5. ба̄хирама̄тика̄ван̣н̣ана̄

5. етена т̣хапана̄ка̄рена̄ти сарӯпена аггахетва̄ йатха̄вуттена пакаран̣антарама̄тика̄йа идха ма̄тика̄бха̄вакиттанасан̇кха̄тена т̣хапана̄ка̄рена. пакаран̣антарат̣хапита̄йа ма̄тика̄йа авибха̄гена паччхато гахан̣ам̣ бахи т̣хапананти а̄ха ‘‘бахи пит̣т̣хито т̣хапитатта̄’’ти. идха ат̣т̣хапетва̄ти имисса̄ дха̄тукатха̄йа сарӯпена аватва̄. татха̄ пака̄ситатта̄ти ма̄тика̄бха̄вена джотитатта̄. дхаммасан̇ган̣ӣсӣсена хи дхаммасан̇ган̣ийам̣ а̄гатама̄тика̄ва гахита̄ти. йехи найехи дха̄тукатха̄йа ниддесо, тесу найесу, техи вибхаджитаббесу кхандха̄дӣсу, тесам̣ найа̄нам̣ паваттидва̄ралаккхан̣есу ча уддит̣т̣хесу дха̄тукатха̄йа уддесавасена ваттаббам̣ вуттамева хотӣти йам̣ уддесавасена ваттаббам̣, там̣ ватва̄ пуна йатха̄вутта̄нам̣ кхандха̄дӣнам̣ кусала̄дивибха̄гадассанаттхам̣ ‘‘сабба̄пи дхаммасан̇ган̣ӣ дха̄тукатха̄йа ма̄тика̄’’ти вуттанти еваметтха ма̄тика̄йа никкхепавидхи ведитаббо.

‘‘га̄вӣти айама̄ха̄’’ти еттха га̄вӣ-саддо вийа ‘‘сан̇гахо асан̇гахо’’ти еттха падаттхавипалла̄сака̄рина̄ ити-саддена аттхападаттхако сан̇гаха̄сан̇гаха-саддо саддападаттхако джа̄йатӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘аниддха̄ритаттхасса саддассева вуттатта̄’’ти. тена аттхуддха̄рато сан̇гахасаддам̣ сам̣ван̣н̣етӣти дассети. аниддха̄ритависесоти асан̇гахитаджа̄тисан̃джа̄тиа̄дивисесо. са̄ман̃н̃ена гахетаббатанти сан̇гахасадда̄бхидхеййата̄са̄ман̃н̃ена вин̃н̃а̄йама̄но вуччама̄но ва̄. на четтха са̄ман̃н̃ан̃ча екарӯпамева̄ти чодана̄ ка̄табба̄ бхеда̄пеккхатта̄ тасса. йаттака̄ хи тасса висеса̄, тадапеккхамева танти. ‘‘аттано джа̄тийа̄’’ти вин̃н̃а̄йати йатха̄ ‘‘маттеййа̄’’ти вутте аттано ма̄ту хита̄ти.

дхаммависесам̣ аниддха̄ретва̄ти сан̇гахитата̄дина̄ пуччхитаббависсаджджетаббадхамма̄нам̣ висесанам̣ акатва̄. са̄ман̃н̃ена̄ти ависесена. дхамма̄нанти кхандха̄дидхамма̄нам̣. авасеса̄ ниддха̄ретва̄ти ‘‘сан̇гахитена асан̇гахита’’нтиа̄дика̄ авасеса̄ два̄дасапи пуччхитаббависсаджджетаббадхаммависесам̣ ниддха̄ретва̄ дхамма̄нам̣ пуччханависсаджджананайауддеса̄ти йоджана̄. нану ча ‘‘сан̇гахитена асан̇гахита’’нтиа̄дайопи йатха̄вуттависесам̣ аниддха̄ретва̄ са̄ман̃н̃ена дхамма̄нам̣ пуччханависсаджджананайуддеса̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сан̇гахитена асан̇гахита’’нтиа̄ди. йасса аттхо н̃а̄йати, саддо ча на пайуджджати, со лопоти ведитаббо, а̄вуттиа̄дивасена ва̄ айаматтхо дӣпетаббо. тена̄ти луттаниддит̣т̣хена асан̇гахита-саддена. сан̇гахитависесависит̣т̣хоти чаккха̄йатанена кхандхасан̇гахена сан̇гахитата̄висесависит̣т̣хо, тена сота̄йатана̄дибха̄вена асан̇гахито сотапаса̄да̄дико йо руппанасабха̄во дхаммависесо. танниссито там̣ дхаммависесам̣ нисса̄йа лаббхама̄но. ‘‘те дхамма̄ катихи кхандхехи…пе… чатӯхи кхандхехи асан̇гахита̄’’тиа̄дина̄ асан̇гахитата̄сан̇кха̄то пуччха̄виссаджджананайо парато пуччхитва̄ виссаджджийама̄но идха уддит̣т̣хо хоти. висесане каран̣авачананти имина̄ тасса дхаммасса йатха̄вуттасан̇гахитата̄висесависит̣т̣хатам̣йева вибха̄вети. евамете пуччхитаббависсаджджетаббадхаммависесам̣ ниддха̄ретва̄ пуччханависсаджджананайуддеса̄ паватта̄ти ведитабба̄.

нану ча ‘‘сан̇гахитена асан̇гахита’’нти етта̄вата̄пи айаматтхо лаббхатӣти? на лаббхати тасса дхаммаматтадӣпанато. найуддесо хесо, на дхаммуддесо. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ сан̇гахитенаасан̇гахитападаниддесе ‘‘чаккха̄йатанена йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄, а̄йатана…пе… дха̄тусан̇гахена асан̇гахита̄’’ти ватва̄ ‘‘те дхамма̄ катихи кхандхехи…пе… асан̇гахита̄’’ти (дха̄ту. 171) пуччхитва̄ ‘‘те дхамма̄ чатӯхи кхандхехи двӣха̄йатанехи ат̣т̣хахи дха̄тӯхи асан̇гахита̄’’ти дутийам̣ асан̇гахитападам̣ гахитам̣. ан̃н̃атха̄ ‘‘чаккха̄йатанена йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄, те дхамма̄ а̄йатанасан̇гахена асан̇гахита̄, дха̄тусан̇гахена асан̇гахита̄. те катаме’’иччева ниддиситаббам̣ сийа̄.

еса найоти атидесена дасситаматтхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘тесупӣ’’тиа̄ди вуттам̣. татийападена̄ти луттаниддесена гахетаббанти вуттападам̣ сандха̄йа̄ха. каттуаттхе каран̣аниддесо сан̇гахита̄сан̇гахитехи техи дхаммехи дхамма̄нам̣ сан̇гахитата̄сан̇гахитата̄йа вуттатта̄. татха̄ хи таттха па̄л̣ийам̣ ‘‘техи дхаммехи йе дхамма̄’’ти дхаммамукхенева сан̇гахитата̄сан̇гахитата̄ вутта̄. дутийататийесу пана сан̇гахитата̄сан̇гахитата̄сан̇кха̄тависесанадва̄рена дхамма̄нам̣ асан̇гахитата̄сан̇гахитата̄ вутта̄ти таттха ‘‘висесане каран̣авачана’’нти вуттам̣. тена̄ха ‘‘таттха хи…пе… дхаммантарасса̄’’ти. таттха сабха̄вантарена̄ти сан̇гахитата̄сан̇гахитата̄сан̇кха̄тена сабха̄вантарена пака̄рантарена. сабха̄вантарасса̄ти асан̇гахитата̄сан̇гахитата̄сан̇кха̄тасса сабха̄вантарасса. етесӯти чатуттхапан̃чамесу. дхаммантарена̄ти ан̃н̃адхаммена. дхаммантарасса̄ти тато ан̃н̃асса дхаммасса висесанам̣ катам̣. таттха хи антарена пака̄рависеса̄масанам̣ дхамменева дхаммо висеситоти. а̄дипаденева̄ти ‘‘сан̇гахитена̄’’тиа̄дина̄ вуттена пат̣хамападенева. итарехӣти ‘‘сампайуттам̣ виппайутта’’нтиа̄дина̄ вуттехи дутийататийападехи. еттха̄ти ека̄дасама̄дӣсу чатӯсу. дутийататийесу вийа висесане ева каран̣авачанам̣ дат̣т̣хаббам̣, на чатуттхапан̃чамесу вийа каттуаттхети адхиппа̄йо. пуччха̄виссаджджана̄нантиа̄дина̄ тамеваттхам̣ вибха̄вети.

вивидхакаппанатоти вивидхам̣ бахудха̄ каппанато, сан̇гаха̄сан̇гаха̄нам̣ висум̣ саха ча висесанависеситаббабха̄вакаппанатоти аттхо. там̣ пана викаппанам̣ вутта̄ка̄рена вибхаджанам̣ хотӣти а̄ха ‘‘вибха̄гатоти аттхо’’ти. саннит̣т̣ха̄налаккхан̣ена адхимоккхена сампайуттадхамма̄ а̄рамман̣е ниччхайана̄ка̄рена паваттийа̄ саннит̣т̣ха̄навасена вуттадхамма̄. те ча техи саддхим̣ тадавасит̣т̣хе двипан̃чавин̃н̃а̄н̣авичикиччха̄сахагатадхамме ча сан̇гахетва̄ а̄ха ‘‘саннит̣т̣ха̄навасена вутта̄ ча саббе ча читтуппа̄да̄ саннит̣т̣ха̄навасена вуттасаббачиттуппа̄да̄’’ти. итарети пхасса̄дайо. саббесанти екӯнанавутийа̄ читтуппа̄да̄нам̣. париггахетабба̄ти сан̇гаха̄дивасена паригган̣хитабба̄. маха̄висайена адхимоккхена. ан̃н̃есанти витакка̄дӣнам̣. вачанам̣ сандха̄йа̄ти ‘‘адхимуччанам̣ адхимоккхо, со саннит̣т̣ха̄налаккхан̣о’’ти дхаммасан̇гахаван̣н̣ана̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. йева̄панакаван̣н̣ана̄) ‘‘тан̣ха̄паччайа̄ адхимоккхо, адхимоккхапаччайа̄ бхаво’’ти пат̣иччасамуппа̄давибхан̇ге ча а̄гатам̣ вачанам̣ сандха̄йа. аттхе сатӣти ‘‘саннит̣т̣ха̄на…пе… са̄дха̄ран̣ато’’ти еваматтхе вуччама̄не. ваттаббесӯти сан̇гаха̄дипариггахаттхам̣ ваттаббесу. вутта̄ пхасса̄дайо манасика̄рапарийоса̄на̄. та̄дисасса̄ти пхасса̄дисадисасса са̄дха̄ран̣асса адхимоккхасадисасса аса̄дха̄ран̣асса ан̃н̃асса дхаммасса абха̄ва̄.

нану джӣвитиндрийачиттат̣т̣хитийопи са̄дха̄ран̣а̄ти? саччам̣ са̄дха̄ран̣а̄, аттхи пана висесоти дассенто а̄ха ‘‘джӣвитиндрийам̣ пана̄’’тиа̄ди. асама̄дхисабха̄ва̄ балабха̄вам̣ аппатта̄ са̄ман̃н̃асадденева ваттабба̄ти йоджана̄. са̄ман̃н̃ависесасаддехи ча̄ти са̄ман̃н̃ависесасаддехи ваттабба̄ ча сама̄дхисабха̄ва̄ читтекаггата̄. висесасаддавачанӣйам̣ ан̃н̃анти балаппаттасама̄дхито ан̃н̃ам̣ са̄ман̃н̃асаддена бйа̄петаббам̣, висесасаддена ча ниваттетаббам̣ наттхи сама̄дхисабха̄ва̄йа ева читтекаггата̄йа гахитатта̄. на ан̃н̃абйа̄паканиваттако са̄ман̃н̃ависесо анан̃н̃а…пе… висесо, тасса дӣпанато. тассева дхаммасса̄ти тассева балаппаттасама̄дхидхаммасса. бхедадӣпакехӣти висесадӣпакехи сама̄дхибала̄дивачанехи ваттабба̄. вутталаккхан̣а̄ анан̃н̃абйа̄паканиваттакаса̄ман̃н̃ависесадӣпана̄ садда̄. тато випарӣтехи ан̃н̃ам̣ бйа̄петаббам̣ ниваттетаббан̃ча гахетва̄ паваттехи са̄ман̃н̃ависесасаддехева на сукха̄дисабха̄ва̄ ведана̄ вийа ваттабба̄. тасма̄ти йасма̄ асама̄дхисабха̄ва̄ сама̄дхисабха̄ва̄ти дведха̄ бхиндитва̄ гахита̄ читтекаггата̄, тасма̄. асама̄дхисабха̄вамева пака̄сеййа висесасадданирапеккхам̣ паваттама̄натта̄. итароти сама̄дхибала̄дико висесасаддо. идха̄ти имасмим̣ аббхантарама̄тикуддесе, са̄дха̄ран̣е пхасса̄дике, маха̄висайе ва̄ адхимоккхе уддисийама̄не. нану ча абхиндитва̄ гайхама̄на̄ читтекаггата̄ ведана̄ вийа са̄дха̄ран̣а̄ хотӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘абхинна̄пи ва̄’’тиа̄ди. ‘‘читтасса т̣хити читтекаггата̄ ависа̄хат̣ама̄насата̄ (дха. са. 11, 15). арӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ а̄йу т̣хитӣ’’ти (дха. са. 19) вачанато сама̄дхиджӣвитиндрийа̄нам̣ ан̃н̃адхамманиссайена ваттаббата̄ ведитабба̄. на арахатӣти идха уддесам̣ на арахати самукхенева ваттаббесу пхасса̄дӣсу уддисийама̄несӯти аттхо.

ма̄тика̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.