1. сан̇гахава̄рааттхавибха̄вана̄
таттха йасса сиккхаттайасан̇гахасса наван̇гасса саттхуса̄санаварасса аттхасам̣ван̣н̣анам̣ йам̣ неттиппакаран̣ам̣ ка̄тука̄мо, тасса неттиппакаран̣асса ниссайам̣ висайабхӯтам̣ сам̣ван̣н̣етаббасахитам̣, сам̣ван̣н̣етаббам̣ ева ва̄ салокапа̄лена тилокена сада̄ пӯджетаббасса чева намасситаббасса ча наруттамасса саттхуно са̄санаварам̣ видӯхева н̃а̄таббам̣. етам̣ са̄санаварам̣ та̄ва дассенто там̣джанакена, там̣виджа̄накавидӯхи ча нийаметум̣, ратанаттайагун̣апаридӣпанан̃ча ка̄тум̣ –
‘‘йам̣ локо пӯджайате, салокапа̄ло сада̄ намассати ча;
тассета са̄санаварам̣, видӯхи н̃еййам̣ нараварасса̄’’ти. – пат̣хамага̄тхама̄ха;
има̄йа хи пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘етам̣ са̄санаварам̣ н̃еййа’’нти еттакамева екантато каран̣ависесабха̄вена адхиппетам̣. етенева висесакаран̣ена еканта̄дхиппетанеттивисайаса̄санаварасса дасситатта̄. еканта̄дхиппетаса̄санаварамева неттисам̣ван̣н̣ана̄йа сам̣ван̣н̣етаббатта̄ висайам̣ тенева ваккхати ат̣т̣хакатха̄чарийо –
‘‘етам̣ ида̄ни амхехи вибхаджитаббаха̄ранайапат̣т̣ха̄навича̄ран̣ависайабхӯтам̣ са̄санам̣ а̄дикалйа̄н̣ата̄дигун̣асампаттийа̄ варам̣ аггам̣ уттамам̣ нипун̣ан̃а̄н̣агочарата̄йа пан̣д̣итаведанӣйамева̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄) ча,
‘‘етам̣ тивидхампи ‘са̄санавара’нти падена сан̇ган̣хитва̄ таттха йам̣ пат̣хамам̣, там̣ итаресам̣ адхигамӯпа̄йоти саббаса̄санамӯлабхӯтам̣, аттано пакаран̣асса ча висайабхӯтам̣ парийаттиса̄санамева̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄) ча,
‘‘ида̄ни йам̣ вуттам̣ ‘са̄санаварам̣ видӯхи н̃еййа’нти, таттха неттисам̣ван̣н̣ана̄йа висайабхӯтам̣ парийаттидхаммамева пака̄рантарена нийаметва̄ дассету’’нти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄) ча.
таттха парийаттиса̄санасса̄пи мӯлам̣ хотӣти вуттам̣ ‘‘саббаса̄санамӯлабхӯта’’нти. етена каммаса̄дханенапи адхиппетаттхе сиддхе на̄на̄видхаса̄дхакавачанам̣ на̄на̄ва̄да̄нам̣ анока̄сакаран̣аттха̄йа катам̣. сва̄ккха̄тата̄дидхаммагун̣а̄ пана са̄санасса висесадесаканараварасаддена ва̄ паридӣпакаттхабха̄вена ва̄ дӣпита̄ авина̄бха̄вато. са̄санаварасса пана джанакасамбандхипеккхатта̄ ‘‘нараварасса̄’’ти вуттам̣. тена ча аггапуггало са̄санавараджанако ва̄чакаттхасамбандхибха̄вена вутто. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣амаха̄карун̣а̄саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дигун̣ависеса̄ пана джанакасамбандхибхӯтасса нарасса висесакенаварасаддена ва̄ паридӣпакаттхабха̄вена ва̄ дӣпито.
ким̣ ну со са̄санавараджанако нараваро параматтхова, уда̄ху пӯджанӣйо чева намассанӣйо ча̄ти вуттам̣ ‘‘йам̣ локо…пе… намассати ча̄’’ти, тена са̄санавараджанако нараваро параматтхова на хоти, атха кхо салокапа̄лена локена сада̄ саббака̄лесу пӯджанӣйо чева намассанӣйо ча̄ти висесито тхомитоти.
еттха ча пӯджананамассаначетана̄ва̄чакена ва̄ пӯджананамассанасаддена пхалӯпача̄раттхо пун̃н̃амахаттасан̇кха̄то пӯджанӣйабха̄во чева а̄саваккхайан̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄насаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дигун̣асан̇кха̄то намассанӣйабха̄во ча дӣпакаттхабха̄вена париггахетва̄ дӣпито. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄чарийо ‘‘бхагавато садевакасса локасса пӯджанӣйаванданӣйабха̄во, аггапуггалабха̄во ча вуччама̄но гун̣ависит̣т̣хатам̣ дӣпетӣ’’тиа̄ди (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄).
та̄дисасса нараварасса та̄дисам̣ са̄санаварам̣ ким̣ йена кеначи вин̃н̃еййанти вуттам̣ ‘‘видӯхӣ’’ти. тена типит̣акадхара̄ арийабхӯта̄ пан̣д̣ита̄ ва̄чакаттхабха̄вена гахита̄, суппат̣ипанната̄дисан̇гхагун̣а̄ пана вандадха̄тувачанена ва̄ дӣпакаттхабха̄вена ва̄ дӣпита̄ти. евам̣ париггахетва̄ дӣпите ратанаттайагун̣е сандха̄йа ‘‘евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа са̄тисайам̣ ратанаттайагун̣апаридӣпанам̣ катва̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄) ваккхати, на га̄тха̄йа ниравасесаттхе. таттха еванти евам̣ са̄санаварадассанабхӯта̄йа пат̣хамага̄тха̄йа̄ти аттхова дат̣т̣хаббо. апаре пана̄чарийа̄ ‘‘има̄йа пат̣хамага̄тха̄йа екантато адхиппета̄на̄дхиппетавачана̄ни чева ва̄чакаттхадӣпакаттхависеса̄ни ча сут̣т̣ху авича̄ретва̄ ‘евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа са̄тисайам̣ ратанаттайагун̣апаридӣпанам̣ катва̄’ти вачаначчха̄йам̣ нисса̄йа са̄тисайам̣ ратанаттайагун̣апаридӣпанам̣ ка̄тум̣ ‘йам̣ локотйа̄дима̄ха̄’ти ча са̄тисайаратанаттайагун̣е дассенто ‘йам̣ локотйа̄дима̄ха̄’ти’’ ча ваданти. тесам̣ ва̄до амха̄кам̣ наккхамати. ка̄ран̣ам̣ пана майа̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена н̃а̄таббанти айам̣ пада̄нуккама̄нурӯпа̄нусандхйаттхо.
атха ва̄ екам̣ самайам̣ джамбуванасан̣д̣е нисӣдитва̄ сисса̄нам̣ хитам̣ чинтенто, аттано абхинӣха̄расампаттим̣ пассанто, самма̄самбуддхена пасам̣сито, маха̄качча̄йано саттха̄ра̄ анумодитам̣ са̄сана̄йаттам̣ наван̇гассаттхаван̣н̣анам̣ сол̣асаха̄ра̄дианекаттхавидхам̣ неттиппакаран̣ам̣ а̄рабханто, ‘‘йам̣ локо’’тйа̄дима̄ха. йади евам̣ йатха̄вуттаппака̄рам̣ неттиппакаран̣абхӯтам̣ сол̣асаха̄ра̄тйа̄дикам̣ а̄рабхитаббам̣, там̣ ана̄рабхитва̄ касма̄ неттиппакаран̣ато бахибхӯтам̣ ‘‘йам̣ локо’’тйа̄дикам̣ а̄рабхитаббам̣, сеййатха̄пи амбам̣ пут̣т̣хо лабуджам̣ бйа̄кареййа, лабуджам̣ пут̣т̣хо амбам̣ бйа̄кареййа, евамева неттиппакаран̣ама̄рабханто ан̃н̃ам̣ а̄рабхатӣти? татха̄пи йасса йатха̄вуттасса са̄санаварасса аттхасам̣ван̣н̣анам̣ йам̣ неттиппакаран̣ам̣ ка̄тука̄мо йасса неттиппакаран̣асса висайабхӯтам̣ сам̣ван̣н̣етаббасахитам̣, сам̣ван̣н̣етаббам̣ ева ва̄ там̣ са̄санаварам̣ та̄ва дассенто там̣джанакена, там̣виджа̄накавидӯхи ча нийаметум̣, ратанаттайагун̣апаридӣпанан̃ча ка̄тум̣ ‘‘йам̣ локо’’тйа̄дима̄ха. айам̣ лӣнантарачодана̄сахито анусандхйаттхо.
‘‘йам̣ локо пӯджайате, салокапа̄ло сада̄ намассати ча;
тассета са̄санаварам̣, видӯхи н̃еййам̣ нараварасса̄’’ти. –
ниггахиталопам̣ катва̄ рачита̄ га̄тха̄ арийа̄са̄ман̃н̃алаккхан̣ена сампанна̄. катхам̣? пуббад̣д̣хе тим̣са матта̄, апарад̣д̣хе саттавӣса матта̄. сампин̣д̣ита̄ саттапан̃н̃а̄са матта̄ва бхаванти. аккхара̄нам̣ пана имиссам̣ га̄тха̄йам̣ саттатим̣са. тесу гаруккхара̄ вӣсати, лахуккхара̄ саттараса бхаванти. ‘‘тассетам̣ са̄санавара’’нти пана са̄нуна̄сикам̣ вируджджхати.
таттха ниддесаттхо ат̣т̣хакатха̄нуса̄рена виджа̄нитаббо. салокапа̄ло саббо сатталоко саккаччам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дианекагун̣а̄нуссаран̣ена ва̄ пӯджетаббапӯджанена ва̄ пат̣ипаттипӯджанена ва̄ сада̄ саббака̄лесу саккаччам̣ йам̣ нараварам̣ пӯджайате чева намассати ча, тасса пӯджетаббасса чева намасситаббасса ча саттхуно нараварасса тилокаггасса майа̄ сам̣ван̣н̣етаббасахитам̣, сам̣ван̣н̣етаббам̣ ева ва̄ видӯхева н̃еййам̣ н̃а̄таббам̣. нипун̣ан̃а̄н̣агочарам̣ етам̣ майа̄ буддхийам̣ т̣хапитам̣ са̄санаварам̣ майа̄ а̄рабхитаббасса неттиппакаран̣асса висайанти пат̣хамам̣ джа̄нитаббам̣ дассетва̄ тасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄бхӯтам̣ неттиппакаран̣ам̣ ахам̣ а̄рабхисса̄ми, там̣ тумхе са̄дхаво сун̣а̄тха манаси каротха̄ти самуда̄йайоджана̄, авайавайоджана̄пи ка̄табба̄.
катхам̣? ‘‘салокапа̄ло локо’’ти висесанависеситаббабха̄вена йоджана̄. локапа̄ло ваджджетва̄ авасесо локо ча на хоти, атха кхо локапа̄ласахито локоти висесети. ‘‘локо пӯджайате чева намассати ча̄’’ти каттука̄ракаа̄кхйа̄такирийа̄бха̄вена йоджана̄ ‘‘йо кароти, са катта̄’’ти вуттатта̄. йо локо ка̄рако, со катта̄ хоту. йо локо пӯджайате чева намассати ча, катхам̣ со катта̄ти? ‘‘йо кароти, са катта̄’’ти суттасса ‘‘йо кароти кирийам̣ ниппха̄дети, со кирийа̄ниппха̄дако катта̄’’ти аттхасамбхавато сайанабхун̃джана̄дисаббакирийа̄ниппха̄дако катта̄йева хоти. айан̃ча локо пӯджананамассанакирийа̄ниппха̄дакойева̄ти. катхам̣ айам̣ локо кирийа̄ниппха̄дакоти? ‘‘локо’’ти саттапан̃н̃аттийа̄ параматтхато авиджджама̄на̄йапи пан̃н̃а̄петаббо санта̄не паваттама̄но хадайаваттхуниссито читтуппа̄до гахетаббо, со йатха̄рахам̣ хета̄дхипатисахаджа̄та̄дипаччайена паччайо ниппха̄дако бхаве. евам̣ локасса каттука̄ракабха̄во виджа̄нитабботи паччайапаччайуппаннабха̄вена йоджана̄. еса найо тӣсу пит̣акесупи еварӯпесу т̣ха̄несу.
‘‘йам̣ нараварам̣ пӯджайате чева намассати ча̄’’ти каммака̄ракаа̄кхйа̄такирийа̄бха̄вена йоджана̄ ‘‘йам̣ кароти, там̣ камма’’нти вуттатта̄. йам̣ ка̄таббам̣, там̣ каммам̣ хоту. йам̣ пӯджайати чева намассати ча, катхам̣ там̣ камманти? ‘‘йам̣ кароти, там̣ камма’’нти суттасса ‘‘йам̣ кароти кирийа̄йа самбаджджхати, кирийа̄йа самбаджджхитаббам̣ камма’’нти аттхасамбхавато каран̣ава̄чакавачанӣйа̄дисаббакирийа̄йа самбаджджхитаббам̣ каммам̣ хотвева. айан̃ча нараваро пӯджананамассанакирийа̄йа ва̄чакавачанӣйабха̄вена самбаджджхитаббойева̄ти. катхам̣ айам̣ нараваро вачанӣйоти? пӯджананамассаначетана̄йа а̄рамман̣акаран̣авасена нараваро вачанӣйо, четана̄ ва̄чака̄, евам̣ ва̄чакавачитаббабха̄во хотвева. ‘‘йам̣ наравара’’нти пан̃н̃аттийа̄ параматтхато авиджджама̄на̄йапи пан̃н̃а̄петаббо санта̄навасена паваттама̄но локийалокуттарагун̣асахито кхандхапан̃чако вутто, со а̄рамман̣апаччайена паччайо, четана̄ паччайуппанна̄ти паччайапаччайуппаннабха̄вена йоджана̄. еса найо тӣсу пит̣акесу еварӯпесу т̣ха̄несу.
‘‘тасса нараварасса̄’’ти висесанависеситаббабха̄вена йоджана̄. нараваро на̄ма нимантитабба̄дико на хоти, атха кхо пӯджетаббо намасситаббо ева̄ти висесети. тасса пӯджетаббасса чева намасситаббасса ча нараварасса са̄санаваранти джан̃н̃аджанакабха̄вена йоджана̄. са̄санаварам̣ на̄ма паччекабуддхаса̄вакабуддхара̄джара̄джа̄дӣнам̣ са̄санаварам̣ на хоти, пӯджетаббасса чева намасситаббасса ча нараварасса тилокассева са̄санаваранти нийамети.
‘‘видӯхи н̃еййа’’нти каттука̄ракакитакирийа̄бха̄вена йоджана̄. каттубха̄во хет̣т̣ха̄ вуттова. ‘‘видӯхӣ’’ти саттапан̃н̃аттийа̄ параматтхато авиджджама̄на̄йапи пан̃н̃а̄петаббо санта̄не паваттама̄но са̄санаваре саммохадхам̣сакан̃а̄н̣асахито хадайаваттхуниссито читтуппа̄до вутто, со йатха̄рахам̣ хета̄дхипатисахаджа̄та̄дипаччайена паччайо ниппха̄дако бхаве. н̃а̄-итидха̄туйа̄ аттхабхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣ паччайуппаннам̣ ниппха̄деййам̣ бхаве, евам̣ паччайапаччайуппаннабха̄вена йоджана̄.
‘‘н̃еййам̣ са̄санавара’’нти висесанависесйабха̄вена йоджана̄. са̄санаварам̣ на̄ма на йена кеначи н̃еййам̣, атха кхо видӯхева сан̣хасукхуман̃а̄н̣ена н̃еййам̣ са̄санаваранти висесети.
‘‘етам̣ са̄санавара’’нти висесанависесйабха̄вена йоджана̄. са̄санаварам̣ на̄ма майа̄ буддхийам̣ ат̣т̣хапитам̣ аппаваттетаббам̣ хоти, майа̄ ида̄ни неттиппакаран̣асса висайабха̄вена буддхийам̣ випариваттама̄нам̣ т̣хапетаббам̣ паваттетаббам̣ са̄санаваранти висесети. етам̣ са̄санаварам̣ неттиппакаран̣асса висайанти йоджана̄ ка̄табба̄. тена̄ха ‘‘етам̣ ида̄ни амхехи вибхаджитаббаха̄ранайапат̣т̣ха̄навича̄ран̣ависайабхӯтам̣ са̄сана’’нти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄). иччевам̣ неттийа̄ пат̣хамага̄тха̄йа сан̇кхепена йоджанаттхо саматто.
таттха йанти анийаманараварасса саттхуно ва̄чакам̣ пайогавантасаббана̄мам̣. анийамо ча пӯджананамассанакирийа̄йа анийамитатта̄ вутто, на нараварато ан̃н̃асаттасса самбхаватоти. еса найо сеса̄нийатесупи тӣсу пит̣акесу. локийанти еттха пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄ни, таббипа̄ко ча̄ти локо.еттха саттаника̄йе пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄ни локийанти паваттанти, таббипа̄ко ча локийати паваттати, ити саттаника̄йасса пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄нам̣, таббипа̄касса ча паваттанасса а̄дха̄рабха̄вато ‘‘еттха̄’’типадена ниддит̣т̣хо саттаника̄йо локона̄ма. пӯджайатети виггахавирахитам̣ а̄кхйа̄тападам̣, саккаччам̣ пӯджанам̣ кароти.
локам̣ па̄лентӣти локапа̄ла̄, пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄нан̃чева таббипа̄касса ча паваттана̄дха̄ратта̄ лока̄ ча. ке те? чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но, индайамаварун̣акувера̄ ва̄, кхаттийачатумаха̄ра̄джасаккасуйа̄масантуситасуниммитапараниммитавасаваттимаха̄брахма̄дайо ва̄. па̄ланан̃четтха иссарийа̄дхипаччена там̣там̣сатталокасса ан̃н̃аман̃н̃авихесананива̄ран̣а̄диа̄н̣а̄паватта̄панайасапарива̄рат̣т̣ха̄нантара̄диниййа̄дана̄, саха локапа̄лехи йо ваттатӣти салокапа̄ло. атха ва̄ йе хироттаппа̄ локам̣ па̄ленти, ити па̄ланато те хироттаппа̄ локапа̄ла̄. тена̄ха бхагава̄ ‘‘двеме, бхиккхаве, сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄лентӣ’’ти (а. ни. 2.9; итиву. 42). локапа̄лехи хироттаппехи саманна̄гато локо салокапа̄ло на̄ма. хироттаппасампанно хи саппурисо локо саккаччам̣ сада̄ саббака̄лесу пӯджайати чева намассати ча па̄пахириджигуччханато, дхаммаччхандавантата̄йа ча.
ан̃н̃е пана пӯджента̄ намассанта̄пи када̄чийева пӯдженти намассанти, на саббада̄ти. сада̄ти пӯджананамассанака̄лава̄чакавиггахавирахитам̣ викаппана̄мам̣, саббана̄мам̣ ва̄. намассатӣти виггахавирахитам̣ а̄кхйа̄тападам̣, саккаччам̣ намассанам̣ кароти. тассета̄ти еттха тасса̄ти нийамава̄чакам̣ пайогавантасаббана̄мам̣ виггахавирахитамева. нийамо ча пӯджананамассанакирийа̄йа висесито. тасма̄ тасса пӯджананамассанакирийа̄йа нийамитаббасса пӯджетаббасса намасситаббасса нараварасса̄ти аттхо йуттова. сесанийамесу ан̃н̃есупи есева найо. етанти а̄чарийена вибхаджитаббаха̄ранайапат̣т̣ха̄навича̄ран̣ависайабхӯтасса са̄санаварапара̄масанам̣ пайогавантасаббана̄мам̣ виггахавирахитам̣.
са̄сати етена̄ти са̄санам̣, етена нававидхасуттантена, нававидхасуттантасахитена ва̄ варена саббена саматтхе венеййе дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи тивидхайа̄намукхена йатха̄рахам̣ сатте са̄сати ануса̄сати винети. ити са̄сана̄нуса̄санакирийа̄нуса̄рена венеййасатта̄нам̣ джа̄нанапат̣ипаджджана̄дхигамасса ка̄ран̣акаран̣атта̄ ‘‘етена̄’’ти падена ниддит̣т̣хам̣ нававидхасуттантам̣, нававидхасуттантасахитам̣ ва̄ варам̣ саббам̣ са̄санам̣ на̄ма. нававидхасуттантадесана̄йа хи венеййа̄нам̣ джа̄нанам̣ пуримаджа̄нанена паччхимаджа̄нанам̣, джа̄нанена пат̣ипаджджанена паччхимапат̣ипаджджанена адхигамо, пурима̄дхигамена паччхима̄дхигамо хоти. тена вуттам̣ ‘‘саддха̄ сӣлам̣ сутам̣ ча̄го пан̃н̃а̄ саддха̄йа сӣласса сутасса ча̄гасса пан̃н̃а̄йа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.423) ча ‘‘пат̣хамасса джха̄насса парикаммам̣ пат̣хамасса джха̄насса’’тйа̄ди (пат̣т̣ха̄. 1.1.423) ча. са̄садха̄туйа̄ десана̄саддо ча там̣джанако десана̄н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄до ча мукхйаттхо, там̣упаниссайапаччайа̄ венеййа̄нам̣ аттхаджа̄нанапат̣ипаджджанаадхигамана̄ди ка̄ран̣ӯпача̄раттхо, ‘‘етена̄’’ти падена вутта̄йа са̄санабхӯта̄йа на̄мапан̃н̃аттийа̄ каран̣асаттисан̇кха̄та̄ упаниссайапаччайасатти пхалӯпача̄раттхо. ити-саддопи тамева на̄мапан̃н̃аттийа̄ упаниссайапаччайасаттим̣ хетубха̄вена пара̄масати, тасса̄ саттийа̄ а̄дха̄рабхӯта̄ на̄мапан̃н̃атти йу-паччайаттхо. есева найо тӣсу пит̣акесу еварӯпесу т̣ха̄несу.
екантаниййа̄нат̣т̣хена, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣агун̣ата̄йа ча уттамат̣т̣хена варам̣ уттамам̣, парийаттиса̄санамхи пхаланиййа̄данато, магганиййа̄нахетубха̄вато ча ниййа̄нат̣т̣хена, са̄вака̄дӣхи аджанийатта̄ аса̄дха̄ран̣ат̣т̣хена ча уттамат̣т̣хена варам̣, варитаббанти ва̄ варам̣. йатха̄вуттасса са̄санасса пан̣д̣итехи абхипаттхитасамиддхихетута̄йа варитаббатта̄ паттхетаббатта̄ са̄санаварам̣ на̄ма, йатха̄вуттат̣т̣хена ва̄ са̄санан̃ча там̣ варан̃ча̄ти са̄санаварам̣. ча-саддена саттибхедам̣, там̣-саддена аттха̄бхедам̣ дессети.
видантӣти видӯ. йе пан̣д̣ита̄ йатха̄сабха̄вато каммакаммапхала̄ни, кусала̄дибхеде ча дхамме виданти, ити виданато те пан̣д̣ита̄ видӯ на̄ма, техи. н̃а̄таббанти н̃еййам̣. н̃а̄-дха̄туйа̄ ниппарийа̄йато а̄рамман̣икам̣ н̃а̄н̣ам̣ вуттам̣, т̣ха̄нӯпача̄рато са̄санаварасса а̄рамман̣апаччайабха̄во дассито, ити-саддена а̄рамман̣апаччайабха̄во пара̄масито. тасса ити-саддена пара̄маситаббасса а̄рамман̣апаччайабха̄васса а̄дха̄рам̣ са̄санаварам̣ н̣йа-паччайаттхоти дат̣т̣хаббам̣. н̃а̄н̣ам̣ арахатӣти ва̄ н̃еййам̣, видӯнам̣ н̃а̄н̣ам̣ джа̄нанам̣ а̄рамман̣абха̄вена арахатӣти аттхо. имасмим̣ найе таддхитападам̣ дат̣т̣хаббам̣.
нарати нетӣти наро. йо пурисо атта̄нам̣ иттхӣнам̣ уччат̣т̣ха̄нам̣ нарати нети, ити наранато найанато со пурисо наро на̄ма. со хи путтабхӯтопи ма̄туйа̄ питут̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, канит̣т̣хабха̄тубхӯтопи джет̣т̣хабхагинӣнам̣ питут̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. атха ва̄ наритаббо нетабботи наро. со хи джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аттано сабха̄вена атта̄нам̣ дха̄ретум̣ саматтхо на хоти, та̄ва парехи нетаббо, на татха̄ ан̃н̃о тираччха̄на̄дикоти. еттха пана саттхувисайата̄йа нарати венеййасаттети нароти аттхо адхиппето. саттха̄ хи сатте апа̄йа̄дито сугатим̣ ва̄ маггапхаланибба̄нам̣ ва̄ нетӣти. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дианекагун̣асаманна̄гататта̄ варо уттамо, варитаббо паттхетабботи ва̄ варо, тилокагго. пакатийа̄ уччат̣т̣ха̄нат̣т̣хо наро гун̣уттамена саманна̄гато варо, наро ча со варо ча̄ти нараваро. ча-та-садда̄нам̣ аттхабхедо вуттова, висесанапарападасама̄сойам̣. йена вуттам̣ ‘‘аггапуггаласса̄ти аттхо’’ти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄). ан̃н̃е пана ‘‘нара̄нам̣, наресу ва̄ вароти нараваро’’ти ваданти, там̣ вачанам̣ ‘‘аггапуггаласса̄ти аттхо’’ти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄) ат̣т̣хакатха̄вачанена вируджджхати ман̃н̃е. тасса нараварасса̄ти. иччевам̣ неттиппакаран̣асса а̄дига̄тха̄йа сама̄сена ча вачанаттхо саматто.
сарӯпаттхо йоджанаттхавачанаттха̄нуса̄рена виджа̄нитаббо. татха̄пи висум̣ сут̣т̣ху джа̄нанаттха̄йа пуна ваттаббо. ‘‘йа’’нти падасса анан̃н̃аса̄дха̄ран̣асаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дианекагун̣асампанно салокапа̄лена локена пӯджетаббо чева намасситаббо ча са̄санаварадесако тилокагго сарӯпаттхо. ‘‘локо’’ти падасса йатха̄вутталокапа̄ласахито саддха̄ча̄га̄дисампанно саббасатталоко сарӯпаттхо. локасаддо екавачанайуттопи джа̄тисаддатта̄ ниравасесато сатте сан̇ган̣ха̄ти йатха̄ ‘‘маха̄джано’’ти. ка̄ман̃четтха локасаддо ‘‘локавидӯ’’тйа̄дӣсу сан̇кха̄рабха̄джанесупи паватто, пӯджананамассанакирийа̄са̄дханатта̄ пана сатталокева ва̄чакабха̄вена паваттоти. тена̄ха ‘‘пӯджанакирийа̄йогйабхӯтата̄васена̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄).
пӯджайатети еттха пӯджанакирийа̄йа мукхйато пӯджанасан̇кха̄то пӯджента̄нам̣ читтуппа̄до сарӯпаттхо, пхалӯпача̄рена там̣читтуппа̄дасса а̄рамман̣апакатӯпаниссайабхӯта̄ вуттаппака̄ра̄ саббе буддхагун̣а̄ сарӯпаттха̄. те-вибхаттипаччайасса пӯджанакирийа̄са̄дхако вуттаппака̄ро локо ча сарӯпаттхо, евам̣ сати аттхабхеда̄бха̄вато двӣсу ва̄чакесу екова ва̄чако ваттаббо, касма̄ екасмим̣ аттхе две ва̄чака̄ вутта̄ти? на̄йам̣ досо двиннам̣ ва̄чака̄нам̣ са̄ман̃н̃ависесава̄чакатта̄. локасаддо хи пӯджанакирийа̄са̄дхако, ан̃н̃акирийа̄са̄дхако ча вадатӣти са̄ман̃н̃ава̄чако ча хоти. пӯджайате-саддо локапӯджанаиттхипӯджанапурисапӯджанатираччха̄напӯджана̄дикирийа̄са̄дхакан̃ча вадатӣти са̄ман̃н̃ава̄чако. тасма̄ пӯджайате-саддо локасаддасса сарӯпаттхо, пӯджанакирийа̄са̄дхако ча на ан̃н̃акирийа̄са̄дхакоти нийамети. локасаддо ча пӯджайатесаддасса сарӯпаттхо пӯджанакирийа̄са̄дхако. локо пана пӯджанакирийа̄са̄дхако иттхипурисатираччха̄на̄дикоти нийамети. тӣсу пит̣акесу ан̃н̃есупи еварӯпесу т̣ха̄несу есева найо.
‘‘салокапа̄ло’’ти падасса йатха̄вуттасет̣т̣халокапа̄ласахагато, пӯджананамассанакирийа̄са̄дхако ча саттаника̄йо сарӯпаттхо. ‘‘сада̄’’ти падасса раттидивасака̄ло атӣтабхагавато дхарама̄нака̄ло тато парака̄ло абхинӣха̄рато йа̄ва са̄санантарадха̄на̄ ка̄ло тато парака̄ло сарӯпаттхо. со пана ана̄гатабуддхуппаджджанака̄ло атӣтасамма̄самбуддхе ида̄ни пӯджайанти намассанти вийа пӯджайиссати чева намассиссати ча. намассатӣти еттха намассанакирийа̄йа мукхйато намассанасан̇кха̄то читтуппа̄до сарӯпаттхо, пхалӯпача̄рена там̣читтуппа̄дасса а̄рамман̣апакатӯпаниссайабхӯта̄ вуттаппака̄ра̄ саббе буддхагун̣а̄ сарӯпаттхо. ти-вибхаттипаччайасса намассанакирийа̄са̄дхако йатха̄вуттасаттаника̄йо локо ча сарӯпаттхо, аттхабхеда̄бха̄вепи двиннам̣ ва̄чака̄нам̣ паваттабха̄во хет̣т̣ха̄ вуттова. ‘‘ча̄’’ти падасса идхекаччо пӯджентопи на намассати, намассантопи на пӯджети ча, айам̣ пана саттаника̄йо локо пӯджайати чева намассати ча̄ти самуччайаттхо сарӯпаттхо.
тасса̄ти еттха там̣-саддасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дианекагун̣асаманна̄гато пӯджетаббо намасситаббо тилокагго саттха̄ сарӯпаттхо, чхат̣т̣хӣвибхаттийа̄ джанакасса нараварасса джан̃н̃ена са̄санаварена самбандхо падха̄насарӯпаттхо, джан̃н̃аса̄санаварасса джанакена нараварена самбандхо ападха̄насарӯпаттхо. тӣсу пит̣акесу еварӯпесу ан̃н̃есупи есева найо.
‘‘ета’’нти падасса а̄чарийена вибхаджитаббаха̄ранайапат̣т̣ха̄навича̄ран̣ависайабхӯтам̣ са̄санам̣ сарӯпаттхо. ‘‘са̄санавара’’нти падасса̄пи тамева сарӯпаттхо, етам̣ са̄санаварам̣ парийаттипат̣ипаттипат̣иведхабхедена тивидхампи парийаттиса̄санамева саббаса̄санамӯлабхӯтатта̄, неттиппакаран̣асса висайабхӯтатта̄ ча висесато адхиппетам̣ тасса мӯлабхӯтабха̄вато винайасам̣ван̣н̣ана̄дӣсу бахӯпака̄рена дасситоти амхехи на ваттаббо. вадантопи ан̃н̃ам̣ рачитаббам̣ рачитум̣ асаматтхова хутва̄ вадатӣти гахитаббо вадеййа.
там̣ пана парийаттиса̄санам̣ вимуттирасавасена екавидхам̣, дхаммавинайавасена дувидхам̣, винайапит̣акасуттантапит̣акаабхидхаммапит̣акавасена тивидхам̣, а̄н̣а̄десана̄воха̄радесана̄параматтхадесана̄васена тивидхам̣, йатха̄пара̄дхаса̄сана̄йатха̄нуломаса̄сана̄йатха̄дхаммаса̄сана̄бхеденапи тивидхам̣, сам̣вара̄сам̣варакатха̄дит̣т̣хивинивет̣ханакатха̄на̄марӯпапариччхедакатха̄бхеденапи тивидхам̣. еттха ча десана̄ десака̄дхӣна̄, са̄санам̣ са̄ситабба̄йаттам̣, катха̄ катхетаббаттха̄пеккха̄ти висесо. дӣгханика̄йо, маджджхиманика̄йо, сам̣йуттаника̄йо, ан̇гуттараника̄йо, кхуддаканика̄йоти ника̄йабхедена пана пан̃чавидхам̣; суттагеййавеййа̄каран̣ага̄тха̄уда̄наитивуттакаджа̄такааббхутадхаммаведаллабхедена пана нававидхам̣; дхаммаккхандхабхедена пана чатура̄сӣтидхаммаккхандхасахассавидхам̣; ‘‘сам̣килесабха̄гийава̄сана̄бха̄гийаниббедхабха̄гийаасеккхабха̄гийа̄ти амисса̄ни чатта̄ри; сам̣килесабха̄гийава̄сана̄бха̄гийасам̣килесабха̄гийаниббедха бха̄гийасам̣килесабха̄гийаасеккхабха̄гийава̄сана̄бха̄гийаниббедхабха̄гийа̄ти миссакадука̄ни чатта̄ри; сам̣килесабха̄гийава̄сана̄бха̄гийаасеккхабха̄гийасам̣килесабха̄гийава̄сана̄ бха̄гийаниббедхабха̄гийа̄ти миссакатика̄ни две; тан̣ха̄сам̣килесадит̣т̣хисам̣килесадуччаритасам̣килесатан̣ха̄вода̄набха̄гийадит̣т̣хива- уда̄набха̄гийадуччаритавода̄набха̄гийа̄тичха̄’’ти (нетти. 89) сол̣асаннам̣ сутта̄нам̣ бхедена сол̣асавидхам̣; ‘‘локийалокуттаралокийалокуттарасатта̄дхит̣т̣ха̄надхамма̄дхит̣т̣ха̄насаттадхамма̄дхит̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ан̃еййа- н̃а̄н̣ан̃еййадассанабха̄вана̄дассанабха̄вана̄сакавачанапаравачанасакавачанапаравачана виссаджджанӣйаависсаджджанӣйависсаджджанӣйаависсаджджанӣйакаммавипа̄какаммавипа̄какусала акусалакусала̄кусалаанун̃н̃а̄тапат̣иккхиттаанун̃н̃а̄тапат̣иккхиттатхавасса бхедена ат̣т̣хавӣсативидха’’нти (нетти. 112) евама̄дибахувидхам̣ парийаттиса̄санам̣ неттиппакаран̣асса висесато висайам̣. тасса висайабха̄ве сати пат̣ипаттипат̣иведхасан̇кха̄там̣ са̄санадвайампи таммӯлакатта̄ висайам̣ хоти парийа̄йатоти дат̣т̣хаббам̣.
‘‘видӯхӣ’’ти падасса йатха̄вуттаса̄санаварасса сапарасанта̄напаваттанапаватта̄пана̄дивасена виджа̄нанасаматтхо сан̣хасукхуман̃а̄н̣а̄дигун̣асампанно калйа̄н̣апутхуджджанасота̄панна̄дико пуггало сарӯпаттхо. ‘‘н̃еййа’’нти падасса та̄дисехи видӯхи сан̣хасукхуман̃а̄н̣а̄дина̄ виджа̄нитаббам̣ са̄санаварам̣ сарӯпаттхо. ‘‘нараварасса̄’’ти падасса екавидха̄дибхедасса са̄санаварасса джанако анекагун̣асампанно тилокагго сарӯпаттхо. иччевам̣ неттийа̄ а̄дига̄тха̄йа сарӯпаттхо сан̇кхепена виджа̄нитаббо.
евам̣ тасса̄ анусандхйа̄дӣнам̣ джа̄нитаббабха̄ве сатипи аджа̄нанто вийа пуччхитва̄ досам̣ а̄ропетва̄ париха̄равасена̄пи гамбхӣра̄дхиппа̄йасса ана̄куласса висесаджа̄нанам̣ бхависсати. тасма̄ пуччхитва̄ досам̣ ропетва̄ париха̄равасена гамбхӣра̄дхиппа̄йам̣ сампин̣д̣етва̄ катхайиссам̣. амха̄ка̄чарийа киматтхам̣ ‘‘йам̣ локо’’тйа̄дима̄ха? неттиппакаран̣ам̣ ка̄тум̣. евам̣ сати неттиппакаран̣абхӯтам̣ ‘‘сол̣асаха̄ра̄ нетти’’тйа̄дикам̣ ева ваттаббам̣, касма̄ там̣ аватва̄ тато неттиппакаран̣ато ан̃н̃ам̣ ‘‘йам̣ локо пӯджайате’’тйа̄дима̄ха. сеййатха̄пи самуддам̣ гаччханто химавантам̣ гаччхати, химавантам̣ гаччханто самуддам̣ гаччхати, евамева неттиппакаран̣ам̣ каронто са̄санаварадассанам̣ каротӣти? саччам̣, татха̄пи йасса сам̣ван̣н̣анам̣ неттиппакаран̣ам̣ ка̄тука̄мо там̣ са̄санаварам̣ пат̣хамам̣ дассетум̣ ‘‘йам̣ локо’’тйа̄дима̄ха. евам̣ сати ‘‘етам̣ са̄санавара’’нти еттакамева ваттаббам̣, касма̄ ‘‘йам̣ локо’’тйа̄ди вуттанти? там̣ са̄санаварам̣ джанакена нараварена нийаметва̄ тхометум̣ вуттам̣. татха̄пи ‘‘тасса нараварасса̄’’ти еттакамева ваттаббам̣, касма̄ ‘‘йам̣ локо’’тйа̄ди вуттанти? там̣ джанакам̣ нараварам̣ локапа̄лена локасет̣т̣хена саддхим̣ саббена локена пӯджанӣйанамассанӣйабха̄вена тхометум̣ ‘‘йам̣ локо’’тйа̄ди вуттам̣. пӯджента̄пи вандитва̄ пӯдженти, тасма̄ ‘‘пӯджайате’’ти еттакамева ваттаббанти? татха̄пи кечи кесан̃чи пӯджа̄сакка̄ра̄дӣни каронта̄пи тесам̣ апа̄кат̣агун̣ата̄йа намакка̄рам̣ на каронти. евам̣ бхагавато йатха̄бхӯтааббхуггатасаддата̄йа пана бхагавантам̣ пӯджетва̄пи вандатийева̄ти дассетум̣ ‘‘намассати ча̄’’ти вуттам̣. пӯдженто, намассанто ча на када̄чийева, атха кхо саббака̄ланти дассетум̣ ‘‘сада̄’’ти вуттам̣. та̄дисасса нараварасса та̄дисам̣ са̄санаварам̣ сан̣хасукхуман̃а̄н̣асампаннехи видӯхева сукхуман̃а̄н̣енева н̃еййанти са̄санаварам̣ тхометум̣ ‘‘видӯхи н̃еййа’’нти вуттам̣.
еттха ча ‘‘пӯджайате, намассатӣ’’ти етехи пӯджананамассанакирийа̄йа хетубхӯта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дайо анеке локийалокуттарагун̣а̄ пака̄сита̄ хонти те гун̣е а̄гамма саббалокасса пӯджананамассаначетана̄йа паваттанато. тесу хи кин̃чи сарӯпато, кин̃чи анума̄нато са̄рипуттаттхера̄дайо ануссаранти, пӯдженти, намассанти. тена вуттам̣ ‘‘ануссаретха самбуддха’’нти (сам̣. ни. 1.249). екадесагун̣а̄пи пӯджа̄раха̄ намассана̄раха̄, касма̄ саббепи гун̣а̄ пака̄сита̄ти? саббагун̣адассанена бодхисамбха̄расамбхаран̣амаха̄карун̣а̄йогасан̇кха̄тахетун̃а̄н̣апаха̄на- а̄нубха̄варӯпака̄йасампаттисан̇кха̄тапхалахитаджджха̄сайиндрийа- па̄кака̄ла̄гаманадесана̄н̃а̄н̣асан̇кха̄тасатту- пака̄расампада̄васена тхомана̄ дассита̄. тена аттахитапат̣ипатти, парахитапат̣ипатти ча нирупаккилесӯпагамана̄пагаманан̃ча локасаман̃н̃а̄нупапаватти, таданатидха̄ванан̃ча чаран̣асампатти, виджджа̄сампатти ча атта̄дхипатита̄, дхамма̄дхипатита̄ ча локана̄тхааттана̄тхата̄ ча пуббака̄рикатан̃н̃ута̄ ча апарантапата̄, анаттантапата̄ ча буддхакаран̣адхаммабуддхабха̄васиддхи ча парата̄ран̣ааттата̄ран̣ан̃ча сатта̄нуггахачиттата̄, дхаммавираттачиттата̄ ча пака̄сита̄ бхаванти. тена саббаппака̄рена ануттарадаккхин̣еййата̄уттамапӯджанӣйанамассанӣйабха̄вапӯджананамассанакирийа̄йа ча кхеттан̇гатабха̄вам̣ пака̄сети. тена пӯджанаканамассанака̄нам̣ йатхиччхитаббапайоджанасампатти пака̄сита̄ти саббагун̣а̄ пака̄сита̄ти.
а̄дикалйа̄н̣ата̄дигун̣асампаттийа̄ варам̣ аггам̣ уттамам̣, нипун̣ан̃а̄н̣агочарата̄йа пан̣д̣итаведанӣйан̃ча, тасма̄ ‘‘варам̣ н̃еййа’’нти вачанехи сва̄ккха̄тата̄дайо саббе дхаммагун̣а̄ пака̄сита̄. арийасаччапат̣иведхена самуггха̄такилесасаммоха̄йева параматтхато пан̣д̣ита̄ ба̄лйа̄дисаматиккаманато, тасма̄ бха̄виталокуттарамагга̄, саччхикатаса̄ман̃н̃апхала̄ ча пуггала̄ висесато ‘‘видӯ’’ти вуччанти. те хи йатха̄вуттаса̄санаварам̣ авипарӣтато н̃а̄тум̣, нетун̃ча сапарасанта̄не саккун̣анти. тасма̄ йе суппат̣ипанната̄дайо анекехи суттападехи сам̣ван̣н̣ита̄, те арийасан̇гхагун̣а̄пи ниравасесато ‘‘видӯхӣ’’ти падена пака̄сита̄ти. евам̣ неттийа̄ пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘етам̣ са̄санавара’’нти падена са̄санаттайам̣ сан̇ган̣хитва̄ таттха итаресам̣ двиннам̣ адхигамӯпа̄йабха̄вато саббаса̄санамӯлабхӯтасса, аттано неттиппакаран̣асса ча висайабхӯтасса парийаттиса̄санаварасса дассанамукхена саббе ратанаттайагун̣а̄пи тхомана̄васена найатова пака̄сита̄ хонти. найато хи дассита̄ саббе гун̣а̄ ниравасеса̄ гахита̄ бхаванти, на сарӯпато. тена̄ха бхагавантам̣ т̣хапетва̄ пан̃н̃аванта̄нам̣ аггабхӯто дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеропи буддхагун̣апариччхеданамануйутто ‘‘апича ме дхамманвайо видито’’ти (дӣ. ни. 2.146) бхагавата̄пи –
‘‘евам̣ ачинтийа̄ буддха̄, буддхадхамма̄ ачинтийа̄;
ачинтийе пасанна̄нам̣, випа̄ко хоти ачинтийо’’ти. (апа. тхера 1.1.82; нетти. 95) –
га̄тха̄ вутта̄. таттха буддхадхамма̄ти буддхагун̣а̄. амха̄кам̣ пана йа̄ваджӣвам̣ ратанаттайагун̣апаридӣпане атиусса̄ханта̄нампи сарӯпато нӣхаритва̄ дассетум̣ асаматтхабха̄во пагева пан̣д̣итехи ведитабботи.
иччевам̣ –
‘‘йам̣ локо пӯджайате, салокапа̄ло сада̄ намассати ча;
тассета са̄санаварам̣, видӯхи н̃еййам̣ нараварасса̄’’ти. –
ниггахиталопавасена вутта̄йа га̄тха̄йа сан̇кхепена катхито анусандхйа̄дико саматтоти.
‘‘йам̣ локо пӯджайате, са локапа̄ло сада̄ намассати ча;
там̣ тасса са̄санаварам̣, видӯхи н̃еййам̣ нараварасса̄’’ти. –
га̄тхам̣ апаре пат̣ханти. тасса̄пи анусандхйаттхо вуттанайова. йоджанаттхо пана висесо. таттха хи салокапа̄ло локо йасса саттхуно нараварасса йам̣ са̄санаварам̣ сам̣ван̣н̣етаббасахитам̣, сам̣ван̣н̣етаббам̣ ева ва̄ пӯджайате чева намассати ча, тасса локапа̄ласса саттхуно там̣ пӯджетаббам̣, намасситаббан̃ча видӯхева вин̃н̃а̄таббам̣, етам̣ са̄санаварам̣ неттиппакаран̣асса висайанти гахетаббанти йоджана̄. йоджана̄ка̄ропи хет̣т̣ха̄ вуттанайова.
виггахаттхопи висесо. имасмин̃хи найе локам̣ па̄лентӣти локапа̄ла̄, йатха̄вуттачатумаха̄ра̄джа̄дайо. техи локапа̄лехи сахитам̣ саббалокам̣ па̄лети локаггана̄йакатта̄ти локапа̄лоти бхагава̄пи локапа̄ласаддена вутто. со хи ‘‘тасса̄’’ти еттха там̣-саддена пара̄масӣйати, тасма̄ тасса локапа̄ласса саттхуно нараварасса̄ти аттхо гахито. йади евам̣ локапа̄ло гун̣ӣбхӯто ападха̄но падха̄набхӯтам̣ локам̣ висесетва̄ виниватто, катхам̣ там̣-саддена пара̄масӣйатӣти? локависесако сама̄нопи са̄санавара̄пеккхата̄йа джанакаса̄мибха̄вена самбандхивисесабхӯтатта̄ падха̄набхӯто вийа пара̄масӣйатӣти. бхагава̄ са̄санаварасса са̄мибха̄вена гахито. катхам̣ са̄санаварасса са̄мӣ бхагава̄ са̄санаварам̣ пӯджайатӣти? на ча̄йам̣ виродхо. буддха̄ хи бхагаванто дхаммагаруно, те саббака̄лам̣ дхаммамапачайама̄на̄ва вихарантӣти. буддха̄нан̃хи дхаммагарудхамма̄пачайама̄набха̄во ‘‘йам̣нӯна̄хам̣…пе… тамева дхаммам̣ саккатва̄ гарум̣ катва̄ ма̄нетва̄ пӯджетва̄ упанисса̄йа вихареййа’’нти (а. ни. 4.21) вутто, тасма̄ локапа̄ло бхагава̄ са̄санаварам̣ пӯджайатӣти дат̣т̣хаббо. евам̣ сати локапа̄ло бхагава̄ са̄санаварам̣ пӯджайатӣти аттхо йутто хоту, катхам̣ локапа̄ло бхагава̄ са̄санаварам̣ намассатӣти йуттоти? йуттова ‘‘намассатӣ’’ти падасса гарукаран̣ена танниннапон̣апаббха̄роти аттхасса̄пи лаббханато. бхагава̄ хи дхаммагарута̄йа саббака̄лам̣ дхамманиннапон̣апаббха̄рабха̄вена вихаратӣти. вуттан̃хетам̣ ‘‘йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’тиа̄ди. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайена ва̄ сам̣ван̣н̣ана̄су вуттанайена ва̄ н̃а̄таббанти амхехи на виттха̄рӣйати.
евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘са̄санавара’’нти падена тивидхампи са̄санам̣ сан̇ган̣хитва̄ таттха парийаттиса̄санамева аттано неттиппакаран̣асса висайам̣ нийаметва̄ дассенто ‘‘два̄даса пада̄ни’’тйа̄дима̄ха. атха ва̄ пат̣хамага̄тха̄йа ратанаттайатхоманена саха неттиппакаран̣ата̄висайам̣ са̄санаварам̣ а̄чарийена дасситам̣, ‘‘тасса са̄санаварам̣ ким̣ саббам̣йева неттиппакаран̣асса висайам̣, уда̄ху парийаттиса̄санамева̄’’ти пуччхитаббатта̄ парийаттиса̄санабхӯтам̣ суттамева̄ти дассенто ‘‘два̄даса пада̄ни сутта’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘са̄санавара’’нти са̄ман̃н̃ена вуттампи парийаттисуттамева са̄санаваранти гахетаббанти аттхо. ‘‘там̣ пана кативидха’’нти ваттаббатта̄ ‘‘два̄даса пада̄нӣ’’ти вуттам̣, сан̇кхепато пабхедена два̄дасавидханти аттхо. пабхедато два̄дасавидхампи бйан̃джанападааттхападато пана дувидхамева̄ти дассетум̣ ‘‘там̣ саббам̣ бйан̃джанан̃ча аттхо ча̄’’ти вуттам̣. ‘‘тасмим̣ двайе екамева сарӯпато неттиппакаран̣асса висайанти вин̃н̃еййам̣, уда̄ху убхайа’’нти пуччхитаббатта̄ убхайанти дассетум̣ ‘‘там̣ вин̃н̃еййам̣ убхайа’’нти вуттам̣. вачанавачанӣйабха̄вена самбандхе йасмим̣ бйан̃джане, аттхе ча ‘‘сутта’’нти воха̄ро паватто, там̣ убхайам̣ сарӯпато неттиппакаран̣асса висайанти вин̃н̃еййанти аттхо. ‘‘кинти вин̃н̃еййа’’нти ваттаббатта̄ ‘‘ко аттхо, бйан̃джанам̣ катама’’нти вуттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – чхабйан̃джанападачхааттхападабхедена два̄дасавидхам̣ бйан̃джанападааттхападавасена дувидхам̣ саббапарийаттисан̇кха̄там̣ суттам̣ мама неттиппакаран̣асса висайам̣ са̄санаваранти н̃а̄таббам̣. сарӯпато пуччхитва̄ аттхападам̣, бйан̃джанападан̃ча сарӯпато н̃а̄таббанти.
евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘са̄санавара’’нти вуттасса суттасса парийаттибха̄ван̃чева аттхападабйан̃джанападабха̄вена ведитаббаттан̃ча дассетва̄ ида̄ни тасса суттасса павичайӯпа̄йам̣ неттиппакаран̣ам̣ падаттхавибха̄гена дассетум̣ ‘‘сол̣асаха̄ра̄’’тйа̄дима̄ха. атха ва̄ дутийага̄тха̄йа неттиппакаран̣асса висайам̣ са̄санаварам̣ нийаметва̄ дасситам̣, ‘‘нетти на̄ма катама̄, кативидха̄’’ти пуччхитаббатта̄ неттина̄ма еттика̄ти сан̇кхепато дассетум̣ ‘‘сол̣асаха̄ра̄’’тйа̄дима̄ха. таттха тасса са̄санасса суттасса аттхапарийет̣т̣хи неттисам̣ван̣н̣ана̄ майа̄ маха̄качча̄йанена ниддит̣т̣ха̄ нетти на̄ма сол̣асаха̄расамуда̄йа̄ пан̃чанайасамуда̄йа̄ ат̣т̣ха̄расамӯлападасамуда̄йа̄ти виджа̄нитабба̄ти.
те ха̄ра̄дайо кенат̣т̣хена нетти на̄ма? венеййасатте арийадхаммам̣ нетӣти неттӣти евама̄ди аттхо сам̣ван̣н̣ана̄су (нетти. ат̣т̣ха. гантха̄рамбхакатха̄) вуттова. има̄йа татийага̄тха̄йапи ‘‘маха̄качча̄нена ниддит̣т̣ха̄’’ти па̄т̣хо сундаро. ‘‘маха̄качча̄йанена ниддит̣т̣ха̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, на сундаро. лаккхан̣ан̃хи майа̄ хет̣т̣ха̄ вуттанти. ‘‘сол̣асаха̄ра̄дисамуда̄йа̄ неттӣ’’ти вутта̄, те ха̄ра̄ суттасса бйан̃джанавичайо ва̄ хонти, аттхавичайо ва̄, найа̄ ча бйан̃джанавичайо ва̄ хонти, аттхавичайо ва̄ти вича̄ран̣а̄йам̣ сати ‘‘име имасса вичайо’’ти нийаметва̄ дассетум̣ ‘‘ха̄ра̄ бйан̃джанавичайо’’тиа̄дима̄ха. таттха ха̄ра̄ суттасса бйан̃джанавичайо хонти, на аттхавичайо сол̣асаха̄ра̄нам̣ мӯлападаниддха̄ран̣ам̣ ваджджетва̄ бйан̃джанамукхенева сам̣ван̣н̣ана̄бха̄вато. тайо пана найа̄ суттасса аттхавичайо хонти, тин̣н̣ам̣ найа̄нам̣ мӯлападасан̇кха̄таавиджджа̄дисабха̄вадхамманиддха̄ран̣амукхенева суттасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄бха̄ватоти.
‘‘там̣ убхайам̣ сутте сам̣ван̣н̣ана̄бха̄вена кеначи каттхачийева йоджетаббам̣, уда̄ху саббатха̄ саббаттха йоджита’’нти пуччхитаббабха̄вато там̣ убхайам̣ саббаттха суттесу саббатха̄ йоджитанти дассетум̣ ‘‘убхайам̣ париггахӣта’’нти вуттам̣. ха̄ра̄ чева найа̄ ча убхайам̣ суттасса аттханиддха̄ран̣авасена парито самантато гахитам̣ саббатха̄ суттесу йоджитанти.
‘‘ха̄ра̄дисамуда̄йабхӯтам̣ неттисан̇кха̄там̣ суттам̣ катхам̣ сам̣ван̣н̣етаббам̣ суттам̣ сам̣ван̣н̣етӣ’’ти ваттаббабха̄вато вуттам̣ ‘‘вуччати суттам̣ йатха̄сутта’’нти. неттисан̇кха̄там̣ сам̣ван̣н̣ана̄суттам̣ сам̣ван̣н̣етаббасутта̄нурӯпам̣ йатха̄ йена йена десана̄ха̄рена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ сам̣ван̣н̣етаббам̣, тена тена вуччати сам̣ван̣н̣етӣти аттхо. атха ва̄ ‘‘неттисан̇кха̄там̣ суттам̣ киттакам̣ сам̣ван̣н̣етаббам̣ суттам̣ сам̣ван̣н̣етӣ’’ти ваттаббабха̄вато вуттам̣ ‘‘вуччати суттам̣ йатха̄сутта’’нти. таттха йатха̄суттам̣ йам̣ йам̣ суттам̣ бхагавата̄ вуттам̣, там̣ там̣ саббам̣ суттам̣ неттисан̇кха̄там̣ суттам̣ вуччати вадати асса̄да̄дӣнавадассанавасена сам̣ван̣н̣етӣти. тена вуттам̣ ‘‘неттинайена хи сам̣ван̣н̣етум̣ асаккун̣еййам̣ на̄ма суттам̣ наттхӣ’’ти (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄).
‘‘йам̣ йам̣ бхагавата̄ деситам̣ суттам̣ неттисам̣ван̣н̣ана̄йа сам̣ван̣н̣итам̣, са̄ сам̣ван̣н̣етабба̄ десана̄ ча вин̃н̃еййа̄, уда̄ху деситаббан̃ча̄’’ти ваттаббабха̄вато ‘‘йа̄ чева десана̄’’тйа̄дима̄ха. йа̄ чева десана̄ па̄л̣и сам̣ван̣н̣ита̄, са̄ ча, та̄йа десана̄йа деситам̣ йам̣ дхаммаджа̄там̣, тан̃ча убхайам̣ вимутта̄йатанадесана̄сӣсена паричайам̣ каронтехи екантена вин̃н̃еййам̣ убхайассева анупа̄дисесапаринибба̄напарийоса̄на̄нам̣ сампаттӣнам̣ хетубха̄вато. ‘‘тасса убхайасса виджа̄нане са̄дхетаббе са̄дхетаббасса виджа̄нанасса хетубхӯта̄ катама̄ анупуббӣ’’ти пуччхитаббабха̄вато вуттам̣ ‘‘татра̄’’тйа̄ди. таттха татра виджа̄нане са̄дхетаббе сутта̄динаван̇гасса са̄санасса аттхапарийесана̄ аттхавича̄ран̣а̄ ха̄ранайа̄нам̣ айам̣ анупуббӣ виджа̄нанасса са̄дхетаббасса хетубхӯта̄ анупуббӣ на̄ма̄ти аттхо. атха ва̄ тасса убхайасса виджа̄нане са̄дхетаббе сутта̄динаван̇гасса са̄санасса аттхапарийесана̄йа аттхавича̄ран̣а̄йа айам̣ анупуббӣ виджа̄нанасса са̄дхетаббасса хетубхӯта̄ анупуббӣ на̄ма̄ти. атха ва̄ ваккхама̄на̄йа ха̄ранайа̄нупуббийа̄ нававидхасуттантапарийесана̄ виджа̄нанасса хетубхӯта̄ти ведитабба̄. тена̄ка̄ренева ат̣т̣хакатха̄йам̣ тидха̄ вутта̄ти.
сан̇гахава̄расса аттхавибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.