11. пан̃часатикаккхандхакам̣

сан̇гӣтинида̄накатха̄ван̣н̣ана̄

437. пан̃часатикаккхандхаке па̄ва̄йа кусина̄ранти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.231) па̄ва̄нагаре пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кусина̄рам̣ гамисса̄мӣти аддха̄намаггаппат̣ипанно. манда̄равапуппхам̣ гахетва̄ти маха̄ча̄т̣иппама̄н̣ам̣ пуппхам̣ а̄гантукадан̣д̣аке т̣хапетва̄ чхаттам̣ вийа гахетва̄. аддасам̣ кхоти а̄гаччхантам̣ дӯратова аддасам̣. дисва̄ ча пана ‘‘пуччхисса̄ми нам̣ бхагавато паватти’’нти читтам̣ уппа̄детва̄ ‘‘саче кхо пана нисиннакова пуччхисса̄ми, саттхари ага̄раво като бхависсатӣ’’ти ут̣т̣хахитва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато апаккамма чхадданто на̄гара̄джа̄ ман̣ичаммам̣ вийа дасабаладаттийам̣ мегхаван̣н̣апам̣сукӯлачӣварам̣ па̄рупитва̄ дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ сирасмим̣ патит̣т̣ха̄петва̄ саттхари катена га̄равена а̄джӣвакасса абхимукхо хутва̄ ‘‘апа̄вусо амха̄кам̣ саттха̄рам̣ джа̄на̄сӣ’’ти а̄ха. ким̣ пана саттху паринибба̄нам̣ джа̄нанто пуччхи аджа̄нантоти? а̄ваджджанаппат̣ибаддхам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ джа̄нанам̣. ана̄ваджджитатта̄ панеса аджа̄нанто пуччхӣти еке. тхеро сама̄паттибахуло раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄нален̣аман̣д̣апа̄дӣсу ниччам̣ сама̄паттипхаленева йа̄пети. куласантакампи га̄мам̣ пависитва̄ два̄ре сама̄паджджитва̄ сама̄паттито вут̣т̣хитова бхиккхам̣ ган̣ха̄ти. тхеро кира ‘‘имина̄ ме паччхимена аттабха̄вена маха̄джана̄нуггахам̣ карисса̄ми, йе майхам̣ бхиккхам̣ ва̄ денти, гандхама̄ла̄дӣхи ва̄ сакка̄рам̣ каронти, тесам̣ там̣ махаппхалам̣ хотӯ’’ти евам̣ кароти. тасма̄ сама̄паттибахулата̄йа на джа̄ни. ити аджа̄нантова пуччхӣти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. на хеттха аджа̄нанака̄ран̣ам̣ аттхи. абхилаккхитам̣ саттху паринибба̄нам̣ ахоси дасасахассилокадха̄тукампана̄дӣхи нимиттехи. тхерасса пана париса̄йа кехичи бхиккхӯхи бхагава̄ дит̣т̣хапуббо, кехичи на дит̣т̣хапуббо. таттха йехи дит̣т̣хапуббо, тепи пасситука̄ма̄ва. йехипи адит̣т̣хапуббо, тепи пасситука̄ма̄ва. таттха йехи на дит̣т̣хапуббо, те абхидассанака̄мата̄йа гантва̄ ‘‘кухим̣ бхагава̄’’ти пуччханта̄ ‘‘париниббуто’’ти сутва̄ сандха̄ретум̣ на саккхиссанти. чӣварам̣ чхад̣д̣етва̄ екаваттха̄ ва̄ дунниваттха̄ ва̄ ура̄ни пат̣иписанта̄ пародиссанти. таттха манусса̄ ‘‘маха̄кассапена саддхим̣ а̄гатапам̣сукӯлика̄ сайампи иттхийо вийа пароданти, те ким̣ амхе самасса̄сентӣ’’ти майхам̣ досам̣ дассанти. идам̣ пана сун̃н̃ам̣ маха̄ран̃н̃ам̣, идха йатха̄ татха̄ родантесу досо наттхи. пуриматарам̣ сутва̄ на̄ма сокопи тануко хотӣти бхиккхӯнам̣ сатуппа̄дала̄бхаттхам̣ джа̄нантова пуччхи.

аджджа сатта̄хапариниббутоти аджджа дивасато пат̣иломато саттаме ахани париниббуто. тато ме иданти тато саман̣асса готамасса париниббутат̣т̣ха̄нато. авӣтара̄га̄ти путхуджджана̄ чева сота̄паннасакада̄га̄мино ча. тесан̃хи доманассам̣ аппахӣнам̣, тасма̄ тепи ба̄ха̄ паггайха канданти, убхо хаттхе сӣсе т̣хапетва̄ роданти. чхиннапа̄там̣ папатантӣти чхинна̄нам̣ па̄то вийа чхиннапа̄то, там̣ чхиннапа̄там̣, бха̄ванапум̣саканиддесойам̣, маджджхе чхинна̄ вийа хутва̄ йато ва̄ тато ва̄ патантӣти аттхо. а̄ват̣т̣антӣти абхимукхабха̄вена ват̣т̣анти. йаттха патита̄, тато катипайаратанат̣т̣ха̄нам̣ ват̣т̣анавасенева гантва̄ пуна йатха̄патитамева т̣ха̄нам̣ ват̣т̣анавасена а̄гаччханти. виват̣т̣антӣти йаттха патита̄, тато ниват̣т̣анти, патитат̣т̣ха̄нато парабха̄гам̣ ват̣т̣ама̄на̄ гаччхантӣти аттхо. апича пурато ват̣т̣анам̣ а̄ват̣т̣анам̣, пассато паччхато ча ват̣т̣анам̣ виват̣т̣анам̣. тасма̄ две па̄де паса̄ретва̄ саким̣ пурато саким̣ паччхато саким̣ ва̄мато саким̣ даккхин̣ато сампариват̣т̣ама̄на̄пи а̄ват̣т̣анти виват̣т̣антӣти вуччанти. вӣтара̄га̄ти пахӣнадоманасса̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу ниббика̄рата̄йа сила̄тхамбхасадиса̄ ана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄. ка̄ман̃хи доманассе асатипи екаччо ра̄го хотийева, ра̄ге пана асати доманассасса асамбхавойева. тадекат̣т̣хабха̄вато хи ра̄гаппаха̄нена пахӣнадоманасса̄ вутта̄, на кхӣн̣а̄сава̄ ева.

саббехева пийехӣтиа̄дӣсу пийа̄йитаббато пийехи манавад̣д̣ханато мана̄пехи ма̄та̄пита̄бха̄та̄бхагинӣа̄дикехи. на̄на̄бха̄воти джа̄тийа̄ на̄на̄бха̄во, джа̄тианурӯпагаманена висум̣ бха̄во, асамбаддхабха̄воти аттхо. вина̄бха̄воти маран̣ена вина̄бха̄во, чутийа̄ тенаттабха̄вена апунапаваттанато виппайоготи аттхо. ан̃н̃атха̄бха̄воти бхавена ан̃н̃атха̄бха̄во, бхавантараггахан̣ена ‘‘ка̄ма̄вачарасатто рӯпа̄вачаро хотӣ’’тиа̄дина̄ таттха̄пи ‘‘мануссо дево хотӣ’’тиа̄дина̄ ча пурима̄ка̄рато ан̃н̃а̄ка̄рата̄ти аттхо. танти тасма̄. кутеттха лаббха̄ти куто кухим̣ касмим̣ на̄ма т̣ха̄не еттха етасмим̣ кхандхаппаватте йам̣ там̣ джа̄там̣…пе… ма̄ палуджджӣти ладдхум̣ сакка̄, на сакка̄ ева та̄дисасса ка̄ран̣асса абха̄вато. идам̣ вуттам̣ хоти – йасма̄ саббехева пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во, тасма̄ даса па̄рамийо пӯретва̄пи самбодхим̣ патва̄пи дхаммачаккам̣ паваттетва̄пи йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄пи деворохан̣ам̣ катва̄пи йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, тан̃ча татха̄гатассапи сарӣрам̣ ма̄ палуджджӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, родантенапи кандантенапи на сакка̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ ладдхунти.

тена кхо пана̄вусо, самайена субхаддо на̄ма вуд̣д̣хапаббаджитотиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ нида̄наван̣н̣ана̄йам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄) вуттанайамева.

сан̇гӣтинида̄накатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кхудда̄нукхуддакасиккха̄падакатха̄ван̣н̣ана̄

441. самӯханеййа̄ти а̄кан̇кхама̄но самӯханату, йади иччхати, самӯханеййа̄ти аттхо. касма̄ пана ‘‘самӯханатха̄’’ти екам̣сенева аватва̄ ‘‘а̄кан̇кхама̄но самӯханеййа̄’’ти викаппавачаненева бхагава̄ т̣хапесӣти? маха̄кассапасса н̃а̄н̣абаласса дит̣т̣хатта̄. пассати хи бхагава̄ ‘‘самӯханатха̄ти вуттепи сан̇гӣтика̄ле кассапо на самӯханиссатӣ’’ти, тасма̄ викаппенева т̣хапеси. йади асамӯхананам̣ дит̣т̣хам̣, тадева ча иччхитам̣, атха касма̄ бхагава̄ ‘‘а̄кан̇кхама̄но самӯханатӯ’’ти авоча̄ти? татха̄рӯпапуггаладжджха̄сайавасена. санти хи кечи кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни сама̄да̄йа ваттитум̣ аниччханта̄, тесам̣ татха̄ авуччама̄не бхагавати вигха̄то уппаджджеййа, там̣ тесам̣ бхависсати дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа. татха̄ пана вутте тесам̣ вигха̄то на уппаджджеййа, амха̄камева̄йам̣ досо, йато амхесуйева кечи самӯхананам̣ на иччхантӣти. кечи ‘‘сакаласса пана са̄санасса сан̇гха̄йаттабха̄вакаран̣аттхам̣ татха̄ вутта’’нти ваданти. йам̣ кин̃чи саттха̄ра̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, там̣ саман̣а̄ сакйапуттийа̄ сираса̄ сампат̣иччхитва̄ джӣвитам̣ вийа раккханти. татха̄ хи те ‘‘кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни а̄кан̇кхама̄но сан̇гхо самӯханатӯ’’ти вуттепи на самӯханим̣су. ан̃н̃адаттху пурато вийа тасса аччайепи раккхим̣суйева̄ти саттху са̄санасса сан̇гхасса ча махантабха̄вадассанаттхампи татха̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи а̄йасма̄ а̄нандо ан̃н̃епи ва̄ бхиккхӯ ‘‘катамам̣ пана, бханте, кхуддакам̣, катамам̣ анукхуддака’’нти на пуччхим̣су самӯханаджджха̄сайассева абха̄вато, тенева екасиккха̄падампи апариччаджитва̄ саббесам̣ ануггахетаббабха̄вадассанаттхам̣ ‘‘чатта̄ри па̄ра̄джика̄ни т̣хапетва̄ авасеса̄ни кхудда̄нукхуддака̄нӣ’’тиа̄дима̄хам̣су. еван̃хи вадантехи ‘‘кхудда̄нукхуддака̄ име на̄ма̄’’ти авиниччхитатта̄ саббесам̣ ануггахетаббабха̄во дассито хоти.

442. атха кхо а̄йасма̄ маха̄кассапо сан̇гхам̣ н̃а̄песӣти еттха пана кечи ваданти ‘‘бханте на̄гасена, катамам̣ кхуддакам̣, катамам̣ анукхуддаканти милиндаран̃н̃а̄ пуччхите ‘дуккат̣ам̣ маха̄ра̄джа, кхуддакам̣, дуббха̄ситам̣ анукхуддака’нти (ми. па. 4.2.1) вуттатта̄ на̄гасенаттхеро кхудда̄нукхуддакам̣ джа̄ни, маха̄кассапаттхеро пана там̣ аджа̄нанто ‘сун̣а̄ту ме а̄вусо’тиа̄дина̄ каммава̄чам̣ са̄весӣ’’ти, на там̣ евам̣ гахетаббам̣. на̄гасенаттхеро хи паресам̣ ва̄дапатхопаччхеданаттхам̣ сан̇гӣтика̄ле дхаммасан̇га̄хакамаха̄тхерехи гахитакот̣т̣ха̄сесу антимакот̣т̣ха̄самева гахетва̄ милиндара̄джа̄нам̣ сан̃н̃а̄песи, маха̄кассапаттхеро пана екасиккха̄падампи асамӯханитука̄мата̄йа татха̄ каммава̄чам̣ са̄веси.

таттха гихигата̄нӣти гихипат̣исам̣йутта̄нӣти ваданти. гихӣсу гата̄ни, техи н̃а̄та̄ни гихигата̄нӣти евам̣ панеттха аттхо дат̣т̣хаббо. дхӯмака̄ло етасса̄ти дхӯмака̄ликам̣ читакадхӯмавӯпасамато парам̣ аппаваттанато. аппан̃н̃аттантиа̄дӣсу (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.136; а. ни. ат̣т̣ха. 3.7.23) навам̣ адхаммикам̣ катикаваттам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ ва̄ бандханта̄ аппан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апенти на̄ма пура̄н̣асантхатаваттхусмим̣ са̄ваттхийам̣ бхиккхӯ вийа. уддхаммам̣ уббинайам̣ са̄санам̣ дӣпента̄ пан̃н̃аттам̣ самуччхинданти на̄ма вассасатапариниббуте бхагавати веса̄лика̄ ваджджипуттака̄ вийа. кхудда̄нукхуддака̄ пана а̄паттийо сан̃чичча вӣтиккаманта̄ йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа на ваттанти на̄ма ассаджипунаббасука̄ вийа. навам̣ пана катикаваттам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ ва̄ абандханта̄, дхаммато винайато са̄санам̣ дӣпента̄, кхудда̄нукхуддакампи ча сиккха̄падам̣ асамӯхананта̄ аппан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апенти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхинданти, йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа ваттанти на̄ма а̄йасма̄ упасено вийа а̄йасма̄ йасо ка̄кан̣д̣акапутто вийа ча.

443. бхагавата̄ ол̣а̄рике нимитте кайирама̄нети веса̄лим̣ нисса̄йа ча̄па̄ле четийе вихарантена бхагавата̄ –

‘‘раман̣ӣйа̄, а̄нанда, веса̄лӣ, раман̣ӣйам̣ уденачетийам̣, раман̣ӣйам̣ готамакачетийам̣, раман̣ӣйам̣ саттамбачетийам̣, раман̣ӣйам̣ бахупуттачетийам̣, раман̣ӣйам̣ са̄рандадачетийам̣, раман̣ӣйам̣ ча̄па̄лачетийам̣. йасса кассачи, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, со а̄кан̇кхама̄но каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄. татха̄гатасса кхо пана, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, со а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, татха̄гато каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄’’ти (дӣ. ни. 2.166) –

евам̣ ол̣а̄рике нимитте кайирама̄не.

ма̄рена парийут̣т̣хитачиттоти ма̄рена аджджхоттхат̣ачитто. ма̄ро хи йасса саббена саббам̣ два̄даса випалла̄са̄ аппахӣна̄, тасса читтам̣ парийут̣т̣ха̄ти. тхерасса ча чатта̄ро випалла̄са̄ аппахӣна̄, тенасса ма̄ро читтам̣ парийут̣т̣ха̄си. со пана читтапарийут̣т̣ха̄нам̣ каронто ким̣ каротӣти? бхеравам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄ дассети, садда̄рамман̣ам̣ ва̄ са̄вети, тато сатта̄ там̣ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ сатим̣ виссаджджетва̄ виват̣амукха̄ хонти, тесам̣ мукхена хаттхам̣ павесетва̄ хадайам̣ маддати, тато висан̃н̃а̄ва хутва̄ тит̣т̣ханти. тхерасса панеса мукхена хаттхам̣ павесетум̣ ким̣ саккхиссати, бхерава̄рамман̣ам̣ пана дассеси, там̣ дисва̄ тхеро нимиттобха̄сам̣ на пат̣ивиджджхи.

кхудда̄нукхуддакасиккха̄падакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

брахмадан̣д̣акатха̄ван̣н̣ана̄

445. уджджаваника̄йа̄ти пат̣исотага̄минийа̄. раджохаран̣анти раджопун̃чханӣ. на кулавам̣ гаментӣти нираттхакавина̄санам̣ на гаменти. куччхито лаво кулаво, анайавина̄соти вуттам̣ хоти. ‘‘дхаммавинайасан̇гӣтийа̄’’ти ваттаббе сан̇гӣтийа̄ винайаппадха̄натта̄ ‘‘винайасан̇гӣтийа̄’’ти вуттам̣. винайаппадха̄на̄ сан̇гӣти винайасан̇гӣти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева̄ти.

пан̃часатикаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.