2. паваттива̄раван̣н̣ана̄

18-21. етасминти паваттива̄ре. пуччха̄маттала̄бхена̄ти могхапуччха̄бха̄вама̄ха. екеканти ‘‘йасса чаккха̄йатанам̣ уппаджджати, тасса садда̄йатанам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дикам̣ екекам̣. пан̃ча̄ти ‘‘йасса садда̄йатанам̣ уппаджджати, тасса гандха̄йатанам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дӣни пан̃ча. пуччха̄маттала̄бхена сан̇гахам̣ ануджа̄нанто ‘‘виссаджджанавасена ха̄петабба̄нӣ’’ти а̄ха. ‘‘ваккхати хӣ’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттаматтхам̣ ат̣т̣хакатха̄йа саматтхети.

садисависсаджджананти са̄ман̃н̃авачанам̣ висесанивит̣т̣хамева хотӣти там̣ висесам̣ дассенто ‘‘пуггалава̄рамева сандха̄йа вутта’’нти ватва̄ тасса̄ пана садисависсаджджаната̄йа абйа̄питатта̄ йаттха садисам̣, таттха̄пи виссаджджитанти дассенто ‘‘ока̄сава̄ре пана…пе… виссаджджита’’нти а̄ха. таттха танти дутийам̣. пуггалава̄репӣти йаттха садисам̣ виссаджджанам̣, таттха пуггалава̄репи виссаджджитам̣, пагева ока̄сава̄рети адхиппа̄йо. вираттака̄макамманиббаттасса̄ти бха̄вана̄балена виратто ка̄мо етена̄ти вираттака̄мам̣, рӯпа̄вачаракаммам̣, тато ниббаттасса. пат̣исандхи ева бӣджам̣ пат̣исандхибӣджам̣, тасса. ‘‘евам̣сабха̄ватта̄’’ти етена екантато ка̄матан̣ха̄нида̄накаммахетука̄ни гха̄на̄дӣнӣти дассети. гандха̄дайо ча на сантӣти саббена саббам̣ тесампи абха̄вам̣ сандха̄йа вадати. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.

‘‘сачча’’нти йатха̄вуттавасена гахетаббам̣ чодакена вуттаматтхам̣ сампат̣иччхитва̄ пуна йена̄дхиппа̄йена та̄ни йамака̄ни садисависсаджджана̄ни, там̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – таттха чаккха̄йатанамӯлакесу гха̄на̄йатанайамакена ‘‘сачаккхука̄нам̣ агха̄нака̄нам̣ упападжджанта̄на’’нтиа̄дина̄ найена дживха̄ка̄йа̄йатанайамака̄ни йатха̄ садисависсаджджана̄ни, татха̄ идха гха̄на̄йатанамӯлакесу гха̄на̄йатанайамакена та̄ни дживха̄ка̄йа̄йатанайамака̄ни ‘‘йасса гха̄на̄йатанам̣ уппаджджати, тасса дживха̄йатанам̣ уппаджджатӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ найена садисависсаджджана̄нӣти. еваметтха убхайесам̣ висум̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ садисависсаджджаната̄йа идам̣ вуттам̣, на екаджджхам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ садисависсаджджаната̄йа. тена̄ха ‘‘тасма̄ таттха таттхева садисависсаджджаната̄ па̄л̣иана̄рул̣хата̄йа ка̄ран̣а’’нти. еван̃ча сати чаккха̄йатанамӯлаггахан̣ам̣ киматтхийанти а̄ха ‘‘нидассанабха̄вена̄’’тиа̄ди. таттха нидассанабха̄вена̄ти нидассанабхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асадисависсаджджаната̄сан̇кха̄тена нидассанабха̄венева, на пана тесам̣ нидасситаббехи саббатха̄ садисависсаджджаната̄йа̄ти адхиппа̄йо. ‘‘йебхуййата̄йа̄’’ти вуттам̣ йебхуййатам̣ дассетум̣ ‘‘тесу хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

еванти имина̄ ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ивачанависсаджджанена йатха̄вуттавачанассева виссаджджанабха̄ва̄нуджа̄нанам̣ каттаббанти имаматтхам̣ а̄кад̣д̣хати. са̄ти дутийапуччха̄. гха̄на̄йатанайамакена̄ти чаккха̄йатанамӯлакесу гха̄на̄йатанайамакенева. там̣сеса̄нӣти тена гха̄на̄йатанамӯлакака̄йа̄йатанайамакена саддхим̣ сеса̄ни. садисависсаджджанатта̄ ана̄рул̣ха̄нӣти еттха ‘‘ана̄рул̣ха̄нӣ’’ти еттакамева татха̄-саддена анукад̣д̣хӣйати, на ‘‘садисависсаджджанатта̄’’ти дассенто ‘‘татха̄ти…пе… саман̃н̃ена̄’’ти ватва̄ ида̄ни ‘‘ка̄ран̣аса̄ман̃н̃ена̄’’ти вуттасса садисависсаджджанаттасса таттха абха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘гха̄надживха̄ка̄йа̄йатана̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха агаббхасеййакесу паваттама̄на̄нанти еттха̄пи ‘‘сахача̄рита̄йа̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣, татха̄ ‘‘габбхасеййакесу ча паваттама̄на̄на’’нти. итара̄ни гха̄на̄йатанамӯлака̄ни дживха̄ка̄йа̄йатанайамака̄ни две на виссаджджӣйанти, гха̄на̄йатанамӯлакесу ча йамакесу виссаджджитесу итарадвайамӯлака̄ни дживха̄ка̄йа̄йатанамӯлака̄ни на виссаджджӣйанти ависесатта̄ аппависесатта̄ ча̄ти йоджетаббам̣. таттха ка̄йа̄йатанайамаке дутийапуччха̄васена аппависесо, итаравасена ависесо ведитаббо. рӯпа̄йатанамана̄йатанехи саддхинти идам̣ рӯпа̄йатанамӯлакамана̄йатанавасена вуттанти а̄ха ‘‘рӯпа̄йатана…пе… адхиппа̄йо’’ти. тенева̄ха ‘‘рӯпа̄йатанамӯлакесу хӣ’’тиа̄ди. йамака̄нанти рӯпа̄йатанамӯлакагандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанайамака̄нам̣. дутийапуччха̄нанти йатха̄вуттайамака̄нам̣йева дутийапуччха̄нам̣. вуттанайена̄ти ‘‘сарӯпака̄нам̣ ачиттака̄на’’нтиа̄дина̄ вуттена найена. а̄дипуччха̄нанти тесам̣йева йамака̄нам̣ пат̣хамапуччха̄нам̣.

хет̣т̣химехӣти идам̣ ависесавачанампи йесу садисависсаджджаната̄ самбхавати, тадапеккханти а̄ха ‘‘гандхараса…пе… аттхо’’ти. уддит̣т̣хадхаммесу уддеса̄нурӯпам̣ лаббхама̄нависесакатханам̣ виссаджджанам̣, йо таттха на саббена саббам̣ уддеса̄нурӯпагун̣ена упалаббхати, тасса акатханампи аттхато виссаджджанамева на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘ависсаджджаненева алаббхама̄ната̄дассанена виссаджджита̄ни на̄ма хонтӣ’’ти.

чаккхувикаласотавикала̄ вийа чаккхусотавикалопи лаббхатӣти со пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ пи-саддена сан̇гахитоти дассенто ‘‘джаччандхампи…пе… ведитаббо’’ти а̄ха. парипун̣н̣а̄йатанамева опапа̄тикам̣ сандха̄йа вуттанти еттха ат̣т̣ха̄наппайутто ева-саддоти тасса т̣ха̄нам̣ дассенто ‘‘вуттамева̄ти аттхо’’ти ватва̄ тена парипун̣н̣а̄йатанасса таттха анийататта̄ апарипун̣н̣а̄йатанассапи сан̇гахо сиддхоти дассенто ‘‘тена джаччандхабадхирампи сандха̄йа вуттата̄ на нива̄рита̄ хотӣ’’ти а̄ха.

22-254. тасмим̣ пуггаласса ана̄мат̣т̣хатта̄ти касма̄ вуттам̣, йа̄вата̄ ‘‘рӯпӣбрахмалокам̣ пуччхатӣ’’ти имина̄пи ока̄сойева а̄мат̣т̣хоти. ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ин̃н̃а̄йа ка̄ран̣авибха̄вана̄дхиппа̄йенева ‘‘касма̄ пат̣ин̃н̃а̄та’’нти чоданам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ дассетука̄мо ‘‘нанӯ’’тиа̄дима̄ха. габбхасеййакабха̄вам̣ гантва̄ паринибба̄йиссатӣти паччхимабхавикам̣ сандха̄йа̄ха. тадаваттхасса̄ти паччхимабхава̄ваттхасса. бхависсантасса̄ти бха̄вино. пат̣ин̃н̃а̄таббатта̄ти ‘‘уппаджджиссатӣ’’ти пат̣ин̃н̃а̄таббатта̄.

атха касма̄ти еттха̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йади ‘‘йасса рӯпа̄йатанам̣ уппаджджиссати, тасса чаккха̄йатанам̣ уппаджджиссатӣ’’ти пуччха̄йам̣ вуттена видхина̄ пат̣ин̃н̃а̄таббам̣, атха касма̄ атха кена ка̄ран̣ена пат̣иломе ‘‘йасса ва̄ пана рӯпа̄йатанам̣ нуппаджджиссати, тасса чаккха̄йатанам̣ нуппаджджиссатӣ’’ти пуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ин̃н̃а̄там̣, нану идам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддханти? нанӯтиа̄дина̄пи чодако тамева виродхам̣ вибха̄вети. но ча нуппаджджиссати уппаджджиссати ева̄ти аттхо. ‘‘тасмим̣ бхаве’’тиа̄ди тасса париха̄ро. таттха тасмим̣ бхавети йасмим̣ бхаве ‘‘рӯпа̄йатанам̣ нуппаджджиссатӣ’’ти вуттам̣ паваттама̄натта̄, тасмим̣ бхаве. ана̄гатабха̄вена авачанатоти бха̄вӣбха̄вена аваттаббато а̄раддхуппа̄дабха̄вена паваттама̄натта̄ти адхиппа̄йо. тенева̄ха ‘‘бхавантаре хӣ’’тиа̄ди. на пана вуччатӣти самбандхо. еван̃ча катва̄тиа̄дина̄ па̄т̣хантарена йатха̄вуттаматтхам̣ саматтхети.

йасмим̣ аттабха̄ве йехи а̄йатанехи бхавитаббам̣, там̣там̣а̄йатананиббаттакакаммена авассам̣бха̄вӣа̄йатанасса саттасса, санта̄насса ва̄, ‘‘йасса ва̄ пана рӯпа̄йатанам̣ уппаджджиссати, тасса чаккха̄йатанам̣ уппаджджиссатӣти? а̄манта̄, йасса ва̄ пана рӯпа̄йатанам̣ нуппаджджиссати, тасса чаккха̄йатанам̣ нуппаджджиссатӣти? а̄манта̄’’ти ча евам̣ паваттам̣ пуччха̄двайависсаджджанам̣ а̄йатанапат̣ила̄бхасса джа̄тибха̄вато сут̣т̣ху упапаннам̣ бхавати. паччхимабхавика̄дайоти еттха а̄ди-саддена арӯпе уппаджджитва̄ паринибба̄йанака̄ сан̇гайханти. идампи виссаджджанам̣. абхинандитаббатта̄ти ‘‘а̄манта̄’’ти сампат̣иччхитаббатта̄.

йам̣ пана агха̄нака̄нам̣ ка̄ма̄вачарам̣ упападжджанта̄нанти вуттанти самбандхо. йасса випа̄ко гха̄на̄йатануппаттито пуретарамева упаччхиджджиссати, там̣ гха̄на̄йатана̄ниббаттакакамманти вуттам̣. катхам̣ панӣдисам̣ каммам̣ аттхӣти вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘йасса йаттха̄’’тиа̄ди. евампи габбхасеййако ева идха агха̄накоти адхиппетоти катхамидам̣ вин̃н̃а̄йатӣти чодана̄йа ‘‘на хӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ таматтхам̣ са̄дхетум̣ ‘‘дхаммахадайавибхан̇ге’’тиа̄ди вуттам̣. авачанаттампи хи йатха̄дхаммаса̄сане абхидхамме пат̣иккхепойева̄ти. идха̄ти имасмим̣ а̄йатанайамаке. йатха̄дассита̄сӯти ‘‘йасса ва̄ пана сота̄йатанам̣ нуппаджджиссати, тасса чаккха̄йатанам̣ нуппаджджати, йасса йаттха гха̄на̄йатанам̣ на нируджджхати, тасса таттха рӯпа̄йатанам̣ на нируджджхиссатӣ’’ти ча дасситаппака̄ра̄су пуччха̄су. а̄манта̄ти вуттанти атха касма̄ на вин̃н̃а̄йатӣти йоджана̄. ета̄су пуччха̄су касма̄ пат̣ивачанена виссаджджанам̣ на катанти адхиппа̄йо. саннит̣т̣ха̄нена гахитаттхасса̄ти ‘‘йасса ва̄ пана сота̄йатанам̣ нуппаджджиссати, йасса йаттха гха̄на̄йатанам̣ на нируджджхиссатӣ’’ти ча евама̄дикена саннит̣т̣ха̄нападена гахитасса аттхасса. екадесе сам̣сайаттхасса самбхавена̄ти екадесе сам̣сайитаббасса аттхасса самбхавена саннит̣т̣ха̄наттхапат̣ийогабхӯтасам̣сайаттхасса пат̣ивачанасса акаран̣ато ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ивачанависсаджджанасса акаттаббато аттхасса абхиндитва̄ екаджджхам̣ катва̄ аваттаббато. тена̄ха ‘‘бхиндитаббехи на пат̣ивачанависсаджджанам̣ хотӣ’’ти.

йади сийа̄ти бхиндитва̄ ваттаббепи аттхе йади пат̣ивачанависсаджджанам̣ сийа̄, парипун̣н̣ависсаджджанамева на сийа̄ анока̄сабха̄вато бхиндитаббато ча̄ти аттхо. татха̄ хи ‘‘пан̃чавока̄ре париниббанта̄нам̣, арӯпе паччхимабхавика̄нам̣, йе ча арӯпам̣ упападжджитва̄ паринибба̄йиссанти, тесам̣ чаванта̄нам̣ тесам̣ сота̄йатанан̃ча нуппаджджиссати, чаккха̄йатанан̃ча нуппаджджатӣ’’ти ча, татха̄ ‘‘рӯпа̄вачаре париниббанта̄нам̣, арӯпа̄нам̣ тесам̣ таттха гха̄на̄йатанан̃ча на нируджджхати, рӯпа̄йатанан̃ча на нируджджхиссатӣ’’ти ча таттха вибха̄гавасена паватто па̄т̣хасесо. атха касма̄ти йади абхиндитаббе пат̣ивачанависсаджджанам̣, на бхиндитаббе, евам̣ санте ‘‘йасса ва̄ пана соманассиндрийам̣ уппаджджати, тасса чаккхундрийам̣ уппаджджатӣти? а̄манта̄’’ти имина̄ пат̣ивачанависсаджджанена габбхасеййака̄нам̣ соманассапат̣исандхи наттхӣти касма̄ на вин̃н̃а̄йати, бхиндитаббе на пат̣ивачанависсаджджанам̣ хотӣти сампат̣иччхитаббанти? там̣ на, ан̃н̃а̄йа па̄л̣ийа̄ тадаттхасса вин̃н̃а̄йама̄натта̄ти дассенто ‘‘ка̄мадха̄туйа̄’’тиа̄дима̄ха.

‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджати, на нируджджхати, там̣ читтам̣ нируджджхиссати, нуппаджджиссатӣти? а̄манта̄’’ти тассева читтасса ниродхо ана̄гатабха̄вена тасса уппа̄даккхан̣е йатха̄ вутто, евам̣ тассева каммаджасанта̄насса ниродхо тасса уппа̄де ана̄гатабха̄вена ваттаббо. тенетам̣ дассети ‘‘екачиттасса на̄ма уппа̄даккхан̣е ниродхо ана̄гатабха̄вена вуччати, киман̇гам̣ пана екасанта̄насса̄’’ти. саббаттха саббасмим̣ ана̄гатава̄ре. упападжджанта̄нам̣ ева васена со ниродхо татха̄ ана̄гатабха̄вена вутто, касма̄ панеттха ниродхо упапанна̄нам̣ васена на вуттоти а̄ха ‘‘уппанна̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди. тассева йатха̄паваттасса каммаджасанта̄насса ева. тасма̄ти йасма̄ уппа̄даккхан̣ато уддхам̣ ниродхо а̄раддхо на̄ма хоти, тасма̄. бхеде сатипи ка̄лабхеда̄масанасса ка̄ран̣е сатипи. ана̄гатака̄ла̄масанавасенева ниродхассева васена виссаджджанадвайам̣ упапаннамева йуттамева хотӣти. ан̃н̃есам̣ васена ниродхассева ваттум̣ асаккун̣еййатта̄ ‘‘арахата’’нти вуттам̣.

йади упапаттианантарам̣ ниродхо а̄раддхо на̄ма хоти, атха касма̄ чутийа̄ ниродхавачананти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘таннит̣т̣ха̄набха̄вато пана чутийа̄ ниродхавачана’’нти. таннит̣т̣ха̄набха̄ватоти тасса санта̄насса нит̣т̣ха̄набха̄вато. паваттетиа̄ди вуттассеваттхасса па̄кат̣акаран̣ам̣. таттха тасса̄ти санта̄насса. ваккхатӣтиа̄дипи паватте ниродхам̣ ана̄дийитва̄ чутиниродхассева гахитата̄йа ка̄ран̣авачанам̣. тена̄ти тена йатха̄вуттена па̄т̣хантаравачанена. еттха̄ти етасмим̣ ‘‘йасса чаккха̄йатанам̣ нируджджхиссатӣ’’тиа̄дике а̄йатанайамаке. йади паватте нируддхассапи чутийа̄ ева ниродхо иччхито, ‘‘сачаккхука̄на’’нтиа̄ди катханти а̄ха ‘‘сачаккхука̄нантиа̄дӣсу ча пат̣иладдхачаккхука̄нантиа̄дина̄ аттхо вин̃н̃а̄йатӣ’’ти. тети арӯпе паччхимабхавика̄. ачаккхукавачанан̃ча са̄васесанти йоджана̄.

паваттива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄йатанайамакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.