2. дутийанайо сан̇гахитенаасан̇гахитападаван̣н̣ана̄
171. ‘‘сан̇гахитена асан̇гахита’’нти еттха сан̇гахита̄сан̇гахитасадда̄ бхинна̄дхикаран̣а̄ на гахетабба̄ висесанависеситаббата̄йа иччхитатта̄. йо хи дхаммо сан̇гахитата̄висесависит̣т̣хо асан̇гахито хет̣т̣ха̄ уддит̣т̣хо, свева идха асан̇гахитабха̄вена пуччхитва̄ виссаджджӣйатӣти дассенто ‘‘йам̣ там̣…пе… тадева дассенто’’ти а̄ха. йе хи дхамма̄ чаккха̄йатанена кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄, а̄йатанадха̄тусан̇гахена ча асан̇гахита̄, тесам̣йева пуна кхандха̄дӣхи асан̇гахо пуччхитва̄ виссаджджито. тена вуттам̣ ‘‘чаккха̄йатанена…пе… а̄ха̄’’ти. саббаттха̄ти саббесу найесу ва̄ресу ча. кхандха̄дисан̇гахаса̄ман̃н̃а̄нанти ‘‘кхандхасан̇гахена̄’’тиа̄дина̄ ависесена вутта̄нам̣ кхандха̄дисан̇гаха̄нам̣. ‘‘са̄ман̃н̃аджотана̄ висесе аватит̣т̣хатӣ’’ти а̄ха ‘‘ниччам̣ висеса̄пеккхатта̄’’ти. висеса̄вабодханаттха̄ни пан̃хабйа̄каран̣а̄нӣти вуттам̣ ‘‘бхеданисситатта̄ ча пуччха̄виссаджджана̄на’’нти. сависеса̄ва кхандха̄диган̣ана̄ти ‘‘кхандхасан̇гахена̄’’тиа̄дина̄ ависесена вутта̄пи рӯпаккхандха̄дина̄ сависеса̄ва кхандха̄диган̣ана̄, кхандха̄дина̄ сан̇гахоти аттхо. суддха̄ти кевала̄ анавасеса̄, са̄ман̃н̃абхӯта̄ти вуттам̣ хоти.
таттха̄ти йатха̄дхикате дутийанайе. са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесаниддит̣т̣хатта̄ а̄ха ‘‘сан̇гахи…пе… ниддха̄ритатта̄’’ти. тӣсу сан̇гахесӯти кхандха̄дисан̇гахесу тӣсу. ан̃н̃ехӣти вутта̄васесехи двӣхи екена ва̄. еттакенева дассетабба̄ сийум̣ та̄вата̄пи сан̇гахитена асан̇гахитабха̄васса пака̄ситатта̄. тесанти сан̇гахитенаасан̇гахитабха̄вена вуттадхамма̄нам̣. евам̣видха̄нанти ‘‘чаккха̄йатанам̣ сота̄йатана’’нтиа̄дина̄ аниддха̄ритависеса̄нам̣. асамбхава̄ти вуттаппака̄рена ниддиситум̣ асамбхава̄. сан̇гаха̄динайадассанаматтам̣ найама̄тика̄йа бйа̄па̄ро, йаттха пана сан̇гаха̄дайо, те кхандха̄дайо кусала̄дайо ча тесам̣ висайабхӯта̄ти техи вина̄ сан̇гаха̄дӣнам̣ паватти наттхи. тена̄ха ‘‘найама̄тика̄йа аббхантараба̄хирама̄тика̄пеккхатта̄’’ти. сан̇га̄хакам̣ асан̇га̄хакан̃ча̄ти ваттаббам̣. йо хи идха сан̇га̄хакабха̄вена вутто дхаммо асан̇га̄хакабха̄венапи вуттойева̄ти.
‘‘йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄, а̄йатанадха̄тусан̇гахена асан̇гахита̄’’ти, ‘‘йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена асан̇гахита̄, а̄йатанадха̄тусан̇гахена сан̇гахита̄’’ти ча йаттха пуччхитаббависсаджджитаббадхаммависесаниддха̄ран̣ам̣ наттхи, таттха пат̣хаманайе чхат̣т̣ханайе ча ‘‘рӯпаккхандхо катихи кхандхехи сан̇гахито? екена кхандхена̄’’ти (дха̄ту. 6), ‘‘рӯпаккхандхо катихи кхандхехи сампайуттоти? наттхи. чатӯхи кхандхехи виппайутто’’ти (дха̄ту. 228) ча евам̣ пуччхитаббависсаджджитаббабха̄вена. итаресӯти дутийа̄динайесу. тасса тасса̄ти йам̣ пуччхитаббам̣ виссаджджитаббан̃ча ‘‘йе дхамма̄’’ти анийамитарӯпена ниддха̄ритам̣, тасса тасса ‘‘те дхамма̄’’ти нийа̄макабха̄вена.
еттха̄ти етасмим̣ пакаран̣е. йена йена чаккха̄йатана̄дина̄ сан̇га̄хакена. кхандха̄дисан̇гахесӯти кхандха̄йатанадха̄тусан̇гахесу. тена тена̄ти кхандха̄дисан̇гахена. ан̃н̃анти тато тато сан̇га̄хакато ан̃н̃ам̣. таббинимуттам̣ сан̇гахетабба̄сан̇гахетаббам̣ йам̣ дхаммаджа̄там̣ аттхи, там̣ тадева ‘‘чаккха̄йатанена йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄, а̄йатанадха̄тусан̇гахена асан̇гахита̄’’ти сан̇га̄хака̄сан̇га̄хакабха̄вена уддхат̣ам̣. ан̃н̃о дхаммо наттхи тасса сабха̄габха̄вена сан̇га̄хакассева абха̄вато. сийа̄ панетам̣ сабха̄гена екадесена сан̇гахоти, там̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘на ча со…пе… хотӣ’’ти. йан̃ча̄тиа̄дина̄ вачанантарам̣ парихарати.
йади ча̄тиа̄дина̄пи тассева тена сан̇гаха̄бха̄вам̣ па̄т̣ха̄бха̄вадассанена вибха̄вети. таттха со ева̄ти йо рӯпа̄диккхандхо сан̇га̄хакабха̄вена вутто, со ева тена рӯпа̄диккхандхена сан̇гайхеййа сан̇гахетаббо бхавеййа, тенева тасса сан̇гаха̄бха̄ве лаккхан̣ам̣ дассенто а̄ха ‘‘на хи со ева тасса сабха̄го висабха̄го ча̄’’ти. екадеса̄ вийа чаккха̄йатана̄дайо самуда̄йасса рӯпаккхандха̄дикасса. рӯпаккхандхо чаккха̄йатана̄дӣнам̣ на сан̇га̄хако асан̇га̄хако ча сабха̄гависабха̄габха̄ва̄бха̄вато. еса найо сесесупи. самуда̄йантогадха̄нантиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ кароти. таттха йена̄ти вибха̄гена. тети екадеса̄. тесанти екадеса̄нам̣. еттха тадантогадхата̄йа вибха̄га̄бха̄во, вибха̄га̄бха̄вена сабха̄гависабха̄гата̄бха̄во, тена сан̇га̄хака̄сан̇га̄хаката̄бха̄во дасситоти ведитаббо.
йатха̄ саббена саббам̣ сабха̄гависабха̄га̄бха̄вена екадеса̄нам̣ самуда̄йо сан̇га̄хако асан̇га̄хако ча на хоти, евам̣ екадесасабха̄гависабха̄га̄нанти дассенто ‘‘татха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха йатха̄тиа̄ди уда̄харан̣адассанена йатха̄вуттасса аттхасса па̄кат̣акаран̣ам̣. кхандхасан̇гахена сан̇га̄хакам̣ асан̇га̄хакан̃ча̄ти йоджана̄. татха̄ сесесупи. на хи екадеса…пе… висабха̄гам̣ йена самуда̄йо сан̇га̄хако асан̇га̄хако ча сийа̄ти адхиппа̄йо. еттха ча сан̇га̄хакаттам̣ та̄ва ма̄ хоту, асан̇га̄хакаттам̣ пана касма̄ пат̣иккхипӣйатӣти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. таттха тасма̄ти вуттамеваттхам̣ хетубха̄вена пара̄масати. аттато ан̃н̃асса, аттани антогадхато ан̃н̃асса, аттекадесасабха̄гато ан̃н̃асса сатипи асан̇га̄хакаттети йоджана̄. там̣ панетам̣ ‘‘рӯпаккхандхо рӯпаккхандхена сан̇гахито асан̇гахито ча на хотӣ’’тиа̄дина̄ вутте тайо пака̄ре сандха̄йа вуттам̣. сан̇га̄хакаттамева етесам̣ наттхӣти етесам̣ атта̄, аттани антогадхо, аттекадесасабха̄го ча̄ти вутта̄нам̣ сан̇га̄хакабха̄во ева наттхи сабха̄га̄бха̄вато. тена вуттам̣ ‘‘на хи со ева тасса сабха̄го’’тиа̄ди. йена̄ти сан̇га̄хакаттена. еварӯпа̄нанти йатха̄вутта̄нам̣ типпака̄ра̄нам̣ аггахан̣ам̣ ведитаббам̣ сатипи висабха̄габха̄вети адхиппа̄йо.
тена̄ти ‘‘дхамма̄йатана’’нтиа̄дина̄ вачанена. екадесасса ведана̄ккхандха̄дикасса самуда̄йасса дхамма̄йатанасса сан̇га̄хакаттам̣ екадесена самуда̄йасса сан̇гахитабха̄ванти аттхо, самуда̄йасса рӯпаккхандхасса екадесасса чаккха̄йатанасса сота̄йатанасса ча сан̇га̄хакаттам̣ самуда̄йена екадесасса сан̇гахитабха̄ванти вуттам̣ хоти. йади евам̣ на дассети, атха ким̣ дассетӣти а̄ха ‘‘чатуккхандхаган̣анабхедехӣ’’тиа̄ди. таттха чатуккхандхаган̣анабхедехӣти рӯпа̄дичатуккхандхаган̣анавибха̄гехи. пан̃чадха̄ти рӯпа̄дичатуккхандхасан̇гахо вин̃н̃а̄н̣аккхандхасан̇гахоти евам̣ пан̃чаппака̄рена бхиннатам̣. тена̄ха ‘‘ган̣етабба̄ган̣етаббабха̄вена̄’’ти. ‘‘екена кхандхена̄’’тиа̄дӣсу каран̣аттхе каран̣авачанам̣, на каттуаттхети катва̄ а̄ха ‘‘сан̇га̄хака̄сан̇га̄хаканирапеккха̄на’’нти. тенева̄ха ‘‘каммакаран̣аматтасаббха̄ва̄’’ти. дутийа̄дайо пана найа̄. аган̣ана̄дидассана̄нӣти аган̣анаган̣анадассана̄ни. нану ча дутийа̄дӣсу ган̣ана̄дӣнипи виджджантӣти? саччам̣ виджджанти, та̄ни пана висесанабхӯта̄ни аппадха̄на̄нӣти висеситаббабхӯта̄нам̣ падха̄на̄нам̣ васеневам̣ вуттам̣. ‘‘чаккха̄йатанена йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄’’тиа̄дина̄ каттуа̄дайо ниддит̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘каттукаран̣акамматтайасаббха̄ва̄’’ти.
татха̄ татха̄ти тена тена рӯпаккхандха̄диппака̄рена. там̣там̣кхандха̄дибха̄ва̄бха̄во сабха̄гависабха̄гата̄ти рӯпадхамма̄дӣнам̣ рӯпаккхандха̄дибха̄во сабха̄гата̄, ведана̄ккхандха̄диабха̄во висабха̄гата̄ти аттхо. йатха̄ниддха̄ритадхаммадассанети ‘‘йе дхамма̄, те дхамма̄’’ти ниддха̄ритаппака̄радхамманирӯпане. сан̇га̄хакасан̇гахетабба̄нанти чаккха̄йатана̄дикасса сан̇га̄хакасса сота̄йатана̄дикасса ча сан̇гахетаббасса. сама̄наккхандха̄дибха̄воти екаккхандха̄дибха̄во, рӯпаккхандха̄дибха̄воти аттхо. тадабха̄воти тасса сама̄наккхандха̄дибха̄васса абха̄во ан̃н̃аккхандха̄дибха̄во. айанти йва̄йам̣ пат̣хаманайе татха̄ татха̄ ган̣етабба̄ган̣етаббата̄сан̇кха̄то дутийа̄динайесу йатха̄вутта̄нам̣ сама̄наккхандха̄дибха̄ва̄бха̄васан̇кха̄то там̣там̣кхандха̄дибха̄ва̄бха̄во вутто, айаметесам̣ двиппака̄ра̄нам̣ найа̄нам̣ сабха̄гависабха̄гата̄су висесо.
самудайасаччасукхиндрийа̄дӣти а̄ди-саддена маггасаччадуккхиндрийа̄ди сан̇гайхати. асан̇га̄хакатта̄бха̄ватоти сан̇гахитата̄висит̣т̣хасса асан̇га̄хакаттасса абха̄вато. на хи сакка̄ ‘‘самудайасаччена йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄, а̄йатанадха̄тусан̇гахена асан̇гахита̄’’тиа̄ди ваттум̣. дуккхасаччасадиса̄ни абйа̄катапада̄дӣни. итарехӣти а̄йатанадха̄тусан̇гахехи сан̇га̄хакатта̄сан̇га̄хакатта̄бха̄вато на уддхат̣а̄нӣти йоджана̄. евантиа̄ди йатха̄вуттасса аттхасса нигаманавасена вуттам̣. на рӯпаккхандхоти на саббо рӯпаккхандхадхаммоти аттхо.
‘‘кхандхападена̄’’ти идам̣ каран̣аттхе каран̣авачанам̣, на каттуаттхети а̄ха ‘‘кхандхападасан̇гахена̄ти аттхо’’ти. теневасса каттуаттхатам̣ пат̣иседхетум̣ ‘‘на сан̇га̄хакена̄’’ти вуттам̣. каран̣ам̣ пана каттурахитам̣ наттхӣти а̄ха ‘‘кеначи сан̇га̄хакена̄ти идам̣ пана а̄нетва̄ ваттабба’’нти. сан̇га̄хакесу на йуджджати на сан̇гахетаббесӯти адхиппа̄йо. рӯпаккхандхадхамма̄ хи ‘‘йе дхамма̄ кхандхасан̇гахена сан̇гахита̄’’ти вутта̄ти. самуда̄йе вуттавидхи тадавайавепи самбхаватӣти чоданам̣ самут̣т̣ха̄пенто ‘‘етена найена̄’’тиа̄дима̄ха. пат̣ийогӣниваттанам̣ ева-саддена карӣйатӣти а̄ха ‘‘на хи ан̃н̃аматтанива̄ран̣ам̣ ева-саддасса аттхо’’ти. тена̄ха ‘‘сан̇га̄хакато ан̃н̃анива̄ран̣ам̣ ева-саддасса аттхо’’ти. со ча…пе… пеккханти имина̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ кароти. сан̇га̄хака̄пеккхатте хи ‘‘со ча̄’’тиа̄дивачанасса ‘‘чаккха̄йатанена рӯпаккхандхова сан̇гахито’’ти еттха чаккха̄йатанам̣ сан̇га̄хаканти йатха̄дхиппетасса аттхасса асамбхаво ева̄ти ида̄ни там̣ асамбхавам̣ вибха̄венто ‘‘катха’’нтиа̄дима̄ха, там̣ сувин̃н̃еййамева.
еттха̄ти ‘‘ад̣д̣хека̄дасахи а̄йатанадха̄тӯхӣ’’ти еттха. ‘‘рӯпаккхандхена̄’’ти а̄нетва̄ ваттаббам̣ а̄йатанадха̄тувисесанаттхам̣. на со ева тасса, самуда̄йо ва̄ тадекадеса̄нам̣ сан̇га̄хако асан̇га̄хако ча хотӣти вуттова̄йаматтхоти а̄ха ‘‘рӯпаккхандхо…пе… на хотӣ’’ти. имина̄ парийа̄йена̄ти йасма̄ вуттаппака̄рам̣ сан̇га̄хакаттам̣ наттхи ‘‘йена сан̇гахитасса асан̇га̄хакам̣ сийа̄’’ти имина̄ парийа̄йена. асан̇гахитата̄йа абха̄во вутто ат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха̄ту. ат̣т̣ха. 171) ‘‘со ча…пе… наттхӣ’’ти. сан̇гахитата̄йа̄ти ниппарийа̄йена сан̇гахитабха̄вена асан̇гахитата̄йа абха̄во вуттоти на йуджджатӣти йоджана̄. са̄ сан̇гахитата̄ти аттана̄ аттано, аттекадеса̄нам̣ ва̄ сан̇гахитата̄. тена̄ти рӯпаккхандхена. тесанти рӯпаккхандхатадекадеса̄нам̣. аттхи ча виппайуттата̄ ведана̄ккхандха̄дӣхи. чаккха̄йатана̄дӣхи вийа̄ти висадисуда̄харан̣ам̣. етехи рӯпаведана̄ккхандха̄дӣхи ан̃н̃ехи ча еварӯпехи. ета̄ни ан̃н̃а̄ни ча̄ти еттха̄пи есева найо.
тенева тасса сан̇гахитатта̄бха̄вадассанена хет̣т̣ха̄ дасситена. еттха̄ти етасмим̣ ва̄ре. аггахан̣ети акатхане, адесана̄йанти аттхо. самудайасачча̄дӣсӯти самудайасаччасукхиндрийа̄дӣсу йуджджеййа там̣ ка̄ран̣ам̣. касма̄? техи самудайасачча̄дӣхи кхандха̄дисан̇гахена сан̇гахите дхаммаджа̄те сати тасса а̄йатанасан̇гаха̄дӣхи асан̇гахитаттасса абха̄вато. рӯпаккхандха̄дӣхӣти рӯпаккхандхаведана̄ккхандха̄дӣхи. сан̇гахитамева наттхи, касма̄? ‘‘со ева тасса сан̇га̄хако на хотӣ’’ти вуттова̄йаматтхо. йадипи рӯпаккхандха̄дина̄ рӯпаккхандха̄дикасса аттано…пе… наттхӣти самбандхо. ан̃н̃асса пана ведана̄ккхандха̄дикасса рӯпаккхандха̄дина̄ сан̇гахитатта̄бха̄вена асан̇гахитаттам̣ аттхӣти йоджана̄. убхайа̄бха̄воти сан̇гахитатта̄сан̇гахитатта̄бха̄во. еттха етасмим̣ ва̄ре. дхамма̄йатанаджӣвитиндрийа̄дӣнанти дхамма̄йатана̄дӣнам̣ кхандхачатуккасан̇га̄хакатте, джӣвитиндрийа̄дӣнам̣ кхандхадукасан̇га̄хакаттети йоджана̄. па̄л̣ийам̣ ана̄гататта̄ ‘‘сатӣ’’ти са̄сан̇кам̣ вадати. а̄ди-саддена пат̣хамена дхаммадха̄тусал̣а̄йатана̄дӣнам̣ сукхиндрийа̄дӣнан̃ча, дутийена екаккхандхасса сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сукхиндрийан̃хи ведана̄ккхандхассева сан̇га̄хакам̣. тесанти кхандхачатуккакхандхадука̄дӣнам̣ асан̇гахитата̄ на наттхи аттхева̄ти тасса̄ абха̄во анекантико. пуббе вуттанайена̄ти ‘‘рӯпаккхандха̄дӣхи пана̄’’тиа̄дина̄ вуттанайена.
таттхева̄ти тасмим̣йева пуббе вутте санидассанасаппат̣игхападе. ниваттетва̄ ган̣хантоти пуббе вуттам̣ пат̣иниваттетва̄ ган̣ханто пачча̄масанто. тадаваттаббата̄ти тесам̣ сан̇га̄хака̄сан̇га̄хакасан̇гахитатта̄сан̇гахитатта̄нам̣ аваттаббата̄. асан̇га̄хакатта̄бха̄вато ева…пе… на сан̇га̄хакатта̄бха̄ватоти йасма̄ несам̣ асан̇га̄хакаттам̣ вийа сан̇га̄хакаттампи наттхи, тато ева сан̇гахитатта̄сан̇гахитаттампӣти дассети.
дутийанайасан̇гахитенаасан̇гахитападаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.