7. а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇гавибха̄вана̄

29. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена чатубйӯхаха̄равибхан̇гена нерутта̄дайо вибхатта̄, со…пе… чатубйӯхаха̄равибхан̇го парипун̣н̣о, ‘‘катамо а̄ват̣т̣о ха̄равибхан̇го’’ти пуччхитаббатта̄ таттха катамо а̄ват̣т̣о ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу ниддит̣т̣хесу сол̣асасу десана̄ха̄ра̄дӣсу катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо а̄ват̣т̣о ха̄ро а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇го на̄ма̄ти пуччхати. ‘‘екамхи падат̣т̣ха̄не’’нтиа̄диниддесасса ида̄ни майа̄ вуччама̄но ‘‘а̄рамбхатха̄’’тиа̄дико виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇го на̄ма̄ти гахито. ‘‘таттха десана̄йам̣ екасмим̣ падат̣т̣ха̄не десана̄рул̣хе сесакам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ парийесати, парийеситва̄ катхам̣ пат̣ипаккхе а̄ват̣т̣етӣ’’ти ваттаббатта̄ –

‘‘а̄рамбхатха никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;

дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро’’ти. –

га̄тха̄ вутта̄. идха га̄тха̄йам̣ екасмим̣ падат̣т̣ха̄не десана̄рул̣хе сесакам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ парийесатӣти вуттам̣ хоти. га̄тха̄ттхо пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 29) вутто.

‘‘а̄рамбхатха̄’тиа̄дига̄тха̄йам̣ катарасмим̣ падат̣т̣ха̄не десана̄рул̣хе катамам̣ сесакам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ парийесатӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄ти вӣрийасса падат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘вӣрийасса падат̣т̣ха̄на’’нти са̄ман̃н̃авасена вуттампи а̄рамбхадха̄тусан̇кха̄там̣ вӣрийам̣ никкамадха̄тусан̇кха̄тасса вӣрийасса падат̣т̣ха̄нам̣, никкамадха̄тусан̇кха̄там̣ вӣрийам̣ параккамадха̄тусан̇кха̄тасса вӣрийасса падат̣т̣ха̄нам̣, параккамадха̄тусан̇кха̄там̣ вӣрийам̣ саматхабха̄вана̄сахитасса вӣрийасса падат̣т̣ха̄нантиа̄дина̄ парийеситаббанти гахетаббам̣. ‘‘йун̃джатха̄’’ти имина̄ вуттам̣ саматхабха̄вана̄сахитам̣ вӣрийам̣ ‘‘буддхаса̄сане’’ти имина̄ вуттасса махаггатасама̄дхисса падат̣т̣ха̄нам̣, десана̄рул̣хам̣ сукха̄дикам̣ сесакампи падат̣т̣ха̄нам̣ парийеситаббам̣. ‘‘дхуна̄тха маччуно сена’’нти падена гахитам̣ випассана̄сахитам̣ вӣрийам̣ килесадхунане саматтха̄йа пан̃н̃а̄йа падат̣т̣ха̄нам̣, десана̄рул̣хам̣ сама̄дхиа̄дикам̣ сесакампи падат̣т̣ха̄нам̣ парийеситаббам̣.

‘‘йади ‘а̄рамбхатха̄’тиа̄дикам̣ вуттам̣ вӣрийам̣ са̄ман̃н̃абхӯта̄нам̣ вӣрийасама̄дхипан̃н̃а̄нам̣йева падат̣т̣ха̄нам̣ сийа̄, евам̣ сати катхам̣ ват̣т̣амӯлам̣ чхиндитва̄ виват̣т̣ам̣ па̄пессантӣ’’ти ваттаббатта̄ пуна ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄ти вӣрийиндрийасса падат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. а̄дхипаччакиччата̄йа йуттасса̄пи вӣрийа̄дхикасса падат̣т̣ха̄натта̄ а̄рабханта̄ йога̄вачарапуггала̄ ват̣т̣амӯлам̣ чхиндитва̄ виват̣т̣ам̣ па̄пентӣти вуттам̣ хоти. ‘‘а̄рамбхатха̄’’тиа̄дика̄ пана йасма̄ вӣрийа̄рамбхаваттхуа̄дидесана̄ хоти, тасма̄ а̄рамбхаваттхуа̄дӣнийева сам̣ван̣н̣ита̄ни падат̣т̣ха̄нанти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘има̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни десана̄’’ти. ‘‘а̄рамбхатха̄’’тиа̄дика̄ йатха̄вуттападат̣т̣ха̄на̄ни десана̄ хоти, на вӣрийа̄рамбхаваттхуа̄дӣни, тасма̄ падат̣т̣ха̄нам̣йева сам̣ван̣н̣итанти дат̣т̣хаббам̣.

евам̣ ‘‘а̄рамбхатха̄’’тиа̄дидесана̄йа падат̣т̣ха̄навасена аттхо вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ тасса̄йева десана̄йа пат̣ипаккхавасена аттхо вибхаджитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘айун̃джанта̄нам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йоге бха̄вана̄йам̣ айун̃джанта̄нам̣ сатта̄нам̣ апарипаккан̃а̄н̣а̄нам̣ йоге йогахету ва̄сана̄бха̄гийавасена а̄йатим̣ джа̄нанаттха̄йа ‘‘а̄рамбхатха̄’’тиа̄дидесана̄ а̄раддха̄. йун̃джанта̄нам̣ парипаккан̃а̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ а̄рамбхе а̄рамбхахету дит̣т̣хева дхамме париджа̄нанаттха̄йа ‘‘а̄рамбхатха̄’’тиа̄дидесана̄ а̄раддха̄.

таттха тесу йун̃джанта̄йун̃джантесу парипакка̄парипаккан̃а̄н̣есу йе апарипаккан̃а̄н̣а̄ сатта̄ на йун̃джанти, те апарипаккан̃а̄н̣а̄ сатта̄ пама̄дамӯлака̄ хутва̄ йоге бха̄вана̄йам̣ йена пама̄дена на йун̃джанти, со пама̄до тан̣ха̄мӯлако пама̄до, авиджджа̄мӯлако пама̄доти дуббидхо хоти. таттха тасмим̣ дуббидхе пама̄де ан̃н̃а̄н̣ена нивуто авиджджа̄мӯлако сатто йена пама̄дена н̃еййат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘име уппа̄давайадхамма̄ пан̃чаккхандха̄ н̃еййат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄’’ти наппаджа̄на̄ти, айам̣ ан̃н̃а̄н̣ахетуко пама̄до авиджджа̄мӯлако пама̄да̄ на̄ма. йо пама̄до тан̣ха̄мӯлако, со пама̄до тивидхо ануппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ уппа̄да̄йа парийесанто тан̣хико сатто йам̣ пама̄дам̣ а̄паджджати, айам̣ пама̄до ча, уппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ т̣хитаттха̄йа раккханто тан̣хико сатто а̄раккханимиттам̣ йам̣ пама̄дам̣ а̄паджджати, айам̣ пама̄до ча, т̣хитам̣ бхогам̣ парибхун̃джанто тан̣хико сатто парибхоганимиттам̣ йам̣ пама̄дам̣ а̄паджджати, айам̣ пама̄до ча̄ти тивидхо хоти. ити локе айам̣ пама̄до чатуббидхо авиджджа̄падат̣т̣ха̄но екавидхо пама̄до, тан̣ха̄падат̣т̣ха̄но тивидхо пама̄доти чатуббидхо хоти. таттха та̄су авиджджа̄тан̣ха̄су на̄мака̄йо пхасса̄дина̄масамӯхо авиджджа̄йа падат̣т̣ха̄нам̣, рӯпака̄йо патхавӣа̄дирӯпасамӯхо тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣ хоти. идам̣ вуттам̣ хоти – а̄рамбхадха̄туниккамадха̄тусан̇кха̄тасса вӣрийасса пат̣ипаккхо чатуббидхо пама̄до ниддха̄ретаббо, ниддха̄ретва̄ екавидхасса пама̄дасса авиджджа̄ падат̣т̣ха̄нам̣, тивидхасса пама̄дасса тан̣ха̄ падат̣т̣ха̄нам̣. авиджджа̄йа на̄мака̄йо падат̣т̣ха̄нам̣, тан̣ха̄йа рӯпака̄йо падат̣т̣ха̄нанти пат̣ипаккхе а̄ват̣т̣етва̄ падат̣т̣ха̄нам̣ парийеситаббанти.

‘‘касма̄ на̄мака̄йо авиджджа̄йа падат̣т̣ха̄нам̣ бхавати, рӯпака̄йо тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣ бхаватӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘там̣ кисса хетӯ’’ти пуччхитва̄ ‘‘рӯпӣсу бхавесу аджджхоса̄нам̣, арӯпӣсу саммохо’’ти вуттам̣. рӯпӣсу бхавесу рӯпадхаммесу ахам̣мама̄дивасена аджджхоса̄нам̣ тан̣ха̄бхинивесо саттесу патит̣т̣хито йасма̄ хоти, тасма̄ рӯпака̄йо тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣ бхавати. анаматагге хи сам̣са̄ре иттхипуриса̄ ан̃н̃аман̃н̃арӯпа̄бхира̄ма̄ бхаванти. арӯпӣсу пхасса̄дӣсу сукхумабха̄вато саммохо саттесу патит̣т̣хито йасма̄ хоти, тасма̄ на̄мака̄йо авиджджа̄йа падат̣т̣ха̄нам̣ бхаватӣти йоджана̄ ка̄табба̄. идам̣ вуттам̣ хоти – рӯпака̄йана̄мака̄йесу а̄рамман̣акаран̣авасена тан̣ха̄йа ча авиджджа̄йа ча уппаджджанато рӯпака̄йо тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣, на̄мака̄йо авиджджа̄йа падат̣т̣ха̄нанти нӣхаритабба̄ва̄ти.

‘‘катамо рӯпака̄йо, катамо на̄мака̄йо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха рӯпака̄йо рӯпаккхандхо, на̄мака̄йо чатта̄ро арӯпино кхандха̄’’ти вуттам̣. таттха тесу рӯпака̄йана̄мака̄йесу рӯпака̄йо рӯпасамӯхо на̄ма рӯпаккхандхо хоти, на̄мака̄йо на̄масамӯхо на̄ма чатта̄ро арӯпино кхандха̄ти. име пан̃чаккхандха̄ авиджджа̄тан̣ха̄нам̣ а̄рамман̣атта̄ саупа̄да̄на̄ бхавеййум̣, ‘‘катамена упа̄да̄нена саупа̄да̄на̄ бхавантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ татхева пуччхитва̄ виссаджджетум̣ ‘‘име пан̃чаккхандха̄ катамена упа̄да̄нена саупа̄да̄на̄? тан̣ха̄йа ча авиджджа̄йа ча̄’’ти вуттам̣. таттха упа̄да̄набхӯта̄йа тан̣ха̄йа ча упа̄да̄набхӯта̄йа авиджджа̄йа ча име пан̃чаккхандха̄ саупа̄да̄на̄ на̄ма бхавантӣти йоджана̄ ка̄табба̄.

‘‘киттака̄ни упа̄да̄на̄ни тан̣ха̄ на̄ма бхаванти, киттака̄ни упа̄да̄на̄ни авиджджа̄ на̄ма бхавантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха тан̣ха̄ две’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти та̄су тан̣ха̄авиджджа̄су. ка̄мупа̄да̄нан̃ча сӣлаббатупа̄да̄нан̃ча две упа̄да̄на̄ни тан̣ха̄ на̄ма бхаванти. тан̣ха̄васена хи ‘‘мама сӣлам̣, мама вата’’нти пара̄масанам̣ бхавати. дит̣т̣хупа̄да̄нан̃ча аттава̄дупа̄да̄нан̃ча две упа̄да̄на̄ни авиджджа̄ на̄ма бхаванти. авиджджа̄васена хи сассатадит̣т̣хи чева ахам̣мама̄дидит̣т̣хи ча бхаванти. ‘‘имехи чатӯхи упа̄да̄нехи саупа̄да̄наккхандха̄ чатӯсу саччесу киттакам̣ саччам̣ на̄ма̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘имехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йе локийаккхандха̄ саупа̄да̄на̄ кхандха̄ бхаванти, упа̄да̄нена хи упа̄да̄на̄нипи бхаванти, идам̣ саупа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣ дуккхам̣ дуккхасаччам̣ на̄ма. йа̄ни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни дуккхака̄ран̣а̄ни бхаванти, айам̣ упа̄да̄начатукко самудайо самудайасаччам̣ на̄ма бхавати. пан̃чаккхандха̄ти саупа̄да̄на̄ пан̃чаккхандха̄ дуккхаваттхубха̄вато дуккхам̣. тесанти саупа̄да̄на̄нам̣ пан̃чаккхандха̄нам̣. дхаммам̣ десетӣти ‘‘а̄рамбхатха̄’’тиа̄дикам̣ дхаммам̣ венеййа̄нурӯпам̣ бхагава̄ десети. са̄ман̃н̃ена пуббе вуттампи аттхавасена висесам̣ дассетум̣ пуна ‘‘дуккхасса парин̃н̃а̄йа, самудайасса паха̄на̄йа̄’’ти вуттам̣.

30. а̄рамбхапат̣ипаккхабхӯтапама̄давасена пуримасаччадвайам̣ а̄чарийена ниддха̄ритам̣, амхехи ча н̃а̄там̣, ‘‘итарасаччадвайам̣ катхам̣ ниддха̄ритабба’’нти ваттаббатта̄ там̣ двайампи пама̄дамукхенева ниддха̄ритаббанти дассетум̣ ‘‘таттха йо тивидхо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу тан̣ха̄мӯлакаавиджджа̄мӯлакесу пама̄десу. тасса̄ти тивидхасса тан̣ха̄мӯлакасса пама̄дасса. сампат̣иведхена̄ти асса̄да̄дӣнам̣ париджа̄нанена. раккхан̣а̄ти аттачиттасса раккхан̣асан̇кха̄та̄. пат̣исам̣харан̣а̄ти ‘‘тасса̄’’ти имина̄ вуттасса пама̄дасса пат̣ипаккхабхӯтена аппама̄да̄нануйогена сам̣харан̣а̄ йа̄ кхепана̄ аттхи, айам̣ пама̄дасса пат̣ипаккхабхӯтена аппама̄да̄нуйогена паватта̄ кхепанасан̇кха̄та̄ бха̄вана̄ саматхо на̄ма̄ти пама̄дасса пат̣ипаккхамукхена пуна а̄ват̣т̣етва̄ саматхо ниддха̄ритоти.

‘‘со саматхо катхам̣ кена упа̄йена бхаватӣ’’ти пуччхитаббатта̄ татха̄ пуччхитва̄ упа̄йам̣ дассетум̣ ‘‘со катха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха катханти кена упа̄йена. ‘‘ка̄ментӣти ка̄ма̄, ка̄мӣйантӣти ва̄ ка̄ма̄’’ти вутта̄нам̣ двиннам̣ ка̄ма̄нам̣ пат̣ичча уппаджджама̄нам̣ асса̄дан̃ча, ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄’’тиа̄ди (ма. ни. 1.235) вачанато аппасса̄данӣйа̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ пат̣ичча уппаджджама̄нам̣ а̄дӣнаван̃ча. ка̄ма̄нанти ча камматтхе са̄мивачанам̣. тена вуттам̣ –‘‘ка̄ме пат̣ичча̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 30). ‘‘ка̄ма̄наметам̣ ниссаран̣ам̣, йадидам̣ неккхамма’’нти (итиву. 72) вачанато ниссаран̣анти идха пат̣хамаджджха̄нам̣ адхиппетам̣. вока̄ранти еттха ва-ка̄ро а̄гамо, о-ка̄рам̣ ла̄макабха̄вам̣. а̄нисам̣санти чатупа̄рисуддхисӣла̄дикам̣. йада̄ джа̄на̄ти, тада̄ тена упа̄йена саматхо бхаватӣти аттхо.

саматхо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катама̄ випассана̄’’ти пуччхитаббатта̄ випассанам̣ вибхаджитум̣ ‘‘таттха йа̄ вӣмам̣са̄’’тиа̄ди вуттам̣. атха ва̄ ка̄ма̄нам̣ асса̄да̄дайо йада̄ джа̄на̄ти, тада̄ саматхо бхаватӣти вутто, ‘‘тасмим̣ саматхе бхавама̄не сати катама̄ бхаватӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха йа̄ вӣмам̣са̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тасмим̣ саматхе бхавама̄не сати асса̄да̄дӣнам̣ йа̄ аничча̄дивӣмам̣са̄ упапариккха̄ пан̃н̃а̄ бхавати, айам̣ вӣмам̣са̄ упапариккха̄ пан̃н̃а̄ висесена пассанато випассана̄ на̄ма. атха ва̄ тивидхасса тан̣ха̄мӯлакасса пама̄дасса сампат̣иведхена раккхан̣а̄ пат̣исам̣харан̣а̄, айам̣ саматхоти а̄чарийена вутто, ‘‘катама̄ випассана̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха йа̄ вӣмам̣са̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тасмим̣ йатха̄вутте саматхе сати йатха̄вуттасса пама̄дасса аничча̄дивасена йа̄ вӣмам̣са̄ упапариккха̄ пан̃н̃а̄ уппанна̄, айам̣ вӣмам̣са̄ упапариккха̄ пан̃н̃а̄ висесена пассанато випассана̄ на̄ма. вӣмам̣са̄ва дуббала̄, упапариккха̄ балаватӣти висесо.

саматхо чева випассана̄ ча две дхамма̄ а̄чарийена ниддха̄рита̄, ‘‘име ниддха̄рита̄ две дхамма̄ ким̣ гаччхантӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘име две’’тиа̄ди вуттам̣. саматхо саматхабха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати, випассана̄ випассана̄бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. ‘‘имесу двӣсу дхаммесу бха̄вийама̄несу катаме йога̄вачарена пахӣйантӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘имесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. саматхе дхамме бха̄вийама̄не тан̣ха̄ йога̄вачарена пахӣйати, випассана̄йа бха̄вийама̄на̄йа авиджджа̄ йога̄вачарена пахӣйатӣти име две паха̄табба̄ дхамма̄ пахӣйанти тан̣ха̄ чева авиджджа̄ ча. ‘‘имесу двӣсу дхаммесу пахӣйама̄несу катаме дхамма̄ нируджджхантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ упа̄да̄на̄дайопи нируджджхантӣти сакалават̣т̣адуккханиродхам̣ дассенто ‘‘имесу двӣсу дхаммесу пахӣнесӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха тан̣ха̄йа саматхабха̄вана̄йа пахӣйама̄на̄йа, авиджджа̄йа випассана̄бха̄вана̄йа пахӣйама̄на̄йа имесу двӣсу дхаммесу двӣхи бха̄вана̄хи пахӣнесу ка̄мупа̄да̄на̄дӣни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни виккхамбханасамуччхедавасена нируджджханти, на бхан̇гаккхан̣авасена.

еттха̄ха – ‘‘тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’’ти вуттатта̄ ‘‘тан̣ха̄йа пахӣйама̄на̄йа упа̄да̄на̄ни нируджджхантӣ’’ти вачанам̣ йуттам̣ хоту, катхам̣ авиджджа̄йа пахӣйама̄на̄йа упа̄да̄на̄ни нируджджхантӣти? ‘‘тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’’ти па̄т̣хе авиджджа̄сахитатан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхоти аттхасамбхавато. йатха̄ хи тан̣ха̄сахита̄ва авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо, евам̣ авиджджа̄сахита̄ва тан̣ха̄ упа̄да̄на̄нам̣ паччайо хотӣти авиджджа̄сахитатан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхоти аттхо самбхаватӣти гахетаббо. виккхамбханасамуччхедавасена упа̄да̄наниродха̄ татхева бхаваниродхоти еса найо сесесупи. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхоти еттха̄пи тан̣ха̄сахитаавиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхотиа̄дико гахитоти дат̣т̣хаббо. итӣти евам̣ висабха̄гасабха̄гадхамма̄нам̣ а̄ват̣т̣анавасена ниддха̄рита̄ни ча пуримака̄ни две сачча̄ни ча, саматхо ча випассана̄ ча име две дхамма̄ магго ча маггасаччан̃ча, ват̣т̣аниродхо ват̣т̣аниродхасаччан̃ча нибба̄нанти чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄рита̄ни.

‘‘вӣрийапат̣ипаккхабхӯтасса пама̄да̄дидхаммасса васена ва̄ сабха̄габхӯтасса пама̄да̄дидхаммасса васена ва̄ а̄ват̣т̣етва̄ чатуннам̣ сачча̄нам̣ ниддха̄ритаббабха̄во амхехи кена саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена татха̄ ниддха̄ритаббабха̄вена бхагава̄ ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’тиа̄дига̄тха̄вачанам̣ а̄ха, тена ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’тиа̄дига̄тха̄вачанена татха̄ чатуннам̣ сачча̄нам̣ ниддха̄ритаббабха̄во тумхехи саддахитабботи вуттам̣ хоти.

‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’тиа̄дина̄ вода̄напаккхам̣йева никкхипитва̄ тассева вода̄напаккхасса висабха̄гадхаммасабха̄гадхаммавасенева а̄ват̣т̣етва̄ чатусаччаниддха̄ран̣ам̣ ка̄табба’’нти пуччхитаббатта̄ сам̣килесапаккхампи никкхипитва̄ тассева сам̣килесасса висабха̄гадхаммасабха̄гадхаммавасенапи а̄ват̣т̣етва̄ чатусаччаниддха̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘йатха̄пи мӯле’’тиа̄дига̄тха̄вачанама̄ха. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана –

‘‘евам̣ вода̄напаккхам̣ никкхипитва̄ тасса висабха̄гадхаммавасена, сабха̄гадхаммавасена ча а̄ват̣т̣анам̣ дассетва̄ ида̄ни сам̣килесапаккхам̣ никкхипитва̄ тасса висабха̄гадхаммавасена, сабха̄гадхаммавасена ча а̄ват̣т̣анам̣ дассетум̣ ‘йатха̄пи мӯле’ти га̄тхама̄ха̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 30) –

вуттам̣. га̄тха̄ттхопи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто. татха̄пи йатипота̄нам̣ аттха̄йа ат̣т̣хакатха̄нуса̄ренева катхайисса̄ма.

самӯхо руккхо мӯлати патит̣т̣ха̄ти етена авайавена бхӯмибха̄ге т̣хитена̄ти мӯлам̣, ким̣ там̣? бхӯмибха̄ге т̣хито мӯласан̇кха̄то руккха̄вайаво, тасмим̣ мӯле. наттхи упаддаво пхарасучхеда̄диантара̄йо асса мӯласса̄ти анупаддаво. дал̣хети упаддава̄бха̄вена сабха̄вато тхире сати. чхиндӣйатӣти чхинно, ко со? бхӯмийам̣ патит̣т̣хитамӯласахито руккха̄вайаво, на чхиндитва̄ гахито руккха̄вайаво. рухати вад̣д̣хатӣти руккхо. со ча бхӯмийам̣ патит̣т̣хитамӯласахито руккха̄вайаво руккхоти вутто йатха̄ ‘‘самуддо дит̣т̣хо’’ти. пунарева рӯхатӣти пуна ан̇куруппа̄данам̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̣ха̄нусайети аттабха̄васан̇кха̄тасса руккхасса мӯле. анӯхатети арахаттамагган̃а̄н̣ена анупаччхинне сати идам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ дуккхам̣ дуккхахету пунаппунам̣ аббоччхиннам̣ ниббаттати на нируджджхатийева̄ти га̄тха̄ттхо.

‘‘идха га̄тха̄йам̣ йо тан̣ха̄нусайо анӯхатабха̄вена дуккхасса ниббаттанасса мӯланти вутто, айам̣ тан̣ха̄нусайо катамасса̄ тан̣ха̄йа анусайо’’ти пуччхати, ‘‘тан̣ха̄йа ка̄матан̣ха̄дивасена бахувидхатта̄ бхаватан̣ха̄йа анусайо’’ти виссаджджети бхавасса̄датан̣ха̄бха̄вато. йо анусайо етасса бхаватан̣ха̄сан̇кха̄тасса дхаммасса паччайо хоти, айам̣ анусайо авиджджа̄нусайо хоти. ‘‘анусайо бахувидхо, касма̄ авиджджа̄нусайоти саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘авиджджа̄паччайа̄ хи бхаватан̣ха̄’’ти вуттам̣. авиджджа̄йа бхаватан̣ха̄йа паччайатта̄ авиджджа̄нусайо саддахитаббо. авиджджа̄йа хи бхавесу а̄дӣнавасса адассанавасена бхавасса̄датан̣ха̄ бхаватӣти. име две килеса̄тиа̄димхи хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄ретва̄ висабха̄гасабха̄гадхамма̄ват̣т̣анам̣ вин̃н̃а̄таббам̣, саматхавипассана̄ пана маггасампайутта̄ва гахетабба̄.

‘‘саббапа̄пасса̄’’тиа̄дикасса анусандхйаттхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 30) вутто. саббапа̄пасса̄ти каммапатхабха̄ваппатта̄паттасса ниравасесасса акусаласса. акаран̣анти сапарасанта̄несу ануппа̄данам̣. кусаласса̄ти каммапатхабха̄ваппатта̄паттасса тебхӯмакакусаласса чева локуттаракусаласса ча. упасампада̄ти санта̄не уппа̄данавасена сампада̄. сасса аттано читтанти сачиттам̣, сачиттасса парийода̄панам̣ вода̄нам̣ арахаттапхалуппаттийа̄ти сачиттапарийода̄панам̣. арахаттамаггуппа̄до пана ‘‘кусаласса упасампада̄’’ти падена гахито. етам̣ акаран̣а̄диттайадӣпанам̣ буддха̄нам̣ самма̄самбуддха̄нам̣ са̄санам̣ ова̄доти га̄тха̄ттхо.

га̄тха̄йам̣ йасса па̄пасса акаран̣ам̣ вуттам̣, там̣ па̄пам̣ дуччаритакаммапатхавасена вибхаджитум̣ ‘‘саббапа̄пам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. досасамут̣т̣ха̄нанти йебхуййавасена вуттам̣, лобхасамут̣т̣ха̄нампи бхавати. лобхасамут̣т̣ха̄нантипи йебхуййавасена вуттам̣, досасамут̣т̣ха̄нампи бхавати. мохасамут̣т̣ха̄нампи татхева вуттам̣. лобхасамут̣т̣ха̄надосасамут̣т̣ха̄нампи самбхаватӣти дат̣т̣хаббам̣. саббапа̄по дуччаритакаммапатхаппабхедена вибхатто, ‘‘еттакенева вибхаджитаббо, уда̄ху ан̃н̃ена вибхаджитаббо’’ти пуччхитаббатта̄ ан̃н̃ена акусаламӯлаагатигаманабхеденапи вибхаджитум̣ ‘‘йа̄ абхиджджха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘евам̣ дуччаритаакусалакаммапатхакаммавибха̄гена ‘саббапа̄па’нти еттха вуттапа̄пам̣ вибхаджитва̄ ида̄нисса акусаламӯлавасена агатигаманавибха̄гампи дассетум̣ ‘акусаламӯла’нтиа̄ди вутта’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 30) анусандхйаттхо вутто. мохавасена сабха̄вам̣ аджа̄нантасса бхайасамбхавато йам̣ бхайа̄ ча моха̄ ча агатим̣ гаччхати, идам̣ мохасамут̣т̣ха̄нанти вуттам̣.

саббапа̄по а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катамам̣ саббапа̄пасса акаран̣а’’нти пуччхитаббатта̄ таттха лобхо асубха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана –

‘‘етта̄вата̄ ‘саббапа̄пасса акаран̣а’нти еттха па̄пам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса акаран̣ам̣ дассенто ‘лобхо…пе… пан̃н̃а̄йа̄’ти тӣхи кусаламӯлехи тин̣н̣ам̣ акусаламӯла̄нам̣ паха̄навасена саббапа̄пасса акаран̣ам̣ ануппа̄данама̄ха̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 30) –

вуттам̣. субха̄дхимуттавасена паватто лобхо асубха̄йа асубхабха̄вана̄йа татха̄паваттена алобхена тадан̇гавиккхамбханаппаха̄нена пахӣйати, саттесу куджджханадуссанавасена паватто досо метта̄йа метта̄бха̄вана̄йа татха̄паваттена адосена ча тадан̇гавиккхамбханаппаха̄нена пахӣйати, саттесу чева сан̇кха̄ресу ча муйханавасена паватто мохо пан̃н̃а̄йа вича̄ран̣апан̃н̃а̄йа ча бха̄вана̄маггапан̃н̃а̄йа ча тадан̇гавиккхамбханасамуччхедаппаха̄нена пахӣйати.

‘‘йади тӣхи кусаламӯлехева акусаламӯла̄ни пахӣйанти, евам̣ сати упеккха̄карун̣а̄мудита̄ нираттхака̄ бхавеййу’’нти ваттаббатта̄ ‘‘татха̄ лобхо упеккха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. упеккха̄йа̄ти ‘‘саббе сатта̄ каммассака̄’’тиа̄дина̄ бха̄вита̄йа упеккха̄йа. мудита̄ аратим̣ вӯпасаметва̄ аратийа̄ мӯлабхӯтам̣ мохампи паджахатӣти манаси катва̄ ‘‘мохо мудита̄йа паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣ’’ти вуттам̣. ‘‘акусаламӯла̄нам̣ кусаламӯла̄дӣхи паха̄таббаттам̣ кена амхехи саддахитабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена татха̄ паха̄таббаттена бхагава̄ ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти вачанам̣ а̄ха, тена ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти вачанена татха̄ паха̄таббаттам̣ тумхехи саддахитаббанти вуттам̣ хоти.

31. ‘‘етта̄вата̄ ча саббапа̄по вибхатто, тасса акаран̣ан̃ча вибхаттам̣ сийа̄, евам̣ сати ат̣т̣хамиччхатта̄нам̣ акаран̣ам̣ анива̄ритам̣ сийа̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘саббапа̄пам̣ на̄ма ат̣т̣ха миччхатта̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. миччха̄сатӣти аничча̄дӣсу ‘‘ничча’’нти ануссаран̣ачинтана̄дивасена паваттаакусалаппаватти.

саббапа̄пасса акаран̣ам̣ бахудха̄ а̄чарийена вибхаттам̣, амхехи ча вин̃н̃а̄там̣, ‘‘катхам̣ кусаласса сампада̄ вибхаджитабба̄ вин̃н̃а̄табба̄’’ти ваттаббатта̄ кусаласса сампадам̣ вибхаджитва̄ дассенто ‘‘ат̣т̣хасу миччхаттесу пахӣнесӯ’’тиа̄дима̄ха. ат̣т̣ха самматта̄нӣти самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхӣти ат̣т̣хасамматта̄ни висабха̄гапариваттанадхаммавасена сампаджджанти. атӣтасса̄ти атӣтена самма̄самбуддхена деситасса. випассино хи бхагавато айам̣ па̄тимоккхуддесага̄тха̄. читте парийода̄питети читтапат̣ибаддха̄ пан̃чаккхандха̄пи парийода̄пита̄ бхаванти. ‘‘читтапарийода̄питена пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ парийода̄питабха̄во катхам̣ амхехи саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘еван̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ вуттаппака̄рена бхагава̄ йам̣ ‘‘четовисуддхаттхам̣ бхиккхаве татха̄гате брахмачарийам̣ вуссатӣ’’ти вачанам̣ а̄ха, тена ‘‘чето…пе… вуссатӣ’’ти вачанена тумхехи саддахитабботи вуттам̣ хоти. ‘‘парийода̄пана̄ кативидха̄ бхавантӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘дувидха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саматхавипассана̄йа нӣваран̣аппаха̄нан̃ча арийамаггабха̄вана̄йа анусайасамуггха̄то ча̄ти парийода̄панасса дувидхатта̄ пан̃чаккхандха̄ парийода̄пита̄ бхавантӣти аттхо. пахӣнанӣваран̣а̄нусайа̄ хи пуггала̄ паса̄данӣйаван̣н̣а̄ хонти.

‘‘парийода̄панасса киттика̄ бхӯмийо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘две парийода̄панабхӯмийо’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’нтиа̄дига̄тха̄йа деситесу дхаммесу катамам̣ дуккхасаччам̣, катамам̣ самудайасаччам̣, катамам̣ маггасаччам̣, катамам̣ ниродхасачча’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха йам̣ пат̣иведхена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти га̄тха̄йа деситесу дхаммесу йам̣ кхандхапан̃чакам̣ пат̣иведхена парин̃н̃а̄бхисамайена парийода̄пети, идам̣ кхандхапан̃чакам̣ дуккхам̣ дуккхасаччам̣ бхаве. йато тан̣ха̄сам̣килесато кхандхапан̃чакам̣ парийода̄пети, айам̣ тан̣ха̄сам̣килесо самудайо самудайасаччам̣. йена арийамагган̇гена парийода̄пети, айам̣ арийамагго маггасаччам̣. йам̣ асан̇кхатадха̄тум̣ адхигатена пуггалена парийода̄питам̣, айам̣ асан̇кхатадха̄тудхаммо ниродхо ниродхасаччам̣ бхаве. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни га̄тха̄йа деситадхамма̄нам̣ сабха̄гависабха̄гадхамма̄ват̣т̣анавасена ниддха̄рита̄ни. ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄дикасса аттхо хет̣т̣ха̄ вуттанайена ведитаббо.

‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нтиа̄дига̄тха̄йа десита̄нам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄гависабха̄гадхамма̄ват̣т̣анавасена чатта̄ри сачча̄ни а̄чарийена ниддха̄рита̄ни, амхехи ча вин̃н̃а̄та̄ни.

‘‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣, чхаттам̣ махантам̣ йатха вассака̄ле;

еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ’ти –

га̄тха̄йа десита̄нам̣ дхамма̄нам̣ висабха̄гасабха̄гадхамма̄нам̣ а̄ват̣т̣анавасена катхам̣ чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄рита̄нӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘дхаммо хаве’’тиа̄дима̄ха. та̄йа га̄тха̄йа десите дхамме вибхаджитва̄ дассенто ‘‘дхаммо на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха дхаммо на̄ма̄ти пун̃н̃адхаммо на̄ма. индрийасам̣вароти маначчхат̣т̣хиндрийасам̣варасӣла̄дико саббо сам̣варо. тена вуттам̣ –‘‘индрийасам̣варасӣсена четтха саббампи сӣлам̣ гахитанти дат̣т̣хабба’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 31). чатта̄ро апа̄йа̄ дуккат̣акаммака̄рӣнам̣ гатибхӯтатта̄ дуггати. сабба̄ упапаттийо пана дуккхадуккхасан̇кха̄радуккхавипарин̣а̄мадуккхасаман̇гӣнам̣ гатибхӯтатта̄ дуггати на̄ма.

‘‘тасмим̣ дувидхе дхамме индрийасам̣варадхаммо каттха т̣хито, катхам̣ сучин̣н̣о, куто раккхатӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха йа̄ сам̣варасӣле’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тасмим̣ дувидхе дхамме. сам̣варасӣле т̣хита̄ йа̄ акхан̣д̣ака̄рита̄ хоти, айам̣ акхан̣д̣авасена ка̄таббо сам̣варасӣле т̣хито сут̣т̣ху а̄чин̣н̣апаричин̣н̣о пун̃н̃адхаммо чатӯхи апа̄йехи аттано а̄дха̄рам̣ атта̄нам̣ раккхантам̣ пуггалам̣ екантикабха̄вена раккхати, анекантикабха̄вена пана раккхитаматто пун̃н̃адхаммопи раккхатӣти аттхо гахетаббо. апа̄йехӣти ча падха̄навасена вуттам̣, рога̄диантара̄йатопи раккхати. рога̄диантара̄йо ва̄ айато апагататта̄ апа̄йантогадхоти дат̣т̣хаббо.

‘‘татха̄ раккхатӣти кена амхехи саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘евам̣ бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ вуттаппака̄рена лаккхан̣апака̄радассанам̣ бхагава̄ ‘‘двема̄, бхиккхаве, сӣлавато гатийо дева̄ ча манусса̄ ча̄’’ти йам̣ вачанам̣ а̄ха, тена ‘‘двема̄…пе… манусса̄ ча̄’’ти вачанена тумхехи саддахитабботи вуттам̣ хоти. ‘‘сам̣варасӣле т̣хитасса акхан̣д̣ака̄таббасса сучин̣н̣асса пун̃н̃адхаммасса апа̄йехи раккхан̣е екантикабха̄во кена суттена дӣпетаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘еван̃ча на̄л̣анда̄йа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха еван̃ча̄ти имина̄ ида̄ни вуччама̄нена пака̄ренапи вуттаппака̄ро аттхо ведитаббо. на̄л̣анда̄йанти на̄л̣андана̄маке нигаме нисинно асибандхакана̄масса путто га̄ман̣и га̄маджет̣т̣хако бхагавантам̣ етам̣ вуччама̄нам̣ ‘‘бра̄хман̣а̄, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

бра̄хман̣а̄ти ба̄хирака̄ бра̄хман̣а̄. бхантети бхагавантам̣ га̄ман̣и а̄лапати. паччха̄бхӯмака̄ти паччхимадиса̄йа нисиннака̄. уййа̄пентӣти мануссалокато уддхам̣ девалокам̣ йа̄пенти па̄пенти.

идхасса̄ти идхалоке асса бхавеййа. пурисо па̄н̣а̄типа̄тӣ…пе… миччха̄дит̣т̣хико асса бхавеййа̄ти йоджана̄. сесам̣ па̄л̣ито чева вутта̄нуса̄рена ча н̃еййам̣.

32. ‘‘висабха̄гадхаммасабха̄гадхамма̄ват̣т̣анавасена чатуннам̣ сачча̄нам̣ ниддха̄ритабха̄во кена амхехи саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха маха̄качча̄но екамхи падат̣т̣ха̄не’’ти вуттам̣.

‘‘етта̄вата̄ ча а̄ват̣т̣о ха̄ро парипун̣н̣о, ан̃н̃о нийутто наттхӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘нийутто а̄ват̣т̣о ха̄ро’’ти вуттам̣. йассам̣ йассам̣ па̄л̣ийам̣ йо йо а̄ват̣т̣о ха̄ро йатха̄ла̄бхавасена йоджито, тассам̣ тассам̣ па̄л̣ийам̣ со со а̄ват̣т̣о ха̄ро татха̄ ниддха̄ретва̄ йутто йоджитоти аттхо дат̣т̣хаббо.

ити а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄

вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄ренева гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.