1. пан̣н̣аттива̄ро
уддесава̄раван̣н̣ана̄
2-3. кхандхайамаке …пе… парин̃н̃а̄ ча ваттабба̄ти идам̣ падха̄набха̄вена ваттаббадассанам̣. абхин̃н̃еййакатха̄ хи абхидхаммо, са̄ ча йа̄вадева парин̃н̃атта̄ти парин̃н̃а̄су ча на вина̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа паха̄напарин̃н̃а̄, тӣран̣ан̃ча сампун̣н̣апара̄нуггахасса адхиппетатта̄ ка̄лапуггалока̄савибха̄гамукхена кхандха̄нам̣ висум̣ саха ча уппа̄даниродхалаккхан̣апариггахавасена са̄тисайам̣ самбхавати, на̄н̃н̃атха̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘чхасу ка̄лабхедесу…пе… парин̃н̃а̄ ча ваттабба̄’’ти падха̄нам̣ ваттаббам̣ уддхарати. таттха пана йатха̄ на тӣран̣апарин̃н̃а̄йа вина̄ паха̄напарин̃н̃а̄, евам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄ вина̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа. са̄ ча сутамайан̃а̄н̣амӯлика̄ти десана̄кусало саттха̄ анвайато бйатирекато ча самуда̄йа̄вайавападаттха̄дивибха̄гадассанамукхена кхандхесу парин̃н̃а̄ппабхедам̣ пака̄сетука̄мо ‘‘пан̃чаккхандха̄’’тиа̄дина̄ десанам̣ а̄рабхӣти дассенто ‘‘те пана кхандха̄’’тиа̄дима̄ха. пан̃чахи падехӣти пан̃чахи самуда̄йападехи.
таттха̄ти тесу самуда̄йа̄вайавападесу. дхаммоти руппана̄дико н̃еййадхаммо. самуда̄йападасса̄ти рӯпаккхандха̄дисамуда̄йападасса. йадипи авайававинимутто параматтхато самуда̄йо на̄ма наттхи, йатха̄ пана авайаво самуда̄йо на хоти, евам̣ на самуда̄йопи авайавоти сатипи самуда̄йа̄вайава̄нам̣ бхеде двиннам̣ пада̄нам̣ сама̄на̄дхикаран̣абха̄вато аттхева̄бхедоти пададвайасса сама̄наттхата̄йа сийа̄ а̄сан̇ка̄ти а̄ха ‘‘етасмим̣ сам̣сайат̣т̣ха̄не’’ти. ‘‘чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхаган̣анам̣ гаччхати, вин̃н̃а̄н̣аккхандхо таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯ’’тиа̄дӣсу екадесо самуда̄йападаттхо вутто, ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпам̣…пе… айам̣ вуччати рӯпаккхандхо’’тиа̄дӣсу (вибха. 2) пана сакалоти а̄ха ‘‘рӯпа̄ди…пе… аттхо’’ти. авайавапада̄нан̃четтха висесанависеситаббависайа̄нам̣ сама̄на̄дхикаран̣ата̄йа самуда̄йападаттхата̄ вутта̄, тато ева самуда̄йапада̄нампи авайавападаттхата̄. на хи висесанависеситабба̄нам̣ аттха̄нам̣ аччантам̣ бхедо абхедо ва̄ иччхито, атха кхо бхеда̄бхедо, тасма̄ абхедадассанавасена пат̣хаманайо вутто, бхедадассанавасена дутийанайо. йо хи руппана̄дисан̇кха̄то ра̄сат̣т̣хо авайавападехи рӯпа̄дисаддехи ча кхандхасаддена ча висесанависеситаббабха̄вена бхиндитва̄ вутто, сва̄йам̣ аттхато ра̄сибха̄вена апеккхито руппана̄диаттхо ева̄ти.
йатха̄ авайавападехи вуччама̄нопи самуда̄йападасса аттхо хоти, евам̣ самуда̄йападехи вуччама̄нопи авайавападасса аттхоти ‘‘рӯпаккхандхо рӯпан̃чева рӯпаккхандхо ча, рӯпаккхандхо рӯпанти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ падасодхана̄ ката̄ти дассенто а̄ха ‘‘рӯпа̄диавайавападехи…пе… падасодханава̄ро вутто’’ти. таттха екаччасса авайавападасса ан̃н̃аттха вуттийа̄ авайавападаттхасса самуда̄йападаттхата̄йа сийа̄ анекантиката̄, самуда̄йападасса пана там̣ наттхӣти самуда̄йападаттхасса авайавападаттхата̄йа бйабхича̄ра̄бха̄во ‘‘рӯпаккхандхо рӯпанти? а̄манта̄’’ти па̄л̣ийа̄ пака̄ситоти вуттам̣ ‘‘рӯпа̄ди…пе… дассету’’нти.
‘‘рӯпаккхандхо’’тиа̄дӣсу кхандхаттхасса висеситаббатта̄ вуттам̣ ‘‘падха̄набхӯтасса кхандхападасса̄’’ти. ведана̄диупападаттхасса ча самбхавато ‘‘ведана̄ккхандхо’’тиа̄дӣсу. рӯпа̄вайавападена вуттасса̄ти рӯпасан̇кха̄тена авайавападена висесанабха̄вена вуттасса кхандхаттхасса рӯпаккхандхабха̄во хоти. тена вуттам̣ ‘‘рӯпаккхандхо рӯпанти? а̄манта̄’’ти. таттха̄ти тасмим̣ рӯпаккхандхападе. падха̄набхӯтена висеситаббатта̄ кхандха̄вайавападена вуттасса руппанат̣т̣хасса ким̣ ведана̄ккхандха̄дибха̄во хотӣти йоджана̄. сама̄не авайавапада̄бхидхеййабха̄ве аппадха̄нена падена йо аттхо вин̃н̃а̄йати, со касма̄ падха̄нена на вин̃н̃а̄йатӣти адхиппа̄йо. кхандха̄вайавападена вутто дхаммоти ра̄сат̣т̣хама̄ха. таттха кочӣти руппанат̣т̣хо. кеначи самуда̄йападена̄ти рӯпаккхандхападена, на ведана̄ккхандха̄дипадена. тена̄ха ‘‘на саббо саббена̄’’ти. еса найо ведана̄ккхандха̄дӣсу. рӯпарӯпаккхандха̄диавайавасамуда̄йападасодханамукхена таттха ча чатуккхандхавасена паватта̄ па̄л̣игати падасодханамӯлачаккава̄ро. еван̃ча дассентена̄ти имина̄ йва̄йам̣ рӯпа̄диавайавападехи рӯпаккхандха̄дисамуда̄йападехи ча дассита̄ка̄ро аттхависесо, там̣ пачча̄масати. висесанабха̄во бхедаката̄йа са̄ман̃н̃ато аваччхедакатта̄, висеситаббабха̄во абхедайогена бхедантарато авиччхиндитаббатта̄, сама̄на̄дхикаран̣абха̄во тесам̣ бхеда̄бхеда̄нам̣ екаваттхусанниссайатта̄.
тена̄ти йатха̄вуттена висесанависеситаббабха̄вена. еттха̄ти етасмим̣ сама̄на̄дхикаран̣е. тена̄ти ва̄ сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена. еттха̄ти рӯпаккхандхападе. йатха̄ нӣлуппалападе уппалависесанабхӯтам̣ нӣлам̣ висит̣т̣хамева хоти, на йам̣ кин̃чи, евамидха̄пи кхандхависесанабхӯтам̣ рӯпампи висит̣т̣хамева сийа̄ти дассенто ‘‘ким̣ кхандхато…пе… хотӣ’’ти а̄ха. татха̄ ‘‘рӯпан̃ча там̣ кхандхо ча̄’’ти сама̄на̄дхикаран̣абха̄венева йам̣ рӯпам̣, со кхандхо. йо кхандхо, там̣ рӯпанти айампи а̄панно ева̄ти а̄ха ‘‘саббева…пе… висеситабба̄’’ти. висесанена ча на̄ма ниддха̄ритарӯпена бхавитаббам̣ аваччхедакатта̄, на аниддха̄ритарӯпена̄ти а̄ха ‘‘ким̣ пана та’’нтиа̄ди, тассева гахитатта̄ на пийарӯпаса̄тарӯпасса̄ти адхиппа̄йо. на хи там̣ кхандхависесанабха̄вена гахитам̣, виссаджджанам̣ катам̣ тассева̄ти йоджана̄. на кхандхато ан̃н̃ам̣ рӯпам̣ аттхӣти идам̣ руппанат̣т̣хо рӯпанти катва̄ вуттам̣, на хи со кхандхавинимутто аттхи. тенева̄ти йатха̄вуттарӯпасса кхандхавинимуттасса абха̄венева. ‘‘пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, дассентенаппака’’нти ча а̄дӣсу атадаттхасса рӯпасаддасса лаббхама̄натта̄ ‘‘тена рӯпасаддена̄’’ти висесетва̄ вуттам̣. вуччама̄нам̣ бхӯтупа̄да̄йампи бхедам̣ дхаммаджа̄там̣. суддхена̄ти кевалена, рӯпасаддена вина̄пӣти аттхо. тайидам̣ пакаран̣а̄диаваччхиннатам̣ сандха̄йа вуттам̣, сама̄на̄дхикаран̣атам̣ ва̄. йо хи рӯпасаддена сама̄на̄дхикаран̣о кхандхасаддо, тена йатха̄вуттарӯпасаддена вийа тадаттхо вуччатева. тена̄ха ‘‘кхандха̄ рӯпаккхандхо’’ти. йадипи йатха̄вуттам̣ рӯпам̣ кхандхо ева ча, кхандхо пана на рӯпамева̄ти а̄ха ‘‘на ча саббе…пе… висеситабба̄’’ти. тенева̄ти арӯпасабха̄васса кхандхасса аттхибха̄венева. тети кхандха̄. вибхаджитабба̄ти ‘‘кхандха̄ рӯпаккхандхо’’ти падам̣ уддхаритва̄ ‘‘рӯпаккхандхо кхандхо чева рӯпаккхандхо ча, авасеса̄ кхандха̄ на рӯпаккхандхо’’тиа̄дина̄ вибха̄гена дассетабба̄.
кхандха̄нам̣ рӯпависесана…пе… сам̣сайо хотӣти еттха ким̣ кхандхато ан̃н̃а̄пи ведана̄ аттхи, йато виниватта̄ ведана̄ кхандхависесанам̣ хоти, саббе ча кхандха̄ ким̣ кхандхависесанабхӯта̄йа ведана̄йа висеситабба̄ти евам̣ йоджана̄ ведитабба̄. кечӣти анубхавана̄диппака̄ра̄. кеначи висесанена̄ти ведана̄дина̄ висесанена.
еттха ча рӯпа̄дипан̣н̣атти кхандхапан̣н̣атти ча ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ рӯпаккхандхо’’тиа̄дина̄ висум̣ саха ча руппана̄дике аттхе паваттама̄на̄ када̄чи авайавабхӯте паваттати, када̄чи самуда̄йабхӯте, тасса̄ пана татха̄ паваттана̄ка̄ре ниддха̄рите йасма̄ рӯпа̄диккхандха̄ падато аттхато ча висодхита̄ на̄ма хонти таббисайакан̇кха̄паноданато, тасма̄ ‘‘рӯпаккхандхо рӯпан̃чева рӯпаккхандхо ча, рӯпаккхандхо рӯпанти? а̄манта̄’’тиа̄динайаппаваттена пат̣хамава̄рена рӯпа̄диавайавападехи авайаваттхо вийа самуда̄йаттхопи вуччати, татха̄ самуда̄йападехипӣти айаматтхо дассито. ‘‘рӯпам̣ рӯпаккхандхо, кхандха̄ ведана̄ккхандхо’’тиа̄динайаппаваттена пана дутийава̄рена висесава̄чӣ вийа рӯпа̄диавайавападехи са̄ман̃н̃абхӯтенапи там̣там̣висит̣т̣хена кхандха̄вайавападена со со ева самуда̄йаттхо вуччати, на сабботи айаматтхо дассито. кхандхавинимуттасса йатха̄дхиппетасса абха̄ва̄ йадипи кхандхойева рӯпам̣, со пана на саббо рӯпам̣, атха кхо тадекадесо, татха̄ ведана̄дайопӣти айаматтхо ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ рӯпа’’нтиа̄динайаппаваттена татийава̄рена дассито. ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ ведана̄ккхандхо’’тиа̄динайаппаваттена пана чатуттхава̄рена ‘‘рӯпам̣ кхандхо’’ти рӯпасса кхандхабха̄ве ниччхите кхандхо на̄ма̄йам̣ на кевалам̣ рӯпамева, атха кхо ведана̄ди ча̄ти ведана̄дӣнампи кхандхабха̄ваппака̄сане на саббе кхандха̄ ведана̄дивисесаванто, кечидева пана тена тена висесена татха̄ вуччантӣти айаматтхо дассито. евам̣ дассентӣ чеса̄ па̄л̣и кхандха̄нам̣ йатха̄вуттапан̣н̣аттисодханамукхена сарӯпа̄вадха̄ран̣а̄йа сам̣ваттати, тан̃ча тесам̣ йа̄вадева уппа̄да̄диниччхайаттханти дассенто ‘‘евам̣ йесам̣…пе… ведитаббо’’ти а̄ха.
екадесепи самуда̄йавоха̄ро диссати йатха̄ пат̣о дад̣д̣хо, самуддо дит̣т̣хоти а̄ха ‘‘чакка̄вайавабха̄вато чакка̄нӣти йамака̄ни вутта̄нӣ’’ти. бандхитва̄ти йамакабха̄вена бандхитва̄, йамакамӯлабха̄венева ва̄. мӯлабха̄вена гахан̣ам̣ самбандхабха̄во, там̣самбандхата̄ ча мӯлапада̄дӣнам̣ на̄бхиа̄дисадисата̄ дат̣т̣хабба̄. апуббасса ваттаббасса абха̄вато найидха десана̄ ман̣д̣алабха̄венева самбаджджхатӣти а̄ха ‘‘на ман̣д̣алабха̄вена самбаджджханато’’ти. йадипи рӯпаккхандхамӯлаке апуббам̣ наттхи, ведана̄ккхандха̄димӯлакесу пана сан̃н̃а̄димукхена десанаппаваттийам̣ апуббавасенева гато сийа̄ ман̣д̣алабха̄вена самбандхо, на татха̄ па̄т̣хо паваттоти а̄ха ‘‘ведана̄ккхандха…пе… самбандхена̄’’ти. паччхимасса пуримена асамбаджджханамева хи хет̣т̣химасодханам̣. суддхаккхандхала̄бхаматтамева гахетва̄ти ‘‘кхандха̄ рӯпа’’нти еттха кхандха̄ти кхандхасаддена лаббхама̄нам̣ рӯпа̄дӣхи асаммиссам̣ кхандхат̣т̣хаматтамева уддесавасена гахетва̄. йадипи уддесе кхандхависесанам̣ рӯпа̄ди ‘‘кхандха̄ рӯпа’’нти суддхарӯпа̄диматтамева гахитам̣, татха̄пи висесарахитасса са̄ман̃н̃асса абха̄вато таттха суддхарӯпа̄диматтата̄йа ат̣т̣хатва̄. кхандхависесанабха̄васан̇кха̄танти йатха̄дхигатам̣ кхандха̄нам̣ висесанабха̄вена катхитам̣ руппана̄дикам̣ висесанаттхам̣ дассетум̣. кеваламева там̣ агган̣ханто кхандхасаддена саха йоджетва̄…пе… вибхаттатта̄ суддхаккхандхава̄роти вуттоти йоджана̄.
уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.