7. сан̇гхабхедакаккхандхакам̣
чхасакйапаббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄
330. сан̇гхабхедакаккхандхаке анупийа̄йантиа̄дӣсу ‘‘анупийа̄ на̄ма̄’’ти ваттаббе а̄ка̄расса рассаттам̣ ануна̄сикасса ча а̄гамам̣ катва̄ ‘‘анупийам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. малла̄нанти маллара̄джӯнам̣. на хет̣т̣ха̄ па̄са̄да̄ орохатӣти упарипа̄са̄дато хет̣т̣химаталам̣ на орохати, ‘‘хет̣т̣ха̄па̄са̄да’’нтипи пат̣ханти. ануруддхо ва̄ пабба̄джеййа̄ти йоджетаббам̣. гхара̄ва̄саттханти гхара̄ва̄сасса ануччхавикам̣ каммам̣. удакам̣ абхинетаббанти удакам̣ а̄харитаббам̣. ниннетаббанти а̄бхатамудакам̣ пуна нӣхаритаббам̣. ниддха̄петаббанти антарантара̄ ут̣т̣хитатин̣а̄ни уддхаритва̄ апанетаббам̣. лава̄петаббанти парипаккака̄ле лава̄петаббам̣. убба̄ха̄петаббанти кхаламан̣д̣алам̣ хара̄петаббам̣. уджум̣ ка̄ра̄петаббанти пун̃джам̣ ка̄ра̄петаббам̣. пала̄ла̄ни уддхара̄петабба̄нӣти пала̄ла̄ни апанетабба̄ни. бхусика̄ уддхара̄петабба̄ти гуннам̣ кхураггехи сан̃чхинна̄ бхусасан̇кха̄та̄ на̄л̣адан̣д̣а̄ апанетабба̄. опуна̄петаббанти ва̄тамукхе опуна̄петва̄ пала̄лам̣ апанетаббам̣. атихара̄петаббанти антокот̣т̣ха̄га̄рам̣ упанетаббам̣. на камма̄ти на камма̄ни. гхара̄ва̄саттхена̄ти упайогаттхе каран̣авачанам̣. упаджа̄на̄хӣти ча упасаггаматто упа-саддо. тена̄ха ‘‘гхара̄ва̄саттхам̣ джа̄на̄хӣ’’ти. джа̄на̄хӣти четтха пат̣ипаджджа̄ти аттхо ведитаббо. ака̄мака̄ти аниччхама̄на̄.
331-332. йам̣ на ниваттоти йасма̄ на ниватто. сун̃н̃а̄га̄рагатоти (уда̄. ат̣т̣ха. 20) ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ аран̃н̃а’’нти (па̄ра̄.92) вуттам̣ аран̃н̃ам̣ руккхамӯлан̃ча т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ паббатакандара̄ди паббаджитаса̄руппам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ джанасамба̄дха̄бха̄вато идха ‘‘сун̃н̃а̄га̄ра’’нти адхиппетам̣. атха ва̄ джха̄накан̣т̣ака̄нам̣ садда̄нам̣ абха̄вато вивиттам̣ йам̣ кин̃чи ага̄рампи ‘‘сун̃н̃а̄га̄ра’’нти ведитаббам̣. там̣ сун̃н̃а̄га̄рам̣ упагато. абхиккхан̣анти бахулам̣. уда̄нам̣ уда̄несӣти со хи а̄йасма̄ аран̃н̃е дива̄виха̄рам̣ упагатопи раттива̄сӯпагатопи йебхуййена пхаласама̄паттисукхена ниродхасама̄паттисукхена ча вӣтина̄меси, тасма̄ там̣ сукхам̣ сандха̄йа пуббе аттана̄ анубхӯтам̣ сабхайам̣ сапарил̣а̄хам̣ раджджасукхам̣ джигуччхитва̄ ‘‘ахо сукхам̣ ахо сукха’’нти соманассасахитан̃а̄н̣асамут̣т̣ха̄нам̣ пӣтисамугга̄рам̣ самуггирати. те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочунти те самбахула̄ бхиккхӯ уллумпанасабха̄васан̣т̣хита̄ тасса анугган̣хана̄дхиппа̄йена бхагавантам̣ етадавочум̣, на уджджха̄навасена. ниссам̣сайанти асандехена, екантена̄ти аттхо. те кира бхиккхӯ путхуджджана̄ тасса а̄йасмато вивекасукхам̣ сандха̄йа уда̄нам̣ аджа̄нанта̄ евама̄хам̣су. самануссарантоти уккан̣т̣ханавасена ануссаранто.
ан̃н̃атаранти на̄маготтена апа̄кат̣ам̣ екам̣ бхиккхум̣. а̄мантесӣти а̄н̣а̄песи те бхиккхӯ сан̃н̃а̄петука̄мо. еванти вачанасампат̣иггахе, са̄дхӯти аттхо. евам̣ бхантети еттха пана евам̣-саддо пат̣ин̃н̃а̄йам̣. ‘‘абхиккхан̣ам̣ ‘ахо сукхам̣ ахо сукха’нти имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти йатха̄ те бхиккхӯ ваданти, там̣ евам̣ татхева̄ти аттано уда̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти. ‘‘ким̣ пана твам̣ бхаддийа̄’’ти касма̄ бхагава̄ пуччхати, ким̣ тасса читтам̣ на джа̄на̄тӣти? но на джа̄на̄ти, тенева пана таматтхам̣ вада̄петва̄ те бхиккхӯ сан̃н̃а̄петум̣ пуччхати. вуттан̃хетам̣ ‘‘джа̄нанта̄пи татха̄гата̄ пуччханти, джа̄нанта̄пи на пуччхантӣ’’тиа̄ди (па̄ра̄. 16, 194). аттхавасанти ка̄ран̣ам̣.
антопи антепурети иттха̄га̄расса сан̃чаран̣ат̣т̣ха̄набхӯте ра̄джагехасса аббхантаре, йаттха ра̄джа̄ наха̄набходжанасайана̄дим̣ каппети. раккха̄ сусам̣вихита̄ти а̄раккха̄дикатапурисехи гутти сут̣т̣ху самантато вихита̄. бахипи антепурети ат̣т̣акаран̣ат̣т̣ха̄на̄дике антепурато бахибхӯте ра̄джагехе. евам̣ раккхито гопито сантоти евам̣ ра̄джагехара̄джадха̄нӣраджджадесесу анто бахи ча анекесу т̣ха̄несу анекасатехи сусам̣вихитараккха̄варан̣агуттийа̄ мамева ниббхайаттхам̣ пха̄сувиха̄раттхам̣ раккхито гопито сама̄но. бхӣтотиа̄дӣни пада̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄ни. атха ва̄ бхӣтоти парара̄джӯхи бха̄йама̄но. уббигготи сакараджджепи пакатиккхобхато уппаджджанакабхайуббегена уббигго чалито. уссан̇кӣти ‘‘ран̃н̃а̄ на̄ма саббака̄лам̣ ависсаттхена бхавитабба’’нти вачанато саббаттха ависса̄санавасена тесам̣ тесам̣ киччакаран̣ӣйа̄нам̣ аччайато уппаджджанакапарисан̇ка̄йа ча уддхамуддхам̣ сан̇кама̄но. утра̄сӣти ‘‘сантика̄вачарехипи аджа̄нантассева ме када̄чи анаттхо бхавеййа̄’’ти уппаннена сарӣракампампи уппа̄данасаматтхена та̄сена утра̄си. ‘‘утрасто’’типи пат̣ханти. вихара̄мӣти евам̣бхӯто хутва̄ вихара̄ми.
етарахӣти ида̄ни паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа. екоти асаха̄йо. тена вивекат̣т̣хака̄йатам̣ дассети. абхӣтотиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. бхайа̄динимиттасса париггахасса там̣нимиттасса ча килесагаханасса абха̄веневасса абхӣта̄дита̄ти етена читтавивекам̣ дассети. аппоссуккоти сарӣрагуттийам̣ нируссукко. панналомоти ломахам̣суппа̄дакасса чхамбхитаттасса абха̄вена ануггаталомо. пададвайенапи серивиха̄рам̣ дассети. парадаттавуттоти парехи диннена чӣвара̄дина̄ ваттама̄но. етена саббасо сан̇га̄бха̄вадӣпанамукхена анавасесабхайахетувирахам̣ дассети. мигабхӯтена четаса̄ти виссаттхавиха̄рита̄йа мигасса вийа джа̄тена читтена. миго хи амануссапатхе аран̃н̃е васама̄но виссаттхо тит̣т̣хати нисӣдати нипаджджати йенака̄ман̃ча паккамати аппат̣ихатача̄ро, евам̣ ахампи вихара̄мӣти дассети. вуттан̃хетам̣ паччекасамбуддхена –
‘‘миго аран̃н̃амхи йатха̄ абаддхо;
йениччхакам̣ гаччхати гочара̄йа;
вин̃н̃ӯ наро серита пеккхама̄но;
еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти. (су. ни. 39; апа. тхера 1.1.95);
имам̣ кхо ахам̣, бханте, аттхавасанти бхагава̄ йадидам̣ мама етарахи парамам̣ вивекасукхам̣ пхаласама̄паттисукхам̣, идамева ка̄ран̣ам̣ сампассама̄но ‘‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’нти уда̄неми. етаматтханти етам̣ бхаддийаттхерасса путхуджджанависайа̄тӣтам̣ вивекасукхасан̇кха̄там̣ аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ сахетукабхайасокавигама̄нубха̄вадӣпакам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
йассантарато на санти копа̄ти йасса арийапуггаласса антарато аббхантаре аттано читте читтака̄луссийакаран̣ато читтаппакопа̄ ра̄га̄дайо а̄гха̄таваттхуа̄дика̄ран̣абхедато анекабхеда̄ досакопа̄ ева ва̄ на санти, маггена пахӣнатта̄ на виджджанти. айан̃хи антара-саддо кин̃ча̄пи ‘‘ман̃ча тван̃ча кимантара’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.228) ка̄ран̣е диссати, ‘‘антарат̣т̣хаке химапа̄тасамайе’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 346) вемаджджхе, ‘‘антара̄ ча джетаванам̣ антара̄ ча са̄ваттхи’’нтиа̄дӣсу (уда̄. 13, 44) виваре, ‘‘бхайамантарато джа̄та’’нтиа̄дӣсу (итиву. 88; маха̄ни. 5) читте, идха̄пи читте ева дат̣т̣хаббо. тенева̄ха ‘‘йасса читте копа̄ на сантӣ’’ти.
абхава-саддасса вибхава-саддена аттхуддха̄ре ка̄ран̣ама̄ха ‘‘вибхавоти ча абхавоти ча аттхато ека’’нти. ити-саддо пака̄равачаноти а̄ха ‘‘ити анекаппака̄ра̄ бхава̄бхавата̄’’ти. вӣтиваттоти атикканто. еттха ча ‘‘йасса̄’’ти идам̣ йо вӣтиваттоти вибхаттивипарин̣а̄мавасена йоджетаббам̣. там̣ вигатабхайанти там̣ еварӯпам̣ йатха̄вуттагун̣асаманна̄гатам̣ кхӣн̣а̄савам̣ читтакопа̄бха̄вато итибхава̄бхавасаматиккаманато ча бхайахетувигамена вигатабхайам̣. вивекасукхена аггапхаласукхена ча сукхим̣, вигатабхайатта̄ ева асокам̣. дева̄ на̄нубхаванти дассана̄йа̄ти адхигатамагге т̣хапетва̄ саббепи упапаттидева̄ ва̄йаманта̄пи читтача̄радассанавасена дассана̄йа дат̣т̣хум̣ на̄нубхаванти на абхисамбхун̣анти на сакконти, пагева манусса̄. секкха̄пи хи путхуджджана̄ вийа арахато читтаппаваттим̣ на джа̄нанти. тасса дассанам̣ дева̄нампи дуллабханти еттха̄пи читтача̄радассанавасена тасса дассанам̣ дева̄нампи дуллабхам̣ алаббханӣйам̣, девехипи там̣ дассанам̣ на сакка̄ па̄пун̣итунти еваматтхо гахетаббо. абха̄ваттхо хеттха ду-саддо ‘‘дуппан̃н̃о’’тиа̄дӣсу вийа.
333. бхатта̄бхиха̄роти абхихаритаббабхаттам̣. тасса пана пама̄н̣ам̣ дассетум̣ ‘‘пан̃ча ча тха̄липа̄касата̄нӣ’’ти вуттам̣. таттха еко тха̄липа̄ко дасаннам̣ пуриса̄нам̣ бхаттам̣ ган̣ха̄ти. ла̄бхасакка̄расилокена̄ти еттха ла̄бхо на̄ма чатупаччайала̄бхо. сакка̄роти тесам̣йева суката̄нам̣ сусан̇кхата̄нам̣ ла̄бхо. силокоти ван̣н̣агхосо. маномайам̣ ка̄йанти джха̄наманена ниббаттам̣ брахмака̄йам̣. упапанноти упагато. аттабха̄ваппат̣ила̄бхоти сарӣрапат̣ила̄бхо. две ва̄ тӣн̣и ва̄ ма̄гадхака̄ни га̄макхетта̄нӣти еттха ма̄гадхакам̣ га̄макхеттам̣ аттхи кхуддакам̣, аттхи маджджхимам̣, аттхи махантам̣. кхуддакам̣ га̄макхеттам̣ ито чатта̄лӣса усабха̄ни, етто чатта̄лӣса усабха̄нӣти га̄вутам̣ хоти. маджджхимам̣ ито га̄вутам̣, етто га̄вутанти ад̣д̣хайоджанам̣ хоти. махантам̣ ито дийад̣д̣хага̄вутам̣, етто дийад̣д̣хага̄вутанти тига̄вутам̣ хоти. тесу кхуддакена га̄макхеттена тӣн̣и, кхуддакена ча маджджхимена ча две га̄макхетта̄ни тасса аттабха̄во. тига̄вутан̃хисса сарӣрам̣. парихарисса̄мӣти пат̣иджаггисса̄ми гопайисса̄ми. раккхассетанти раккхассу етам̣.
пан̃часаттхукатха̄ван̣н̣ана̄
334. саттха̄роти ган̣асаттха̄ро. на̄ссасса̄ти на етасса бхавеййа. танти там̣ саттха̄рам̣. тена̄ти амана̄пена. самуда̄чареййа̄ма̄ти катхеййа̄ма. самманнатӣти амха̄кам̣ самма̄нам̣ кароти. тена̄ха ‘‘самма̄нетӣ’’ти, самманнатӣти ва̄ парехи самма̄нӣйатӣти аттхо.
335. на̄са̄йа питтам̣ бхиндеййунти аччхапиттам̣ ва̄ маччхапиттам̣ ва̄ на̄са̄пут̣е паккхипеййум̣. пара̄бхава̄йа̄ти авад̣д̣хийа̄ вина̄са̄йа. ассатарӣти вал̣ава̄йа куччхисмим̣ гадрабхассаджа̄та̄, там̣ ассена саддхим̣ сампайодженти, са̄ габбхам̣ ган̣хитва̄ ка̄ле сампатте виджа̄йитум̣ на саккоти, па̄дехи бхӯмим̣ пахарантӣ тит̣т̣хати, атхасса̄ чатта̄ро па̄де чатӯсу кха̄н̣укесу бандхитва̄ куччхим̣ пха̄летва̄ потакам̣ нӣхаранти, са̄ таттхева марати. тена вуттам̣ ‘‘аттавадха̄йа габбхам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти.
339. поттханиканти чхурикам̣, йам̣ кхарантипи вуччати.
на̄л̣а̄гирипесанакатха̄ван̣н̣ана̄
342. ма̄ кун̃джара на̄гама̄садоти бхо, кун̃джара, буддхана̄гам̣ вадхакачиттена ма̄ упагаччха. дуккханти дуккхака̄ран̣атта̄ дуккхам̣. катхам̣ там̣ дуккханти а̄ха ‘‘на хи на̄гахатасса̄’’тиа̄ди. на̄гахатасса сугатипат̣иккхепена буддхана̄гасса гха̄то дуггатидуккхака̄ран̣анти дассети. итоти ито джа̄тито. йатоти йасма̄. ито парам̣ йатоти ито парам̣ гаччхантасса̄ти ва̄ аттхо. мадоти ма̄намадо. пама̄доти паматтабха̄во. пат̣икут̣итоти сан̇кут̣ито. алаккхикоти ахирико. йатра хи на̄ма̄ти йо на̄ма.
пан̃чаваттхуйа̄чанакатха̄ван̣н̣ана̄
343. тикабходжананти тӣхи бхун̃джитаббабходжанам̣, тин̣н̣ам̣ екато пат̣иггахетва̄ бхун̃джитум̣ пан̃н̃апесса̄мӣти аттхо. кока̄ликотиа̄дӣни чатуннам̣ девадаттапаккхийа̄нам̣ ган̣апа̄моккха̄нам̣ на̄ма̄ни. а̄йукаппанти екам̣ маха̄каппам̣ асӣтибха̄гам̣ катва̄ тато екабха̄гаматтам̣ ка̄лам̣ антаракаппасан̃н̃итам̣ ка̄лам̣.
а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча̄ти (уда̄. ат̣т̣ха. 48) девадатто саббам̣ сан̇гхабхедасса пуббабха̄гам̣ ниппха̄детва̄ ‘‘екам̣сенева аджджа а̄вен̣икам̣ упосатхам̣ сан̇гхакамман̃ча карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘аджджатагге’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха ан̃н̃атрева бхагавата̄ти вина̄ ева бхагавантам̣, там̣ саттха̄рам̣ акатва̄ти аттхо. ан̃н̃атра бхиккхусан̇гха̄ упосатхам̣ карисса̄ми сан̇гхакамма̄ни ча̄ти бхагавато ова̄дака̄ракам̣ бхиккхусан̇гхам̣ вина̄ мам̣ ануваттантехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄вен̣икам̣ упосатхам̣ сан̇гхакамма̄ни ча карисса̄ми. аджджатагге, бханте, девадатто сан̇гхам̣ бхиндиссатӣти бхедака̄рака̄нам̣ саббесам̣ девадаттена саджджитатта̄ ‘‘екам̣сенева девадатто аджджа сан̇гхам̣ бхиндиссатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но евама̄ха. бхиндиссатӣти двидха̄ кариссати.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ авӣчимаха̄нирайуппаттисам̣ваттанийам̣ каппат̣т̣хийам̣ атекиччхам̣ девадаттена ниббаттийама̄нам̣ сан̇гхабхедакаммам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти кусала̄кусалесу йатха̄ккамам̣ саппуриса̄саппуриса̄нам̣ сукара̄ пат̣ипатти, на пана несам̣ акусалакусалесӯти идаматтхавибха̄ванам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха сукарам̣ са̄дхуна̄ са̄дхӯти аттано паресан̃ча хитам̣ са̄дхетӣти са̄дху, самма̄пат̣ипанно. тена са̄дхуна̄ са̄рипутта̄дина̄ са̄вакена паччекасамбуддхена самма̄самбуддхена ан̃н̃ена ва̄ локийаса̄дхуна̄ са̄дху сундарам̣ бхаддакам̣ аттано паресан̃ча хитасукха̄вахам̣ сукарам̣ сукхена ка̄тум̣ сакка̄. са̄дху па̄пена дуккаранти тадева пана вутталаккхан̣ам̣ са̄дху па̄пена девадатта̄дина̄ па̄папуггалена дуккарам̣ ка̄тум̣ на сакка̄, на со там̣ ка̄тум̣ саккотӣти аттхо. па̄пам̣ па̄пена сукаранти па̄пам̣ асундарам̣ аттано паресан̃ча анаттха̄вахам̣ па̄пена йатха̄вуттапа̄папуггалена сукарам̣ сукхена ка̄тум̣ саккун̣еййам̣. па̄памарийехи дуккаранти арийехи пана буддха̄дӣхи там̣ па̄пам̣ дуккарам̣ дурабхисамбхавам̣. сетугха̄тойева хи тесам̣ таттха̄ти дӣпети.
сан̇гхабхедакатха̄ван̣н̣ана̄
345. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄десана̄па̄т̣иха̄рийа̄нуса̄санийа̄тиа̄дӣсу парасса читтам̣ н̃атва̄ катханам̣ а̄десана̄па̄т̣иха̄рийам̣, са̄вака̄нан̃ча буддха̄нан̃ча сататам̣ дхаммадесанам̣ ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣, иддхивидхам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣. таттха иддхипа̄т̣иха̄рийена саддхим̣ ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣ маха̄моггалла̄наттхерасса а̄чин̣н̣ам̣, а̄десана̄па̄т̣иха̄рийена саддхим̣ ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммасена̄патисса. тена вуттам̣ ‘‘а̄йасма̄ са̄рипутто а̄десана̄па̄т̣иха̄рийа̄нуса̄санийа̄ бхиккхӯ дхаммийа̄ катха̄йа овадӣ’’тиа̄ди. тада̄ хи двӣсу аггаса̄вакесу дхаммасена̄пати тесам̣ бхиккхӯнам̣ читтача̄рам̣ н̃атва̄ дхаммам̣ десеси, маха̄моггалла̄наттхеро викуббанам̣ дассетва̄ дхаммам̣ десеси, па̄л̣ийан̃четтха двиннампи тхера̄нам̣ десана̄йа дхаммачаккхупат̣ила̄бхова дассито. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана евам̣ ваданти ‘‘бхагавата̄ песитесу двӣсу аггаса̄вакесу дхаммасена̄пати тесам̣ читтача̄рам̣ н̃атва̄ дхаммам̣ десеси, тхерасса дхаммадесанам̣ сутва̄ пан̃часата̄пи бхиккхӯ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су. атха несам̣ маха̄моггалла̄наттхеро викуббанам̣ дассетва̄ дхаммам̣ десеси, там̣ сутва̄ саббе арахаттапхале патит̣т̣хахим̣сӯ’’ти. девадаттам̣ ут̣т̣ха̄песӣти джан̣н̣укена хадайамаджджхе пахаритва̄ ут̣т̣ха̄песи.
346. сарасӣти саро. сувиккха̄литанти сут̣т̣ху виккха̄литам̣, сувисодхитам̣ катва̄ти аттхо. сам̣кха̄дитва̄ти сут̣т̣ху кха̄дитва̄. махим̣ викуббатоти махим̣ дантехи виликхантасса. надӣсу бхисам̣ гхаса̄насса̄ти йоджетаббам̣. надӣти четтха маха̄саро адхиппето. джаггатоти хаттхийӯтхам̣ па̄лентасса. бхин̇кова̄ти хаттхипотако вийа. мама̄нукуббанти мам̣ анукаронто.
347. дӯтеййанти дӯтакаммам̣. гантумарахатӣти дӯтеййасан̇кха̄там̣ са̄санам̣ харитум̣ дха̄ретва̄ харитум̣ арахати. сота̄ти йам̣ асса са̄санам̣ денти, тасса сота̄. са̄вета̄ти там̣ угган̣хитва̄ ‘‘идам̣ на̄ма тумхехи вутта’’нти пат̣иса̄вета̄. уггахета̄ти сууггахитам̣ катва̄ уггахета̄. дха̄рета̄ти судха̄ритам̣ катва̄ дха̄рета̄. вин̃н̃а̄та̄ти аттана̄ тасса аттхам̣ джа̄нита̄. вин̃н̃а̄пета̄ти парам̣ виджа̄на̄пета̄. сахита̄сахитасса̄ти ‘‘идам̣ сахитам̣, идам̣ асахита’’нти евам̣ сахита̄сахитасса кусало упагата̄нупагатесу чхеко са̄санам̣ а̄роченто сахита̄сахитам̣ саллаккхетва̄ а̄рочети. на бйатхатӣти на ведхати на чхамбхати. уггава̄дининти пхарусавачанена саманна̄гатам̣. пуччхитоти пат̣ин̃н̃аттха̄йа пуччхито.
348. ат̣т̣хахи, бхиккхаве, асаддхаммехӣтиа̄дӣсу асаддхаммехӣти (итиву. ат̣т̣ха. 89) асатам̣ дхаммехи, асантехи ва̄ асобханехи ва̄ дхаммехи. абхибхӯтоти аджджхоттхат̣о. парийа̄динначиттоти кхепитачитто ла̄бха̄дихетукена иччха̄ча̄рена ма̄намада̄дина̄ ча кхайам̣ па̄питакусалачитто. атха ва̄ парийа̄динначиттоти парито а̄динначитто, вуттаппака̄рена акусалакот̣т̣ха̄сена йатха̄ кусалачиттасса уппаттива̄ро на хоти, евам̣ самантато гахитачиттасанта̄ноти аттхо. апа̄йе ниббаттана̄рахата̄йа а̄па̄йико. таттхапи авӣчисан̇кха̄те маха̄нирайе уппаджджатӣти нерайико. екам̣ антаракаппам̣ парипун̣н̣амева катва̄ таттха тит̣т̣хатӣти каппат̣т̣хо. атекиччхоти буддхехипи аниваттанӣйатта̄ авӣчиниббаттийа̄ тикиччха̄бха̄вато атекиччхо, атикиччханӣйоти аттхо. ла̄бхена̄ти ла̄бхена хетубхӯтена. атха ва̄ ла̄бхахетукена ма̄на̄дина̄. ла̄бхан̃хи нисса̄йа идхекачче пуггала̄ па̄пиччха̄ иччха̄паката̄ иччха̄ча̄ре т̣хатва̄ ‘‘ла̄бхам̣ ниббаттесса̄ма̄’’ти анекавихитам̣ анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджитва̄ ито чута̄ апа̄йесу ниббаттанти. апаре йатха̄ла̄бхам̣ лабхитва̄ там̣нимиттам̣ ма̄на̄тима̄намадамаччхарийа̄дивасена пама̄дам̣ а̄паджджитва̄ ито чута̄ апа̄йесу ниббаттанти, айан̃ча та̄дисо. тена вуттам̣ ‘‘ла̄бхена, бхиккхаве, абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико’’тиа̄ди. асакка̄рена̄ти хӣл̣етва̄ парибхавитва̄ парехи аттани паваттитена асакка̄рена, асакка̄рахетукена ва̄ ма̄на̄дина̄. асантагун̣асамбха̄вана̄дхиппа̄йена паватта̄ па̄па̄ иччха̄ етасса̄ти па̄пиччхо, тасса бха̄во па̄пиччхата̄, та̄йа. ‘‘ахам̣ буддхо бхависса̄ми, бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’ти хи тасса иччха̄ уппанна̄. кока̄лика̄дайо па̄па̄ ла̄мака̄ митта̄ етасса̄ти па̄памитто, тасса бха̄во па̄памиттата̄, та̄йа.
349. абхибхуййа̄ти абхибхавитва̄ маддитва̄.
350. тӣхи, бхиккхаве, асаддхаммехӣтиа̄ди вуттанайамева. ораматтакена висеса̄дхигамена антара̄ воса̄нам̣ а̄па̄дӣти еттха пана айаматтхо. ораматтакена̄ти аппаматтакена джха̄на̄бхин̃н̃а̄маттена. висеса̄дхигамена̄ти уттаримануссадхамма̄дхигамена. антара̄ти вемаджджхе. воса̄нам̣ а̄па̄дӣти акатакиччова сама̄но ‘‘катакиччомхӣ’’ти ман̃н̃ама̄но саман̣адхаммато вигамам̣ а̄паджджи. идам̣ вуттам̣ хоти – джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи уттарикаран̣ӣйе адхигантаббе маггапхале анадхигате сатийева там̣ анадхигантва̄ саман̣адхаммато вигамам̣ а̄паджджӣти. ити бхагава̄ имина̄ суттена висесато путхуджджанабха̄ве а̄дӣнавам̣ пака̄сети ‘‘бха̄рийо путхуджджанабха̄во, йатра хи на̄ма джха̄на̄бхин̃н̃а̄парийоса̄на̄ сампаттийо ниббаттетва̄пи анека̄наттха̄вахам̣ на̄на̄видхадуккхахетуасантагун̣асамбха̄ванам̣ асаппурисасам̣саггам̣ а̄ласийа̄нуйоган̃ча авиджаханто авӣчисам̣ваттаникам̣ каппат̣т̣хийам̣ атекиччхам̣ киббисам̣ пасаватӣ’’ти.
га̄тха̄су ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. джа̄тӯти екам̣сена. кочӣти саббасан̇га̄хакавачанам̣. локасминти сатталоке. идам̣ вуттам̣ хоти – имасмим̣ сатталоке кочи пуггало екам̣сена па̄пиччхо ма̄ хотӯти. тадамина̄пи джа̄на̄тха, па̄пиччха̄нам̣ йатха̄ гатӣти па̄пиччха̄нам̣ пуггала̄нам̣ йатха̄гати йа̄дисӣ ниббатти йа̄дисо абхисампара̄йоти имина̄пи ка̄ран̣ена джа̄на̄тха̄ти девадаттам̣ нидассенто евама̄ха.
пан̣д̣итоти саман̃н̃а̄тоти парийаттиба̄хусаччена пан̣д̣итоти н̃а̄то. бха̄витаттоти самматоти джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи бха̄витачиттоти самбха̄вито. татха̄ хи со ‘‘махиддхико годхипутто, маха̄нубха̄во годхипутто’’ти дхаммасена̄патина̄пи пасам̣сито ахоси. джалам̣ва йасаса̄ ат̣т̣ха̄, девадаттоти виссутоти аттано киттийа̄ парива̄рена ча джаланто вийа обха̄санто вийа т̣хито девадаттоти евам̣ виссуто па̄кат̣о ахоси. ‘‘ме сута’’нтипи па̄т̣хо, майа̄ сутам̣ сутаматтам̣, катипа̄хенева ататха̄бхӯтатта̄ тасса там̣ пан̣д̣ичча̄дисаванаматтамева̄ти аттхо.
со пама̄дам̣ анучин̣н̣о, а̄саджджа нам̣ татха̄гатанти со евам̣бхӯто девадатто ‘‘буддхопи са̄кийапутто, ахампи са̄кийапутто, буддхопи саман̣о, ахампи саман̣о, буддхопи иддхима̄, ахампи иддхима̄, буддхопи диббачаккхуко, диббасотачетопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ, буддхопи атӣта̄на̄гатапаччуппанне дхамме джа̄на̄ти, ахампи те джа̄на̄мӣ’’ти аттано пама̄н̣ам̣ аджа̄нитва̄ самма̄самбуддхам̣ аттана̄ самасамат̣т̣хапанена пама̄дам̣ а̄паджджанто ‘‘ида̄на̄хам̣ буддхо бхависса̄ми, бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’ти абхима̄рапайоджана̄дина̄ татха̄гатам̣ а̄саджджа а̄са̄детва̄ вихет̣хетва̄. ‘‘пама̄дамануджин̣н̣о’’типи пат̣ханти. тассаттхо – пама̄дам̣ вуттанайена памаджджанто пама̄дам̣ нисса̄йа бхагавата̄ саддхим̣ йугагга̄хачиттуппа̄дена сахева джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи ануджин̣н̣о парихӣноти. авӣчинирайам̣ патто, чатудва̄рам̣ бхайа̄наканти джа̄ла̄нам̣ таттха уппаннасатта̄нам̣ ва̄ нирантарата̄йа ‘‘авӣчӣ’’ти ладдхана̄мам̣ чатӯсу пассесу чатумаха̄два̄райогена чатудва̄рам̣ атибхайа̄накам̣ маха̄нирайам̣ пат̣исандхиггахан̣авасена патто. татха̄ хи вуттам̣ –
‘‘чатуккан̣н̣о чатудва̄ро, вибхатто бха̄гасо мито;
айопа̄ка̄рапарийанто, айаса̄ пат̣икуджджито.
‘‘тасса айомайа̄ бхӯми, джалита̄ теджаса̄ йута̄;
саманта̄ йоджанасатам̣, пхаритва̄ тит̣т̣хати саббада̄’’ти. (ма. ни. 3.250, 267; а. ни. 3.36);
адут̣т̣хасса̄ти адут̣т̣хачиттасса. дуббхети дуссеййа. тамева па̄пам̣ пхусатӣти тамева адут̣т̣хадуббхим̣ па̄папуггалам̣ па̄пам̣ нихӣнам̣ па̄папхалам̣ пхусати па̄пун̣а̄ти абхибхавати. бхесма̄ти випулабха̄вена гамбхӣрабха̄вена ча бхим̣са̄пано, бхим̣са̄пенто вийа випулагамбхӣроти аттхо. ва̄дена̄ти досена. упахим̣сатӣти ба̄дхати а̄са̄дети. ва̄до тамхи на рӯхатӣти тасмим̣ татха̄гате парена а̄ропийама̄но досо на рухати на тит̣т̣хати, висакумбхо вийа самуддасса на тасса вика̄рам̣ джанетӣти аттхо.
евам̣ чхахи га̄тха̄хи па̄пиччхата̄дисаманна̄гатасса нирайӯпагабха̄вадассанена дуккхато апаримуттим̣ дассетва̄ ида̄ни таппат̣ипаккхадхаммасаманна̄гатасса дуккхаккхайам̣ дассенто ‘‘та̄дисам̣ митта’’нти оса̄нага̄тхама̄ха. тассаттхо – йасса самма̄ пат̣ипаннасса магга̄нуго пат̣ипаттимаггам̣ анугато самма̄ пат̣ипанно аппиччхата̄дигун̣асаманна̄гамена сакаласса ват̣т̣адуккхасса кхайам̣ парийоса̄нам̣ па̄пун̣еййа, та̄дисам̣ буддхам̣ буддхаса̄вакам̣ ва̄ пан̣д̣ито саппан̃н̃о аттано миттам̣ куббетха тена меттим̣ кареййа, тан̃ча севетха тамева пайирупа̄сеййа̄ти.
ким̣ панетам̣ суттам̣ девадаттасса нирайӯпапаттито пуббе бха̄ситам̣, уда̄ху паччха̄ти? итивуттакат̣т̣хакатха̄йам̣ (итиву. ат̣т̣ха. 89) та̄ва –
‘‘девадатте хи авӣчимаха̄нирайам̣ павит̣т̣хе девадаттапаккхика̄ ан̃н̃атиттхийа̄ ‘саман̣ена готамена абхисапито девадатто патхавим̣ павит̣т̣хо’ти аббха̄чиккхим̣су. там̣ сутва̄ са̄сане анабхиппасанна̄ манусса̄ ‘сийа̄ ну кхо етадевам̣, йатха̄ име бхан̣антӣ’ти а̄сан̇кам̣ уппа̄десум̣. там̣ паваттим̣ бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣. атха кхо бхагава̄ ‘на, бхиккхаве, татха̄гата̄ кассачи абхисапам̣ денти, тасма̄ на девадатто майа̄ абхисапито, аттано камменева нирайам̣ павит̣т̣хо’ти ватва̄ тесам̣ миччха̄га̄хам̣ пат̣иседхенто има̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ идам̣ суттам̣ абха̄сӣ’’ти –
вуттам̣, тасма̄ тесам̣ матена тасса нирайӯпапаттито паччха̄пи бхагава̄ идам̣ суттамабха̄сӣти ведитаббам̣. идха пана тасса нирайӯпапаттито пат̣хамамева уппанне ваттхумхи бха̄ситам̣ па̄л̣иа̄рул̣ханти дат̣т̣хаббам̣. тенева ‘‘авӣчинирайам̣ патто’’ти идам̣ пана а̄сам̣са̄йам̣ атӣтавачананти вуттам̣, а̄сам̣са̄ти четтха авассамбха̄винӣ аттхасиддхи адхиппета̄. авассамбха̄винин̃хи аттхасиддхимапеккхитва̄ ана̄гатампи бхӯтам̣ вийа вохаранти, тан̃ча саддалаккхан̣а̄нуса̄рена ведитаббам̣.
сан̇гхабхедакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
упа̄липан̃хакатха̄ван̣н̣ана̄
351. упа̄липан̃хе йам̣ ваттаббам̣, там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситамева. таттха анунайантоти ануджа̄на̄пенто, бхедасса анурӯпам̣ ва̄ бодхенто, йатха̄ бхедо хоти, евам̣ бхиндитаббе бхиккхӯ вин̃н̃а̄пентоти аттхо. тена̄ха ‘‘на тумха̄ка’’нтиа̄ди.
352. ат̣т̣ха̄расабхедакараваттхумхи даса акусалакаммапатха̄ сам̣килит̣т̣хадхаммата̄йа вода̄надхаммапаапаккхатта̄ ‘‘адхаммо’’ти дассита̄, татха̄ упа̄да̄на̄дайо, бодхипаккхийадхамма̄нам̣ еканта̄наваджджабха̄вато наттхи адхаммабха̄во, бхагавата̄ пана десита̄ка̄рена ха̄петва̄ вад̣д̣хетва̄ ва̄ катханам̣ йатха̄дхаммам̣ акатхананти катва̄ адхаммабха̄воти дассенто а̄ха ‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди. ниййа̄никанти сапа̄т̣ихӣрам̣ аппат̣ихатам̣ хутва̄ паваттатӣти аттхо. татхева̄ти имина̄ ‘‘евам̣ амха̄ка’’нтиа̄дина̄ вуттаматтхам̣ а̄кад̣д̣хати. ка̄таббам̣ каммам̣ дхаммо на̄ма̄ти йатха̄дхаммам̣ каран̣ато дхаммо на̄ма, итарам̣ вуттавипарийа̄йато адхаммо на̄ма.
ра̄гавинайо…пе… айам̣ винайо на̄ма̄ти ра̄га̄дӣнам̣ винайанато сам̣варан̣ато паджаханато пат̣исан̇кха̄нато ча винайо на̄ма, вуттавипарийа̄йена итаро авинайо. ваттхусампаттиа̄дивасена саббесам̣ винайакамма̄нам̣ акуппата̄ти а̄ха ‘‘ваттхусампатти…пе… айам̣ винайо на̄ма̄’’ти. таппат̣ипаккхато авинайо ведитаббо. тена̄ха ‘‘ваттхувипаттӣ’’тиа̄ди. йа̄сам̣ а̄паннасса паббаджджа̄ са̄васеса̄, та̄ а̄паттийо са̄васеса̄.
354. а̄па̄йикотиа̄дига̄тха̄су (итиву. ат̣т̣ха. 18) сан̇гхасса бхедасан̇кха̄те вагге ратоти ваггарато. адхаммиката̄йа адхамме бхедакараваттхумхи сан̇гхабхедасан̇кха̄те ева ча адхамме т̣хитоти адхаммат̣т̣хо. йогаккхема̄ падхам̣сатӣти хитато париха̄йати, чатӯхипи йогехи анупаддутатта̄ йогаккхемам̣ на̄ма арахаттам̣ нибба̄нан̃ча, тато панасса дхам̣сане ваттаббамева наттхи. дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ато сан̇гхатат̣т̣хена сан̇гхам̣, тато ева екакамма̄дивидха̄найогена самаггам̣ сахитам̣ бхиндитва̄ пуббе вутталаккхан̣ена сан̇гхабхедена бхиндитва̄. каппанти антаракаппасан̇кха̄там̣ а̄йукаппам̣. нирайамхӣти авӣчимаха̄нирайамхи.
сукха̄ сан̇гхасса са̄маггӣти (итиву. ат̣т̣а. 19) сукхасса паччайабха̄вато са̄маггӣ ‘‘сукха̄’’ти вутта̄ йатха̄ ‘‘сукхо буддха̄намуппа̄до’’ти (дха. па. 194). самагга̄нан̃чануггахоти самагга̄нам̣ са̄маггианумоданена анугган̣ханам̣ са̄маггианурӯпам̣ ва̄, йатха̄ те са̄маггим̣ на виджаханти, татха̄ гахан̣ам̣ т̣хапанам̣ анубалаппада̄нанти аттхо. самаггам̣ катва̄на̄ти бхиннам̣ сан̇гхам̣ сан̇гхара̄джиппаттам̣ ва̄ самаггам̣ сахитам̣ катва̄. каппанти а̄йукаппамева. саггамхи модатӣти ка̄ма̄вачарадевалоке ан̃н̃е деве дасахи т̣ха̄нехи абхибхавитва̄ диббасукхам̣ анубхаванто иччхитаниббаттийа̄ ча модати памодати лал̣ати кӣл̣ати.
355. сийа̄ ну кхо, бханте, сан̇гхабхедакотиа̄ди па̄л̣иануса̄ренева ведитаббам̣. ‘‘пан̃чахи, упа̄ли, а̄ка̄рехи сан̇гхо бхиджджати каммена уддесена вохаранто анусса̄ванена сала̄кагга̄хена̄’’ти евам̣ парива̄ре (пари. 458) а̄гатампи сан̇гхабхедалаккхан̣ам̣ идха вуттена ким̣ на̄на̄каран̣анти дассетум̣ ‘‘парива̄ре пана̄’’тиа̄дима̄ха. еттха ча сӣмат̣т̣хакасан̇гхе асаннипатите висум̣ парисам̣ гахетва̄ катавоха̄ра̄нусса̄ванасала̄кагга̄хасса каммам̣ ва̄ каронтасса уддесам̣ ва̄ уддисантасса бхедо ча хоти а̄нантарийакамман̃ча. самаггасан̃н̃а̄йа пана ‘‘ват̣т̣атӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ва̄ каронтасса бхедова хоти, на а̄нантарийакаммам̣. тато ӯнапариса̄йа каронтасса нева сан̇гхабхедо на а̄нантарийам̣. саббантимена хи париччхедена наваннам̣ джана̄нам̣ йо сан̇гхам̣ бхиндати, тасса а̄нантарийакаммам̣ хоти, ануваттака̄нам̣ адхаммава̄дӣнам̣ маха̄са̄ваджджам̣ каммам̣, дхаммава̄дино анаваджджа̄. сесаметтха утта̄намева̄ти.
упа̄липан̃хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сан̇гхабхедакаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.