатха̄, бхан̣е, пурохито бра̄хман̣о а̄ха татха̄ каротха̄’’ти. алабхи кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о махесӣ сӯрийасса уггаманака̄ле чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннаддхам̣ ваммикам̣ субхӯме т̣хитам̣ пасситум̣, кхагга̄нан̃ча дхованам̣ па̄тум̣. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о махесӣ тасса габбхасса парипа̄каманва̄йа путтам̣ виджа̄йи. тасса дӣгха̄вӯти на̄мам̣ акам̣су. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро начирассева вин̃н̃утам̣ па̄пун̣и. атха кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о етадахоси – ‘‘айам̣ кхо брахмадатто ка̄сира̄джа̄ бахуно амха̄кам̣ анаттхасса ка̄рако, имина̄ амха̄кам̣ балан̃ча ва̄ханан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча аччхиннам̣, сача̄йам̣ амхе джа̄ниссати, саббева тайо гха̄та̄пессати, йам̣нӯна̄хам̣ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ бахинагаре ва̄сеййа’’нти. атха кхо бхиккхаве дӣгхӣти косалара̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ бахинагаре ва̄сеси. атха кхо бхиккхаве дӣгха̄ву кума̄ро бахинагаре пат̣ивасанто начирассева саббасиппа̄ни сиккхи.
460. тена кхо пана самайена дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о каппако брахмадатте ка̄сиран̃н̃е пат̣ивасати. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о каппако дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ сападжа̄патикам̣ ба̄ра̄н̣асийам̣ ан̃н̃атарасмим̣ паччантиме ока̄се кумбхака̄ранивесане ан̃н̃а̄такавесена парибба̄джакаччханнена пат̣ивасантам̣, дисва̄на йена брахмадатто ка̄сира̄джа̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ брахмадаттам̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘дӣгхӣти, дева, косалара̄джа̄ сападжа̄патико ба̄ра̄н̣асийам̣ ан̃н̃атарасмим̣ паччантиме ока̄се кумбхака̄ранивесане ан̃н̃а̄такавесена парибба̄джакаччханнена пат̣ивасатӣ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ мануссе а̄н̣а̄песи – ‘‘тена хи, бхан̣е, дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ сападжа̄патикам̣ а̄нетха̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, те манусса̄ брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пат̣иссутва̄ дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ сападжа̄патикам̣ а̄несум̣. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ мануссе а̄н̣а̄песи – ‘‘тена хи, бхан̣е, дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ сападжа̄патикам̣ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхика̄йа ратхикам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкха̄метва̄ даккхин̣ато нагарасса чатудха̄ чхиндитва̄ чатуддиса̄ била̄ни никкхипатха̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, те манусса̄ брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пат̣иссутва̄ дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ сападжа̄патикам̣ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхика̄йа ратхикам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ париненти.
атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄вусса кума̄расса етадахоси – ‘‘чирам̣дит̣т̣ха̄ кхо ме ма̄та̄питаро. йам̣нӯна̄хам̣ ма̄та̄питаро пассеййа’’нти. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро ба̄ра̄н̣асим̣ пависитва̄ аддаса ма̄та̄питаро дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхика̄йа ратхикам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ париненте, дисва̄на йена ма̄та̄питаро тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, дӣгхӣти косалара̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣; дисва̄на дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ етадавоча – ‘‘ма̄ кхо твам̣, та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣. на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’’ти. евам̣ вутте, бхиккхаве, те манусса̄ дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ етадавочум̣ – ‘‘умматтако айам̣ дӣгхӣти косалара̄джа̄ виппалапати. ко имасса дӣгха̄ву? кам̣ айам̣ евама̄ха – ‘ма̄ кхо твам̣, та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣. на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’’ти. ‘‘на̄хам̣, бхан̣е, умматтако виппалапа̄ми, апи ча йо вин̃н̃ӯ со вибха̄вессатӣ’’ти. дутийампи кхо, бхиккхаве…пе… татийампи кхо, бхиккхаве, дӣгхӣти косалара̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ етадавоча – ‘‘ма̄ кхо твам̣, та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣. на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’’ти. татийампи кхо, бхиккхаве, те манусса̄ дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ етадавочум̣ – ‘‘умматтако айам̣ дӣгхӣти косалара̄джа̄ виппалапати. ко имасса дӣгха̄ву? кам̣ айам̣ евама̄ха – ма̄ кхо твам̣, та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣. на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’’ти. ‘‘на̄хам̣, бхан̣е, умматтако виппалапа̄ми, апи ча йо вин̃н̃ӯ со вибха̄вессатӣ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, те манусса̄ дӣгхӣтим̣ косалара̄джа̄нам̣ сападжа̄патикам̣ ратхика̄йа ратхикам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкха̄метва̄ даккхин̣ато нагарасса чатудха̄ чхиндитва̄ чатуддиса̄ била̄ни никкхипитва̄ гумбам̣ т̣хапетва̄ паккамим̣су. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро ба̄ра̄н̣асим̣ пависитва̄ сурам̣ нӣхаритва̄ гумбийе па̄йеси. йада̄ те матта̄ ахесум̣ патита̄, атха кат̣т̣ха̄ни сам̣кад̣д̣хитва̄ читакам̣ каритва̄ ма̄та̄питӯнам̣ сарӣрам̣ читакам̣ а̄ропетва̄ аггим̣ датва̄ пан̃джалико тиккхаттум̣ читакам̣ падаккхин̣ам̣ ака̄си.
461. тена кхо пана самайена брахмадатто ка̄сира̄джа̄ упарипа̄са̄даварагато хоти. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ пан̃джаликам̣ тиккхаттум̣ читакам̣ падаккхин̣ам̣ каронтам̣, дисва̄насса етадахоси – ‘‘ниссам̣сайам̣ кхо со мануссо дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о н̃а̄ти ва̄ са̄лохито ва̄, ахо ме анаттхато, на хи на̄ма ме кочи а̄рочессатӣ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро аран̃н̃ам̣ гантва̄ йа̄вадаттхам̣ кандитва̄ родитва̄ кхаппам̣ [баппам̣ (сӣ. сйа̄.)] пун̃чхитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ пависитва̄ антепурасса са̄манта̄ хаттхиса̄лам̣ гантва̄ хаттха̄чарийам̣ етадавоча – ‘‘иччха̄махам̣, а̄чарийа, сиппам̣ сиккхиту’’нти. ‘‘тена хи, бхан̣е ма̄н̣авака, сиккхассӯ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа хаттхиса̄ла̄йам̣ ман̃джуна̄ сарена га̄йи, вӣн̣ан̃ча ва̄деси. ассоси кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа хаттхиса̄ла̄йам̣ ман̃джуна̄ сарена гӣтам̣ вӣн̣ан̃ча ва̄дитам̣, сутва̄на мануссе пуччхи – ‘‘ко, бхан̣е, раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа хаттхиса̄ла̄йам̣ ман̃джуна̄ сарена га̄йи, вӣн̣ан̃ча ва̄десӣ’’ти? ‘‘амукасса, дева, хаттха̄чарийасса антева̄сӣ ма̄н̣авако раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа хаттхиса̄ла̄йам̣ ман̃джуна̄ сарена га̄йи, вӣн̣ан̃ча ва̄десӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхан̣е, там̣ ма̄н̣авакам̣ а̄нетха̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, те манусса̄ брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пат̣иссутва̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ а̄несум̣. ‘‘твам̣ бхан̣е ма̄н̣авака, раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа хаттхиса̄ла̄йам̣ ман̃джуна̄ сарена га̄йи, вӣн̣ан̃ча ва̄десӣ’’ти? ‘‘евам̣, дева̄’’ти. ‘‘тена хи твам̣, бхан̣е ма̄н̣авака, га̄йассу, вӣн̣ан̃ча ва̄дехӣ’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пат̣иссутва̄ а̄ра̄дха̄пеккхо ман̃джуна̄ сарена га̄йи, вӣн̣ан̃ча ва̄деси. ‘‘твам̣, бхан̣е ма̄н̣авака, мам̣ упат̣т̣хаха̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о паччассоси. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пуббут̣т̣ха̄йӣ ахоси паччха̄нипа̄тӣ кин̇ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ начирассева аббхантариме висса̄сикат̣т̣ха̄не т̣хапеси.
462. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ етадавоча – ‘‘тена хи, бхан̣е ма̄н̣авака, ратхам̣ йоджехи, мигавам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пат̣иссутва̄ ратхам̣ йоджетва̄ брахмадаттам̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘йутто кхо те, дева, ратхо, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ ратхам̣ абхирухи. дӣгха̄ву кума̄ро ратхам̣ песеси. татха̄ татха̄ ратхам̣ песеси йатха̄ йатха̄ ан̃н̃енева сена̄ агама̄си ан̃н̃енева ратхо. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӯрам̣ гантва̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ етадавоча – ‘‘тена хи, бхан̣е ма̄н̣авака, ратхам̣ мун̃чассу, килантомхи, нипаджджисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пат̣иссутва̄ ратхам̣ мун̃читва̄ патхавийам̣ паллан̇кена нисӣди. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄вусса кума̄расса уччхан̇ге сӣсам̣ катва̄ сеййам̣ каппеси. тасса килантасса мухуттакенева нидда̄ окками. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄вусса кума̄расса етадахоси – ‘‘айам̣ кхо брахмадатто ка̄сира̄джа̄ бахуно амха̄кам̣ анаттхасса ка̄рако. имина̄ амха̄кам̣ балан̃ча ва̄ханан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча аччхиннам̣. имина̄ ча ме ма̄та̄питаро хата̄. айам̣ кхвасса ка̄ло йохам̣ верам̣ аппеййа’’нти косийа̄ кхаггам̣ нибба̄хи. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄вусса кума̄расса етадахоси – ‘‘пита̄ кхо мам̣ маран̣ака̄ле авача ‘ма̄ кхо твам̣, та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣. на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’ти. на кхо метам̣ патирӯпам̣, йва̄хам̣ питувачанам̣ атиккамеййа’’нти косийа̄ кхаггам̣ павесеси. дутийампи кхо, бхиккхаве, дӣгха̄вусса кума̄расса етадахоси – ‘‘айам̣ кхо брахмадатто ка̄сира̄джа̄ бахуно амха̄кам̣ анаттхасса ка̄рако, имино амха̄кам̣ балан̃ча ва̄ханан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча аччхиннам̣, имина̄ ча ме ма̄та̄питаро хата̄, айам̣ кхвасса ка̄ло йохам̣ верам̣ аппеййа’’нти косийа̄ кхаггам̣ нибба̄хи. дутийампи кхо, бхиккхаве, дӣгха̄вусса кума̄расса етадахоси – ‘‘пита̄ кхо мам̣ маран̣ака̄ле авача ‘ма̄ кхо твам̣ та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣, на хи та̄та дӣгха̄ву верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’ти. на кхо метам̣ патирӯпам̣, йва̄хам̣ питувачанам̣ атиккамеййа’’нти. пунадева косийа̄ кхаггам̣ павесеси. татийампи кхо, бхиккхаве, дӣгха̄вусса кума̄расса етадахоси – ‘‘айам̣ кхо брахмадатто ка̄сира̄джа̄ бахуно амха̄кам̣ анаттхасса ка̄рако. имина̄ амха̄кам̣ балан̃ча ва̄ханан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча аччхиннам̣. имина̄ ча ме ма̄та̄питаро хата̄. айам̣ кхвасса ка̄ло йохам̣ верам̣ аппеййа’’нти косийа̄ кхаггам̣ нибба̄хи. татийампи кхо, бхиккхаве, дӣгха̄вусса кума̄расса етадахоси – ‘‘пита̄ кхо мам̣ маран̣ака̄ле авача ‘ма̄ кхо твам̣, та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣. на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’ти. на кхо метам̣ патирӯпам̣, йва̄хам̣ питувачанам̣ атиккамеййа’’’нти пунадева косийа̄ кхаггам̣ павесеси. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ бхӣто уббигго уссан̇кӣ утрасто сахаса̄ вут̣т̣ха̄си. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро брахмадаттам̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘кисса твам̣, дева, бхӣто уббигго уссан̇кӣ утрасто сахаса̄ вут̣т̣ха̄сӣ’’ти? идха мам̣, бхан̣е ма̄н̣авака, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о путто дӣгха̄ву кума̄ро супинантена кхаггена парипа̄теси. тена̄хам̣ бхӣто уббигго уссан̇кӣ утрасто сахаса̄ вут̣т̣ха̄синти. атха кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро ва̄мена хаттхена брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о сӣсам̣ пара̄маситва̄ даккхин̣ена хаттхена кхаггам̣ нибба̄хетва̄ брахмадаттам̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо со, дева, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о путто дӣгха̄ву кума̄ро. бахуно твам̣ амха̄кам̣ анаттхасса ка̄рако. тайа̄ амха̄кам̣ балан̃ча ва̄ханан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча аччхиннам̣. тайа̄ ча ме ма̄та̄питаро хата̄. айам̣ кхвасса ка̄ло йва̄хам̣ верам̣ аппеййа’’нти. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄вусса кума̄расса па̄десу сираса̄ нипатитва̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ етадавоча – ‘‘джӣвитам̣ ме, та̄та дӣгха̄ву, дехи. джӣвитам̣ ме, та̄та дӣгха̄ву, дехӣ’’ти. ‘‘кйа̄хам̣ уссаха̄ми девасса джӣвитам̣ да̄тум̣? дево кхо ме джӣвитам̣ дадеййа̄’’ти. ‘‘тена хи, та̄та дӣгха̄ву, тван̃чева ме джӣвитам̣ дехи, ахан̃ча те джӣвитам̣ даммӣ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ча ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄ву ча кума̄ро ан̃н̃аман̃н̃асса джӣвитам̣ адам̣су, па̄н̣ин̃ча аггахесум̣, сапатхан̃ча акам̣су аддӯбха̄йа [адрӯбха̄йа, адуббха̄йа (ка.)].
атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ етадавоча – ‘‘тена хи, та̄та дӣгха̄ву, ратхам̣ йоджехи, гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо, бхиккхаве, дӣгха̄ву кума̄ро брахмадаттасса ка̄сиран̃н̃о пат̣иссутва̄ ратхам̣ йоджетва̄ брахмадаттам̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘‘йутто кхо те, дева, ратхо, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ ратхам̣ абхирухи. дӣгха̄ву кума̄ро ратхам̣ песеси. татха̄ татха̄ ратхам̣ песеси йатха̄ йатха̄ начирассева сена̄йа сама̄ган̃чхи. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ ба̄ра̄н̣асим̣ пависитва̄ амачче па̄рисадждже саннипа̄та̄петва̄ етадавоча – ‘‘саче, бхан̣е, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о путтам̣ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ пассеййа̄тха, кинти нам̣ кареййа̄тха̄’’ти? екачче евама̄хам̣су – ‘‘майам̣, дева, хаттхе чхиндеййа̄ма. майам̣, дева, па̄де чхиндеййа̄ма. майам̣, дева, хаттхапа̄де чхиндеййа̄ма. майам̣, дева, кан̣н̣е чхиндеййа̄ма. майам̣, дева, на̄сам̣ чхиндеййа̄ма. майам̣, дева, кан̣н̣ана̄сам̣ чхиндеййа̄ма. майам̣, дева, сӣсам̣ чхиндеййа̄ма̄’’ти. ‘‘айам̣ кхо, бхан̣е, дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о путто дӣгха̄ву кума̄ро. на̄йам̣ лаббха̄ кин̃чи ка̄тум̣. имина̄ ча ме джӣвитам̣ диннам̣, майа̄ ча имасса джӣвитам̣ динна’’нти.
463. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ дӣгха̄вум̣ кума̄рам̣ етадавоча – ‘‘йам̣ кхо те, та̄та дӣгха̄ву, пита̄ маран̣ака̄ле авача ‘ма̄ кхо твам̣, та̄та дӣгха̄ву, дӣгхам̣ пасса, ма̄ рассам̣. на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’ти, ким̣ те пита̄ сандха̄йа авача̄’’ти? ‘‘йам̣ кхо ме, дева, пита̄ маран̣ака̄ле авача ‘ма̄ дӣгха’нти ма̄ чирам̣ верам̣ ака̄сӣти. имам̣ кхо ме, дева, пита̄ маран̣ака̄ле авача ма̄ дӣгханти. йам̣ кхо ме, дева, пита̄ маран̣ака̄ле авача ‘ма̄ расса’нти ма̄ кхиппам̣ миттехи бхиджджиттха̄’’ти. имам̣ кхо ме, дева, пита̄ маран̣ака̄ле авача ма̄ рассанти. йам̣ кхо ме, дева, пита̄ маран̣ака̄ле авача ‘‘на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти, аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’’ти девена ме ма̄та̄питаро хата̄ти. сача̄хам̣ девам̣ джӣвита̄ воропеййам̣, йе девасса аттхака̄ма̄ те мам̣ джӣвита̄ воропеййум̣, йе ме аттхака̄ма̄ те те джӣвита̄ воропеййум̣ – евам̣ там̣ верам̣ верена на вӯпасамеййа. ида̄ни ча пана ме девена джӣвитам̣ диннам̣, майа̄ ча девасса джӣвитам̣ диннам̣. евам̣ там̣ верам̣ аверена вӯпасантам̣. имам̣ кхо ме, дева, пита̄ маран̣ака̄ле авача – на хи, та̄та дӣгха̄ву, верена вера̄ самманти; аверена хи, та̄та дӣгха̄ву, вера̄ саммантӣ’’ти. атха кхо, бхиккхаве, брахмадатто ка̄сира̄джа̄ – ‘‘аччхарийам̣ вата бхо! аббхутам̣ вата бхо! йа̄ва пан̣д̣ито айам̣ дӣгха̄ву кума̄ро, йатра хи на̄ма питуно сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄ниссатӣ’’ти петтикам̣ балан̃ча ва̄ханан̃ча джанападан̃ча косан̃ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча пат̣ипа̄деси, дхӣтаран̃ча ада̄си. тесан̃хи на̄ма, бхиккхаве, ра̄джӯнам̣ а̄диннадан̣д̣а̄нам̣ а̄диннасаттха̄нам̣ еварӯпам̣ кхантисораччам̣ бхависсати. идха кхо пана там̣, бхиккхаве, собхетха йам̣ тумхе евам̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе паббаджита̄ сама̄на̄ кхама̄ ча бхавеййа̄тха сората̄ ча̄ти? татийампи кхо бхагава̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘алам̣, бхиккхаве, ма̄ бхан̣д̣анам̣ ма̄ калахам̣ ма̄ виггахам̣ ма̄ вива̄да’’нти. татийампи кхо со адхаммава̄дӣ бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамету, бханте, бхагава̄ дхаммасса̄мӣ; аппоссукко, бханте, бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйутто вихарату. майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти. атха кхо бхагава̄ – парийа̄диннарӯпа̄ кхо име могхапуриса̄, найиме сукара̄ сан̃н̃а̄петунти – ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
дӣгха̄вубха̄н̣ава̄ро нит̣т̣хито пат̣хамо.
464. [ма. ни. 3.236] атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа косамбим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. косамбийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа сан̇гхамаджджхе т̣хитакова има̄ га̄тха̄йо абха̄си –
[ма. ни. 3.237] ‘‘путхусаддо самаджано, на ба̄ло кочи ман̃н̃атха;
сан̇гхасмим̣ бхиджджама̄насмим̣, на̄н̃н̃ам̣ бхиййо аман̃н̃арум̣.
[ма. ни. 3.237] ‘‘паримут̣т̣ха̄ пан̣д̣ита̄бха̄са̄, ва̄ча̄гочарабха̄н̣ино;
йа̄виччханти мукха̄йа̄мам̣, йена нӣта̄ на там̣ видӯ.
[ма. ни. 3.237] ‘‘аккоччхи мам̣ авадхи мам̣, аджини мам̣ аха̄си ме;
йе ча там̣ упанайханти, верам̣ тесам̣ на саммати.
[ма. ни. 3.237] ‘‘аккоччхи мам̣ авадхи мам̣, аджини мам̣ аха̄си ме;
йе ча там̣ нупанайханти, верам̣ тесӯпасаммати.
[ма. ни. 3.237] ‘‘на хи верена вера̄ни, саммантӣдха куда̄чанам̣;
аверена ча самманти, есадхаммо санантано.
[ма. ни. 3.237] ‘‘паре ча на виджа̄нанти, майаметтха йама̄масе;
йе ча таттха виджа̄нанти, тато самманти медхага̄.
[ма. ни. 3.237] ‘‘ат̣т̣хиччхинна̄ па̄н̣ахара̄, гава̄ссадханаха̄рино;
рат̣т̣хам̣ вилумпама̄на̄нам̣, тесампи хоти сан̇гати.
‘‘касма̄ тумха̄ка но сийа̄;
[ма. ни. 3.237] ‘‘саче лабхетха нипакам̣ саха̄йам̣;
саддхим̣чарам̣ са̄дхувиха̄ри дхӣрам̣;
абхибхуййа сабба̄ни париссайа̄ни;
чареййа тенаттамано сатӣма̄.
[ма. ни. 3.237] ‘‘но че лабхетха нипакам̣ саха̄йам̣;
саддхим̣ чарам̣ са̄дхувиха̄ри дхӣрам̣;
ра̄джа̄ва рат̣т̣хам̣ виджитам̣ паха̄йа;
еко чаре ма̄тан̇гаран̃н̃ева на̄го.
[ма. ни. 3.237] ‘‘екасса чаритам̣ сеййо;
наттхи ба̄ле саха̄йата̄;
еко чаре на ча па̄па̄ни кайира̄;
аппоссукко ма̄тан̇гаран̃н̃ева на̄го’’ти.
дӣгха̄вуваттху нит̣т̣хитам̣.
273. ба̄лакалон̣акагаманакатха̄
465. атха кхо бхагава̄ сан̇гхамаджджхе т̣хитакова има̄ га̄тха̄йо бха̄ситва̄ йена ба̄лакалон̣акага̄мо [ба̄лакалон̣ака̄рага̄мо (сӣ. сйа̄.)] тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ бхагу ба̄лакалон̣акага̄ме вихарати. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ бхагу бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣, дисва̄на а̄санам̣ пан̃н̃апеси, па̄додакам̣ па̄дапӣт̣хам̣ па̄дакатхаликам̣ упаниккхипи, паччуггантва̄ паттачӣварам̣ пат̣иггахеси. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане, нисаджджа кхо бхагава̄ па̄де паккха̄леси. а̄йасма̄пи кхо бхагу бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ бхагум̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘каччи, бхиккху, кхаманӣйам̣; каччи йа̄панӣйам̣, каччи пин̣д̣акена на киламасӣ’’ти? ‘‘кхаманӣйам̣, бхагава̄, йа̄панӣйам̣, бхагава̄; на ча̄хам̣, бханте, пин̣д̣акена килама̄мӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ бхагум̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена па̄чӣнавам̣сада̄йо тенупасан̇ками.
ба̄лакалон̣акагаманакатха̄ нит̣т̣хита̄.
274. па̄чӣнавам̣сада̄йагаманакатха̄
466. [ма. ни. 1.325 а̄дайо пасситаббам̣] тена кхо пана самайена а̄йасма̄ ча ануруддхо а̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило [кимбило (сӣ. сйа̄.)] па̄чӣнавам̣сада̄йе вихаранти. аддаса̄ кхо да̄йапа̄ло бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣, дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ма̄, саман̣а, етам̣ да̄йам̣ па̄виси. сантеттха тайо кулапутта̄ аттака̄марӯпа̄ вихаранти. ма̄ тесам̣ апха̄сумака̄сӣ’’ти. ассоси кхо а̄йасма̄ ануруддхо да̄йапа̄ласса бхагавата̄ саддхим̣ мантайама̄насса, сутва̄на да̄йапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘ма̄вусо, да̄йапа̄ла, бхагавантам̣ ва̄реси. саттха̄ но бхагава̄ ануппатто’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо йена̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантан̃ча нандийам̣ а̄йасмантан̃ча кимилам̣ етадавоча – ‘‘абхиккаматха̄йасманто абхиккаматха̄йасманто, саттха̄ но бхагава̄ ануппатто’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ча ануруддхо а̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило бхагавантам̣ паччуггантва̄ еко бхагавато паттачӣварам̣ пат̣иггахеси, еко а̄санам̣ пан̃н̃апеси, еко па̄додакам̣ па̄дапӣт̣хам̣ па̄дакатхаликам̣ упаниккхипи. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане, нисаджджа кхо бхагава̄ па̄де паккха̄леси. тепи кхо а̄йасманто бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘каччи во, ануруддха̄, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣; каччи пин̣д̣акена на киламатха̄’’ти? ‘‘кхаманӣйам̣ бхагава̄, йа̄панӣйам̣ бхагава̄; на ча майам̣, бханте, пин̣д̣акена килама̄ма̄’’ти.
‘‘каччи пана во ануруддха̄ самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘таггха майам̣, бханте, самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихара̄ма̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана тумхе, ануруддха̄, самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йохам̣ еварӯпехи сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ вихара̄мӣ’’’ти. тасса майхам̣, бханте, имесу а̄йасмантесу меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча; меттам̣ вачӣкаммам̣… меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘‘‘йам̣нӯна̄хам̣ сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ваттеййа’нти. со кхо ахам̣, бханте, сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ватта̄ми. на̄на̄ хи кхо но, бханте, ка̄йа̄, екан̃ча пана ман̃н̃е читта’’нти.
а̄йасма̄пи кхо нандийо…пе… а̄йасма̄пи кхо кимило бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майхампи кхо, бханте, евам̣ хоти – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йохам̣ еварӯпехи сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ вихара̄мӣ’ти. тасса майхам̣, бханте, имесу а̄йасмантесу меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча; меттам̣ вачӣкаммам̣ меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти ‘йам̣нӯна̄хам̣ сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ваттеййа’нти. со кхо ахам̣, бханте, сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ватта̄ми. на̄на̄ хи кхо но, бханте, ка̄йа̄, екан̃ча пана ман̃н̃е читтанти. евам̣ кхо майам̣, бханте, самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихара̄ма̄’’ти.
‘‘каччи пана во, ануруддха̄, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘таггха майам̣, бханте, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихара̄ма̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана тумхе, ануруддха̄, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘идха, бханте, амха̄кам̣ йо пат̣хамам̣ га̄мато пин̣д̣а̄йа пат̣иккамати со а̄санам̣ пан̃н̃апети, па̄додакам̣ па̄дапӣт̣хам̣ па̄дакатхаликам̣ упаниккхипати, авакка̄рапа̄тим̣ дховитва̄ упат̣т̣ха̄пети, па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄пети. йо паччха̄ га̄мато пин̣д̣а̄йа пат̣иккамати, саче хоти бхутта̄васесо, саче а̄кан̇кхати бхун̃джати, но че а̄кан̇кхати аппахарите ва̄ чхад̣д̣ети. аппа̄н̣аке ва̄ удаке опила̄пети. со а̄санам̣ уддхарати, па̄додакам̣ па̄дапӣт̣хам̣ па̄дакатхаликам̣ пат̣иса̄мети, авакка̄рапа̄тим̣ дховитва̄ пат̣иса̄мети, па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ пат̣иса̄мети, бхаттаггам̣ саммаджджати. йо пассати па̄нӣйагхат̣ам̣ ва̄ парибходжанӣйагхат̣ам̣ ва̄ ваччагхат̣ам̣ ва̄ риттам̣ туччхам̣ со упат̣т̣ха̄пети. сачасса хоти ависайхам̣, хаттхавика̄рена дутийам̣ а̄мантетва̄ хаттхавилан̇гхакена упат̣т̣ха̄пема, на твева майам̣, бханте, таппаччайа̄ ва̄чам̣ бхинда̄ма. пан̃ча̄хикам̣ кхо пана майам̣, бханте, саббараттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа саннисӣда̄ма. евам̣ кхо майам̣, бханте, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихара̄ма̄’’ти.
па̄чинавам̣сада̄йагаманакатха̄ нит̣т̣хита̄.
275. па̄лилеййакагаманакатха̄
467. [уда̄. 35 а̄дайо тхокам̣ висадисам̣] атха кхо бхагава̄ а̄йасмантан̃ча ануруддхам̣ а̄йасмантан̃ча нандийам̣ а̄йасмантан̃ча кимилам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена па̄лилеййакам̣ [па̄рилеййакам̣ (сӣ. сйа̄.)] тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена па̄лилеййакам̣ тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ па̄лилеййаке вихарати раккхитаванасан̣д̣е бхаддаса̄ламӯле. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘ахам̣ кхо пуббе а̄кин̣н̣о на пха̄су виха̄сим̣ техи косамбакехи [косаббхикехи (сйа̄.)] бхиккхӯхи бхан̣д̣анака̄ракехи калахака̄ракехи вива̄дака̄ракехи бхассака̄ракехи сан̇гхе адхикаран̣ака̄ракехи. сомхи етарахи еко адутийо сукхам̣ пха̄су вихара̄ми ан̃н̃атрева техи косамбакехи бхиккхӯхи бхан̣д̣анака̄ракехи калахака̄ракехи вива̄дака̄ракехи бхассака̄ракехи сан̇гхе адхикаран̣ака̄ракехӣ’’ти.
ан̃н̃атаропи кхо хаттхина̄го а̄кин̣н̣о вихарати хаттхӣхи хаттхинӣхи хаттхикал̣абхехи хаттхиччха̄пехи, чхиннагга̄ни чева тин̣а̄ни кха̄дати, обхаггобхагган̃часса са̄кха̄бхан̇гам̣ кха̄данти, а̄вила̄ни ча па̄нӣйа̄ни пивати, ога̄ха̄ часса отин̣н̣асса хаттхинийо ка̄йам̣ упанигхам̣сантийо гаччханти. атха кхо тасса хаттхина̄гасса етадахоси – ‘‘ахам̣ кхо а̄кин̣н̣о вихара̄ми хаттхӣхи хаттхинӣхи хаттхикал̣абхехи хаттхиччха̄пехи, чхиннагга̄ни чева тин̣а̄ни кха̄да̄ми, обхаггобхагган̃ча ме са̄кха̄бхан̇гам̣ кха̄данти, а̄вила̄ни ча па̄нӣйа̄ни пива̄ми, ога̄ха̄ ча ме отин̣н̣асса хаттхинийо ка̄йам̣ упанигхам̣сантийо гаччханти. йам̣нӯна̄хам̣ екова ган̣асма̄ вӯпакат̣т̣хо вихареййа’’нти. атха кхо со хаттхина̄го йӯтха̄ апаккамма йена па̄лилеййакам̣ раккхитаванасан̣д̣о бхаддаса̄ламӯлам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ сон̣д̣а̄йа бхагавато па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄пети, аппахаритан̃ча кароти. атха кхо тасса хаттхина̄гасса етадахоси – ‘‘ахам̣ кхо пуббе а̄кин̣н̣о на пха̄су виха̄сим̣ хаттхӣхи хаттхинӣхи хаттхикал̣абхехи хаттхиччха̄пехи, чхиннагга̄ни чева тин̣а̄ни кха̄дим̣, обхаггобхагган̃ча ме са̄кха̄бхан̇гам̣ кха̄дим̣су, а̄вила̄ни ча па̄нӣйа̄ни апа̄йим̣ ога̄ха̄ ча ме отин̣н̣асса [ога̄хан̃часса отин̣н̣асса (сйа̄.), ога̄ха̄ часса уттин̣н̣асса (сӣ.)] хаттхинийо ка̄йам̣ упанигхам̣сантийо агамам̣су. сомхи етарахи еко адутийо сукхам̣ пха̄су вихара̄ми ан̃н̃атрева хаттхӣхи хаттхинӣхи хаттхикал̣абхехи хаттхиччха̄пехӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ аттано ча павивекам̣ видитва̄ тасса ча хаттхина̄гасса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
[уда̄. 35] ‘‘етам̣ [евам̣ (ка.)] на̄гасса на̄гена, ӣса̄дантасса хаттхино;
самети читтам̣ читтена, йадеко раматӣ ване’’ти.
атха кхо бхагава̄ па̄лилеййаке йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена са̄ваттхи тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо косамбака̄ упа̄сака̄ – ‘‘име кхо аййа̄ косамбака̄ бхиккхӯ бахуно амха̄кам̣ анаттхасса ка̄рака̄. имехи убба̄л̣хо бхагава̄ пакканто. ханда майам̣ аййе косамбаке бхиккхӯ нева абхива̄деййа̄ма, на паччут̣т̣хеййа̄ма, на ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ кареййа̄ма, на саккареййа̄ма, на гарум̣ кареййа̄ма, на ма̄неййа̄ма, на бхаджеййа̄ма, на пӯджеййа̄ма, упагата̄нампи пин̣д̣акам̣ на даджджеййа̄ма – евам̣ име амхехи асаккарийама̄на̄ агарукарийама̄на̄ ама̄нийама̄на̄ абхаджийама̄на̄ апӯджийама̄на̄ асакка̄рапаката̄ паккамиссанти ва̄ виббхамиссанти ва̄ бхагавантам̣ ва̄ паса̄дессантӣ’’ти. атха кхо косамбака̄ упа̄сака̄ косамбаке бхиккхӯ нева абхива̄десум̣, на паччут̣т̣хесум̣, на ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ акам̣су, на саккарим̣су, на гарум̣ карим̣су, на ма̄несум̣, на бхаджесум̣ на пӯджесум̣, упагата̄нампи пин̣д̣акам̣ на адам̣су. атха кхо косамбака̄ бхиккхӯ косамбакехи упа̄сакехи асаккарийама̄на̄ агарукарийама̄на̄ ама̄нийама̄на̄ абхаджийама̄на̄ апӯджийама̄на̄ асакка̄рапаката̄ евама̄хам̣су – ‘‘ханда майам̣, а̄вусо, са̄ваттхим̣ гантва̄ бхагавато сантике имам̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасамеййа̄ма̄’’ти.
па̄лилеййакагаманакатха̄ нит̣т̣хита̄.
276. ат̣т̣ха̄расаваттхукатха̄
468. атха кхо косамбака̄ бхиккхӯ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена са̄ваттхи тенупасан̇камим̣су. ассоси кхо а̄йасма̄ са̄рипутто – ‘‘те кира косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччхантӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘те кира, бханте, косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччханти. катха̄хам̣, бханте, тесу бхиккхӯсу пат̣ипаджджа̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи твам̣, са̄рипутта, йатха̄ дхаммо татха̄ тит̣т̣ха̄хӣ’’ти. ‘‘катха̄хам̣, бханте, джа̄неййам̣ дхаммам̣ ва̄ адхаммам̣ ва̄’’ти?
ат̣т̣ха̄расахи кхо, са̄рипутта, ваттхӯхи адхаммава̄дӣ джа̄нитаббо. идха, са̄рипутта, бхиккху адхаммам̣ дхаммоти дӣпети, дхаммам̣ адхаммоти дӣпети; авинайам̣ винайоти дӣпети, винайам̣ авинайоти дӣпети; абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄паттим̣ а̄паттӣти дӣпети, а̄паттим̣ ана̄паттӣти дӣпети; лахукам̣ а̄паттим̣ гарука̄ а̄паттӣти дӣпети, гарукам̣ а̄паттим̣ лахука̄ а̄паттӣти дӣпети; са̄васесам̣ а̄паттим̣ анавасеса̄ а̄паттӣти дӣпети, анавасесам̣ а̄паттим̣ са̄васеса̄ а̄паттӣти дӣпети; дут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ адут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети, адут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ дут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети – имехи кхо, са̄рипутта, ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхи адхаммава̄дӣ джа̄нитаббо.
ат̣т̣ха̄расахи ча кхо, са̄рипутта, ваттхӯхи дхаммава̄дӣ джа̄нитаббо. идха, са̄рипутта, бхиккху адхаммам̣ адхаммоти дӣпети, дхаммам̣ дхаммоти дӣпети; авинайам̣ авинайоти дӣпети, винайам̣ винайоти дӣпети; абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄паттим̣ ана̄паттӣти дӣпети, а̄паттим̣ а̄паттӣти дӣпети; лахукам̣ а̄паттим̣ лахука̄ а̄паттӣти дӣпети, гарукам̣ а̄паттим̣ гарука̄ а̄паттӣти дӣпети; са̄васесам̣ а̄паттим̣ са̄васеса̄ а̄паттӣти дӣпети, анавасесам̣ а̄паттим̣ анавасеса̄ а̄паттӣти дӣпети; дут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ дут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети, адут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ адут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети – имехи кхо, са̄рипутта, ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхи дхаммава̄дӣ джа̄нитабботи.
469. ассоси кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но…пе… ассоси кхо а̄йасма̄ маха̄кассапо… ассоси кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но… ассоси кхо а̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико … ассоси кхо а̄йасма̄ маха̄каппино… ассоси кхо а̄йасма̄ маха̄чундо… ассоси кхо а̄йасма̄ ануруддхо… ассоси кхо а̄йасма̄ ревато … ассоси кхо а̄йасма̄ упа̄ли… ассоси кхо а̄йасма̄ а̄нандо… ассоси кхо а̄йасма̄ ра̄хуло – ‘‘те кира косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччхантӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ра̄хуло йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘те кира, бханте, косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччханти. катха̄хам̣, бханте, тесу бхиккхӯсу пат̣ипаджджа̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи твам̣, ра̄хула, йатха̄ дхаммо татха̄ тит̣т̣ха̄хӣ’’ти. ‘‘катха̄хам̣, бханте, джа̄неййам̣ дхаммам̣ ва̄ адхаммам̣ ва̄’’ти?
ат̣т̣ха̄расахи кхо, ра̄хула, ваттхӯхи адхаммава̄дӣ джа̄нитаббо. идха, ра̄хула, бхиккху адхаммам̣ дхаммоти дӣпети, дхаммам̣ адхаммоти дӣпети; авинайам̣ винайоти дӣпети, винайам̣ авинайоти дӣпети; абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄паттим̣ а̄паттӣти дӣпети, а̄паттим̣ ана̄паттӣти дӣпети; лахукам̣ а̄паттим̣ гарука̄ а̄паттӣти дӣпети, гарукам̣ а̄паттим̣ лахука̄ а̄паттӣти дӣпети; са̄васесам̣ а̄паттим̣ анавасеса̄ а̄паттӣти дӣпети, анавасесам̣ а̄паттим̣ са̄васеса̄ а̄паттӣти дӣпети; дут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ адут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети, адут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ дут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети – имехи кхо, ра̄хула, ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхи адхаммава̄дӣ джа̄нитаббо.
ат̣т̣ха̄расахи ча кхо, ра̄хула, ваттхӯхи дхаммава̄дӣ джа̄нитаббо. идха, ра̄хула, бхиккху адхаммам̣ адхаммоти дӣпети, дхаммам̣ дхаммоти дӣпети; авинайам̣ авинайоти дӣпети, винайам̣ винайоти дӣпети; абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена ана̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена апан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена пан̃н̃аттам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети; ана̄паттим̣ ана̄паттӣти дӣпети, а̄паттим̣ а̄паттӣти дӣпети; лахукам̣ а̄паттим̣ лахука̄ а̄паттӣти дӣпети, гарукам̣ а̄паттим̣ гарука̄ а̄паттӣти дӣпети; са̄васесам̣ а̄паттим̣ са̄васеса̄ а̄паттӣти дӣпети, анавасесам̣ а̄паттим̣ анавасеса̄ а̄паттӣти дӣпети; дут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ дут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети, адут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ адут̣т̣хулла̄ а̄паттӣти дӣпети – имехи кхо, ра̄хула, ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхи дхаммава̄дӣ джа̄нитабботи.
470. ассоси кхо маха̄паджа̄пати [маха̄паджа̄патӣ (сӣ. сйа̄.)] готамӣ – ‘‘те кира косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччхантӣ’’ти. атха кхо маха̄паджа̄пати готамӣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо маха̄паджа̄пати готамӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘те кира, бханте, косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччханти. катха̄хам̣, бханте, тесу бхиккхӯсу пат̣ипаджджа̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи твам̣, готами, убхайаттха дхаммам̣ сун̣а. убхайаттха дхаммам̣ сутва̄ йе таттха бхиккхӯ дхаммава̄дино тесам̣ дит̣т̣хин̃ча кхантин̃ча ручин̃ча а̄да̄йан̃ча рочехи. йан̃ча кин̃чи бхиккхунисан̇гхена бхиккхусан̇гхато пачча̄сӣситаббам̣ саббам̣ там̣ дхаммава̄дитова пачча̄сӣситабба’’нти.
471. ассоси кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати – ‘‘те кира косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччхантӣ’’ти. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘те кира, бханте, косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччханти. катха̄хам̣, бханте, тесу бхиккхӯсу пат̣ипаджджа̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи твам̣, гахапати, убхайаттха да̄нам̣ дехи. убхайаттха да̄нам̣ датва̄ убхайаттха дхаммам̣ сун̣а. убхайаттха дхаммам̣ сутва̄ йе таттха бхиккхӯ дхаммава̄дино тесам̣ дит̣т̣хин̃ча кхантин̃ча ручин̃ча а̄да̄йан̃ча рочехӣ’’ти.
472. ассоси кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ – ‘‘те кира косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччхантӣ’’ти. атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘те кира, бханте, косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ а̄гаччханти. катха̄хам̣, бханте, тесу бхиккхӯсу пат̣ипаджджа̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи твам̣, виса̄кхе, убхайаттха да̄нам̣ дехи. убхайаттха да̄нам̣ датва̄ убхайаттха дхаммам̣ сун̣а. убхайаттха дхаммам̣ сутва̄ йе таттха бхиккхӯ дхаммава̄дино тесам̣ дит̣т̣хин̃ча кхантин̃ча ручин̃ча а̄да̄йан̃ча рочехӣ’’ти.
473. атха кхо косамбака̄ бхиккхӯ анупуббена йена са̄ваттхи тадавасарум̣. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘те кира, бханте, косамбака̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ са̄ваттхим̣ ануппатта̄. катхам̣ ну кхо, бханте, тесу бхиккхӯсу сена̄сане [сена̄санесу (ка.), сена̄санам̣ (сйа̄.)] пат̣ипаджджитабба’’нти? ‘‘тена хи, са̄рипутта, вивиттам̣ сена̄санам̣ да̄табба’’нти. ‘‘саче пана, бханте, вивиттам̣ на хоти, катхам̣ пат̣ипаджджитабба’’нти? ‘‘тена хи, са̄рипутта, вивиттам̣ катва̄пи да̄таббам̣, на твева̄хам̣, са̄рипутта, кеначи парийа̄йена вуд̣д̣хатарасса бхиккхуно сена̄санам̣ пат̣иба̄хитаббанти вада̄ми. йо пат̣иба̄хеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти.
‘‘а̄мисе пана, бханте, катхам̣ пат̣ипаджджитабба’’нти? ‘‘а̄мисам̣ кхо, са̄рипутта, саббесам̣ самакам̣ бха̄джетабба’’нти.
ат̣т̣ха̄расаваттхукатха̄ нит̣т̣хита̄.
277. оса̄ран̣а̄нуджа̄нана̄
474. атха кхо тасса уккхиттакасса бхиккхуно дхамман̃ча винайан̃ча паччавеккхантасса етадахоси – ‘‘а̄патти еса̄, неса̄ ана̄патти. а̄панномхи, намхи ана̄панно. уккхиттомхи, намхи ануккхитто. дхаммикенамхи каммена уккхитто акуппена т̣ха̄на̄рахена̄’’ти. атха кхо со уккхиттако бхиккху йена уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ уккхитта̄нуваттаке бхиккхӯ етадавоча – ‘‘а̄патти еса̄, а̄вусо; неса̄ ана̄патти. а̄панномхи, намхи ана̄панно. уккхиттомхи, намхи ануккхитто. дхаммикенамхи каммена уккхитто акуппена т̣ха̄на̄рахена. етха мам̣ а̄йасманто оса̄ретха̄’’ти. атха кхо те уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ там̣ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘айам̣, бханте, уккхиттако бхиккху евама̄ха – ‘а̄патти еса̄, а̄вусо; неса̄ ана̄патти. а̄панномхи, намхи ана̄панно. уккхиттомхи, намхи ануккхитто. дхаммикенамхи каммена уккхитто акуппена т̣ха̄на̄рахена. етха мам̣ а̄йасманто оса̄ретха̄’ти. катхам̣ ну кхо, бханте, пат̣ипаджджитабба’’нти? ‘‘а̄патти еса̄, бхиккхаве; неса̄ ана̄патти. а̄панно есо бхиккху, несо бхиккху ана̄панно. уккхитто есо бхиккху, несо бхиккху ануккхитто. дхаммикена каммена уккхитто акуппена т̣ха̄на̄рахена. йато ча кхо со, бхиккхаве, бхиккху а̄панно ча уккхитто ча пассати ча, тена хи, бхиккхаве, там̣ бхиккхум̣ оса̄ретха̄’’ти.
оса̄ран̣а̄нуджа̄нана̄ нит̣т̣хита̄.
278. сан̇гхаса̄маггӣкатха̄
475. атха кхо те уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ там̣ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ оса̄ретва̄ йена уккхепака̄ бхиккхӯ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ уккхепаке бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘‘йасмим̣, а̄вусо, ваттхусмим̣ ахоси сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, со есо бхиккху а̄панно ча уккхитто ча пасси [пассӣ (итипи)] ча оса̄рито ча. ханда майам̣, а̄вусо, тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхаса̄маггим̣ карома̄’’ти.
атха кхо те уккхепака̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘те, бханте, уккхитта̄нуваттака̄ бхиккхӯ евама̄хам̣су – ‘йасмим̣, а̄вусо, ваттхусмим̣ ахоси сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, со есо бхиккху а̄панно ча уккхитто ча пасси ча оса̄рито ча. ханда майам̣, а̄вусо, тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхаса̄маггим̣ карома̄’ти. катхам̣ ну кхо, бханте, пат̣ипаджджитабба’’нти? йато ча кхо со, бхиккхаве, бхиккху а̄панно ча уккхитто ча пасси ча оса̄рито ча, тена хи, бхиккхаве, сан̇гхо тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхаса̄маггим̣ кароту. еван̃ча пана, бхиккхаве, ка̄табба̄. саббехева екаджджхам̣ саннипатитаббам̣ гила̄нехи ча агила̄нехи ча. на кехичи чхандо да̄таббо. саннипатитва̄ бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена сан̇гхо н̃а̄петаббо –
‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо. йасмим̣ ваттхусмим̣ ахоси сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, со есо бхиккху а̄панно ча уккхитто ча пасси ча оса̄рито ча. йади сан̇гхасса паттакаллам̣, сан̇гхо тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхаса̄маггим̣ кареййа. еса̄ н̃атти.
‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо. йасмим̣ ваттхусмим̣ ахоси сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, со есо бхиккху а̄панно ча уккхитто ча пасси ча оса̄рито ча. сан̇гхо тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхаса̄маггим̣ кароти. йасса̄йасмато кхамати тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхаса̄маггийа̄ каран̣ам̣, со тун̣хасса, йасса наккхамати со бха̄сеййа.
‘‘ката̄ сан̇гхена тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхаса̄маггӣ. нихато сан̇гхабхедо, нихата̄ сан̇гхара̄джи, нихатам̣ сан̇гхававаттха̄нам̣, нихатам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣. кхамати сан̇гхасса, тасма̄ тун̣хӣ, еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти.
та̄вадева упосатхо ка̄таббо, па̄тимоккхам̣ уддиситаббанти.
сан̇гхаса̄маггӣкатха̄ нит̣т̣хита̄.
279. упа̄лисан̇гхаса̄маггӣпуччха̄
476. атха кхо а̄йасма̄ упа̄ли йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ упа̄ли бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йасмим̣, бханте, ваттхусмим̣ хоти сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, сан̇гхо там̣ ваттхум̣ авиниччхинитва̄ амӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ сан̇гхаса̄маггим̣ кароти, дхаммика̄ ну кхо са̄, бханте, сан̇гхаса̄маггӣ’’ти? ‘‘йасмим̣, упа̄ли, ваттхусмим̣ хоти сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, сан̇гхо там̣ ваттхум̣ авиниччхинитва̄ амӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ сан̇гхаса̄маггим̣ кароти, адхаммика̄ са̄, упа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ’’ти.
‘‘йасмим̣ пана, бханте, ваттхусмим̣ хоти сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, сан̇гхо там̣ ваттхум̣ виниччхинитва̄ мӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ сан̇гхаса̄маггим̣ кароти, дхаммика̄ ну кхо са̄, бханте, сан̇гхаса̄маггӣ’’ти? ‘‘йасмим̣, упа̄ли, ваттхусмим̣ хоти сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, сан̇гхо там̣ ваттхум̣ виниччхинитва̄ мӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ сан̇гхаса̄маггим̣ кароти, дхаммика̄ са̄, упа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ’’ти.
‘‘кати ну кхо, бханте, сан̇гхаса̄маггийо’’ти? ‘‘двема̄, упа̄ли, сан̇гхаса̄маггийо – аттхупа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ аттха̄пета̄ бйан̃джанупета̄; аттхупа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ аттхупета̄ ча бйан̃джанупета̄ ча. катама̄ ча, упа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ аттха̄пета̄ бйан̃джанупета̄? йасмим̣, упа̄ли, ваттхусмим̣ хоти сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, сан̇гхо там̣ ваттхум̣ авиниччхинитва̄ амӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ сан̇гхаса̄маггим̣ кароти, айам̣ вуччати, упа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ аттха̄пета̄ бйан̃джанупета̄. катама̄ ча, упа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ аттхупета̄ ча бйан̃джанупета̄ ча? йасмим̣, упа̄ли, ваттхусмим̣ хоти сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣ам̣, сан̇гхо там̣ ваттхум̣ виниччхинитва̄ мӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ сан̇гхаса̄маггим̣ кароти, айам̣ вуччати, упа̄ли, сан̇гхаса̄маггӣ аттхупета̄ ча бйан̃джанупета̄ ча. има̄ кхо, упа̄ли, две сан̇гхаса̄маггийо’’ти.
477. атха кхо а̄йасма̄ упа̄ли ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘сан̇гхасса киччесу ча мантана̄су ча;
аттхесу джа̄тесу виниччхайесу ча;
катхам̣пака̄родха наро махаттхико;
бхиккху катхам̣ хотидха паггаха̄рахоти.
‘‘ана̄нуваджджо пат̣хамена сӣлато;
авеккхита̄ча̄ро сусам̣вутиндрийо;
паччаттхика̄ нӯпаваданти дхаммато;
на хисса там̣ хоти вадеййу йена нам̣.
‘‘со та̄дисо сӣлависуддхийа̄ т̣хито;
виса̄радо хоти висайха бха̄сати;
наччхамбхати парисагато на ведхати;
аттхам̣ на ха̄пети ануййутам̣ бхан̣ам̣.
‘‘татхева пан̃хам̣ париса̄су пуччхито;
на чева паджджха̄йати на ман̇ку хоти;
со ка̄ла̄гатам̣ бйа̄каран̣а̄рахам̣ вачо;
ран̃джети вин̃н̃ӯпарисам̣ вичаккхан̣о.
‘‘сага̄раво вуд̣д̣хатаресу бхиккхусу;
а̄черакамхи ча саке виса̄радо;
алам̣ паметум̣ пагун̣о катхетаве;
паччаттхика̄нан̃ча вираддхиковидо.
‘‘паччаттхика̄ йена ваджанти ниггахам̣;
маха̄джано сан̃н̃апанан̃ча гаччхати;
сакан̃ча а̄да̄йамайам̣ на рин̃чати;
вийа̄карам̣ [со бйа̄карам̣ (сӣ.), веййа̄карам̣ (сйа̄.)] пан̃хаманӯпагха̄тикам̣.
‘‘дӯтеййакаммесу алам̣ самуггахо;
сан̇гхасса киччесу ча а̄ху нам̣ йатха̄;
карам̣ вачо бхиккхуган̣ена песито;
ахам̣ каромӣти на тена ман̃н̃ати.
‘‘а̄паджджати йа̄ватакесу ваттхусу;
а̄паттийа̄ хоти йатха̄ ча вут̣т̣хити;
ете вибхан̇га̄ убхайасса сва̄гата̄;
а̄патти вут̣т̣ха̄нападасса ковидо.
‘‘нисса̄ран̣ам̣ гаччхати йа̄ни ча̄чарам̣;
нисса̄рито хоти йатха̄ ча ваттана̄ [ваттхуна̄ (сӣ. сйа̄.)];
оса̄ран̣ам̣ там̣вуситасса джантуно;
етампи джа̄на̄ти вибхан̇гаковидо.
‘‘сага̄раво вуд̣д̣хатаресу бхиккхусу;
навесу тхересу ча маджджхимесу ча;
маха̄джанассаттхачародха пан̣д̣ито;
со та̄дисо бхиккху идха паггаха̄рахо’’ти.
упа̄лисан̇гхаса̄маггӣпуччха̄ нит̣т̣хита̄.
косамбакаккхандхако дасамо.
280. тассудда̄нам̣
косамбийам̣ джинаваро, вива̄да̄паттидассане;
нуккхипеййа йасмим̣ тасмим̣, саддха̄йа̄патти десайе.
антосӣма̄йам̣ таттхева, ба̄лакан̃чева вам̣сада̄;
па̄лилеййа̄ ча са̄ваттхи, са̄рипутто ча колито.
маха̄кассапакачча̄на̄, кот̣т̣хико каппинена ча;