13. тевиджджасуттаван̣н̣ана̄
518. евам̣ лохиччасуттам̣ сам̣ван̣н̣етва̄ ида̄ни тевиджджасуттам̣ сам̣ван̣н̣енто йатха̄нупуббам̣ сам̣ван̣н̣анока̄сасса паттабха̄вам̣ вибха̄ветум̣, лохиччасуттасса̄нантарам̣ сан̇гӣтасса суттасса тевиджджасуттабха̄вам̣ ва̄ пака̄сетум̣ ‘‘евам̣ ме сутам̣…пе… косалесӯти тевиджджасутта’’нти а̄ха. на̄манти на̄маматтам̣. диса̄ва̄чӣсаддато пайуджджама̄но енасаддо адураттхе иччхито, таппайогена ча пан̃чамийаттхе са̄мивачанам̣, тасма̄ ‘‘уттарена̄’’ти падена адӯраттхаджотанам̣, пан̃чамийаттхе ча са̄мивачанам̣ дассетум̣ ‘‘манаса̄кат̣ато авидӯре уттарапассе’’ти вуттам̣. ‘‘диса̄ва̄чӣсаддато пан̃чамӣвачанасса адӯраттхаджотанато адӯраттхам̣ дассетум̣ енасаддена евам̣ вутта’’нти кечи, саттамийаттхе четам̣ татийа̄вачанам̣ ‘‘пуббена га̄мам̣ раман̣ӣйа’’нтиа̄дӣсу вийа. ‘‘аккхарачинтака̄ пана ена-саддайоге авадхива̄чини паде упайогавачанам̣ иччханти, аттхо пана са̄мивасенева иччхито, тасма̄ идха са̄мивачанавасенева вутта’’нти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.518) айам̣ а̄чарийамати. тарун̣аамбаруккхасан̣д̣ети тарун̣амбаруккхасамӯхе. руккхасамуда̄йасса хи ванасаман̃н̃а̄.
519. кулача̄ритта̄дисампаттийа̄ти еттха а̄дисаддена мантаджджхена̄бхирӯпата̄дисампаттим̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха таттха̄ти тасмим̣ тасмим̣ десе, куле ва̄. те нива̄сат̣т̣ха̄нена висесенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. мантасаджджха̄йакаран̣аттханти а̄тхаббан̣аманта̄нам̣ саджджха̄йакаран̣аттхам̣. тена вуттам̣ ‘‘ан̃н̃есам̣ бахӯнам̣ павесанам̣ нива̄ретва̄’’ти. надӣтӣрети ачираватийа̄ надийа̄ тӣре.
магга̄маггакатха̄ван̣н̣ана̄
520. джан̇гхача̄ранти чан̇камена, ито чито ча вичаран̣ам̣. со хи джан̇гха̄су киламатхавиноданаттхам̣ чаран̣ато ‘‘джан̇гхавиха̄ро, джан̇гхача̄ро’’ти ча вутто. тена̄ха па̄л̣ийам̣ ‘‘анучан̇каманта̄нам̣ анувичаранта̄на’’нти. чун̣н̣аматтика̄ди нха̄нӣйасамбха̄ро. тена вуттанти убхосупи анучан̇камана̄нувичаран̣а̄нам̣ лаббханато евам̣ вуттам̣. магго четтха брахмалокагаманӯпа̄йапат̣ипада̄бхӯто уджумагго. иччхитат̣т̣ха̄нам̣ уджукам̣ маггати упагаччхати етена̄ти хи магго, тадан̃н̃о амагго, а-саддо ва̄ вуддхиаттхо дат̣т̣хаббо. татха̄ хи ‘‘катамам̣ ну кхо’’тиа̄дина̄ маггамева дассети. пат̣ипаданти брахмалокага̄мимаггасса пуббабха̄гапат̣ипадам̣.
ан̃джаса̄йаноти уджумаггасса вевачанам̣ парийа̄йадвайасса атирекаттхадӣпанато йатха̄ ‘‘падат̣т̣ха̄на’’нти. дутийавикаппе ан̃джасасаддо уджукапарийа̄йо. ниййа̄тӣти ниййа̄нийо, со ева ниййа̄никоти дассети ‘‘ниййа̄йанто’’ти имина̄. ниййа̄нико ниййа̄тӣти ча екантаниййа̄нам̣ вуттам̣, гаччханто хутва̄ гаччхатӣти аттхо. касма̄ магго ‘‘ниййа̄тӣ’’ти вутто, нанвеса гамане абйа̄па̄роти? саччам̣. йасма̄ панасса ниййа̄ту-пуггалавасена ниййа̄набха̄во лаббхати, тасма̄ ниййа̄йантапуггаласса йонисо пат̣ипаджджанавасена ниййа̄йанто магго ‘‘ниййа̄тӣ’’ти вутто. каротӣти аттано санта̄не уппа̄дети. татха̄ уппа̄дентойева хи там̣ пат̣ипаджджати на̄ма. саха бйети ваттатӣти сахабйо, сахаваттанако, тасса бха̄во сахабйата̄ти вуттам̣ ‘‘сахабха̄ва̄йа̄’’ти. сахабха̄воти ча салоката̄, самӣпата̄ ва̄ ведитабба̄. татха̄ ча̄ха ‘‘екат̣т̣ха̄не па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти. сакамева̄ти аттано а̄чарийена поккхараса̄тина̄ катхитамева. тхометва̄ти ‘‘айамева уджумагго айаман̃джаса̄йано’’тиа̄дина̄ пасам̣ситва̄. татха̄ пагган̣хитва̄. бха̄радва̄джопи сакамева аттано а̄чарийена та̄руккхена катхитамева а̄чарийава̄дам̣ тхометва̄ пагган̣хитва̄ вичаратӣти йоджана̄. тена вуттанти йатха̄ татха̄ ва̄ абхинивит̣т̣хабха̄вена па̄л̣ийам̣ вуттам̣.
521-522. аниййа̄ника̄ва̄ти аппа̄т̣иха̄рика̄ва, ан̃н̃аман̃н̃асса ва̄де досам̣ дассетва̄ авипарӣтаттхадассанаттхам̣ уттарарахита̄ ева̄ти аттхо. туланти ма̄напаттхатулам̣. ан̃н̃аман̃н̃ава̄дасса а̄дитова вируддхаггахан̣ам̣ виггахо, свева виваданавасена апара̄парам̣ уппанно вива̄доти а̄ха ‘‘пуббуппаттико’’тиа̄ди. дувидхопи есоти виггахо, вива̄доти двидха̄ вуттопи есо виродхо. на̄на̄а̄чарийа̄нам̣ ва̄датоти на̄на̄ручика̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ ва̄дабха̄вато. на̄на̄ва̄до на̄на̄видхо ва̄доти катва̄, адхуна̄ пана ‘‘на̄на̄а̄чарийа̄нам̣ ва̄до на̄на̄ва̄до’’ти па̄т̣хо.
523. екасса̄пӣти тумхесу двӣсу екасса̄пи. екасминти сакава̄дапарава̄десу екасмимпи. сам̣сайо наттхӣти ‘‘магго ну кхо, на магго’’ти вичикиччха̄ наттхи, ан̃джаса̄нан̃джаса̄бха̄ве пана сам̣сайо. тена вуттам̣ ‘‘еса кира̄’’тиа̄ди евам̣ сатӣти йади саббаттха маггасан̃н̃ино, евам̣ сати ‘‘кисмим̣ во виггахо’’ти бхагава̄ пуччхати. итисаддена четтха а̄дйаттхена вива̄до, на̄на̄ва̄до ча сан̇гахито.
524. ‘‘иччхитат̣т̣ха̄нам̣ уджукам̣ маггати упагаччхати етена̄ти магго, уджумагго. тадан̃н̃о амагго, а-саддо ва̄ вуддхиаттхо дат̣т̣хаббо’’ти хет̣т̣ха̄ вуттова̄йаматтхо. ануджумаггети еттха̄пи а-саддо вуддхиаттхо ча йуджджати. тамева ваттхунти саббесампи бра̄хман̣а̄нам̣ маггасса маггабха̄васан̇кха̄там̣, сакамаггасса уджумаггабха̄васан̇кха̄тан̃ча ваттхум̣. саббе тети саббе те на̄на̄а̄чарийехи вуттамагга̄, йе па̄л̣ийам̣ ‘‘аддхарийа̄ бра̄хман̣а̄’’тиа̄дина̄ вутта̄. айаметтха па̄л̣иаттхо – аддхаро на̄ма йан̃н̃ависесо, тадупайогибха̄вато аддхарийа̄ни вуччанти йаджӯни, та̄ни саджджха̄йантӣти аддхарийа̄, йаджуведино. титтирина̄ на̄ма исина̄ ката̄ манта̄ти титтира̄, те саджджха̄йантӣти титтирийа̄, йаджуведино ева. йаджуведаса̄кха̄ хеса̄, йадидам̣ титтиранти. чхандо вуччати висесато са̄маведо, там̣ сарена ка̄йантӣти чхандока̄, са̄маведино. ‘‘чхандога̄’’типи татийаккхарена пат̣ханти, со еваттхо. бахаво ирийо тхомана̄ еттха̄ти бавха̄ри, ируведо, там̣ адхӣйантӣти бавха̄риджджха̄.
бахӯнӣти еттха̄йам̣ упама̄сам̣сандана̄ – йатха̄ те на̄на̄магга̄ екам̣сато тасса га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ павеса̄йа хонти, евам̣ бра̄хман̣ехи пан̃н̃а̄пийама̄на̄пи на̄на̄магга̄ екам̣сато брахмалокӯпагамана̄йа брахмуна̄ сахабйата̄йа хонтӣти.
525. пат̣иджа̄нитва̄ паччха̄ ниггайхама̄на̄ аваджа̄нантӣти пуббе ниддосатам̣ саллаккхама̄на̄ пат̣иджа̄нитва̄ паччха̄ садосабха̄вена ниггайхама̄на̄ ‘‘нетам̣ мама вачана’’нти аваджа̄нанти, на пат̣иджа̄нантӣти аттхо.
527-529. те тевиджджа̄ти тевиджджака̄ те бра̄хман̣а̄. евасаддена н̃а̄пито аттхо идха наттхӣти ва-ка̄ро гахито, со ча анаттхакова̄ти дассети ‘‘а̄гамасандхиматта’’нти имина̄, ван̣н̣а̄гамена падантарасандхиматтам̣ катанти аттхо. андхапавен̣ӣти андхапанти. ‘‘пан̣н̣а̄сасат̣т̣хи андха̄’’ти идам̣ тасса̄ андхапавен̣ийа̄ махато гаччхагумбасса анупаригаманайогйата̄дассанам̣. еван̃хи те ‘‘сучирам̣ велам̣ майам̣ маггам̣ гаччха̄ма̄’’ти сан̃н̃ино хонти. андха̄нам̣ парампарасам̣саттавачанена йат̣т̣хига̄хакавирахата̄ дассита̄ти вуттам̣ ‘‘йат̣т̣хига̄хакена̄’’тиа̄ди. тадуда̄харан̣ам̣ дассентена ‘‘еко кира̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. анупаригантва̄ти кан̃чи ка̄лам̣ ануккамена самантато гантва̄. каччханти каччхабандхадуссакан̣н̣ам̣. ‘‘каччхам̣ бандхантӣ’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 280; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 34.42) вийа хи каччхасаддо ниббасанависесапарийа̄йо. апича каччханти упакаччхакат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘самба̄дхо на̄ма убхо упакаччхака̄ муттакаран̣а’’нтиа̄дӣсу (па̄чи. 800) вийа хи ка̄йекадесава̄чако каччхасаддо. чаккхума̄ти йат̣т̣хига̄хакам̣ вадати. ‘‘пуримо’’тиа̄ди йатха̄вуттаккамена ведитаббо. на̄макан̃н̃ева̄ти аттха̄бха̄вато на̄маматтамева, там̣ пана бха̄ситам̣ техи са̄расан̃н̃итампи на̄маматтата̄йа аса̄рабха̄вато нихӣнамева̄ти аттхаматтам̣ дассети ‘‘ла̄макам̣йева̄’’ти имина̄.
530. йоти брахмалоко. йатоти бхумматтхе ниссаккавачанам̣. са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесе аватит̣т̣ханато висесапара̄масанам̣ дассетум̣ ‘‘йасмим̣ ка̄ле’’ти вуттам̣. ‘‘уггаманака̄ле’’тиа̄дина̄ пакаран̣а̄дхигатама̄ха. а̄йа̄чантӣти уггаманам̣ паттхенти. касма̄? локасса бахука̄рабха̄вато. татха̄ тхомана̄дӣсу. соммоти сӣтало. айам̣ кира бра̄хман̣а̄нам̣ ладдхи ‘‘пуббебра̄хман̣а̄нама̄йа̄чана̄йа чандимасӯрийа̄’гантва̄ локе обха̄сам̣ каронтӣ’’ти.
532. идха пана ким̣ ваттаббанти имасмим̣ пана аппаччаккхабхӯтасса брахмуно сахабйата̄йа маггадесане тевиджджа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ ким̣ ваттаббам̣ аттхи, йе паччаккхабхӯта̄нампи чандимасӯрийа̄нам̣ сахабйата̄йа маггам̣ десетум̣ на сакконтӣти адхиппа̄йо. ‘‘йаттха̄’’ти имина̄ ‘‘идха̄’’ти вуттамеваттхам̣ пачча̄масати.
ачираватӣнадӣупама̄катха̄ван̣н̣ана̄
542. самабхарита̄ти сампун̣н̣а̄. тато ева ка̄капеййа̄. па̄ра̄ти па̄риматӣра, а̄лапанаметанти дассетум̣ ‘‘амбхо’’ти вуттам̣. апа̄ранти ориматӣрам̣. ехӣти а̄гаччха̄хи. вата̄ти екам̣сена. атха гамиссаси, евам̣ сати ехӣти йоджана̄. ‘‘аттхиме’’тиа̄ди авха̄нака̄ран̣ам̣.
544. пан̃часӣла…пе… ведитабба̄ йаманийама̄дибра̄хман̣адхамма̄нам̣ тадантогадхабха̄вато. таббипарӣта̄ти пан̃часӣла̄дивипарӣта̄ пан̃чавера̄дайо. инданти индана̄макам̣ девапуттам̣, саккам̣ ва̄. ‘‘ачираватийа̄ тӣре нисинно’’ти имина̄ йасса̄ тӣре нисинно, тадева упамам̣ катва̄ а̄харати дхаммара̄джа̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ти дассети. ‘‘пунапӣ’’ти ватва̄ ‘‘апарампӣ’’ти вачанам̣ итара̄йапи надӣупама̄йа сан̇ган̣ханаттхам̣.
546. ка̄майитаббат̣т̣хена̄ти ка̄манӣйабха̄вена. бандханат̣т̣хена̄ти ка̄майитаббато сатта̄нам̣ читтасса а̄бандханабха̄вена. ка̄ман̃ча̄йам̣ гун̣асаддо аттхантаресупи дит̣т̣хапайого, тесам̣ панеттха асамбхавато па̄рисесан̃а̄йена бандханат̣т̣хойева йуттоти дассетум̣ айаматтхуддха̄ро а̄раддхо. ахата̄нанти адхота̄нам̣ абхинава̄нам̣. еттха̄ти кхандхакапа̄л̣ипаде пат̣алат̣т̣хоти пат̣аласаддасса, пат̣аласан̇кха̄то ва̄ аттхо. гун̣ат̣т̣хоти гун̣асаддасса аттхо на̄ма. еса найо сесесупи. аччентӣти атиккамма паваттанти. еттха̄ти соманассаджа̄такапа̄л̣ипаде. даккхин̣а̄ти тираччха̄нагате да̄начетана̄. еттха̄ти даккхин̣авибхан̇гасуттападе (ма. ни. 3.379) ма̄ла̄гун̣ети ма̄ла̄да̄ме. еттха̄ти сатипат̣т̣ха̄на- (дӣ. ни. 2.378; ма. ни. 1.109) дхаммападапа̄л̣ипадесу, (дха. па. 53) нидассанаматтан̃четам̣ кот̣т̣ха̄са̄падха̄насӣла̄дисукка̄дисампада̄джийа̄супи паваттанато. хоти четтха –
‘‘гун̣о пат̣алара̄са̄нисам̣се кот̣т̣ха̄сабандхане;
сӣласукка̄дйападха̄не, сампада̄йа джийа̄йа ча̄’’ти.
есева̄ти бандханат̣т̣хо ева. на хи рӯпа̄дӣнам̣ ка̄метаббабха̄ве вуччама̄не пат̣алат̣т̣хо йуджджати татха̄ ка̄метаббата̄йа анадхиппетатта̄. ра̄сат̣т̣ха̄дӣсупи есева найо. па̄рисесато пана бандханат̣т̣хова йуджджати. йадаггена хи несам̣ ка̄метаббата̄, тадаггена бандханабха̄воти.
кот̣т̣ха̄сат̣т̣хопи четтха йуджджатева чаккхувин̃н̃еййа̄дикот̣т̣ха̄сабха̄вена несам̣ ка̄метаббато. кот̣т̣ха̄се ча гун̣асаддо диссати ‘‘дигун̣ам̣ вад̣д̣хетабба’’нтиа̄дӣсу вийа.
‘‘асан̇кхйеййа̄ни на̄ма̄ни, сагун̣ена махесино;
гун̣ена на̄мамуддхеййам̣, апи на̄масахассато’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. 1313; уда̄. ат̣т̣ха. 53; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.76) –
а̄дӣсу пана сампада̄т̣т̣хо гун̣асаддо, сопи идха на йуджджатӣти ануддхат̣о.
дассанамева идха виджа̄нананти а̄ха ‘‘пасситабба̄’’ти. ‘‘сотавин̃н̃а̄н̣ена сотабба̄’’тиа̄диаттхам̣ ‘‘етенупа̄йена̄’’ти атидисати. гавесита̄пи ‘‘ит̣т̣ха̄’’ти вуччанти, те идха на̄дхиппета̄ти дассетум̣ ‘‘парийит̣т̣ха̄ ва̄ хонту ма̄ ва̄’’ти вуттам̣. иччхита̄ ева хи идха ит̣т̣ха̄, тена̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄’’ти, сукха̄рамман̣абхӯта̄ти аттхо. ка̄манӣйа̄ти ка̄метабба̄. ит̣т̣хабха̄вена манам̣ аппайанти вад̣д̣хентӣти мана̄па̄. пийаджа̄тика̄ти пийасабха̄ва̄. а̄рамман̣ам̣ катва̄ти атта̄нама̄рамман̣ам̣ катва̄. каммабхӯте а̄рамман̣е сати ра̄го уппаджджатӣти там̣ ка̄ран̣абха̄вена нидассенто ‘‘ра̄гуппаттика̄ран̣абхӯта̄’’ти а̄ха.
гедхена̄ти лобхена. абхибхӯта̄ хутва̄ пан̃ча ка̄магун̣е парибхун̃джантӣти йоджана̄. муччха̄ка̄ранти мохана̄ка̄рам̣. адхиосанна̄ти адхигайха аджджхоса̄йа авасанна̄. тена вуттам̣ ‘‘ога̄л̣ха̄’’ти. са̄нанти аваса̄нам̣. паринит̣т̣ха̄наппатта̄ти гилитва̄ паринит̣т̣ха̄панавасена паринит̣т̣ха̄нам̣ уййа̄та̄. а̄дӣнаванти ка̄мапарибхоге сампати, а̄йатин̃ча досам̣ апассанта̄. гха̄саччха̄дана̄дисамбхоганимиттасам̣килесато ниссаранти апагаччханти етена̄ти ниссаран̣ам̣, йонисо паччавеккхитва̄ тесам̣ парибхогапан̃н̃а̄. тадабха̄вато аниссаран̣апан̃н̃а̄ти аттхам̣ дассенто ‘‘идаметтха̄’’тиа̄дима̄ха. паччавеккхан̣апарибхогавирахита̄ти йатха̄вуттапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена парибхогато вирахита̄.
548-9. а̄варантӣти кусаладхаммуппаттим̣ а̄дито ва̄ренти. нива̄рентӣти ниравасесато ва̄райанти. онандхантӣти ога̄ханта̄ вийа чха̄денти. парийонандхантӣти саббасо чха̄денти. а̄варан̣а̄дӣнам̣ васена̄ти йатха̄вутта̄нам̣ а̄варан̣а̄диаттха̄нам̣ васена. те хи а̄севанабалавата̄йа пуримапуримехи паччхимапаччхима̄ дал̣хатаратама̄дибха̄ваппатта̄.
сам̣санданакатха̄ван̣н̣ана̄
550. иттхипариггахе сати пурисасса пан̃чака̄магун̣апариггахо парипун̣н̣о ева хотӣти вуттам̣ ‘‘иттхипариггахена сапариггахо’’ти. ‘‘иттхипариггахена апариггахо’’ти ча идам̣ тевиджджабра̄хман̣есу диссама̄напариггаха̄нам̣ дут̣т̣хуллатамапариггаха̄бха̄вадассанам̣. евам̣ бхӯта̄нам̣ тевиджджа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ ка̄ брахмуна̄ сам̣сандана̄, брахма̄ пана саббена саббам̣ апариггахоти. верачиттена аверо, куто етасса верапайоготи адхиппа̄йо. читтагелан̃н̃асан̇кха̄тена̄ти читтуппа̄дагелан̃н̃асан̃н̃итена, имина̄ тасса рӯпака̄йагелан̃н̃абха̄во вутто хоти. бйа̄паджджхена̄ти дуккхена. уддхаччакуккучча̄дӣхӣти еттха а̄дисаддена тадекат̣т̣ха̄ сам̣килесадхамма̄ сан̇гайханти. атойеветтха ‘‘уддхаччакуккучча̄бха̄вато’’ти тадубхайа̄бха̄ваматтахетувачанам̣ саматтхитам̣ хоти. аппат̣ипаттихетубхӯта̄йа вичикиччха̄йа сати на када̄чи читтам̣ пурисасса васе ваттати, пахӣна̄йа пана та̄йа сийа̄ читтасса пурисавасе ваттананти а̄ха ‘‘вичикиччха̄йа̄’’тиа̄ди. читтагатика̄ти читтавасика̄. тена вуттам̣ ‘‘читтасса васе ваттантӣ’’ти. на та̄дисоти бра̄хман̣а̄ вийа на читтавасико хоти, атха кхо васӣбхӯтаджха̄на̄бхин̃н̃ата̄йа читтам̣ аттано васе ваттетӣти васаваттӣ.
552. брахмалокамаггети брахмалокага̄мимагге пат̣ипаджджитаббе, пан̃н̃а̄петаббе ва̄, там̣ пан̃н̃апента̄ти адхиппа̄йо. упагантва̄ти миччха̄пат̣ипаттийа̄ упасан̇камитва̄, пат̣иджа̄нитва̄ ва̄. саматаланти сан̃н̃а̄йа̄ти маттхаке екан̇гулам̣ ва̄ упад̣д̣хан̇гулам̣ ва̄ суккхата̄йа саматаланти сан̃н̃а̄йа. пан̇кам̣ отин̣н̣а̄ вийа̄ти анекапорисам̣ маха̄пан̇кам̣ отин̣н̣а̄ вийа. ануппависантӣти апа̄йамаггам̣ брахмалокамаггасан̃н̃а̄йа ога̄ханти. тато ева сам̣сӣдитва̄ виса̄дам̣ па̄пун̣анти. еванти ‘‘саматала’’нтиа̄дина̄ вуттанайена. сам̣сӣдитва̄ти нимуджджитва̄. марӣчика̄йа̄ти мигатан̣хика̄йа каттубхӯта̄йа. ван̃четва̄ти надӣсадисам̣ пака̄санена ван̃четва̄. ва̄йама̄на̄ти ва̄йамама̄на̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. суккхатаран̣ам̣ ман̃н̃е тарантӣти суккханадӣтаран̣ам̣ таранти ман̃н̃е. абхиннепи бхедавачанаметам̣. тасма̄ти йасма̄ тевиджджа̄ амаггамева ‘‘магго’’ти упагантва̄ сам̣сӣданти, тасма̄. йатха̄ тети те ‘‘саматала’’нти сан̃н̃а̄йа пан̇кам̣ отин̣н̣а̄ сатта̄ хаттхапа̄да̄дӣнам̣ сам̣бхан̃джанам̣ парибхан̃джанам̣ па̄пун̣анти йатха̄. идхева ча̄ти имасмин̃ча аттабха̄ве. сукхам̣ ва̄ са̄там̣ ва̄ на лабхантӣти джха̄насукхам̣ ва̄ випассана̄са̄там̣ ва̄ на лабханти, куто маггасукхам̣ ва̄ нибба̄наса̄там̣ ва̄ти адхиппа̄йо. маггадӣпаканти ‘‘маггадӣпака’’ миччева техи абхиматам̣. тевиджджаканти тевиджджаттхан̃а̄пакам̣. па̄вачананти пакат̣т̣хавачанасамматам̣ па̄т̣хам̣. тевиджджа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нанти самбандхе са̄мивачанам̣. ирин̣анти аран̃н̃а̄нийа̄ идам̣ адхивачананти а̄ха ‘‘ага̄макам̣ маха̄ран̃н̃а’’нти. анупабхогаруккхехӣти мигаруруа̄дӣнампи анупабхога̄рахехи ким̣ пакка̄дивисаруккхехи. йаттха̄ти йасмим̣ ване. париваттитумпи на сакка̄ хонти маха̄кан̣т̣акагаччхагаханата̄йа. н̃а̄тӣнам̣ бйасанам̣ вина̄со н̃а̄тибйасанам̣. евам̣ бхогасӣлабйасанесупи. рого ева бйасати виба̄дхатӣти рогабйасанам̣. евам̣ дит̣т̣хибйасанепи.
554. нану джа̄тасадденева айаматтхо сиддхоти чоданамапанети ‘‘йо хӣ’’тиа̄дина̄. джа̄то хутва̄ сам̣вад̣д̣хито джа̄тасам̣вад̣д̣хоти а̄чарийена (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.554) вуттам̣, джа̄то ча со сам̣вад̣д̣хо ча̄ти джа̄тасам̣вад̣д̣хоти пана йуджджати висесанапаранипа̄татта̄. на саббасо паччаккха̄ хонти паричайа̄бха̄вато. чираниккхантоти никкханто хутва̄ чирака̄ло. чирам̣ никкхантасса асса̄ти хи чираниккханто. ‘‘джа̄тасам̣вад̣д̣хо’’ти пададвайена аттхасса парипун̣н̣а̄бха̄вато ‘‘тамена’’нти каммападам̣ ‘‘та̄вадева авасат̣а’’нти пуна висесетӣти вуттам̣ хоти. дандха̄йитаттанти виссаджджане мандаттам̣ сан̣икавутти, там̣ пана сам̣сайавасена чира̄йанам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘кан̇кха̄васена чира̄йитатта’’нти. виттха̄йитаттанти са̄раджджитаттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана виттха̄йитаттам̣ на̄ма тхамбхитаттанти адхиппа̄йена ‘‘тхаддхабха̄ваггахан̣а’’нти вуттам̣. аппат̣ихатабха̄вам̣ дассети тассева ана̄варан̣ан̃а̄н̣абха̄вато. нанветампи антара̄йапат̣ихатам̣ сийа̄ти а̄сан̇кам̣ парихарати ‘‘тасса хӣ’’тиа̄дина̄. ма̄ра̄ват̣т̣ана̄дивасена̄ти еттха чаккхумохамуччха̄ка̄ла̄ди сан̇гайхати. на сакка̄ тасса кеначи антара̄йо ка̄тум̣ чатӯсу анантара̄йикадхаммесу парийа̄паннабха̄вато.
555. уиччупасаггайоге лумпасаддо, луписаддо ва̄ уддхаран̣аттхо хотӣти вуттам̣ ‘‘уддхаратӯ’’ти. упасаггависесена хи дха̄тусадда̄ аттхависесавуттино хонти йатха̄ ‘‘а̄да̄на’’нти. паджа̄саддо пакаран̣а̄дхигататта̄ да̄ракависайоти а̄ха ‘‘бра̄хман̣ада̄рака’’нти.
брахмалокамаггадесана̄ван̣н̣ана̄
556-7. ‘‘апуббанти имина̄ сам̣ван̣н̣етаббата̄ка̄ран̣ам̣ дӣпети. йасса атисайена балам̣ аттхи, со балава̄ти вуттам̣ ‘‘баласампанно’’ти. сан̇кхам̣ дхаметӣти сан̇кхадхамако, сан̇кхам̣ дхамайитва̄ тато саддапаваттако. ‘‘балава̄’’тиа̄дивисесанам̣ киматтхийанти а̄ха ‘‘дуббало хӣ’’тиа̄ди. балавато пана сан̇кхасаддоти самбандхо. аппана̄ва ват̣т̣ати пат̣ипаккхато саммадева четасо вимуттибха̄вато, тасма̄ евам̣ вуттанти адхиппа̄йо.
пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма ка̄ма̄вачарам̣ вуччати пама̄н̣акара̄нам̣ сам̣килесадхамма̄нам̣ авиккхамбханато. татха̄ хи там̣ брахмавиха̄рапуббабха̄габхӯтам̣ пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ одиссака̄нодиссакадиса̄пхаран̣авасена вад̣д̣хетум̣ на сакка̄. вуттавипарийа̄йато пана рӯпа̄рӯпа̄вачарам̣ аппама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма. тена̄ха ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄ди. таттха арӯпа̄вачаре одиссака̄нодиссакавасена пхаран̣ам̣ на лаббхати, татха̄ диса̄пхаран̣ан̃ча. кечи пана ‘‘там̣ а̄гаманавасена лаббхатӣ’’ти ваданти, тадайуттам̣. на хи брахмавиха̄раниссандо а̄руппам̣, атха кхо касин̣аниссандо, тасма̄ йам̣ субха̄витам̣ васӣбха̄вам̣ па̄питам̣ а̄руппам̣, там̣ аппама̄н̣акатанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘йам̣ ва̄ са̄тисайам̣ брахмавиха̄рабха̄вана̄йа абхисан̇кхатена санта̄нена ниббаттитам̣, йан̃ча брахмавиха̄расама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сама̄паннам̣ арӯпа̄вачараджджха̄нам̣, там̣ имина̄ парийа̄йена пхаран̣апама̄н̣авасена аппама̄н̣аката’’нти апаре. вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракаммети рӯпа̄вачаракамме ча арӯпа̄вачаракамме ча сати. на охӣйати на тит̣т̣хатӣти катӯпачитампи ка̄ма̄вачаракаммам̣ йатха̄дхигате махаггатаджджха̄не апарихӣне там̣ абхибхавитва̄ пат̣иба̄хитва̄ сайам̣ охӣйакам̣ хутва̄ пат̣исандхим̣ да̄тум̣ саматтхабха̄ве на тит̣т̣хати. ‘‘на авасиссатӣ’’ти етасса хи аттхавачанам̣ ‘‘на охӣйатӣ’’ти, тадетам̣ ‘‘на аватит̣т̣хатӣ’’ти етасса висесавачанам̣, парийа̄йавачанам̣ ва̄. тена̄ха ‘‘ким̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄ди. лаггитунти а̄варитум̣ ниседхетум̣. т̣ха̄тунти пат̣ибалам̣ хутва̄ патит̣т̣ха̄тум̣. пхаритва̄ти пат̣ипхаритва̄. парийа̄дийитва̄ти тасса са̄маттхийам̣ кхепетва̄. ока̄сам̣ гахетва̄ти випа̄када̄нока̄сам̣ гахетва̄, имина̄ ‘‘лаггитум̣ ва̄ т̣ха̄тум̣ ва̄’’ти вачанамева виттха̄ретӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘атха кхо’’тиа̄ди аттха̄паттидассанам̣. каммасса парийа̄дийанам̣ на̄ма тасса випа̄куппа̄данам̣ ниседхетва̄ аттано випа̄куппа̄данамева̄ти а̄ха ‘‘тасса̄’’тиа̄ди. тасса̄ти ка̄ма̄вачаракаммасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄. сайамева̄ти рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммамева. брахмасахабйатам̣ упанети асати та̄диса̄нам̣ четопан̣идхивисесети адхиппа̄йо. тиссабрахма̄дӣнам̣ вийа хи маха̄пун̃н̃а̄нам̣ четопан̣идхивисесена махаггатакаммам̣ париттакаммасса випа̄кам̣ на пат̣иба̄хатӣти дат̣т̣хаббам̣.
атха махаггатасса гарукакаммасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ париттам̣ лахукакаммам̣ катхаматтано випа̄касса ока̄сам̣ каротӣти? тӣсупи кира винайаган̣т̣хипадесу евам̣ вуттам̣ ‘‘никантибаленева джха̄нам̣ париха̄йати, тато парихӣнаджха̄натта̄ париттакаммам̣ ладдхока̄са’’нти. кечи пана ваданти ‘‘анӣваран̣а̄ваттха̄йа никантийа̄ джха̄насса париха̄ни вӣмам̣ситва̄ гахетабба̄’’ти. идаметтха йуттатарака̄ран̣ам̣ – асатипи махаггатакаммуно випа̄капат̣иба̄ханасаматтхе париттакамме ‘‘иджджхати бхиккхаве сӣлавато четопан̣идхи висуддхатта̄ сӣласса̄’’ти (дӣ. ни. 1.504; сам̣. ни. 4.352; а. ни. 8.35) вачанато ка̄мабхаве четопан̣идхи махаггатакаммасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ париттакаммуно випа̄кока̄сам̣ каротӣти. евам̣ метта̄дивиха̄рӣти вуттанайена аппана̄патта̄нам̣ метта̄дӣнам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ васена виха̄рӣ.
559. пат̣хамамупанидха̄йа дутийам̣, киметам̣, йамупанидхӣйатӣти вуттам̣ ‘‘пат̣хамамева̄’’тиа̄ди. маджджхимапан̣н̣а̄саке сан̇гӣтанти аджджха̄харитва̄ самбандхо. пунаппунам̣ саран̣агаманам̣ дал̣хатарам̣, махаппхалатаран̃ча, тасма̄ дутийампи саран̣агаманам̣ катанти ведитаббам̣. катипа̄хаччайена̄ти двӣхатӣхаччайена. паббаджитва̄ти са̄ман̣ерапаббаджджам̣ гахетва̄. агган̃н̃асуттампи (дӣ. ни. 3.112) амум̣йева ва̄сет̣т̣хама̄раббха катхеси, на̄н̃н̃анти н̃а̄петум̣ ‘‘агган̃н̃асутте’’тиа̄ди вуттам̣. таттха а̄гатанайена упасампадан̃чева арахаттан̃ча алаттхум̣ пат̣илабхим̣сӯти аттхо. йаметтха аттхато на вибхаттам̣, тадетам̣ сувин̃н̃еййамева.
ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа парамасукхумагамбхӣрадуранубодхаттхапаридӣпана̄йа сувималавипулапан̃н̃а̄веййаттийаджанана̄йа аджджавамаддавасораччасаддха̄сатидхитибуддхикхантивӣрийа̄дидхаммасаман̇гина̄ са̄т̣т̣хакатхе пит̣акаттайе асан̇га̄сам̣хӣрависа̄радан̃а̄н̣ача̄рина̄ анекаппабхедасакасамайасамайантарагаханаджджхога̄хина̄ маха̄ган̣ина̄ маха̄веййа̄каран̣ена н̃а̄н̣а̄бхивам̣садхаммасена̄патина̄матхерена маха̄дхаммара̄джа̄дхира̄джагаруна̄ ката̄йа са̄дхувила̄синийа̄ на̄ма лӣнаттхапака̄санийа̄ тевиджджасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхапака̄сана̄.
тевиджджасуттасам̣ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
татридам̣ са̄дхувила̄синийа̄ са̄дхувила̄синиттасмим̣ хоти –
бйан̃джанан̃чева аттхо ча, виниччхайо ча саббатха̄;
са̄дхакена вина̄ вутто, наттхи четтха йато тато.
сампассатам̣ судхӣматам̣, са̄дхӯнам̣ читтатосанам̣;
кароти вивидхам̣ са̄йам̣, тена са̄дхувила̄синӣти.
нигаманакатха̄
етта̄вата̄ ча –
саддхамме па̄т̣аваттха̄йа, са̄санасса ча вуддхийа̄;
ван̣н̣ана̄ йа̄ сама̄раддха̄, сӣлаккхандхакатха̄йа са̄.
са̄дхувила̄синӣ на̄ма, саббасо паринит̣т̣хита̄;
пан̣н̣а̄са̄йа са̄дхика̄йа, бха̄н̣ава̄раппама̄н̣ато.
анекасетибхиндо йо, анантабалава̄хано;
сирӣпавара̄дина̄мо, ра̄джа̄ на̄на̄рат̣т̣хиссаро.
джамбудӣпатале рамме, мараммависайе ака̄;
тамбадӣпарат̣т̣хе пурам̣, амарапурана̄макам̣.
ман̣д̣ала̄чаласа̄мантам̣, ера̄ватӣнадисситам̣;
на̄на̄джана̄нама̄ва̄сам̣, хемапа̄са̄далан̇катам̣.
татра̄бхисекапатто со, раджджам̣ ка̄реси дхаммато;
ра̄джа̄га̄рамаха̄тхӯпам̣, ака̄си сампаса̄данам̣.
уддхаммам̣ уббинайан̃ча, паха̄йа джинаса̄санам̣;
висодхеси йатха̄бхӯтам̣, сататам̣ дал̣хама̄насо.
тенева ка̄рите рамме, чха̄йӯдакасамаппите;
двипа̄ка̄рапариккхитте, бха̄вана̄бхирата̄рахе.
маха̄мунисаман̃н̃а̄ йа̄, самбуддхасаммукха̄ ката̄;
пат̣има̄ там̣па̄са̄дамха̄, уджуа̄саннадаккхин̣е.
асока̄ра̄маа̄ра̄ме, пан̃чабхӯмимаха̄лайе;
ратанабхӯмикитти вхайе, дхаммапа̄са̄далан̇кате.
татха̄ даккхин̣адевийа̄, нагарасамӣпе кате;
пуббуттаре джайабхӯми-китта̄бхидха̄накепи ча.
татхевуттарадевийа̄, нагараббхантаре кате;
сон̣н̣агухатхӯпантике, парима̄н̣акана̄маке.
татха̄ ча упара̄джена, кате нагарапаччхиме;
маха̄гухатхӯпантике, ман̇гала̄ва̄сана̄маке.
ити сон̣н̣авиха̄ресу, васам̣некесу ва̄рато;
саккато саббара̄джӯнам̣, тиккхаттум̣ ладдхалан̃чхано.
н̃а̄н̣а̄бхивам̣садхаммасена̄патӣти сувикхйа̄то;
двевибхан̇га̄дидха̄ран̣а̄, упаджджха̄чарийатам̣ патто.
лан̇ка̄дӣпа̄гата̄нампи, парадӣпанива̄синам̣;
бхиккхӯнам̣ ва̄чако дхаммам̣, пат̣ипаттим̣ нийоджако.
йам̣ нисса̄йа висодхеси, са̄санам̣ еса бхӯпати;
аттхабйан̃джанасампаннам̣, со’ка̄си ван̣н̣анам̣ имам̣.
самбуддхапаринибба̄на̄, пан̃чата̄лӣсаке’ддхаке;
тисате двисахассе ча, сампатте са̄ сунит̣т̣хита̄.
пет̣ака̄лан̇ка̄равхайам̣, неттисам̣ван̣н̣анам̣ субхам̣;
иман̃ча сан̇кхаронтена, йам̣ пун̃н̃ам̣ пасутам̣ майа̄.
ан̃н̃ампи тена пун̃н̃ена, патва̄на бодхимуттамам̣;
та̄райитва̄ бахӯ сатте, мочеййам̣ бхавабандхана̄.
сада̄ раккханту ра̄джа̄но, дхамменева паджам̣ имам̣;
нирата̄ пун̃н̃акаммесу, джотенту джинаса̄санам̣.
име ча па̄н̣ино саббе, саббада̄ нирупаддава̄;
ниччам̣ калйа̄н̣асан̇каппа̄, паппонту аматам̣ паданти.
ити дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа сӣлаккхандхаваггасам̣ван̣н̣ана̄йа
са̄дхувила̄синӣ на̄ма абхинават̣ӣка̄ саматта̄.
сӣлаккхандхаваггаабхинават̣ӣка̄ нит̣т̣хита̄.