1. ма̄тика̄ван̣н̣ана̄

1. ‘‘дха̄тукатхам̣ десайитва̄ анантарам̣ тасса а̄ха пуггалапан̃н̃атти’’нти вутте таттха ка̄ран̣ам̣ самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа вибха̄венто ‘‘дхаммасан̇гахе’’тиа̄дима̄ха. таттха йадипи дхаммасан̇гахе пхасса̄дӣнам̣ патхавӣа̄дӣнан̃ча дхамма̄нам̣ на̄на̄найавичитто анупадавибха̄гопи като, на сан̇гахо ева, со пана тесам̣ кусалаттика̄дихетудука̄дитикадукехи сан̇гахасандассанаттхоти вуттам̣ ‘‘дхаммасан̇гахе тикадука̄дивасена сан̇гахита̄нам̣ дхамма̄на’’нти. тенева хи там̣ пакаран̣ам̣ ‘‘дхаммасан̇гахо’’ти саман̃н̃ам̣ лабхи. ка̄ман̃ча дхаммасан̇гахепи ‘‘тасмим̣ кхо пана самайе чатта̄ро кхандха̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 58) кхандха̄дивибха̄го дассито, со пана на татха̄ са̄тисайо, йатха̄ вибхан̇гапакаран̣ети са̄тисайам̣ там̣ гахетва̄ а̄ха ‘‘вибхан̇ге кхандха̄дивибха̄гам̣ дассетва̄’’ти, йато там̣ ‘‘вибхан̇го’’твева пан̃н̃а̄йиттха. дха̄тукатха̄йа̄ти а̄дха̄ре бхуммам̣, татха̄ ‘‘дхаммасан̇гахе вибхан̇ге’’ти еттха̄пи. а̄дха̄ро хи сан̇гахан̣авибхаджанаппабхедавачанасан̇кха̄та̄нам̣ авайавакирийа̄нам̣ там̣самуда̄йабхӯта̄ни пакаран̣а̄ни йатха̄ ‘‘руккхе са̄кха̄’’ти. каран̣авачанам̣ ва̄ етам̣, дха̄тукатха̄йа каран̣абхӯта̄йа̄ти аттхо.

еттха ча абхин̃н̃еййадхамме десенто десана̄кусало бхагава̄ тикадукавасена та̄ва несам̣ сан̇гахам̣ дассенто дхаммасан̇ган̣им̣ десетва̄ сан̇гахапуббакатта̄ вибха̄гасса таданантарам̣ кхандха̄дивасена вибха̄гам̣ дассенто вибхан̇гам̣ десеси. пуна йатха̄вуттавибха̄гасан̇гахайутте дхамме сан̇гаха̄сан̇гаха̄динайаппабхедато дассенто дха̄тукатхам̣ десеси тасса̄ аббхантараба̄хирама̄тика̄сарӣракатта̄. на хи сакка̄ кхандха̄дике кусала̄дике ча вина̄ сан̇гаха̄сан̇гаха̄динайам̣ нетунти. тена̄ха ‘‘татха̄сан̇гахитавибхатта̄на’’нти. евам̣ сан̇гахато вибха̄гато пабхедато ча дхамма̄нам̣ десана̄ йасса̄ пан̃н̃аттийа̄ васена хоти, йо ча̄йам̣ йатха̄вуттадхаммупа̄да̄но пуггалавоха̄ро, тасса ча самайавимутта̄дивасена вибха̄го, там̣ саббам̣ вибха̄ветум̣ пуггалапан̃н̃атти десита̄ти идаметесам̣ чатуннам̣ пакаран̣а̄нам̣ десана̄нуккамака̄ран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.

тесанти дхамма̄нам̣. сабха̄ватоти ‘‘пхассо ведана̄’’тиа̄дисабха̄вато. упа̄да̄йа̄ти ‘‘пуггало сатто посо’’тиа̄дина̄ кхандхе упа̄да̄йа. пан̃н̃а̄панам̣ йа̄йа таджджа̄упа̄да̄дибхеда̄йа пан̃н̃аттийа̄ хоти, там̣ пан̃н̃аттим̣. пабхедатоти кхандха̄дисамайавимутта̄дивибха̄гато. йа̄йа пан̃н̃аттийа̄ сабха̄вато упа̄да̄йа ча пан̃н̃а̄пананти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваранто ‘‘таттха йе дхамме’’тиа̄дима̄ха. таттха асабха̄вапан̃н̃аттийа̄пи мӯлабхӯтам̣ упа̄да̄нам̣ сабха̄вадхаммо ева, кевалам̣ пана тесам̣ паваттиа̄ка̄рабхедасанниссайато висесоти дассенто ‘‘йе дхамме…пе… хотӣ’’ти а̄ха. таттха пубба̄парийабха̄вена паваттама̄нети имина̄ пабандхасанниссайатам̣ дассенто санта̄напан̃н̃аттим̣ вадати, асабха̄васамӯхавасена̄ти имина̄ сесапан̃н̃аттим̣. тиссо хи пан̃н̃аттийо санта̄напан̃н̃атти самӯхапан̃н̃атти аваттха̄висесапан̃н̃аттӣти. таттха пабандхо санта̄но. самуда̄йо самӯхо. уппа̄да̄дико дахарабха̄ва̄дико ча аваттха̄висесо. тесу асабха̄ваггахан̣ена вина̄ пабандхасамӯха̄нам̣ асабха̄ватте сиддхе асабха̄васамӯхавасена̄ти асабха̄ваггахан̣ам̣ пабандхасамӯхавинимуттапан̃н̃аттисандассанаттханти тена аваттха̄висесапан̃н̃аттийа̄ париггахо вуттоти ведитаббо.

тесанти пуббе йам̣-саддена пара̄мат̣т̣ха̄нам̣ индрийабаддхадхамма̄нам̣. тенева̄ха ‘‘ан̃н̃есан̃ча ба̄хирарӯпанибба̄на̄на’’нти. сасабха̄васамӯхасасабха̄ваппабхедавасена̄ти рӯпаккхандха̄дисасабха̄васамӯхавасена чаккха̄йатана̄дисасабха̄вависесавасена ча. ‘‘сасабха̄васамӯхасабха̄вабхедавасена̄’’ти ча па̄т̣хо. таттха самӯхасабха̄воти сабха̄васанта̄нам̣ аваттха̄висесавидхурам̣ самӯхавасена лаккхан̣амева̄ха. татха̄ хи кхандхапан̃н̃аттийа̄пи сабха̄вапан̃н̃аттита̄ вутта̄. та̄йа̄ти а̄йатанапан̃н̃аттиа̄диппабхеда̄йа сабха̄вапан̃н̃аттийа̄. вибхатта̄ сабха̄вапан̃н̃аттӣти ‘‘пхассо пхусана̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 2) вибхатта̄ пхасса̄дисабха̄вапан̃н̃атти. сабба̄пӣти пи-саддена сабха̄вадхаммесу са̄ман̃н̃авасена паваттам̣ кусала̄дипан̃н̃аттим̣ сан̇ган̣ха̄ти. рӯпа̄дидхамма̄нам̣ самӯхо санта̄нена паваттама̄но аваттха̄висесасахито екаттаггахан̣анибандхано саттоти вохарӣйатӣти со сабха̄вадхаммо на̄ма пана на хотӣти а̄ха ‘‘пуггалапан̃н̃атти пана асабха̄вапан̃н̃аттӣ’’ти. та̄йа̄ти пуггалапан̃н̃аттийа̄. йасма̄ пана дхамма̄нам̣ пабандхо самӯхо ча дхаммасаннисситоти ваттаббатам̣ арахати, тасма̄ ‘‘парин̃н̃еййа̄дисабха̄вадхамме упа̄да̄йа паваттито’’ти вуттам̣.

виджджама̄напан̃н̃атти пана ‘‘сабха̄вапан̃н̃аттӣ’’ти вутта̄, авиджджама̄напан̃н̃атти ‘‘асабха̄вапан̃н̃аттӣ’’ти вутта̄. сабба̄ пан̃н̃аттийоти упа̄да̄йапан̃н̃аттикиччапан̃н̃аттиа̄дайо сабба̄ пан̃н̃аттийо. йади сабба̄ пан̃н̃аттийо идха дассита̄ хонти, катхам̣ ‘‘пуггалапан̃н̃аттӣ’’ти на̄мам̣ джа̄танти а̄ха ‘‘кхандха̄дипан̃н̃аттӣсӯ’’тиа̄ди. ан̃н̃аттха̄ти дхаммасан̇гаха̄дӣсу. йе дхаммети йе кхандха̄дидхамме. пан̃н̃аттийа̄ ваттхубха̄вена̄ти пан̃н̃а̄панасса адхит̣т̣ха̄набха̄вена. адхит̣т̣ха̄нан̃хи пан̃н̃а̄петаббадхамма̄ пан̃н̃а̄панасса. еван̃ча катва̄ кхандха̄дӣхи саддхим̣ пуггало гахито. йе дхаммети ва̄ йе пан̃н̃аттидхамме. пан̃н̃а̄петука̄моти никкхипитука̄мо ваттхубхедато асан̇карато т̣хапетука̄мо. пан̃н̃аттипариччхеданти ча ваттхубхедабхиннам̣ пан̃н̃аттибхӯтам̣ париччхедам̣. еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

са̄ман̃н̃аппабхедапан̃н̃а̄пана̄ти са̄ман̃н̃абхӯта̄нам̣ висесабхӯта̄нан̃ча аттха̄нам̣ пан̃н̃а̄пана̄. тесанти аттха-садда̄пеккха̄йа пуллин̇ганиддесо. таттха̄ти пан̃н̃а̄пана̄йа аттхадассанабхӯтесу дассана̄дӣсу. идамевам̣на̄маканти идам̣ руппана̄диаттхаджа̄там̣ иттханна̄макам̣ рӯпаккхандхаведана̄ккхандха̄дисаман̃н̃ам̣. там̣там̣кот̣т̣ха̄сикакаран̣анти рӯпаведана̄дитам̣там̣аттхавибха̄гапарийа̄панната̄па̄данам̣. татха̄ сан̃н̃уппа̄да̄намева̄ти а̄ха ‘‘бодханамева никкхипана̄’’ти. бодханан̃хи бодханеййасанта̄не бодхетаббасса аттхасса т̣хапананти катва̄ ‘‘никкхипана̄’’ти вуттам̣. ‘‘пан̃н̃а̄пана̄’’тиа̄дина̄ бха̄васа̄дханена ватва̄ са̄дханантара̄масанена аттхантарапарикаппа̄сан̇ка̄ сийа̄ти там̣ нива̄ретум̣ ‘‘йо пана̄йам̣…пе… ведитаббо’’ти а̄ха. тесам̣ тесам̣ дхамма̄нанти там̣там̣пан̃н̃а̄петаббадхамма̄нам̣. дассанабхӯта̄йа на̄мапан̃н̃аттийа̄ дит̣т̣хата̄йа, т̣хапанабхӯта̄йа т̣хапитата̄йа. там̣нимиттатанти тасса дассанасса т̣хапанасса ча нимиттака̄ран̣атам̣. нимиттан̃хи каттубха̄вена вохарӣйати йатха̄ ‘‘бхиккха̄ ва̄сетӣ’’ти, ‘‘арийабха̄вакара̄ни сачча̄ни арийасачча̄нӣ’’ти ча.

па̄л̣ийам̣ ана̄гататанти виджджама̄ната̄дивисесавачанена саха па̄т̣ха̄на̄рул̣хатам̣. виджджама̄насса сатоти виджджама̄насса сама̄насса̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘виджджама̄набхӯтасса̄ти аттхо’’ти а̄ха. татха̄ти саччикат̣т̣хапараматтхавасена авиджджама̄насса анупалаббхама̄насса. там̣ пана анупалаббхама̄натам̣ татха̄-саддена бйатирекавасена дӣпитам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘йатха̄ кусала̄дӣнӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха виниваттасабха̄ва̄нӣти вибхаттасабха̄ва̄ни. упаладдхӣти гахан̣ам̣. тена̄ка̄рена̄ти тена рӯпаведана̄диа̄ка̄рена авиджджама̄насса. ан̃н̃ена̄ка̄рена̄ти тато рӯпаведана̄дито ан̃н̃ена таббинимуттена пан̃н̃а̄петаббапан̃н̃а̄пана̄ка̄рена виджджама̄насса. пан̃н̃аттидуке вуттамева ‘‘айан̃ча ва̄до севаттхикатха̄йа пат̣исиддхо’’тиа̄дина̄. локанируттиматтасиддхасса̄ти еттха маттаггахан̣ам̣ тасса пан̃н̃аттиваттхусса на кевалам̣ виджджама̄насабха̄вата̄ниваттанаттхамева, атха кхо випарӣтагга̄ханиваттанаттхампӣти дассенто ‘‘анабхинивесена читтена̄’’ти а̄ха. чатусаччапан̃чаккхандха̄дивинимуттам̣ саччантаракхандхантара̄дикам̣ пан̃чамасачча̄дикам̣. саче там̣ кочи аттхӣти пат̣иджа̄неййа, айа̄тха̄вагахитасса там̣ ва̄ча̄ваттхуматтамевасса̄ти дассенто а̄ха ‘‘са̄бхинивесена…пе… вутта’’нти. уддесе ниддесе ча саттавантам̣ падха̄набха̄вена а̄гаманам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сарӯпато тиссаннам̣ а̄гатата’’нти. гун̣абха̄вена пана уддхам̣сотапан̃н̃а̄вимуттапа̄са̄н̣алекха̄диггахан̣есу итара̄пи тиссо пан̃н̃аттийо имасмим̣ пакаран̣е а̄гата̄ ева.

йатха̄вуттасса…пе… авиродхена̄ти ‘‘виджджама̄напан̃н̃атти авиджджама̄напан̃н̃аттӣ’’ти евам̣ вуттаппака̄расса авиломанена. а̄чарийава̄да̄ти четтха аттаноматийо ведитабба̄, ан̃н̃аттха пана ат̣т̣хакатха̄ ча. йатха̄ ча авиродхо хоти, там̣ дассенто ‘‘тасма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха авиджджама̄натта̄ пан̃н̃а̄петаббаматтаттхена пан̃н̃аттӣти етена ‘‘авиджджама̄на̄ пан̃н̃атти авиджджама̄напан̃н̃аттӣ’’ти имам̣ сама̄савикаппама̄ха. авиджджама̄напан̃н̃аттӣти еттха хи две сама̄са̄ авиджджама̄насса, авиджджама̄на̄ ва̄ пан̃н̃аттӣти авиджджама̄напан̃н̃атти. тесу пуримена на̄мапан̃н̃атти вутта̄, дутийена упа̄да̄пан̃н̃аттиа̄дибхеда̄ итара̄пи. сасабха̄вам̣ ведана̄дикам̣. таджджапараматтхана̄мала̄бхатоти таджджасса таданурӯпасса параматтхасса анваттхасса на̄масса лабханато, анубхавана̄дисабха̄ва̄нам̣ дхамма̄нам̣ параматтхикасса ведана̄дина̄масса лабханатта̄ти аттхо. етена висесаниваттиаттхо матта-саддо, тена ча̄йам̣ висесо ниваттитоти дассети. парато лабхитаббанти парам̣ упа̄да̄йа ладдхаббам̣ йатха̄ рӯпа̄дике упа̄да̄йа саттоти ниссабха̄васамӯхасанта̄на̄ди пан̃н̃аттиваттху. екаттена̄ти анан̃н̃аттена. анупалаббхасабха̄вата̄ н̃а̄н̣ена аггахетаббасабха̄вата̄, йато те наваттабба̄ти вуччанти.

сасӯкаса̄лира̄сиа̄диа̄ка̄рена сам̣кучитагго ва̄савава̄судева̄дӣнам̣ вийа моливисесо кирӣт̣ам̣, со пана макут̣ависесопи хотийева̄ти а̄ха ‘‘кирӣт̣ам̣ макут̣а’’нти. саббасамородхоти сабба̄сам̣ виджджама̄напан̃н̃аттиа̄дӣнам̣ чханнам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ антокаран̣ам̣. сан̇кха̄таббаппадха̄натта̄ти идам̣ лаккхан̣авачанам̣. на хи сабба̄пи упанидха̄пан̃н̃аттисан̇кха̄васена паватта̄, на̄пи сабба̄ сан̇кха̄таббаппадха̄на̄. дутийам̣ татийантиа̄дикам̣ пана упанидха̄пан̃н̃аттийа̄, две тӣн̣ӣтиа̄дикам̣ упаниккхиттапан̃н̃аттийа̄ екадесам̣ упалаккхан̣авасена дассенто тасса ча сан̇кхйеййаппадха̄ната̄йа̄ха ‘‘сан̇кха̄таббаппадха̄натта̄’’ти. пӯран̣аттхо хи саддо тадаттхадӣпанамукхена пӯретаббаматтхам̣ дӣпети. со ча сан̇кха̄висайо падха̄нова̄ти дутийа̄дӣнам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ сан̇кха̄таббаппадха̄ната̄ вутта̄. йа̄ва хи дасасан̇кха̄ сан̇кхйеййаппадха̄на̄ти. татха̄ две тӣн̣ӣтиа̄дӣнампи пан̃н̃аттӣнам̣. сан̇кха̄таббо пана аттхо кочи виджджама̄но, кочи авиджджама̄но, кочи саха висун̃ча тадубхайам̣ миссоти чхапи пан̃н̃аттийо бхаджатӣти.

итара̄ти упа̄да̄самодха̄натаджджа̄сантатипан̃н̃аттийо вутта̄васеса̄ упанидха̄пан̃н̃аттиупаниккхиттапан̃н̃аттийо ча. саттаратха̄дибхеда̄ упа̄да̄пан̃н̃атти, дӣгхарасса̄дибхеда̄ упанидха̄пан̃н̃атти ча авиджджама̄напан̃н̃атти. хаттхагата̄дивисит̣т̣ха̄ упанидха̄пан̃н̃атти, самодха̄напан̃н̃атти ча авиджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃атти. татхева ‘‘суван̣н̣аван̣н̣о брахмассаро’’тиа̄дика̄ виджджама̄нагаббха̄ виджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃аттим̣ бхаджантӣти а̄ха ‘‘йатха̄йогам̣ там̣ там̣ пан̃н̃атти’’нти. тена вуттам̣ ‘‘дутийам̣ татийам̣…пе… бхаджантӣ’’ти. йан̃хӣтиа̄ди йатха̄вуттаупанидха̄упаниккхиттапан̃н̃аттӣнам̣ авиджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃аттибха̄васаматтханам̣. таттха тан̃ча сан̇кха̄нанти йам̣ ‘‘пат̣хамам̣ ека’’нтиа̄дикам̣ сан̇кха̄нам̣, тан̃ча сан̇кха̄мукхена гахетаббарӯпам̣. ча-саддена сан̇кхйеййам̣ сан̇ган̣ха̄ти. тампи хи пан̃н̃а̄петаббам̣ пан̃н̃аттӣти. тасса̄ пана параматтхато абха̄во вуттойева. кин̃чи наттхӣти параматтхато кин̃чи наттхи. татха̄ти имина̄ авиджджама̄ненаавиджджама̄набха̄ванти етам̣ а̄кад̣д̣хати. тена̄ха ‘‘на хи…пе… виджджама̄но’’ти.

ока̄сети авӣчипараниммитавасаваттӣпариччхинне падесе. со хи ка̄ма̄дхит̣т̣ха̄нато ‘‘ка̄мо’’ти вуччати. камманиббаттаккхандхесӯти имина̄ уттарападалопена ка̄мабхавам̣ ‘‘ка̄мо’’ти вадати. бхан̣анам̣ саддо четана̄ ва̄, там̣саман̇гита̄йа таббисит̣т̣хе пуггале бха̄н̣акоти пан̃н̃аттӣти а̄ха ‘‘виджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃аттипаккхам̣ бхаджатӣ’’ти. йебхуййена рӯпа̄йатанаггахан̣амукхена рӯпасан̇кха̄тена сан̣т̣ха̄нам̣ гайхатӣти тасса тена абхедопача̄рам̣ катва̄ вуттам̣ ‘‘рӯпа̄йатанасан̇кха̄тена сан̣т̣ха̄нена̄’’ти. йам̣ абхедопача̄рам̣ бхиндитум̣ аджа̄нанта̄ ника̄йантарийа̄ рӯпа̄йатанам̣ сан̣т̣ха̄насабха̄вам̣ пат̣иджа̄нанти. ‘‘кисо пуггало, тхӯло пуггало, кисо дан̣д̣о, тхӯло дан̣д̣о’’тиа̄дина̄ пуггала̄дӣнам̣ пан̃н̃а̄пана̄ татха̄татха̄саннивит̣т̣хе рӯпасан̇кха̄те киса̄дисан̣т̣ха̄напан̃н̃атти, на рӯпа̄йатанаматтети а̄ха ‘‘сан̣т̣ха̄нанти ва̄ рӯпа̄йатане аггахите’’ти. паччаттадхаммана̄мавасена̄ти ‘‘патхавӣ пхассо’’тиа̄дина̄ дхамма̄нам̣ там̣там̣на̄мавасена. киччапан̃н̃аттиа̄дивибха̄гена паватто айампи а̄чарийава̄до ‘‘киччапан̃н̃атти екачча̄ бхӯмипан̃н̃атти паччаттапан̃н̃атти асан̇кхатапан̃н̃атти ча виджджама̄напан̃н̃атти, лин̇гапан̃н̃атти екачча̄ паччаттапан̃н̃атти ча авиджджама̄напан̃н̃атти, екачча̄ киччапан̃н̃атти виджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃атти, екачча̄ бхӯмисан̣т̣ха̄напан̃н̃атти виджджама̄нена ва̄ авиджджама̄нена ва̄ авиджджама̄напан̃н̃аттӣ’’ти дасситатта̄ ‘‘дхаммакатха̄ иттхилин̇га’’нтиа̄дӣнам̣ виджджама̄ненавиджджама̄напан̃н̃аттибха̄во, авиджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃аттибха̄во ча дасситанайоти а̄ха ‘‘саббасан̇га̄хакоти дат̣т̣хаббо’’ти. упа̄да̄пан̃н̃аттиа̄дибха̄во четтха киччапан̃н̃аттиа̄дӣнам̣ киччапан̃н̃аттиа̄дибха̄во ча та̄сам̣ йатха̄рахам̣ вибха̄ветаббо.

2. сан̇кхепаппабхедавасена̄ти ‘‘йа̄вата̄ пан̃чаккхандха̄’’ти саббепи кхандхе кхандхабха̄васа̄ман̃н̃ена сам̣кхипанавасена, ‘‘йа̄вата̄ рӯпаккхандхо’’тиа̄дина̄ кхандха̄нам̣ тато са̄ман̃н̃ато пака̄рехи бхинданавасена ча. айам̣ аттхоти айам̣ пан̃н̃аттисан̇кха̄то аттхо. са̄ман̃н̃ато ва̄ хи дхамма̄нам̣ пан̃н̃а̄панам̣ хоти висесато ва̄. висесо четтха аттано са̄ман̃н̃а̄пеккха̄йа ведитаббо, висеса̄пеккха̄йа пана сопи са̄ман̃н̃ам̣ сампаджджатӣти ‘‘китта̄вата̄ кхандха̄нам̣ кхандхапан̃н̃аттӣ’’ти пуччха̄йа сан̇кхепато виссаджджанавасена ‘‘йа̄вата̄ пан̃чаккхандха̄’’ти вуттанти таттха̄пи ‘‘кхандха̄нам̣ кхандхапан̃н̃аттӣ’’ти а̄нетва̄ йоджетаббанти а̄ха ‘‘йа̄вата̄…пе… пан̃н̃аттӣ’’ти. ‘‘йа̄вата̄ пан̃чаккхандха̄, етта̄вата̄ кхандха̄нам̣ кхандхапан̃н̃атти. йа̄вата̄ рӯпаккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, етта̄вата̄ кхандха̄нам̣ кхандхапан̃н̃аттӣ’’ти еваметтха па̄л̣ийоджана̄ ка̄табба̄. еван̃хи сан̇кхепато пабхедато ча кхандхапан̃н̃атти виссаджджита̄ хоти. татха̄ хи имассева аттхасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттабха̄вам̣ дассенто ‘‘йаттакена…пе… а̄дикена̄’’ти а̄ха. таттха̄ти тасмим̣ виссаджджанасса аттхавачане, тасмим̣ ва̄ виссаджджанапа̄т̣хе тадаттхавачане ча. пабхеданидассанаматтанти пабхедасса уда̄харан̣аматтам̣. авуттопи саббо бхӯтупа̄дико, сукха̄дико ча пабхедо. там̣ пана бхӯмимукхена дассетум̣ ‘‘рӯпаккхандхо ка̄ма̄вачаро’’тиа̄ди вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

евам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатанайена па̄л̣ийа̄ аттхайоджанам̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ пака̄рантарена дассетум̣ ‘‘айам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха айам̣ ва̄ти вуччама̄нам̣ сандха̄йа̄ха. еттха̄ти етасмим̣ кхандхапан̃н̃аттивиссаджджане. иданти идам̣ падам̣. йаттако…пе… кхандхапан̃н̃аттийа̄ пабхедоти имина̄ сан̇кхепато виттха̄рато ча кхандха̄нам̣ пабхедам̣ пати пан̃н̃аттивибха̄готи дасситам̣ хоти. тена̄ха ‘‘ваттхубхедена…пе… дассетӣ’’ти. пакаран̣антарети вибхан̇гапакаран̣е. таттха хи са̄тисайам̣ кхандха̄нам̣ вибха̄гапан̃н̃атти вутта̄. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘самма̄самбуддхена хи…пе… катхита̄’’ти. еттха ча пат̣хаманайе самукхена, дутийе ваттхумукхена пан̃н̃аттийа̄ вибха̄га̄ дассита̄ти айаметесам̣ висесо.

еса найоти имина̄ кхандхапан̃н̃аттийа̄ вуттаматтхам̣ а̄йатанапан̃н̃аттийа̄дӣсу атидисати. таттха ‘‘йа̄вата̄ пан̃чаккхандха̄’’ти, ‘‘кхандха̄нам̣ кхандхапан̃н̃аттӣ’’ти идам̣ пан̃н̃аттиниддесапа̄л̣ийа̄ а̄дипарийоса̄наггахан̣амукхена дассанам̣. ‘‘йа̄вата̄ два̄даса̄йатана̄нӣ’’ти, ‘‘а̄йатана̄нам̣ а̄йатанапан̃н̃аттӣ’’ти имасса аттхо ‘‘йаттакена пан̃н̃а̄панена сан̇кхепато два̄даса̄йатана̄нӣ’’ти етена дассито, ‘‘йа̄вата̄ чаккха̄йатана’’нтиа̄дикасса пана ‘‘пабхедато чаккха̄йатана’’нтиа̄дикена̄ти. таттха ‘‘чаккха̄йатанам̣…пе… дхамма̄йатана’’нти пабхеданидассанаматтаметам̣. етена авуттопи саббо сан̇гахито хотӣти ‘‘татра̄пи даса̄йатана̄ ка̄ма̄вачара̄’’тиа̄ди вуттам̣. айам̣ ва̄ еттха па̄л̣ийа̄ аттхайоджана̄ – ‘‘йа̄вата̄’’ти идам̣ саббехи падехи йоджетва̄ ‘‘йаттака̄ни два̄даса̄йатана̄ни…пе… йаттако два̄дасаннам̣ а̄йатана̄нам̣, таппабхеда̄нан̃ча чаккха̄йатана̄дӣнам̣ пабхедо, таттако а̄йатана̄нам̣ а̄йатанапан̃н̃аттийа̄ пабхедо’’ти пакаран̣антаре вуттена ваттхупабхедена а̄йатанапан̃н̃аттийа̄ пабхедам̣ дассетӣтиа̄дина̄ итарапан̃н̃аттӣсупи найо йоджетаббо.

7. ‘‘чха пан̃н̃аттийо…пе… пуггалапан̃н̃аттӣ’’ти имам̣ апеккхитва̄ ‘‘китта̄вата̄…пе… етта̄вата̄ индрийа̄нам̣ индрийапан̃н̃аттӣ’’ти айам̣ па̄л̣ипадесо ниддесопи сама̄но пакаран̣антаре ваттхубхедена вуттам̣ кхандха̄дипан̃н̃аттиппабхедам̣ упа̄да̄йа уддесойева хотӣти а̄ха ‘‘уддесаматтенева̄ти аттхо’’ти.

ма̄тика̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.