6. пан̃чаваггийакатха̄
10. [ма. ни. 1.284 а̄дайо; ма. ни. 2.339 а̄дайо] атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти? атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ дӣгхараттам̣ аппараджаккхаджа̄тико; йам̣нӯна̄хам̣ а̄л̣а̄расса ка̄ла̄масса пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣, со имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти. атха кхо антарахита̄ девата̄ бхагавато а̄рочеси – ‘‘сатта̄хака̄лан̇като, бханте, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо’’ти. бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди – ‘‘сатта̄хака̄лан̇като а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо’’ти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘маха̄джа̄нийо кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо; саче хи со имам̣ дхаммам̣ сун̣еййа, кхиппамева а̄джа̄неййа̄’’ти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти? атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо удако [уддако (сӣ. сйа̄.)] ра̄мапутто пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ дӣгхараттам̣ аппараджаккхаджа̄тико; йам̣нӯна̄хам̣ удакасса ра̄мапуттасса пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣, со имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти. атха кхо антарахита̄ девата̄ бхагавато а̄рочеси – ‘‘абхидосака̄лан̇като, бханте, удако ра̄мапутто’’ти. бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди – ‘‘абхидосака̄лан̇като удако ра̄мапутто’’ти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘маха̄джа̄нийо кхо удако ра̄мапутто; саче хи со имам̣ дхаммам̣ сун̣еййа, кхиппамева а̄джа̄неййа̄’’ти
атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти? атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘бахука̄ра̄ кхо ме пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ, йе мам̣ падха̄напахитаттам̣ упат̣т̣хахим̣су; йам̣нӯна̄хам̣ пан̃чаваггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘кахам̣ ну кхо етарахи пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ вихарантӣ’’ти? аддаса̄ кхо бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена пан̃чаваггийе бхиккхӯ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихаранте исипатане мигада̄йе. атха кхо бхагава̄ урувела̄йам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена ба̄ра̄н̣асӣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми.
11. аддаса̄ кхо упако а̄джӣвако бхагавантам̣ антара̄ ча гайам̣ антара̄ ча бодхим̣ аддха̄намаггаппат̣ипаннам̣, дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘виппасанна̄ни кхо те, а̄вусо, индрийа̄ни, парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то. кам̣си твам̣, а̄вусо, уддисса паббаджито? ко ва̄ те саттха̄? касса ва̄ твам̣ дхаммам̣ рочесӣ’’ти? евам̣ вутте бхагава̄ упакам̣ а̄джӣвакам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
[дха. па. 353; катха̄. 405] ‘‘сабба̄бхибхӯ саббавидӯхамасми,
саббесу дхаммесу анӯпалитто;
саббан̃джахо тан̣ха̄ккхайе вимутто,
сайам̣ абхин̃н̃а̄йа камуддисеййам̣.
[ми. па. 4.5.11 милиндапан̃хепи; катха̄. 405] ‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджати;
садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи ме пат̣ипуггало.
[катха̄. 405 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи] ‘‘ахан̃хи араха̄ локе, ахам̣ саттха̄ ануттаро;
екомхи самма̄самбуддхо, сӣтибхӯтосми ниббуто.
[катха̄. 405 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи]‘‘дхаммачаккам̣ паваттетум̣, гаччха̄ми ка̄синам̣ пурам̣;
андхӣбхӯтасмим̣ локасмим̣, а̄хан̃чхам̣ [а̄хан̃н̃им̣ (ка.)] аматадундубхи’’нти.
йатха̄ кхо твам̣, а̄вусо, пат̣иджа̄на̄си, арахаси анантаджиноти.
[катха̄. 405 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи] ‘‘ма̄диса̄ ве джина̄ хонти, йе патта̄ а̄саваккхайам̣;
джита̄ ме па̄пака̄ дхамма̄, тасма̄хамупака [тасма̄хамупака̄ (сӣ.)] джино’’ти.
евам̣ вутте упако а̄джӣвако хупеййапа̄вусоти [хувеййапа̄вусо (сӣ.) хувеййа̄вусо (сйа̄.)] ватва̄ сӣсам̣ окампетва̄ уммаггам̣ гахетва̄ пакка̄ми.
12. атха кхо бхагава̄ анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена ба̄ра̄н̣асӣ исипатанам̣ мигада̄йо, йена пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками. аддасам̣су кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣; дисва̄на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катикам̣ [идам̣ падам̣ кесучи наттхи] сан̣т̣хапесум̣ – ‘‘айам̣, а̄вусо, саман̣о готамо а̄гаччхати, ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа. со нева абхива̄детаббо, на паччут̣т̣ха̄таббо, на̄сса паттачӣварам̣ пат̣иггахетаббам̣; апи ча кхо а̄санам̣ т̣хапетаббам̣, саче со а̄кан̇кхиссати нисӣдиссатӣ’’ти. йатха̄ йатха̄ кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ упасан̇камати, татха̄ татха̄ [татха̄ татха̄ те (сӣ. сйа̄.)] пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ на̄саккхим̣су сака̄йа катика̄йа сан̣т̣ха̄тум̣. асан̣т̣хаханта̄ бхагавантам̣ паччуггантва̄ еко бхагавато паттачӣварам̣ пат̣иггахеси, еко а̄санам̣ пан̃н̃апеси, еко па̄додакам̣, еко па̄дапӣт̣хам̣, еко па̄дакат̣халикам̣ упаниккхипи. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане; нисаджджа кхо бхагава̄ па̄де паккха̄леси. аписсу [апи ча кхо (па̄сара̄сисуттха)] бхагавантам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чаранти. евам̣ вутте бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча – ‘‘ма̄, бхиккхаве, татха̄гатам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чаратха [самуда̄чариттха (сӣ. сйа̄.)]. арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо, одахатха, бхиккхаве, сотам̣, аматамадхигатам̣, ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ [йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ (сйа̄.)] начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’’ти. евам̣ вутте пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘та̄йапи кхо твам̣, а̄вусо готама, ирийа̄йа [чарийа̄йа (сйа̄.)], та̄йа пат̣ипада̄йа, та̄йа дуккарака̄рика̄йа неваджджхага̄ уттари мануссадхамма̄ [уттаримануссадхаммам̣ (сйа̄. ка.)] аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣, ким̣ пана твам̣ етарахи, ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа, адхигамиссаси уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’’нти? евам̣ вутте бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча – ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ба̄хуллико, на падха̄навиббханто, на а̄ватто ба̄хулла̄йа; арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо. одахатха, бхиккхаве, сотам̣, аматамадхигатам̣, ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хевадхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’’ти. дутийампи кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣…пе…. дутийампи кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча…пе…. татийампи кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘та̄йапи кхо твам̣, а̄вусо готама, ирийа̄йа, та̄йа пат̣ипада̄йа, та̄йа дуккарака̄рика̄йа неваджджхага̄ уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣, ким̣ пана твам̣ етарахи, ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа, адхигамиссаси уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’’нти? евам̣ вутте бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча – ‘‘абхиджа̄на̄тха ме но тумхе, бхиккхаве, ито пуббе еварӯпам̣ пабха̄витамета’’нти [бха̄ситаметанти (сӣ. сйа̄. ка.) т̣ӣка̄йо олокетабба̄]? ‘‘нохетам̣, бханте’’. арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо, одахатха, бхиккхаве, сотам̣, аматамадхигатам̣, ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хевадхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄ти. асаккхи кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ сан̃н̃а̄петум̣. атха кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ суссӯсим̣су, сотам̣ одахим̣су, ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄песум̣.
13. атха кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘[сам̣. ни. 5.1081 а̄дайо] двеме, бхиккхаве, анта̄ паббаджитена на севитабба̄. катаме две [идам̣ пададвайам̣ сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи]? йо ча̄йам̣ ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйого хӣно гаммо потхуджджанико анарийо анаттхасам̣хито, йо ча̄йам̣ аттакиламатха̄нуйого дуккхо анарийо анаттхасам̣хито. ете кхо, бхиккхаве, убхо анте анупагамма, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄, чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. катама̄ ча са̄, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄, чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи. айам̣ кхо са̄, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄, чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати.
14. ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣. джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, бйа̄дхипи дуккхо, маран̣ампи дуккхам̣, аппийехи сампайого дуккхо, пийехи виппайого дуккхо, йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣. сам̣кхиттена, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ [пан̃чупа̄да̄накхандха̄пи (ка)] дуккха̄. ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ [еттха ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччанти а̄дӣсу дуккхасамудайо дуккханиродхоти ваттаббе дуккхасамудайам̣ дуккханиродханти лин̇гавипалла̄со тато’’ти пат̣исамбхида̄маггат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. висуддхимаггат̣ӣка̄йам̣ пана уппа̄до бхайантипа̄т̣хаван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘сатипи двиннам̣ пада̄нам̣ сама̄на̄дхикаран̣абха̄ве лин̇габхедо гахито, йатха̄ дуккхасамудайо арийасачча’’нти вуттам̣. тесу дуккхасамудайо арийасачча’’нти сакалин̇гикапа̄т̣хо ‘‘дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’’нти па̄л̣ийа̄ самети.] арийасаччам̣ – йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ [понобхавика̄ (ка.)] нандӣра̄гасахагата̄ [нандира̄гасахагата̄ (сӣ. сйа̄.)] татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄.
‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ – йо тасса̄ йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо, ча̄го, пат̣иниссагго, мутти, ана̄лайо. ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи.
15. ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃еййанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃а̄танти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘идам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ паха̄таббанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ пахӣнанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘идам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхика̄таббанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхикатанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘идам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄ветаббанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄витанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
16. ‘‘йа̄вакӣван̃ча ме, бхиккхаве, имесу чатӯсу арийасаччесу евам̣ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ на сувисуддхам̣ ахоси, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхо ме, бхиккхаве, имесу чатӯсу арийасаччесу евам̣ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ сувисуддхам̣ ахоси, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти [абхисамбуддхо (сӣ. сйа̄.)] паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти. идамавоча бхагава̄ аттамана̄ пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти [идамавоча…пе… абхинандунтива̄кйам̣ сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи].
имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти.
17. паваттите ча пана бхагавата̄ дхаммачакке, бхумма̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘етам̣ бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣, аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. бхумма̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣…пе… ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ та̄ватим̣са̄ дева̄…пе… йа̄ма̄ дева̄…пе… тусита̄ дева̄…пе… нимма̄наратӣ дева̄…пе… параниммитавасаваттӣ дева̄…пе… брахмака̄йика̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘етам̣ бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. итиха, тена кхан̣ена, тена лайена [тена лайена̄ти пададвайам̣ сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи] тена мухуттена йа̄ва брахмалока̄ саддо аббхуггаччхи. айан̃ча дасасахассилокадха̄ту сам̣кампи сампакампи сампаведхи; аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄турахоси, атиккамма дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. атха кхо бхагава̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо кон̣д̣ан̃н̃о, ан̃н̃а̄си вата бхо кон̣д̣ан̃н̃о’’ти. ити хидам̣ а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса ‘ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о’ твева на̄мам̣ ахоси.
18. атха кхо а̄йасма̄ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о дит̣т̣хадхаммо паттадхаммо видитадхаммо парийога̄л̣хадхаммо тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘лабхеййа̄хам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампада’’нти. ‘‘ехи бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо, чара брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти. са̄ва тасса а̄йасмато упасампада̄ ахоси.
19. атха кхо бхагава̄ тадавасесе бхиккхӯ дхаммийа̄ катха̄йа овади ануса̄си. атха кхо а̄йасмато ча ваппасса а̄йасмато ча бхаддийасса бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа овадийама̄на̄нам̣ ануса̄сийама̄на̄нам̣ вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамманти.
те дит̣т̣хадхамма̄ паттадхамма̄ видитадхамма̄ парийога̄л̣хадхамма̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘лабхеййа̄ма майам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййа̄ма упасампада’’нти. ‘‘етха бхиккхаво’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо, чаратха брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти. са̄ва тесам̣ а̄йасманта̄нам̣ упасампада̄ ахоси.
атха кхо бхагава̄ тадавасесе бхиккхӯ нӣха̄рабхатто дхаммийа̄ катха̄йа овади ануса̄си. йам̣ тайо бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ а̄харанти, тена чхаббагго йа̄пети. атха кхо а̄йасмато ча маха̄на̄масса а̄йасмато ча ассаджисса бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа овадийама̄на̄нам̣ ануса̄сийама̄на̄нам̣ вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамманти. те дит̣т̣хадхамма̄ паттадхамма̄ видитадхамма̄ парийога̄л̣хадхамма̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘лабхеййа̄ма майам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййа̄ма упасампада’’нти. ‘‘етха бхиккхаво’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо, чаратха брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти. са̄ва тесам̣ а̄йасманта̄нам̣ упасампада̄ ахоси.
20. атха кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ а̄мантеси –
[сам̣. ни. 3.59 а̄дайо] ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄. рӯпан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча рӯпе – ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ анатта̄, тасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати рӯпе – ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’ти. ведана̄, анатта̄. ведана̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ ведана̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча ведана̄йа – ‘евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, ведана̄ анатта̄, тасма̄ ведана̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати ведана̄йа – ‘евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’ти. сан̃н̃а̄, анатта̄. сан̃н̃а̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ сан̃н̃а̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча сан̃н̃а̄йа – ‘евам̣ ме сан̃н̃а̄ хоту, евам̣ ме сан̃н̃а̄ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сан̃н̃а̄ анатта̄, тасма̄ сан̃н̃а̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати сан̃н̃а̄йа – ‘евам̣ ме сан̃н̃а̄ хоту, евам̣ ме сан̃н̃а̄ ма̄ ахосӣ’ти. сан̇кха̄ра̄, анатта̄. сан̇кха̄ра̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависсам̣су, найидам̣ [найиме (ка.)] сан̇кха̄ра̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййум̣, лаббхетха ча сан̇кха̄ресу – ‘евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’нти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, тасма̄ сан̇кха̄ра̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттанти, на ча лаббхати сан̇кха̄ресу – ‘евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’нти. вин̃н̃а̄н̣ам̣, анатта̄. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча вин̃н̃а̄н̣е – ‘евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, тасма̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати вин̃н̃а̄н̣е – ‘евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’ти.
21. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄ти? аниччам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. ведана̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄ти? аничча̄, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. сан̃н̃а̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄ти? аничча̄, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. сан̇кха̄ра̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄ти? аничча̄, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄ти? аниччам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте.
22. ‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре [йам̣ дӯре ва̄ (сйа̄.)] сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ – нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йа̄ ка̄чи ведана̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄ хӣна̄ ва̄ пан̣ӣта̄ ва̄ йа̄ дӯре сантике ва̄, сабба̄ ведана̄ – нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄ хӣна̄ ва̄ пан̣ӣта̄ ва̄ йа̄ дӯре сантике ва̄, сабба̄ сан̃н̃а̄ – нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йе кечи сан̇кха̄ра̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄ хӣна̄ ва̄ пан̣ӣта̄ ва̄ йе дӯре сантике ва̄, саббе сан̇кха̄ра̄ – нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ – нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣.
23. ‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати; ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти, ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
24. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти [абхинандум̣ (сйа̄.)]. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не пан̃чаваггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣су. тена кхо пана самайена чха локе араханто хонти.
пан̃чаваггийакатха̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамабха̄н̣ава̄ро.