6. сена̄санаккхандхакам̣

виха̄ра̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

294. сена̄санаккхандхаке сена̄санам̣ апан̃н̃аттам̣ хотӣти виха̄расена̄санам̣ сандха̄йа вуттам̣. чатуббидхан̃хи (ма. ни. ат̣т̣а. 1.296) сена̄санам̣ виха̄расена̄санам̣ ман̃чапӣт̣хасена̄санам̣ сантхатасена̄санам̣ ока̄сасена̄сананти. таттха ‘‘ман̃чопи сена̄санам̣, пӣт̣хампи бхисипи бимбоханампи виха̄ропи ад̣д̣хайогопи па̄са̄допи хаммийампи гуха̄пи ат̣т̣опи ма̄л̣опи лен̣ампи вел̣угумбопи руккхамӯлампи ман̣д̣апопи сена̄санам̣. йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккаманти, саббаметам̣ сена̄сана’’нти (вибха. 527) вачанато виха̄ро ад̣д̣хайого па̄са̄до хаммийам̣ гуха̄ти идам̣ виха̄расена̄санам̣ на̄ма. ман̃чо пӣт̣хам̣ бхиси бимбохананти идам̣ ман̃чапӣт̣хасена̄санам̣ на̄ма. чимилика̄ чаммакхан̣д̣о тин̣асантха̄ро пан̣н̣асантха̄роти идам̣ сантхатасена̄санам̣ на̄ма. йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккамантӣти идам̣ ока̄сасена̄санам̣ на̄ма.

руккхамӯлетиа̄дӣсу руккхамӯласена̄санам̣ на̄ма йам̣кин̃чи сандаччха̄йам̣ вивиттам̣ руккхамӯлам̣. паббато на̄ма село. таттха хи удакасон̣д̣ӣсу удакакиччам̣ катва̄ сӣта̄йа руккхаччха̄йа̄йа нисинна̄ на̄на̄диса̄су кха̄йама̄на̄су сӣтена ва̄тена бӣджийама̄на̄ саман̣адхаммам̣ каронти. кандарети кам̣ вуччати удакам̣, тена да̄рито удакена бхинно паббатаппадесо кандарам̣. йам̣ ‘‘нитамба’’нтипи ‘‘надӣкун̃джа’’нтипи ваданти. таттха хи раджатапат̣т̣асадиса̄ ва̄лика̄ хоти, маттхаке ман̣ивита̄нам̣ вийа ванагаханам̣, ман̣иккхандхасадисам̣ удакам̣ сандати, еварӯпам̣ кандарам̣ оруйха па̄нӣйам̣ пивитва̄ гатта̄ни сӣтам̣ катва̄ ва̄ликам̣ усса̄петва̄ пам̣сукӯлачӣварам̣ пан̃н̃апетва̄ таттха нисинна̄ те бхиккхӯ саман̣адхаммам̣ каронти. гиригуха̄ на̄ма двиннам̣ паббата̄нам̣ антара̄, екасмим̣йева ва̄ уман̇гасадисам̣ маха̄виварам̣.

‘‘ванапаттханти дӯра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачана’’нтиа̄дивачанато (вибха. 531) йаттха на касанти на вапанти, та̄дисам̣ манусса̄нам̣ упача̄рат̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ т̣хитам̣ аран̃н̃акасена̄санам̣ ‘‘ванапаттха’’нти вуччати. аджджхока̄со на̄ма кеначи аччханно падесо. а̄кан̇кхама̄на̄ панеттха чӣваракут̣им̣ катва̄ васанти. пала̄лапун̃джети пала̄лара̄симхи. маха̄пала̄лапун̃джато хи пала̄лам̣ никкад̣д̣хитва̄ паббха̄рален̣асадисе а̄лайе каронти, гаччхагумба̄дӣнампи упари пала̄лам̣ париккхипитва̄ хет̣т̣ха̄ нисинна̄ саман̣адхаммам̣ каронти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. пан̃ча лен̣а̄нӣти пан̃ча лӣйанат̣т̣ха̄на̄ни. нилӣйанти еттха бхиккхӯти лен̣а̄ни, виха̄ра̄дӣнаметам̣ адхивачанам̣. супан̣н̣аван̇кагеханти гарул̣апаккхасан̣т̣ха̄нена катагехам̣.

295. анумоданага̄тха̄су сӣтанти аджджхаттадха̄туккхобхавасена ва̄ бахиддхаутувипарин̣а̄мавасаена ва̄ уппаджджанакасӣтам̣. ун̣ханти аггисанта̄пам̣, тасса ванада̄ха̄дӣсу ва̄ самбхаво дат̣т̣хаббо. пат̣ихантӣти ба̄дхати. йатха̄ тадубхайавасена ка̄йачитта̄нам̣ ба̄дханам̣ на хоти, евам̣ кароти. сӣтун̣хаббха̄хате хи сарӣре виккхиттачитто бхиккху йонисо падахитум̣ на саккоти. ва̄л̣амига̄нӣти сӣхабйаггха̄дива̄л̣амиге. гуттасена̄санан̃хи пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нисиннасса те париссайа̄ на хонти. сарӣсапети йе кечи саранте гаччханте дӣгхаджа̄тике. макасети нидассанаматтаметам̣, д̣ам̣са̄дӣнампи етенева сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сисирети сисирака̄лавасена сатта̄хаваддхалика̄дивасена ча уппанне сисирасампхассе. вут̣т̣хийоти йада̄ тада̄ уппанна̄ вассавут̣т̣хийо.

ва̄та̄тапо гхороти руккхагаччха̄дӣнам̣ уммӯлабхан̃джана̄дивасена паваттийа̄ гхоро сараджаараджа̄дибхедо ва̄то чева гимхапарил̣а̄хасамайесу уппаттийа̄ гхоро сӯрийа̄тапо ча пат̣ихан̃н̃ати пат̣иба̄хӣйати. лен̣аттханти на̄на̄рамман̣ато читтам̣ ниваттетва̄ пат̣исалла̄на̄ра̄маттхам̣. сукхаттханти вуттапариссайа̄бха̄вена пха̄сувиха̄раттхам̣. джха̄йитунти ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есу йаттха каттхачи читтам̣ упаниджджха̄йитум̣. випасситунти аничча̄дито сан̇кха̄ре саммаситум̣.

виха̄рети патиссайе. ка̄райети ка̄ра̄пеййа. раммети манораме нива̄сасукхе. ва̄сайеттха бахуссутети ка̄ретва̄ пана еттха виха̄ресу бахуссуте сӣлаванте калйа̄н̣адхамме нива̄сеййа. те нива̄сенто пана тесам̣ бахуссута̄нам̣ йатха̄ паччайехи киламатхо на хоти, евам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча ваттхасена̄сана̄ни ча дадеййа уджубхӯтесу аджджха̄сайасампаннесу каммапхала̄нам̣ ратанаттайагун̣а̄нан̃ча саддаханена виппасаннена четаса̄.

ида̄ни гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃упака̄ритам̣ дассетум̣ ‘‘те тасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха тети те бахуссута̄. тасса̄ти упа̄сакасса. дхаммам̣ десентӣти сакалават̣т̣адуккха̄панӯданам̣ саддхаммам̣ десенти. йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа̄ти со пуггало йам̣ саддхаммам̣ имасмим̣ са̄сане самма̄ пат̣ипаджджанена джа̄нитва̄ аггамагга̄дхигамена ана̄саво хутва̄ паринибба̄йати.

со ча саббададо хотӣти а̄ва̄сада̄насмим̣ динне саббада̄нам̣ диннамева хотӣти катва̄ вуттам̣. татха̄ хи (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.42) две тайо га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ а̄гатассапи чха̄йӯдакасампаннам̣ а̄ра̄мам̣ пависитва̄ наха̄йитва̄ патиссайе мухуттам̣ нипаджджитва̄ ут̣т̣ха̄йа нисиннасса ка̄йе балам̣ а̄харитва̄ паккхиттам̣ вийа хоти, бахи вичарантасса ча ка̄йе ван̣н̣адха̄ту ва̄та̄тапехи киламати, патиссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа мухуттам̣ нипаннасса висабха̄гасантати вӯпасаммати, сабха̄гасантати патит̣т̣ха̄ти, ван̣н̣адха̄ту а̄харитва̄ паккхитта̄ вийа хоти, бахи вичарантасса ча па̄де кан̣т̣ако виджджхати, кха̄н̣у пахарати, сарӣсапа̄дипариссайа̄ чева чорабхайан̃ча уппаджджати, патиссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нипаннасса саббе париссайа̄ на хонти, саджджха̄йантасса дхаммапӣтисукхам̣, каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтасса упасамасукхан̃ча уппаджджати бахиддха̄виккхепа̄бха̄вато, бахи вичарантасса ча седа̄ муччанти, аккхӣни пханданти, сена̄санам̣ пависанаккхан̣е ман̃чапӣт̣ха̄ни на пан̃н̃а̄йанти, мухуттам̣ нисиннасса пана аккхипаса̄до а̄харитва̄ паккхитто вийа хоти, два̄рава̄тапа̄наман̃чапӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃а̄йанти, етасмин̃ча а̄ва̄се васантам̣ дисва̄ манусса̄ чатӯхи паччайехи саккаччам̣ упат̣т̣хаханти. тена вуттам̣ ‘‘со ча саббададо хоти, йо дада̄ти упассайа’’нти.

296. а̄вин̃чханаччхидданти йаттха ан̇гулим̣ павесетва̄ два̄рам̣ а̄кад̣д̣ханта̄ два̄раба̄хам̣ пхуса̄пенти, тассетам̣ адхивачанам̣. а̄вин̃чханараджджунти кава̄т̣ейева чхиддам̣ катва̄ таттха павесетва̄ йена раджджукена кад̣д̣ханта̄ два̄рам̣ пхуса̄пенти, там̣ а̄вин̃чханараджджукам̣. сена̄санапарибхоге акаппийачаммам̣ на̄ма наттхӣти дассанаттхам̣ ‘‘сачепи дӣпинан̇гут̣т̣хена ката̄ хоти, ват̣т̣атийева̄’’ти вуттам̣. четийе ведика̄садисанти ва̄тапа̄наба̄ха̄су четийе ведика̄йа вийа пат̣т̣ика̄дӣхи дассетва̄ катам̣. тхамбхакава̄тапа̄нам̣ на̄ма тирийам̣ да̄рӯни адатва̄ уджукам̣ т̣хитехи ева вен̣усала̄ка̄дӣхи катам̣.

виха̄ра̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ман̃чапӣт̣ха̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

297. пот̣акитӯланти еракатин̣атӯлам̣. пот̣акигахан̣ан̃четтха тин̣аджа̄тӣнам̣ нидассанаматтанти а̄ха ‘‘йесам̣ кесан̃чи тин̣аджа̄тика̄на’’нти. пан̃чавидхам̣ ун̣н̣а̄дитӯлампи ват̣т̣атӣти еттха̄пи ‘‘бимбохане’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. ‘‘тӯлапӯритам̣ бхисим̣ апассайитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти кечи ваданти, ват̣т̣атӣти апаре. упадахантӣти т̣хапенти. сӣсаппама̄н̣анти йаттха галава̄т̣акато пат̣т̣ха̄йа саббасӣсам̣ упадаханти, там̣ сӣсаппама̄н̣ам̣. тан̃ча уккат̣т̣хапариччхедато тирийам̣ мут̣т̣хиратанам̣ хотӣти дассетум̣ ‘‘йасса виттха̄рато тӣсу кан̣н̣есӯ’’тиа̄дима̄ха. маджджхат̣т̣ха̄нам̣ мут̣т̣хиратанам̣ хотӣти бимбоханасса маджджхат̣т̣ха̄нам̣ тирийато мут̣т̣хиратанаппама̄н̣ам̣ хоти. масӯракети чаммамайабхисийам̣. пхусита̄ни да̄тунти сан̃н̃а̄каран̣аттхам̣ биндӯни да̄тум̣.

298. на нибандхатӣти анибандханӣйо, на аллӣйатӣти аттхо. пат̣иба̄хетва̄ти мат̣т̣хам̣ катва̄.

ит̣т̣хака̄чайа̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

300. руккхам̣ виджджхитва̄ти руккхада̄рум̣ виджджхитва̄. кха̄н̣уке а̄кот̣етва̄ти две две кха̄н̣уке а̄кот̣етва̄. там̣ а̄харимам̣ бхиттипа̄данти вуттанайена кха̄н̣уке а̄кот̣етва̄ катам̣йева сандха̄йа вуттам̣. бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄петунти мӯлена бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ бхиттипа̄дасса упаттхамбханавасена усса̄петва̄ кха̄н̣укехи бхиттипа̄дам̣ усса̄петва̄ т̣хапетунти адхиппа̄йо. убхато кут̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ катападесасса̄ти йатха̄ антодва̄расамӣпе нисиннехи уджукам̣ бахи олокетум̣ на сакка̄ хоти, евам̣ убхохи пассехи кут̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ абхимукхе бхиттим̣ упат̣т̣хапетва̄ катападесасса. саманта̄ парийа̄га̄роти самантато а̄виддхапамукхам̣. уггха̄т̣анакит̣иканти дан̣д̣ехи уккхипитва̄ т̣хапанакападаракит̣икам̣.

ана̄тхапин̣д̣икаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

304. ана̄тхапин̣д̣икасет̣т̣хиваттхумхи (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.242) кеначидева каран̣ӣйена̄ти ва̄н̣иджджакаммам̣ адхиппетам̣. ана̄тхапин̣д̣ико кира ра̄джагахасет̣т̣хи ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхагинипатика̄ хонти. йада̄ ра̄джагахе ут̣т̣ха̄накабхан̣д̣ам̣ самаггхам̣ хоти, тада̄ ра̄джагахасет̣т̣хи там̣ гахетва̄ сакат̣асатехи са̄ваттхим̣ гантва̄ йоджанаматте т̣хито аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄пети. ана̄тхапин̣д̣ико паччуггантва̄ тасса маха̄сакка̄рам̣ катва̄ екам̣ йа̄нам̣ а̄ропетва̄ са̄ваттхим̣ пависати. со саче бхан̣д̣ам̣ лахукам̣ виккӣйати, виккин̣а̄ти. но че, бхагинигхаре т̣хапетва̄ паккамати. ана̄тхапин̣д̣икопи татхева кароти. сва̄йам̣ тада̄пи тенева каран̣ӣйена агама̄си. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

там̣ дивасам̣ пана ра̄джагахасет̣т̣хи йоджанаматте т̣хитена ана̄тхапин̣д̣икена а̄гатабха̄ваджа̄нанаттхам̣ песитам̣ пан̣н̣ам̣ на сун̣и, дхаммассаванаттха̄йа виха̄рам̣ агама̄си. со дхаммакатхам̣ сутва̄ сва̄тана̄йа буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ аттано гхаре уддханакхан̣а̄панада̄рупха̄лана̄дӣни ка̄реси. ана̄тхапин̣д̣икопи ‘‘ида̄ни майхам̣ паччуггаманам̣ кариссати, ида̄ни кариссатӣ’’ти гхарадва̄репи паччуггаманам̣ алабхитва̄ антогхарам̣ павит̣т̣хо пат̣исантха̄рампи на бахум̣ алаттха. ‘‘ким̣ маха̄сет̣т̣хи кусалам̣ да̄ракарӯпа̄нам̣, наси магге киланто’’ти еттакова пат̣исантха̄ро ахоси. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса етадахосӣ’’тиа̄ди.

буддхоти твам̣ гахапати вадесӣти тасса кира мукхато буддхасаддам̣ сутва̄ ана̄тхапин̣д̣ико пан̃чаван̣н̣ам̣ пӣтим̣ пат̣илабхати, са̄ тасса сӣсе ут̣т̣хахитва̄ йа̄ва па̄дапит̣т̣хийа̄, па̄дапит̣т̣хийа̄ ут̣т̣ха̄йа йа̄ва сӣса̄ гаччхати, убхато ут̣т̣ха̄йа маджджхе осарати, маджджхе ут̣т̣ха̄йа убхато гаччхати. со пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣о ‘‘буддхоти твам̣ гахапати вадесӣ’’ти евам̣ тиккхаттум̣ пуччхи. ака̄ло кхо, гахапати, имам̣ ка̄лам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камитунти ‘‘буддха̄ на̄ма дура̄сада̄ а̄сӣвисасадиса̄ хонти, саттха̄ ча сиватхика̄йа самӣпе васати, на сакка̄ таттха има̄йа вела̄йа имина̄ ганту’’нти ман̃н̃ама̄но евама̄ха. буддхагата̄йа сатийа̄ нипаджджӣти ан̃н̃ам̣ кин̃чи ачинтетва̄ буддхагата̄йа ева сатийа̄ нипаджджи. там̣ дивасам̣ кирасса бхан̣д̣асакат̣есу ва̄ упат̣т̣ха̄кесу ва̄ читтампи нуппаджджи, са̄йама̄сампи на ака̄си. саттабхӯмикам̣ пана па̄са̄дам̣ а̄руйха супан̃н̃атта̄лан̇катаварасайане ‘‘буддхо буддхо’’ти саджджха̄йам̣ каронтова нипаджджитва̄ ниддам̣ окками. тиккхаттум̣ вут̣т̣ха̄си пабха̄там̣ ман̃н̃ама̄ноти пат̣хамайа̄ме та̄ва вӣтиватте ут̣т̣ха̄йа буддхам̣ ануссари, атхасса балаваппаса̄до удапа̄ди, пӣтиа̄локо ахоси, саббатамам̣ вигаччхи, дӣпасахассуджджаланам̣ вийа чандут̣т̣ха̄насӯрийут̣т̣ха̄нам̣ вийа ча джа̄там̣. со ‘‘пама̄дам̣ а̄панномхи, ван̃читомхи, сӯрийо уггато’’ти ут̣т̣ха̄йа а̄ка̄сатале т̣хатва̄ чандам̣ олокетва̄ ‘‘екова йа̄мо гато, ан̃н̃е две аттхӣ’’ти пуна пависитва̄ нипаджджи, етенупа̄йена маджджхимайа̄ма̄васа̄непи паччхимайа̄ма̄васа̄непи тиккхаттум̣ ут̣т̣ха̄си. паччхимайа̄ма̄васа̄не пана балавапаччӯсейева ут̣т̣ха̄йа а̄ка̄саталам̣ а̄гантва̄ маха̄два̄ра̄бхимукхо ахоси, саттабхӯмикадва̄рам̣ сайамева виват̣ам̣ ахоси, па̄са̄да̄ оруйха антаравӣтхим̣ пат̣ипаджджи.

305. аманусса̄ти адхигатависеса̄ девата̄. татха̄ хи та̄ сет̣т̣хисса бха̄винисампаттим̣ паччаккхато сампассама̄на̄ ‘‘айам̣ маха̄сет̣т̣хи ‘буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄мӣ’ти никкханто пат̣хамадассаненева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ аггупат̣т̣ха̄ко хутва̄ асадисам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ катва̄ ча̄туддисасса арийасан̇гхасса ана̄ват̣адва̄ро бхависсати, на йуттамасса два̄рам̣ пидахиту’’нти чинтетва̄ два̄рам̣ виварим̣су. антарадха̄йӣти ра̄джагахам̣ кира а̄кин̣н̣амануссам̣, антонагаре нава кот̣ийо бахинагаре нава̄ти там̣ упанисса̄йа ат̣т̣ха̄раса мануссакот̣ийо васанти. авела̄йа матамануссе бахи нӣхаритум̣ асакконта̄ ат̣т̣а̄лаке т̣хатва̄ бахидва̄ре кхипанти. маха̄сет̣т̣хи нагарато бахи никкхантаматтова алласарӣрам̣ па̄дена акками, апарампи пит̣т̣хипа̄дена пахари, маккхика̄ уппатитва̄ пакирим̣су, дуггандхо на̄са̄пут̣ам̣ абхихани, буддхаппаса̄до тануттам̣ гато. тенасса а̄локо антарадха̄йи андхака̄ро па̄турахоси пӣтивегасса танубха̄ве там̣самут̣т̣хитарӯпа̄нам̣ паридуббалабха̄вато. саддаманусса̄весӣти ‘‘сет̣т̣хисса усса̄хам̣ джанесса̄мӣ’’ти суван̣н̣акин̇кин̣икам̣ гхат̣т̣енто вийа мадхурассарена саддам̣ анусса̄веси.

сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄нӣти пуримапада̄нипи имина̄ва сахасса-падена саддхим̣ самбандхитабба̄ни. йатхева хи сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄ни, евам̣ сатам̣ сахасса̄ни хаттхӣ, сатам̣ сахасса̄ни асса̄, сатам̣ сахасса̄ни ратха̄ти айаметтха аттхо, ити екекам̣ сатасахассам̣ дӣпитам̣ хоти. падавӣтиха̄расса̄ти падам̣ вӣтихарати еттха̄ти падавӣтиха̄ро. со дутавиламбитам̣ акатва̄ самагамане двиннам̣ пада̄нам̣ антаре мут̣т̣хиратанаматтам̣. калам̣ на̄ггханти сол̣асинти там̣ екам̣ падавӣтиха̄рам̣ сол̣аса бха̄ге катва̄ тато еко кот̣т̣ха̄со пуна сол̣асадха̄, тато еко сол̣асадха̄ти евам̣ сол̣аса ва̄ре сол̣асадха̄ бхиннасса еко кот̣т̣ха̄со сол̣асӣ кала̄ на̄ма, там̣ сол̣асим̣ калам̣ ета̄ни чатта̄ри сатасахасса̄ни на аггханти. идам̣ вуттам̣ хоти – сатам̣ хаттхисахасса̄ни сатам̣ ассасахасса̄ни сатам̣ ратхасахасса̄ни сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄ни, та̄ ча кхо а̄муккаман̣икун̣д̣ала̄ сакаладжамбудӣпара̄джадхӣтарова̄ти имасма̄ еттака̄ ла̄бха̄ виха̄рам̣ гаччхантасса тасмим̣ сол̣асикала̄сан̇кха̄те падесе лан̇гханаса̄дханавасена паваттачетана̄ва уттаритара̄ти. падам̣ ва̄ вӣтихарати етена̄ти падавӣтиха̄ро, татха̄паватта̄ кусалачетана̄, тасса̄ пхалам̣ сол̣асадха̄ катва̄ти ча ваданти. идам̣ пана виха̄рагаманам̣ касса васена гахитанти? виха̄рам̣ гантва̄ анантара̄йена сота̄паттипхале патит̣т̣хахантасса васена гахитам̣. ‘‘гандхама̄ла̄дӣхи пӯджам̣ карисса̄ми, четийам̣ вандисса̄ми, дхаммам̣ сосса̄ми, дӣпапӯджам̣ карисса̄ми, сан̇гхам̣ нимантетва̄ да̄нам̣ дасса̄ми, сиккха̄падесу ва̄ саран̣есу ва̄ патит̣т̣хахисса̄мӣ’’ти гаччхатопи васена ват̣т̣атийева.

андхака̄ро антарадха̄йӣти со кира чинтеси ‘‘ахам̣ екакоти сан̃н̃ам̣ кароми, аманусса̄ ча ме ануга̄мино саха̄йа̄ аттхи, касма̄ бха̄йа̄мӣ’’ти сӯро ахоси. атхасса балава̄ буддхаппаса̄до удапа̄ди, тасма̄ андхака̄ро антарадха̄йи. сесава̄ресупи есева найо. а̄локо па̄турахосӣти пуримабуддхесу чирака̄лапаричайасамбхӯтасса балавато паса̄дасса васена уппанна̄йа ул̣а̄ра̄йа буддха̄рамман̣а̄йа пӣтийа̄ самут̣т̣ха̄пито випассанобха̄сасадисо са̄тисайо читтапаччайаутусамут̣т̣ха̄но а̄локо па̄турахоси. девата̄хи катотипи ваданти, пуримойеветтха йуттатаро. ехи судатта̄ти со кира сет̣т̣хи гаччхама̄нова чинтеси ‘‘имасмим̣ локе бахӯ пӯран̣акассапа̄дайо титтхийа̄ ‘майам̣ буддха̄, майам̣ буддха̄’ти ваданти, катхам̣ ну кхо ахам̣ саттху буддхабха̄вам̣ джа̄неййа’’нти. атхасса етадахоси ‘‘майхам̣ гун̣авасена уппаннам̣ на̄мам̣ маха̄джано джа̄на̄ти, куладаттийам̣ пана ме на̄мам̣ ан̃н̃атра майа̄ на кочи джа̄на̄ти, саче буддхо бхависсати, куладаттикана̄мена мам̣ а̄лаписсатӣ’’ти. саттха̄ тасса читтам̣ н̃атва̄ евама̄ха.

париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. а̄саттийоти рӯпа̄дӣсу а̄сан̃джанат̣т̣хена а̄саттийо, тан̣ха̄йо. сантинти килесавӯпасамам̣. паппуййа̄ти аггамаггена патва̄. сесаметтха па̄л̣иануса̄ренева ведитаббам̣. йан̃четтха анутта̄наматтхам̣, там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамева.

306. вайамева веййа̄йиканти а̄ха ‘‘веййа̄йиканти вайакаран̣ам̣ вуччатӣ’’ти.

ана̄тхапин̣д̣икаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

агга̄сана̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

310-311. даккхин̣одаканти аггато упанӣйама̄нам̣ даккхин̣одакам̣. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣти (джа̄. ат̣т̣ха. 1.1.36 титтираджа̄такаван̣н̣ана̄) техи бхиккхӯхи аттано аттано ручивасена агга̄сана̄дираха̄нам̣ катхитака̄ле ‘‘на, бхиккхаве, майхам̣ са̄сане агга̄сана̄дӣни патва̄ кхаттийакула̄ паббаджито пама̄н̣ам̣, на бра̄хман̣акула̄, на гахапатикула̄ паббаджито, на винайадхаро, на суттантико, на а̄бхидхаммико, на пат̣хамаджджха̄на̄дила̄бхино, на сота̄панна̄дайо пама̄н̣ам̣, атха кхо, бхиккхаве, имасмим̣ са̄сане йатха̄вуд̣д̣хам̣ абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ каттаббам̣, агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣о ладдхаббо, идаметтха пама̄н̣ам̣, тасма̄ вуд̣д̣хатаро бхиккху етесам̣ ануччхавико. ида̄ни кхо пана, бхиккхаве, са̄рипутто майхам̣ аггаса̄вако анудхаммачаккаппаваттако мама̄нантарасена̄санам̣ ладдхум̣ арахати. со имам̣ раттим̣ сена̄санам̣ алабханто руккхамӯле вӣтина̄меси. тумхе ида̄нева евам̣ ага̄рава̄ аппатисса̄, гаччханте гаччханте ка̄ле кинти катва̄ вихариссатха̄’’ти ватва̄ атха несам̣ ова̄дада̄наттха̄йа ‘‘пуббе, бхиккхаве, тираччха̄нагата̄пи ‘на кхо панетам̣ амха̄кам̣ патирӯпам̣, йам̣ майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄ аппатисса̄ асабха̄гавуттино вихареййа̄ма, амхесу махаллакатарам̣ джа̄нитва̄ тасса абхива̄дана̄дӣни карисса̄ма̄’ти са̄дхукам̣ вӣмам̣ситва̄ ‘айам̣ махаллако’ти н̃атва̄ тасса абхива̄дана̄дӣни катва̄ девапатхам̣ пӯрайама̄на̄ гата̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄харитва̄ дассетум̣ бхиккхӯ а̄мантеси.

йе вуд̣д̣хамапача̄йантӣти джа̄тивуд̣д̣хо вайовуд̣д̣хо гун̣авуд̣д̣хоти тайо вуд̣д̣ха̄. тесу джа̄тисампанно джа̄тивуд̣д̣хо на̄ма, вайе т̣хито вайовуд̣д̣хо на̄ма, гун̣асампанно гун̣авуд̣д̣хо на̄ма. тесу гун̣асампанно вайовуд̣д̣хо имасмим̣ т̣ха̄не вуд̣д̣хоти адхиппето. апача̄йантӣти джет̣т̣ха̄пача̄йикакаммена пӯдженти. дхаммасса ковида̄ти джет̣т̣ха̄пача̄йанадхаммасса ковида̄ кусала̄. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. па̄сам̣са̄ти пасам̣са̄раха̄. сампара̄йе ча суггатӣти сампаретаббе имам̣ локам̣ хитва̄ гантаббе паралокепи тесам̣ сугатийева хотӣти аттхо. айам̣ панеттха пин̣д̣аттхо – бхиккхаве, кхаттийа̄ ва̄ хонту бра̄хман̣а̄ ва̄ весса̄ ва̄ судда̄ ва̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄ тираччха̄нагата̄ ва̄, йе кечи сатта̄ джет̣т̣ха̄пачитикамме чхека̄ кусала̄ гун̣асампанна̄нам̣ вайовуд̣д̣ха̄нам̣ апачитим̣ каронти, те имасмин̃ча аттабха̄ве джет̣т̣ха̄пачитика̄рака̄ти пасам̣сам̣ ван̣н̣анам̣ тхоманам̣ лабханти, ка̄йасса ча бхеда̄ сагге ниббаттантӣти.

агга̄сана̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄санаппат̣иба̄хана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

313-4. уддиссакатанти гихӣхи сан̇гхам̣ уддисса катам̣. гихивикатанти гихӣхи катам̣ пан̃н̃аттам̣, гихисантаканти вуттам̣ хоти. атисамӣпам̣ агантва̄ти бхиккхӯнам̣ а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ агантва̄.

сена̄санагга̄ха̄пакасаммутикатха̄ван̣н̣ана̄

318. паччайенева хи там̣ пат̣иджагганам̣ лабхиссатӣти тасмим̣ сена̄сане маха̄тхера̄ тасса паччайасса ка̄ран̣а̄ ан̃н̃аттха агантва̄ васанта̄йева нам̣ пат̣иджаггиссантӣти аттхо. уббхан̣д̣ика̄ бхависсантӣти уккхиттабхан̣д̣а̄ бхависсанти, аттано аттано париккха̄ре гахетва̄ таттха таттха вичариссантӣти аттхо. дӣгхаса̄ла̄ти чан̇каманаса̄ла̄. ман̣д̣алама̄л̣о упат̣т̣ха̄наса̄ла̄. анудахатӣти пӣл̣ети. джамбудӣпе пана̄ти арийадесе бхиккхӯ сандха̄йа вуттам̣. те кира татха̄ пан̃н̃а̄пенти. на гочарага̄мо гхат̣т̣етабботи вуттамеваттхам̣ вибха̄вети ‘‘на таттха манусса̄ ваттабба̄’’тиа̄дина̄. витаккам̣ чхиндитва̄ти ‘‘имина̄ нӣха̄рена гаччхантам̣ дисва̄ нива̄ретва̄ паччайе дассантӣ’’ти еварӯпам̣ витаккам̣ ануппа̄детва̄. тесу че екоти тесу мануссесу еко пан̣д̣итапурисо. бхан̣д̣апат̣иччха̄дананти пат̣иччха̄данакабхан̣д̣ам̣, сарӣрапат̣иччха̄данам̣ чӣваранти аттхо.

пат̣иджаггитабба̄нӣти саммаджджана̄дӣхи пат̣иджаггитабба̄ни. мун̣д̣аведика̄йа̄ти четийасса хаммийаведика̄йа. хаммийаведика̄ти ча четийасса упари чатурассаведийо вуччати. пат̣иккамма̄ти виха̄рато апасаккитва̄. упаниккхепанти кхеттам̣ ва̄ на̄л̣икера̄диа̄ра̄мам̣ ва̄ каха̄пан̣а̄дӣни ва̄ а̄ра̄мика̄дӣнам̣ ниййа̄тетва̄ ‘‘ито уппанна̄ вад̣д̣хи васса̄ва̄сикаттха̄йа хотӯ’’ти диннам̣. ваттам̣ катва̄ти тасмим̣ сена̄сане каттаббаваттам̣ катва̄.

пуггалавасенева ка̄таббанти парато ваккхама̄нанайена ‘‘бхиккхӯ чӣварена киламанти, еттакам̣ на̄ма тан̣д̣улабха̄гам̣ бхиккхӯнам̣ чӣварам̣ ка̄тум̣ руччатӣ’’тиа̄дина̄ пуггалапара̄ма̄савасенева ка̄таббам̣, ‘‘сан̇гхо чӣварена киламатӣ’’тиа̄дина̄ пана сан̇гхапара̄ма̄савасена на ка̄таббам̣. чӣварапаччайанти чӣварасан̇кха̄там̣ паччайам̣. вуттанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣вуттам̣. касма̄ евам̣ вуттанти а̄ха ‘‘еван̃хи навако вуд̣д̣хатарасса, вуд̣д̣хо ча навакасса га̄хессатӣ’’ти, йасма̄ аттана̄ва аттано па̄петум̣ на сакка̄, тасма̄ двӣсу самматесу навако вуд̣д̣хатарасса, вуд̣д̣хо ча навакасса̄ти убхо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ га̄хессантӣти адхиппа̄йо. самматасена̄санагга̄ха̄пакасса а̄н̣аттийа̄ ан̃н̃ена га̄хитепи га̄хо рухатийева̄ти ведитаббам̣. ат̣т̣хапи сол̣асапи джане самманнитум̣ ват̣т̣атӣти ким̣ висум̣ висум̣ самманнитум̣ ват̣т̣ати, уда̄ху екатоти? екатопи ват̣т̣ати. ниггахакаммамева хи сан̇гхо сан̇гхасса на кароти, саммутида̄нам̣ пана бахӯнампи екато ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тенева саттасатикаккхандхаке убба̄хикасаммутийам̣ ат̣т̣хапи джана̄ екато саммата̄ти.

магготи магге катадӣгхаса̄ла̄. поккхаран̣ӣти наха̄йанта̄нам̣ поккхаран̣ийам̣ катаса̄ла̄. руккхамӯла̄дайо чханна̄ кава̄т̣абаддха̄ва сена̄санам̣. виджат̣етва̄ти вийоджетва̄, висум̣ висум̣ катва̄ти аттхо. а̄ва̄сесӯти сена̄санесу. паккхипитва̄ти еттха паккхипанам̣ на̄ма тесу васанта̄нам̣ ито уппаннавасса̄ва̄сикада̄нам̣. пависитаббанти ан̃н̃ехи бхиккхӯхи тасмим̣ маха̄ла̄бхе паривен̣е васитва̄ четийе ваттам̣ катва̄ва ла̄бхо гахетабботи адхиппа̄йо.

паччайам̣ виссаджджетӣти чӣварапаччайам̣ на̄дхива̄сети. айампӣти тена виссат̣т̣хапаччайопи. упанибандхитва̄ га̄хетаббанти ‘‘имасмим̣ руккхе ва̄ ман̣д̣апе ва̄ васитва̄ четийе ваттам̣ катва̄ ган̣хатха̄’’ти евам̣ упанибандхитва̄ га̄хетаббам̣. ‘‘каттха ну кхо васисса̄ми, каттха васантасса пха̄су бхависсати, каттха ва̄ паччайо бхависсатӣ’’ти евам̣ уппаннена витаккена чаратӣти витаккача̄рико. аран̃н̃авиха̄ресу париссайавиджа̄нанаттхам̣ иччхитаббатта̄ ‘‘пан̃ча пан̃ча укка̄ кот̣т̣етабба̄’’ти вуттам̣.

ваттанти катикаваттам̣. тивидхампӣти парийаттипат̣ипаттипат̣иведхавасена тивидхампи. содхетва̄ пабба̄джетха̄ти бхаббе а̄ча̄ракулапутте упапариккхитва̄ пабба̄джетха. дасаваттхукакатха̄ на̄ма аппиччхакатха̄ сантут̣т̣хикатха̄ павивекакатха̄ асам̣саггакатха̄ вӣрийа̄рамбхакатха̄ сӣлакатха̄ сама̄дхикатха̄ пан̃н̃а̄катха̄ вимуттикатха̄ вимуттин̃а̄н̣адассанакатха̄.

виггахасам̣ваттаникавачанам̣ вигга̄хикам̣. чатура̄раккхам̣ аха̄пента̄ти буддха̄нуссати метта̄ асубхам̣ маран̣ассатӣти имам̣ чатура̄раккхам̣ апариха̄пента̄. дантакат̣т̣хакха̄данаваттам̣ а̄чиккхитаббанти еттха дантакат̣т̣хакха̄данаваттам̣ йо девасикам̣ сан̇гхамаджджхе осарати, тена са̄ман̣ера̄дӣхи а̄харитва̄ бхиккхӯнам̣ йатха̄сукхам̣ парибхун̃джанаттха̄йа дантакат̣т̣хама̄л̣аке никкхиттесу дантакат̣т̣хесу дивасе дивасе екамева дантакат̣т̣хам̣ гахетаббам̣. йо пана девасикам̣ на осарати, падха̄нагхаре васитва̄ дхаммассаване ва̄ упосатхагге ва̄ диссати, тена пама̄н̣ам̣ саллаккхетва̄ чатта̄ри пан̃ча дантакат̣т̣ха̄ни аттано васанат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ кха̄дитабба̄ни. тесу кхӣн̣есу саче пунапи дантакат̣т̣хама̄л̣аке бахӯни хонтийева, пунапи а̄харитва̄ кха̄дитабба̄ни. йади пана пама̄н̣ам̣ асаллаккхетва̄ а̄харати, тесу акхӣн̣есуйева ма̄л̣аке кхӣйати, тато кечи тхера̄ ‘‘йехи гахита̄ни, те пат̣ихарантӯ’’ти вадеййум̣, кечи ‘‘кха̄данту, пуна са̄ман̣ера̄ а̄хариссантӣ’’ти. тасма̄ вива̄дапариха̄раттхам̣ пама̄н̣ам̣ саллаккхетаббам̣. гахан̣е пана досо наттхи, маггам̣ гаччхантенапи екам̣ ва̄ две ва̄ тхавика̄йа паккхипитва̄ гантаббанти. бхиккха̄ча̄раваттам̣ ваттаккхандхаке пин̣д̣ача̄рикаватте а̄ви бхависсати.

паттат̣т̣ха̄нети вассаггена а̄гантукабхиккхуно паттат̣т̣ха̄не. тесам̣ чхиннавассатта̄ ‘‘са̄дийанта̄пи хи те нева васса̄ва̄сикасса са̄мино’’ти вуттам̣, пат̣хамам̣йева катика̄йа кататта̄ кхӣйанта̄пи ча а̄ва̄сика̄ нева ада̄тум̣ лабхантӣти вуттам̣. бхатинивит̣т̣ханти бхатим̣ катва̄ вийа нивит̣т̣хам̣ парийит̣т̣хам̣. сан̇гхикам̣ пана апалоканакаммам̣ катва̄ га̄хитанти татруппа̄дам̣ сандха̄йа вуттам̣. паччайавасена га̄хитанти да̄йака̄нам̣ васса̄ва̄сикапаччайавасена га̄хитам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘идха, бхиккхаве, вассам̣вуттхо бхиккху виббхамати, сан̇гхассевета’’нти (маха̄ва. 374-375) вачанато ‘‘гатат̣т̣ха̄не…пе… сан̇гхикам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. мануссети да̄йакамануссе. варабха̄гам̣ са̄ман̣ерасса̄ти пат̣хамабха̄гасса га̄хитатта̄ вуттам̣.

сена̄санагга̄ха̄пакасаммутикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упанандаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

319. йам̣ тайа̄ таттха сена̄санам̣ гахитам̣…пе… идха муттам̣ хотӣти йам̣ тайа̄ таттха га̄мака̄ва̄се паччха̄ сена̄санам̣ гахитам̣, там̣ те ган̣хантенева идха са̄ваттхийам̣ пат̣хамагахитасена̄санам̣ муттам̣ хоти. идха да̄на̄хам̣ …пе… татра̄пи муттанти ‘‘ида̄на̄хам̣, а̄вусо, имасмим̣ га̄мака̄ва̄се гахитасена̄санам̣ мун̃ча̄мӣ’’ти вадантена татра̄пи га̄мака̄ва̄се гахитасена̄санам̣ муттам̣.

320. дӣгха̄санам̣ на̄ма ман̃чапӣт̣хавинимуттам̣ йам̣ кин̃чи екато сукхам̣ нисӣдитум̣ пахоти. хаттхимхи накхо асса̄ти хаттхинакхо. ‘‘па̄са̄дасса накхо на̄ма хет̣т̣химапариччхедо, со ча хаттхикумбхе патит̣т̣хито’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. гихивикатанӣха̄рена лаббхантӣти гихивикатанӣха̄рена парибхун̃джитум̣ лаббханти, техи аттхаритва̄ динна̄нева нисӣдитум̣ лаббханти, на сайам̣ аттхата̄ни аттхара̄пита̄ни ва̄.

ависсаджджийаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

321. аран̃джароти бахуудакаган̣ханака̄ маха̄ча̄т̣и. джалам̣ ган̣хитум̣ аланти аран̃джаро. ‘‘ват̣т̣ача̄т̣и вийа хутва̄ тхокам̣ дӣгхамукхо маджджхе париччхедам̣ дассетва̄ като’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. пан̃чаниммалалочаноти мам̣садиббадхаммабуддхасамантачаккхувасена пан̃чалочано.

тха̄варена ча тха̄варам̣ гарубхан̣д̣ена ча гарубхан̣д̣анти еттха пан̃часу кот̣т̣ха̄сесу пуримадвайам̣ тха̄варам̣, паччхиматтайам̣ гарубхан̣д̣анти ведитаббам̣. джа̄на̄петва̄ти бхиккхусан̇гхам̣ джа̄на̄петва̄. каппийаман̃ча̄ сампат̣иччхитабба̄ти ‘‘сан̇гхасса дема̄’’ти диннам̣ сандха̄йа вуттам̣. саче пана ‘‘виха̄расса дема̄’’ти ваданти, суван̣н̣араджатамайа̄диакаппийаман̃чепи сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. на кевалам̣…пе… париваттетум̣ ват̣т̣антӣти имина̄ атха̄варена тха̄варампи атха̄варампи париваттетум̣ ват̣т̣атӣти дассети. тха̄варена атха̄варамева хи париваттетум̣ на ват̣т̣ати. акаппийам̣ ва̄ махаггхам̣ каппийам̣ ва̄ти еттха акаппийам̣ на̄ма суван̣н̣амайаман̃ча̄ди акаппийабхисибимбохана̄ни ча. махаггхам̣ каппийам̣ на̄ма дантамайаман̃ча̄ди па̄ва̄ра̄дикаппийааттхаран̣а̄дӣни ча.

па̄риха̄рийам̣ на ват̣т̣атӣти аттано сантакам̣ вийа гахетва̄ парихаритум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘гихивикатанӣха̄ренева парибхун̃джитабба’’нти имина̄ саче а̄ра̄мика̄дайо пат̣иса̄метва̄ пат̣иденти, парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти дассети. ‘‘пан̣н̣асӯчи на̄ма лекханӣ’’ти маха̄ган̣т̣хипаде вуттам̣.

‘‘ад̣д̣хаба̄хӯти каппарато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ам̣сакӯт̣а’’нти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. ад̣д̣хаба̄ху на̄ма видаттхичатуран̇гулантипи ваданти. таттхаджа̄така̄ти сан̇гхикабхӯмийам̣ джа̄та̄. ат̣т̣хан̇гуласӯчидан̣д̣аматтоти дӣгхато ат̣т̣хан̇гуламатто парин̣а̄хато пан̣н̣асӯчидан̣д̣аматто. мун̃джапаббаджа̄нам̣йева па̄л̣ийам̣ висум̣ а̄гататта̄ ‘‘мун̃джам̣ паббаджан̃ча т̣хапетва̄’’ти вуттам̣. ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣оти дӣгхато ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣о. гхат̣т̣анапхалакам̣ на̄ма йаттха т̣хапетва̄ раджитачӣварам̣ хаттхена гхат̣т̣енти. гхат̣т̣анамуггаро на̄ма анува̄та̄дигхат̣т̣анаттхам̣ катоти ваданти. амбан̣анти пхалакехи поккхаран̣ӣсадисам̣ катапа̄нӣйабха̄джанам̣. раджанадон̣ӣти йаттха паккараджанам̣ а̄киритва̄ т̣хапенти. бхӯматтхаран̣ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти акаппийачаммам̣ сандха̄йа вуттам̣. паччаттхаран̣агатиканти имина̄ ман̃чапӣт̣хепи аттхаритум̣ ват̣т̣атӣти дӣпети. па̄ва̄ра̄дипаччаттхаран̣ампи гарубхан̣д̣анти еке, ноти апаре, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. мут̣т̣хипан̣н̣анти та̄лапан̣н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣.

навакаммада̄накатха̄ван̣н̣ана̄

323. кин̃чидева сама̄дапетва̄ ка̄рессатӣти са̄микойева кан̃чи бхиккхум̣ сама̄дапетва̄ ка̄рессати. утука̄ле пат̣иба̄хитум̣ на лабхатӣти хемантагимхесу ан̃н̃е сампаттабхиккхӯ пат̣иба̄хитум̣ на лабхати. тибха̄ганти татийабха̄гам̣. саче саддхивиха̄рика̄нам̣ да̄тука̄мо хотӣти саче со сан̇гхасса бхан̣д̣акат̣хапанат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ навака̄нам̣ ва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ да̄тум̣ на иччхати, аттано саддхивиха̄рика̄нан̃н̃ева да̄тука̄мо хотӣти аттхо. етан̃хи саддхивиха̄рика̄нам̣ да̄тум̣ лабхатӣти етам̣ татийабха̄гам̣ упад̣д̣хабха̄гам̣ ва̄ да̄тум̣ лабхати. акатат̣т̣ха̄нети сена̄санато бахи чайа̄дӣнам̣ акатат̣т̣ха̄не. бахикут̣т̣ети кут̣т̣ато бахи.

ан̃н̃атрапарибхогапат̣иккхепа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

324. чаккаликанти камбала̄дӣхи вет̣хетва̄ чаккасан̣т̣ха̄нена па̄дапун̃чханайоггам̣ катам̣. парибхан̣д̣аката̄ бхӯми на̄ма сан̣хаматтика̄хи ката̄ ка̄л̣аван̣н̣а̄дибхӯми. сена̄санам̣ ман̃чапӣт̣ха̄ди. татхева вал̣ан̃джетум̣ ват̣т̣атӣти ан̃н̃ехи а̄ва̄сикабхиккхӯхи парибхуттанӣха̄рена парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. ‘‘нева̄сика̄ пакатийа̄ анаттхата̄йа бхӯмийа̄ т̣хапенти че, тесампи ана̄паттийева̄’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. два̄рампӣтиа̄дина̄ вуттадва̄рава̄тапа̄на̄дайо апарикаммаката̄пи на апассайитабба̄. ломесӯти ломесу пхусантесу.

сан̇гхабхатта̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

325. уддесабхаттам̣ нимантананти имам̣ воха̄рам̣ патта̄нӣти еттха ити-саддо а̄диаттхо, ‘‘уддесабхаттам̣ нимантана’’нтиа̄дивоха̄рам̣ патта̄нӣти айаметтха аттхо. тампи анто катва̄ти а̄йатим̣ бхиккхӯнам̣ куккуччавиноданаттха̄йа тампи сан̇гхабхаттам̣ анто катва̄.

уддесабхаттакатха̄ван̣н̣ана̄

аттано виха̄радва̄рети виха̄расса два̄ракот̣т̣хакасамӣпам̣ сандха̄йа вуттам̣. бходжанаса̄ла̄йа̄ти бхаттуддесат̣т̣ха̄набхӯта̄йа бходжанаса̄ла̄йа. ‘‘диннам̣ пана̄’’ти ватва̄ йатха̄ со да̄йако дети, там̣ видхим̣ дассетум̣ ‘‘сан̇гхато бханте’’тиа̄дима̄ха. антарагхарети антогехе. антоупача̄рагата̄нанти еттха га̄мадва̄равӣтхичатуккесу два̄дасахаттхаббхантарам̣ антоупача̄ро на̄ма. антарагхарасса упача̄ре пана лаббхама̄нависесам̣ дассетум̣ ‘‘гхарӯпача̄ро четтха̄’’тиа̄дима̄ха. екавал̣ан̃джанти екена два̄рена вал̣ан̃джитаббам̣. на̄на̄нивесанесӯти на̄на̄куласса нивесанесу. ладжджӣ песало агатигаманам̣ ваджджетва̄ медха̄вӣ ча упапариккхитва̄ уддисиссатӣти а̄ха ‘‘песало ладжджӣ медха̄вӣ иччхитаббо’’ти. нисиннассапи нидда̄йантассапӣти ана̄даре са̄мивачанам̣. тичӣварапарива̄ранти еттха ‘‘удакапаттала̄бхӣ вийа ан̃н̃опи уддесабхаттам̣ алабхитва̄ ваттха̄диманекаппака̄ракам̣ лабхати че, тассева та’’нти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. аттано ручивасена йам̣ кин̃чи ватва̄ а̄харитум̣ виссаджджитатта̄ виссат̣т̣хадӯто на̄ма. йам̣ иччхатӣти ‘‘уддесапаттам̣ детха̄’’тиа̄дӣни ваданто йам̣ иччхати. пуччха̄сабха̄гена̄ти пуччха̄садисена.

‘‘ека̄ кӯт̣ат̣т̣хитика̄ на̄ма хотӣ’’ти ватва̄ тамева т̣хитикам̣ вибха̄венто ‘‘ран̃н̃о ва̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. ан̃н̃ехи уддесабхаттехи амиссетва̄ висум̣йева т̣хитика̄йа гахетаббатта̄ ‘‘екача̄рикабхатта̄нӣ’’ти вуттам̣. тхеййа̄йа харантӣти паттаха̄рака̄ харанти. гӣва̄ хотӣти а̄н̣а̄пакасса гӣва̄ хоти. ‘‘манусса̄нам̣ вачанам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти гаччхантӣти ‘‘манусса̄нам̣ вачанам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тена бхиккхуна̄ вутта̄ гаччханти. акатабха̄го на̄ма̄ти а̄гантукабха̄го на̄ма. ‘‘саббо сан̇гхо парибхун̃джатӯ’’ти вуттети еттха ‘‘пат̣хамамева ‘саббам̣ сан̇гхикам̣ паттам̣ детха̄’ти ватва̄ паччха̄ ‘саббо сан̇гхо парибхун̃джатӯ’ти авуттепи бха̄джетва̄ва парибхун̃джитабба’’нти ган̣т̣хипадесу вуттам̣.

нимантанабхаттакатха̄ван̣н̣ана̄

‘‘еттаке бхиккхӯ сан̇гхато уддиситва̄ детха̄’’тиа̄дӣни аватва̄ ‘‘еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бхаттам̣ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ диннам̣ сан̇гхикам̣ нимантанам̣ на̄ма. пин̣д̣апа̄тика̄нампи ват̣т̣атӣти бхиккха̄парийа̄йена вуттатта̄ ват̣т̣ати. пат̣ипа̄т̣ийа̄ти ладдхапат̣ипа̄т̣ийа̄. виччхиндитва̄ти ‘‘бхаттам̣ ган̣хатха̄’’ти падам̣ аватва̄. тенева̄ха ‘‘бхаттанти авадантена̄’’ти. а̄лопасан̇кхепена̄ти екекапин̣д̣авасена. айан̃ча найо нимантанейева, на уддесабхатте. таттха хи екасса пахонакаппама̄н̣ам̣йева бха̄джетаббам̣, тасма̄ уддесабхатте а̄лопат̣т̣хитика̄ на̄ма наттхи. аччхатӣти тит̣т̣хати. ‘‘екава̄ранти йа̄ва тасмим̣ а̄ва̄се васанти бхиккхӯ, саббе лабхантӣ’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. айам̣ панеттха адхиппа̄йо – екава̄ранти на екадивасам̣ сандха̄йа вуттам̣, йаттака̄ пана бхиккхӯ тасмим̣ а̄ва̄се васанти, те саббе. екасмим̣ дивасе гахитабхиккхӯ ан̃н̃ада̄ аггахетва̄ йа̄ва екава̄рам̣ саббе бхиккхӯ бходжита̄ хонти, та̄ва йе джа̄нанти, те гахетва̄ гантаббанти.

сала̄кабхаттакатха̄ван̣н̣ана̄

упанибандхитва̄ти ликхитва̄. ниггахена датва̄ти аниччхантампи ниггахена сампат̣иччха̄петва̄. екагехавасена̄ти ека̄йа гхарапа̄л̣ийа̄ васена. уддиситва̄ти ‘‘туйхан̃ча туйхан̃ча па̄пун̣а̄тӣ’’ти ватва̄. дӯратта̄ ниггахетва̄пи ва̄рена га̄хетаббага̄мо ва̄рага̄мо. виха̄рава̄ре нийутта̄ виха̄рава̄рика̄, ва̄рена виха̄рараккхан̣ака̄. ан̃н̃атхаттанти паса̄дан̃н̃атхаттам̣. пха̄тикаммамева бхавантӣти виха̄рараккхан̣аттха̄йа сан̇гхена да̄таббаатирекала̄бха̄ хонти. сан̇гханавакена ладдхака̄лети дивасе дивасе екекасса па̄пита̄ни две тӣн̣и екача̄рикабхатта̄ни тенева нийа̄мена аттано па̄пун̣анат̣т̣ха̄не сан̇гханавакена ладдхака̄ле. йасса кассачи саммукхӣбхӯтасса па̄петва̄ти еттха ‘‘йебхуййена че бхиккхӯ бахисӣмагата̄ хонти, саммукхӣбхӯтасса йасса кассачи па̄петаббам̣ сабха̄гатта̄ екена ладдхам̣ саббесам̣ хоти, тасмимпи асати аттано па̄петва̄ да̄табба’’нти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. расасала̄канти уччхурасасала̄кам̣.

‘‘сан̇гхато нира̄мисасала̄ка̄пи виха̄ре паккабхаттампи ват̣т̣атийева̄’’ти са̄дха̄ран̣ам̣ катва̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.26) вуттатта̄ ‘‘евам̣ га̄хите са̄дитаббам̣, евам̣ на са̄дитабба’’нти висесетва̄ авуттатта̄ ча бхесаджджа̄дисала̄ка̄йо четтха кин̃ча̄пи пин̣д̣апа̄тика̄нампи ват̣т̣анти, сала̄кавасена га̄хитатта̄ пана на са̄дитабба̄ти еттха адхиппа̄йо вӣмам̣ситаббо. йади хи бхесаджджа̄дисала̄ка̄ сала̄кавасена га̄хита̄ на са̄дитабба̄ сийа̄, сан̇гхато нира̄мисасала̄ка̄ ват̣т̣атийева̄ти на вадеййа, ‘‘атирекала̄бхо сан̇гхабхаттам̣ уддесабхатта’’нтиа̄дивачанато (маха̄ва. 128) ‘‘атирекала̄бхам̣ пат̣иккхипа̄мӣ’’ти сала̄кавасена га̄хетаббам̣ бхаттамева пат̣иккхиттам̣, на бхесаджджам̣. сан̇гхабхатта̄дӣни хи чуддаса бхатта̄нийева тена на са̄дитабба̄нӣти вутта̄ни, кхандхакабха̄н̣ака̄нам̣ ва̄ матена идха евам̣ вуттанти гахетаббам̣. аггато да̄таббабхиккха̄ аггабхиккха̄. ладдха̄ ва̄ аладдха̄ ва̄ти лабхитва̄ ва̄ алабхитва̄ ва̄. нибаддха̄йа аггабхиккха̄йа аппаматтика̄йа ева самбхавато лабхитва̄пи пунадивасе ган̣хитум̣ вуттам̣. аггабхиккха̄маттанти хи еттха матта-саддо бахубха̄вам̣ ниваттети.

сала̄кабхаттам̣ на̄ма виха̄рейева уддисӣйати виха̄рамева сандха̄йа диййама̄натта̄ти а̄ха ‘‘виха̄ре апа̄питам̣ пана̄’’тиа̄ди. татра а̄санаса̄ла̄йа̄ти тасмим̣ га̄ме а̄санаса̄ла̄йа. виха̄рам̣ а̄нетва̄ га̄хетаббанти татха̄ ватва̄ тасмим̣ дивасе диннабхаттам̣ виха̄рамева а̄нетва̄ т̣хитика̄йа га̄хетаббам̣. таттха̄ти тасмим̣ диса̄бха̄ге. там̣ гахетва̄ти там̣ ва̄рага̄масала̄кам̣ аттана̄ гахетва̄. тена̄ти йо аттано паттам̣ ва̄рага̄масала̄кам̣ дисам̣гамикасса ада̄си, тена. анатиккантейева тасмим̣ тасса сала̄ка̄ га̄хетабба̄ти йасма̄ упача̄расӣмат̣т̣хассева сала̄ка̄ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ тасмим̣ дисам̣гамике упача̄расӣмам̣ анатиккантейева тасса дисам̣гамикасса паттасала̄ка̄ аттано па̄петва̄ гахетабба̄.

ана̄гатадивасети еттха катхам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ а̄гата̄на̄гатабха̄во вин̃н̃а̄йатӣти че? йасма̄ тато тато а̄гата̄ бхиккхӯ тасмим̣ га̄ме а̄санаса̄ла̄йа саннипатанти, тасма̄ тесам̣ а̄гата̄на̄гатабха̄во сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. амха̄кам̣ гочарага̄мети сала̄кабхаттада̄йака̄нам̣ га̄ме. бхун̃джитум̣ а̄гаччхантӣти ‘‘маха̄тхеро екакова виха̄ре охӣно авассам̣ саббасала̄ка̄ аттано па̄петва̄ т̣хито’’ти ман̃н̃ама̄на̄ а̄гаччханти.

паккхикабхатта̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

абхилаккхитесу чатӯсу паккхадивасесу да̄таббабхаттам̣ паккхикам̣. абхилаккхитесӯти еттха абхӣти упасаггаматтам̣, лаккхан̣ӣйесу иччева аттхо, упосатхасама̄да̄надхаммассаванапӯджа̄сакка̄ра̄дикаран̣аттхам̣ лаккхитаббесу саллаккхетаббесу упалаккхетаббесӯти вуттам̣ хоти. све паккхоти ‘‘аджджа паккхикам̣ на га̄хетабба’’нти паккхикасса анийаматта̄ вуттам̣. ‘‘све амха̄кам̣ гхаре лӯкхабхаттам̣ бхависсатӣ’’ти поттхакесу ликханти, ‘‘паккхабхаттам̣ бхависсатӣ’’ти па̄т̣хена бхавитаббам̣. упосатхе да̄таббам̣ бхаттам̣ упосатхикам̣. нибандха̄питанти ‘‘асукавиха̄расса̄’’ти нийамитам̣. га̄хетва̄ бхун̃джитаббанти тасмим̣ сена̄сане васантехи т̣хитика̄йа га̄хетва̄ бхун̃джитаббам̣. тан̣д̣ула̄дӣнипесенти…пе… ват̣т̣атӣти абхихат̣абхиккхатта̄ ват̣т̣ати. татха̄ пат̣иггахитатта̄ти бхиккха̄на̄мена пат̣иггахитатта̄. паттам̣ пӯретва̄ тхакетва̄ диннанти ‘‘гул̣акабхаттам̣ дема̄’’ти диннам̣. гул̣апин̣д̣епи…пе… да̄табботи еттха гул̣апин̣д̣ам̣ та̄лапаккаппама̄н̣анти ведитаббам̣. сесаметтха сувин̃н̃еййамева̄ти.

сена̄санаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.