10. косамбакаккхандхакам̣
косамбакавива̄дакатха̄ван̣н̣ана̄
451. косамбакаккхандхаке саче хоти, десесса̄мӣти суббачата̄йа сиккха̄ка̄мата̄йа ча а̄паттим̣ пасси. наттхи а̄паттӣти ана̄паттипаккхопи еттха самбхаватӣти адхиппа̄йена̄ха. са̄ пана̄патти ева. тена̄ха ‘‘со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи ахосӣ’’ти.
453-454. самбхамааттхавасена̄ти туритаттхавасена. ‘‘ака̄ран̣е тумхехи со бхиккху уккхитто’’ти вадеййа̄ти йасма̄ пуббе винайадхарасса вачанена ‘‘саче а̄патти хоти, десесса̄мӣ’’ти анена пат̣ин̃н̃а̄там̣, ида̄нипи тассева вачанена ‘‘асан̃чичча ассатийа̄ кататта̄ наттхеттха а̄паттӣ’’ти ана̄паттисан̃н̃ӣ, тасма̄ ‘‘ака̄ран̣е тумхехи со бхиккху уккхитто’’ти уккхепаке бхиккхӯ йади вадеййа̄ти адхиппа̄йо. уккхитта̄нуваттаке ва̄ ‘‘тумхе а̄паттим̣ а̄панна̄’’ти вадеййа̄ти йасма̄ ваттхуджа̄наначиттена̄йам̣ сачиттака̄ а̄патти, айан̃ча удака̄васесе удака̄васесасан̃н̃ӣ, тасма̄ са̄паттикассева ‘‘тумхе чханда̄гатим̣ гаччхатха̄’’ти адхиппа̄йена ‘‘тумхе а̄паттим̣ а̄панна̄’’ти уккхитта̄нуваттаке вадеййа.
455-456. каммам̣ копетӣти ‘‘на̄на̄сам̣ва̄сакачатуттхо че, бхиккхаве, каммам̣ кареййа, акаммам̣ на ча каран̣ӣйа’’нтиа̄дивачанато (маха̄ва. 389) саче сан̇гхо там̣ ган̣апӯракам̣ катва̄ каммам̣ кареййа, айам̣ таттха нисиннопи там̣ каммам̣ копетӣти адхиппа̄йо. упача̄рам̣ мун̃читва̄ти еттха упача̄ро на̄ма ан̃н̃аман̃н̃ам̣ хаттхена па̄пун̣анат̣т̣ха̄нам̣.
457. бхан̣д̣анаджа̄та̄тиа̄дӣсу калахасса пуббабха̄го бхан̣д̣анам̣ на̄ма, там̣ джа̄там̣ етесанти бхан̣д̣анаджа̄та̄, хаттхапара̄ма̄са̄дивасена маттхакам̣ патто калахо джа̄то етесанти калахаджа̄та̄, вируддхава̄дабхӯтам̣ ва̄дам̣ а̄панна̄ти вива̄да̄панна̄. мукхасаттӣхӣти ва̄ча̄саттӣхи. витуданта̄ти виджджханта̄. бхагавантам̣ етадавоча̄ти ‘‘идха, бханте, косамбийам̣ бхиккхӯ бхан̣д̣анаджа̄та̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча, тан̃ча кхо нева пийакамйата̄йа, на бхеда̄дхиппа̄йена, атха кхо аттхака̄мата̄йа хитака̄мата̄йа. са̄маггӣка̄рако киреса бхиккху, тасма̄сса етадахоси ‘‘йатха̄ име бхиккхӯ вива̄дам̣ а̄раддха̄, на сакка̄ майа̄, на̄пи ан̃н̃ена бхиккхуна̄ самагге ка̄тум̣, аппева на̄ма садеваке локе аггапуггало бхагава̄ сайам̣ ва̄ гантва̄ аттано ва̄ сантикам̣ паккоса̄петва̄ етесам̣ бхиккхӯнам̣ кхантиметта̄пат̣исам̣йуттам̣ са̄ран̣ӣйадхаммадесанам̣ катхетва̄ са̄маггим̣ кареййа̄’’ти аттхака̄мата̄йа хитака̄мата̄йа гантва̄ авоча. тасма̄ евама̄ха̄ти аттхака̄матта̄ евама̄ха, на бхагавато вачанам̣ ана̄дийанто. йе пана тада̄ саттху вачанам̣ на ган̣хим̣су, те кин̃чи аватва̄ тун̣хӣбхӯта̄ ман̇кубхӯта̄ ат̣т̣хам̣су, тасма̄ убхайесампи саттхари ага̄равапат̣ипатти на̄хоси.
косамбакавива̄дакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дӣгха̄вуваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
458. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣтиа̄дӣсу бхӯтапуббанти идам̣ бхагава̄ патхавӣгатам̣ нидхим̣ уддхаритва̄ пурато ра̄сим̣ каронто вийа бхавапат̣иччханнам̣ пура̄вуттхам̣ дассенто а̄ха. ад̣д̣хоти иссаро. йо кочи аттано сантакена вибхавена ад̣д̣хо хоти, айам̣ пана на кевалам̣ ад̣д̣хойева, махаддхано махата̄ апарима̄н̣асан̇кхена дханена саманна̄гатоти а̄ха ‘‘махаддхано’’ти. бхун̃джитаббато парибхун̃джитаббато висесато ка̄ма̄ бхога̄ на̄ма, тасма̄ пан̃чака̄магун̣авасена маханта̄ ул̣а̄ра̄ бхога̄ асса̄ти маха̄бхого. махантам̣ сена̄балан̃чева тха̄мабалан̃ча етасса̄ти махаббало. маханто хаттхиасса̄дива̄хано етасса̄ти маха̄ва̄хано. махантам̣ виджитам̣ рат̣т̣хам̣ етасса̄ти маха̄виджито. парипун̣н̣акосакот̣т̣ха̄га̄роти косо вуччати бхан̣д̣а̄га̄раса̄рагаббхо, кот̣т̣хам̣ вуччати дхан̃н̃асса а̄т̣хапанат̣т̣ха̄нам̣, кот̣т̣хабхӯтам̣ ага̄рам̣ кот̣т̣ха̄га̄рам̣, нидахитва̄ т̣хапитена дханена парипун̣н̣акосо дхан̃н̃а̄нан̃ча парипун̣н̣акот̣т̣ха̄га̄роти аттхо.
атха ва̄ чатуббидхо косо хаттхӣ асса̄ ратха̄ паттӣти. йатха̄ хи асино тиккхабха̄вапарипа̄лако париччхадо ‘‘косо’’ти вуччати, евам̣ ран̃н̃о тиккхабха̄вапарипа̄лакатта̄ чатуран̇гинӣ сена̄ ‘‘косо’’ти вуччати. тивидхам̣ кот̣т̣ха̄га̄рам̣ дханакот̣т̣ха̄га̄рам̣ дхан̃н̃акот̣т̣ха̄га̄рам̣ ваттхакот̣т̣ха̄га̄ранти. там̣ саббампи парипун̣н̣амасса̄ти парипун̣н̣акосакот̣т̣ха̄га̄ро. чатуран̇гиним̣ сенанти хаттхиассаратхапаттисан̇кха̄техи чатӯхи ан̇гехи саманна̄гатам̣ сенам̣. саннайхитва̄ти чаммапат̣имун̃чана̄дӣхи санна̄хам̣ ка̄ретва̄. аббхуййа̄сӣти абхиуййа̄си, абхимукхо хутва̄ никкхамӣти аттхо. екасан̇гха̄тампӣти екаппаха̄рампи. дховананти дхованудакам̣. паринетва̄ти нӣхаритва̄. ‘‘анаттхадо’’ти ваттаббе да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘анаттхато’’ти вуттанти а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди.
464. ваггабха̄вена ва̄ путху на̄на̄ саддо асса̄ти путхусаддо. самаджаноти бхан̣д̣ане самаджджха̄сайо джано. таттха̄ти тасмим̣ джанака̄йе. ахам̣ ба̄лоти на ман̃н̃иттха̄ти ба̄лалаккхан̣е т̣хитопи ‘‘ахам̣ ба̄ло’’ти на ман̃н̃и. бхиййо ча̄ти аттано ба̄лабха̄васса аджа̄нанато бхиййо ча бхан̣д̣анасса упарипхот̣о вийа сан̇гхабхедасса аттано ка̄ран̣абха̄вампи уппаджджама̄нам̣ на ман̃н̃иттха на̄н̃н̃а̄си.
калахавасена паваттава̄ча̄йева гочара̄ етесанти ва̄ча̄гочара̄. мукха̄йа̄манти виваданавасена мукхам̣ а̄йа̄метва̄ бха̄н̣ино. на там̣ джа̄нантӣти там̣ калахам̣ на джа̄нанти. калахам̣ каронто ча там̣ на джа̄нанто на̄ма наттхи. йатха̄ пана на джа̄нанти, там̣ дассетум̣ а̄ха ‘‘евам̣ са̄дӣнаво айа’’нти, айам̣ калахо на̄ма аттано паресан̃ча аттхаха̄панато анаттхуппа̄данато дит̣т̣хева дхамме сампара̄йе ча са̄дӣнаво садосоти аттхо. там̣ на джа̄нантӣти там̣ калахам̣ на джа̄нанти. катхам̣ на джа̄нантӣти а̄ха ‘‘евам̣ са̄дӣнаво айа’’нти, ‘‘евам̣ са̄дӣнаво айам̣ калахо’’ти евам̣ там̣ калахам̣ на джа̄нантӣти аттхо.
аккоччхи мантиа̄дӣсу аккоччхӣти аккоси. авадхӣти пахари. аджинӣти кӯт̣асаккхиота̄ран̣ена ва̄ ва̄дапат̣ива̄дена ва̄ каран̣уттарийакаран̣ена ва̄ аджеси. аха̄сӣти мама сантакам̣ патта̄дӣсу кин̃чидева авахари. йе ча танти йе кечи дева̄ ва̄ манусса̄ ва̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄ там̣ ‘‘аккоччхи ма’’нтиа̄диваттхукам̣ кодхам̣ сакат̣адхурам̣ вийа наддхина̄ пӯтимаччха̄дӣни вийа ча куса̄дӣхи пунаппунам̣ вет̣хента̄ упанайханти упана̄хавасена анубандханти, тесам̣ саким̣ уппаннам̣ верам̣ на самматӣти аттхо.
йе ча там̣ нупанайхантӣти ассатийа̄ аманасика̄равасена ва̄ каммапаччавеккхан̣а̄дивасена ва̄ йе там̣ аккоса̄диваттхукам̣ кодхам̣ ‘‘тайа̄пи кочи ниддосо пуримабхаве аккут̣т̣хо бхависсати, пахат̣о бхависсати, кӯт̣асаккхим̣ ота̄ретва̄ джито бхависсати, кассачи те пасайха кин̃чи аччхиннам̣ бхависсати, тасма̄ ниддосо хутва̄пи аккоса̄дӣни па̄пун̣а̄сӣ’’ти евам̣ на упанайханти, тесу пама̄дена уппаннампи верам̣ имина̄ анупанайханена нириндхано вийа джа̄таведо упасаммати.
на хи верена вера̄нӣти йатха̄ хи кхел̣асин̇гха̄н̣ика̄диасучимаккхитам̣ т̣ха̄нам̣ техева асучӣхи дхованто суддхам̣ ниггандхам̣ ка̄тум̣ на саккоти, атха кхо там̣ т̣ха̄нам̣ бхиййосо матта̄йа асуддхатаран̃ча дуггандхатаран̃ча хоти, евамева аккосантам̣ паччаккосанто пахарантам̣ пат̣ипахаранто верена верам̣ вӯпасаметум̣ на саккоти, атха кхо бхиййо верамева кароти. ити вера̄ни на̄ма верена кисмин̃чипи ка̄ле на самманти, атха кхо вад̣д̣хантийева. аверена ча саммантӣти йатха̄ пана та̄ни кхел̣а̄дӣни асучӣни виппасаннена удакена дховийама̄на̄ни нассанти, там̣ т̣ха̄нам̣ суддхам̣ хоти ниггандхам̣, евамева аверена кхантиметтодакена йонисоманасика̄рена пат̣исан̇кха̄нена паччавеккхан̣ена вера̄ни вӯпасамманти пат̣иппассамбханти абха̄вам̣ гаччханти. еса дхаммо санантаноти еса аверена верӯпасаманасан̇кха̄то пора̄н̣ако дхаммо саббесам̣ буддхапаччекабуддхакхӣн̣а̄сава̄нам̣ гатамагго.
на джа̄нантӣти аниччасан̃н̃ам̣ на паччупат̣т̣ха̄пентӣти адхиппа̄йо. тато самманти медхага̄ти тато тасма̄ ка̄ран̣а̄ медхага̄ калаха̄ самманти вӯпасамам̣ гаччханти. катхам̣ те саммантӣти а̄ха ‘‘еван̃хӣ’’тиа̄ди. таттха еван̃хи те джа̄нанта̄ти те пан̣д̣ита̄ ‘‘майам̣ маччусамӣпам̣ гаччха̄ма̄’’ти евам̣ джа̄нанта̄ йонисоманасика̄рам̣ уппа̄детва̄ медхага̄нам̣ калаха̄нам̣ вӯпасама̄йа пат̣ипаджджанти, атха несам̣ та̄йа пат̣ипаттийа̄ те медхага̄ саммантӣти адхиппа̄йо.
тесампи хоти сан̇гатӣти йе ма̄та̄питӯнам̣ ат̣т̣хӣни чхинданти, па̄н̣е харанти, гава̄дӣни ча пасайха ган̣ханти, евам̣ рат̣т̣хам̣ вилумпама̄на̄нам̣ тесампи сан̇гати хоти, киман̇гам̣ пана тумха̄кам̣ на сийа̄ти адхиппа̄йо.
ван̣н̣а̄ван̣н̣адӣпанаттхам̣ вутта̄ти ‘‘ба̄ласаха̄йата̄йа име бхиккхӯ калахапасута̄, пан̣д̣итасаха̄йа̄нам̣ пана идам̣ на сийа̄’’ти пан̣д̣итасаха̄йасса ба̄ласаха̄йасса ча ван̣н̣а̄ван̣н̣адӣпанаттхам̣ вутта̄. нипаканти непаккапан̃н̃а̄йа саманна̄гатам̣. са̄дхувиха̄ри дхӣранти бхаддакавиха̄рим̣ пан̣д̣итам̣. па̄кат̣апариссайе ча пат̣иччханнапариссайе ча абхибхавитва̄ти сӣхабйаггха̄дайо па̄кат̣апариссайе ча ра̄габхайадосабхайа̄дайо пат̣иччханнапариссайе ча̄ти саббева париссайе абхибхавитва̄.
екака̄ чарим̣сӯти ‘‘идам̣ раджджам̣ на̄ма махантам̣ пама̄дат̣т̣ха̄нам̣, ким̣ амха̄кам̣ раджджена ка̄ритена̄’’ти рат̣т̣хам̣ паха̄йа тато маха̄аран̃н̃ам̣ пависитва̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ чатӯсу ирийа̄патхесу екака̄ чарим̣сӯти аттхо.
екасса чаритам̣ сеййоти паббаджитасса паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа екӣбха̄ва̄бхиратасса екакассева чаритам̣ сеййоти аттхо. наттхи ба̄ле саха̄йата̄ти чӯл̣асӣлам̣ маджджхимасӣлам̣ маха̄сӣлам̣ даса катха̄ваттхӯни тераса дхутагун̣а̄ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ чатта̄ро магга̄ чатта̄ри пхала̄ни тиссо виджджа̄ чха абхин̃н̃а̄ аматамаха̄нибба̄нанти айам̣ саха̄йата̄ на̄ма, са̄ ба̄лам̣ нисса̄йа адхигантум̣ на сакка̄ти наттхи ба̄ле саха̄йата̄. ма̄тан̇го аран̃н̃е ма̄тан̇гаран̃н̃ети саралопена сандхи. ‘‘ма̄тан̇гаран̃н̃о’’типи па̄т̣хо, аран̃н̃ако ма̄тан̇го вийа̄ти аттхо. ма̄тан̇га-садденева хаттхибха̄васса вуттатта̄ на̄гавачанам̣ тасса махаттавибха̄ванаттханти а̄ха ‘‘на̄готи маханта̄дхивачанамета’’нти. махантапарийа̄йо хи на̄га-саддо хоти ‘‘етам̣ на̄гасса на̄гена, ӣса̄дантасса хаттхино’’тиа̄дӣсу (уда̄. 35).
дӣгха̄вуваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ба̄лакалон̣акагаманакатха̄ван̣н̣ана̄
465. ба̄лакалон̣ака̄рага̄моти упа̄лигахапатисса евам̣на̄мако бхогага̄мо. тенупасан̇камӣти дхаммасена̄патимаха̄моггалла̄наттхересу ва̄ асӣтимаха̄са̄вакесу ва̄ антамасо дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикам̣ а̄нандаттхерампи кан̃чи ана̄мантетва̄ сайамева паттачӣварама̄да̄йа анӣканиссат̣о хаттхӣ вийа йӯтханиссат̣о ка̄л̣асӣхо вийа ва̄таччхинно вала̄хако вийа ча екакова упасан̇ками. касма̄ упасан̇ками? ган̣е кирасса а̄дӣнавам̣ дисва̄ екавиха̄рим̣ бхиккхум̣ пасситука̄мата̄ удапа̄ди, тасма̄ сӣта̄дипӣл̣ито ун̣ха̄дим̣ паттхайама̄но вийа упасан̇ками. атха ва̄ бхагавата̄ со а̄дӣнаво пагева парин̃н̃а̄то, на тена саттха̄ ниббинно, тасмим̣ пана антовассе кечи буддхавенеййа̄ на̄хесум̣, тена ан̃н̃аттха гаманам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ даманупа̄йоти па̄лилеййакам̣ уддисса гаччханто екавиха̄рим̣ а̄йасмантам̣ бхагум̣ сампахам̣сетум̣ таттха гато. евам̣ гате ча саттхари пан̃часата̄ бхиккхӯ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄хам̣су ‘‘а̄вусо а̄нанда саттха̄ екакова гато, майам̣ анубандхисса̄ма̄’’ти. ‘‘а̄вусо, йада̄ бхагава̄ са̄мам̣ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа ана̄мантетва̄ упат̣т̣ха̄ке анапалокетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ адутийо гаччхати, тада̄ екача̄рикам̣ чаритум̣ бхагавато аджджха̄сайо, са̄вакена на̄ма саттху аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ пат̣ипаджджитаббам̣, тасма̄ на имесу дивасесу бхагава̄ анугантаббо’’ти нива̄реси, сайампи на̄нуган̃чхи. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти екӣбха̄ве а̄нисам̣сапат̣исам̣йутта̄йа дхаммакатха̄йа.
ба̄лакалон̣акагаманакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
па̄чӣнавам̣сада̄йагаманакатха̄ван̣н̣ана̄
466. йена па̄чӣнавам̣сада̄йоти таттха касма̄ упасан̇ками? йатха̄ на̄ма джигхаччхитасса бходжане, пипа̄ситасса па̄нӣйе, сӣтена пхут̣т̣хасса ун̣хе, ун̣хена пхут̣т̣хасса сӣте, дуккхитасса сукхе абхиручи уппаджджати, евамева бхагавато косамбаке бхиккхӯ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄да̄панне асамаггава̄сам̣ васанте, самаггава̄сам̣ васанте а̄ваджджентасса име тайо кулапутта̄ а̄па̄тхама̄гамим̣су, атха несам̣ пагган̣хитука̄мо упасан̇ками ‘‘ева̄йам̣ пат̣ипаттиануккамена косамбака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ винайанӯпа̄йо хотӣ’’ти. вихарантӣти са̄маггирасам̣ анубхавама̄на̄ вихаранти.
да̄йапа̄лоти (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.325) аран̃н̃апа̄ло. со аран̃н̃ам̣ йатха̄ иччхитиччхитаппадесена манусса̄ пависитва̄ таттха пуппхам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ ниййа̄сам̣ ва̄ даббасамбха̄рам̣ ва̄ на харанти, евам̣ ватийа̄ париккхиттасса аран̃н̃асса йоджите два̄ре нисӣдитва̄ аран̃н̃ам̣ раккхати, тасма̄ ‘‘да̄йапа̄ло’’ти вутто. аттака̄марӯпа̄ вихарантӣти аттано хитам̣ ка̄майама̄насабха̄ва̄ хутва̄ вихаранти. йо хи имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄пи веджджакаммадӯтакаммапахин̣агамана̄дӣнам̣ васена екавӣсатианесана̄хи джӣвикам̣ каппети, айам̣ на аттака̄марӯпо на̄ма. йо пана имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄ екавӣсатианесанам̣ паха̄йа чатупа̄рисуддхисӣле патит̣т̣ха̄йа буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ саппа̄йадхутан̇гам̣ адхит̣т̣ха̄йа ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручийам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ га̄мантам̣ паха̄йа аран̃н̃ам̣ пависитва̄ сама̄паттийо ниббаттетва̄ випассана̄йа каммам̣ курума̄но вичарати, айам̣ аттака̄мо на̄ма. тепи тайо кулапутта̄ еварӯпа̄ ахесум̣. тена вуттам̣ ‘‘аттака̄марӯпа̄ вихарантӣ’’ти.
ма̄ тесам̣ апха̄сумака̄сӣти тесам̣ апха̄сукам̣ ма̄ ака̄сӣти бхагавантам̣ ва̄реси. евам̣ кирасса ахоси ‘‘име кулапутта̄ самагга̄ вихаранти, екаччасса ча гатат̣т̣ха̄не бхан̣д̣анакалахавива̄да̄ ваттанти, тикхин̣асин̇го чан̣д̣агон̣о вийа овиджджханто вичарати, атхекамаггена двиннам̣ гаманам̣ на хоти, када̄чи айампи евам̣ каронто имесам̣ кулапутта̄нам̣ самаггава̄сам̣ бхиндеййа, па̄са̄дико ча панеса суван̣н̣аван̣н̣о расагиддхо ман̃н̃е, гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа пан̣ӣтада̄йака̄нам̣ аттано упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ ван̣н̣акатхана̄дӣхи имесам̣ кулапутта̄нам̣ аппама̄давиха̄рам̣ бхиндеййа, васанат̣т̣ха̄на̄ни ча̄пи етесам̣ кулапутта̄нам̣ нибаддха̄ни париччхинна̄ни тиссова пан̣н̣аса̄ла̄ тайо чан̇кама̄ тӣн̣и дива̄т̣т̣ха̄на̄ни тӣн̣и ман̃чапӣт̣ха̄ни, айам̣ пана саман̣о маха̄ка̄йо вуд̣д̣хатаро ман̃н̃е бхависсати, со ака̄ле име кулапутте сена̄сана̄ вут̣т̣хапессати, евам̣ саббатха̄пи етесам̣ апха̄су бхависсатӣ’’ти. там̣ аниччханто ‘‘ма̄ тесам̣ апха̄сумака̄сӣ’’ти бхагавантам̣ ва̄рети.
ким̣ панеса джа̄нанто ва̄реси аджа̄нантоти? аджа̄нанто. самма̄самбуддхо хи на̄ма йада̄ анекабхиккхусахассапарива̄ро бйа̄маппабха̄йа асӣтианубйан̃джанехи дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣асирийа̄ ча буддха̄нубха̄вам̣ дассенто вичарати, тада̄ ‘‘ко есо’’ти апуччхитва̄ва джа̄нитаббо хоти. тада̄ пана бхагава̄ ‘‘ма̄ссу кочи мама буддха̄нубха̄вам̣ ан̃н̃а̄сӣ’’ти татха̄рӯпена иддха̄бхисан̇кха̄рена саббампи там̣ буддха̄нубха̄вам̣ чӣварагаббхена вийа пат̣иччха̄детва̄ вала̄хакагаббхена пат̣иччханно пун̣н̣ачандо вийа сайамева паттачӣварама̄да̄йа ан̃н̃а̄такавесена агама̄си. ити там̣ аджа̄нантова да̄йапа̄ло ва̄реси.
етадавоча̄ти тхеро кира ‘‘ма̄ саман̣а̄’’ти да̄йапа̄ласса катхам̣ сутва̄ чинтеси ‘‘майам̣ тайо джана̄ идха вихара̄ма, ан̃н̃о паббаджито на̄ма наттхи, айан̃ча да̄йапа̄ло паббаджитена вийа саддхим̣ катхети, ко ну кхо бхависсатӣ’’ти дива̄т̣т̣ха̄нато ут̣т̣ха̄йа два̄ре т̣хатва̄ маггам̣ олокенто бхагавантам̣ аддаса. бхагава̄пи тхерасса саха дассаненева сарӣробха̄сам̣ мун̃чи, асӣтианубйан̃джанавира̄джита̄ бйа̄маппабха̄ паса̄ритасуван̣н̣апат̣о вийа вирочиттха. тхеро ‘‘айам̣ да̄йапа̄ло пхан̣акатаа̄сӣвисам̣ гӣва̄йа гахетум̣ хаттхам̣ паса̄ренто вийа локе аггапуггалена саддхим̣ катхентова на джа̄на̄ти, ан̃н̃атарабхиккхуна̄ вийа саддхим̣ катхетӣ’’ти нива̄ренто етам̣ ‘‘ма̄вусо, да̄йапа̄ла̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча.
тенупасан̇камӣти касма̄ бхагавато паччуггаманам̣ акатва̄ва упасан̇ками? евам̣ кирасса ахоси ‘‘майам̣ тайо джана̄ самаггава̄сам̣ васа̄ма, сача̄хам̣ екакова паччуггаманам̣ карисса̄ми, самаггава̄со на̄ма на бхависсати, пийамитте гахетва̄ва паччуггаманам̣ карисса̄ми. йатха̄ ча бхагава̄ майхам̣ пийо, евам̣ саха̄йа̄нампи ме пийо’’ти техи саддхим̣ паччуггаманам̣ ка̄тука̄мо сайам̣ акатва̄ упасан̇ками. кечи пана ‘‘тесам̣ тхера̄нам̣ пан̣н̣аса̄ладва̄ре чан̇каманакот̣ийа̄ бхагавато а̄гаманамагго хоти, тасма̄ тхеро тесам̣ сан̃н̃ам̣ дадама̄нова гато’’ти ваданти. абхиккаматха̄ти ито а̄гаччхатха. па̄де паккха̄лесӣти викаситападумасаннибхехи джа̄лахаттхехи ман̣иван̣н̣ам̣ удакам̣ гахетва̄ суван̣н̣аван̣н̣есу пит̣т̣хипа̄десу удакам̣ а̄син̃читва̄ па̄дена па̄дам̣ гхам̣сенто паккха̄леси. буддха̄нам̣ ка̄йе раджоджаллам̣ на̄ма на упалимпати, касма̄ паккха̄лесӣти? сарӣрасса утуггахан̣аттхам̣ тесан̃ча читтасампахам̣санаттхам̣. амхехи абхихат̣ена удакена бхагава̄ па̄де паккха̄леси, парибхогам̣ ака̄сӣти тесам̣ бхиккхӯнам̣ балавасоманассавасена читтам̣ пӣн̣итам̣ хоти, тасма̄ паккха̄леси.
а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ бхагава̄ етадавоча̄ти со кира тесам̣ вуд̣д̣хатаро, тасса сан̇гахе кате сеса̄нам̣ катова хотӣти тхеран̃н̃ева етам̣ ‘‘каччи во ануруддха̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча. ануруддха̄ти ва̄ екасесанайена вуттам̣ вирӯпекасесассапи иччхитаббатта̄, еван̃ча катва̄ бахувачананиддесо ча саматтхито хоти. каччӣти пуччханаттхе нипа̄то. воти са̄мивачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – каччи ануруддха̄ тумха̄кам̣ кхаманӣйам̣, ирийа̄патхо во кхамати, каччи йа̄панӣйам̣, каччи во джӣвитам̣ йа̄пети гхат̣ийати, каччи пин̣д̣акена на киламатха, каччи тумха̄кам̣ сулабхапин̣д̣ам̣, сампатте во дисва̄ манусса̄ ул̣ун̇кайа̄гум̣ ва̄ кат̣аччхубхиккхам̣ ва̄ да̄таббам̣ ман̃н̃антӣти бхиккха̄ча̄раваттам̣ пуччхати. касма̄? йасма̄ паччайена акиламантена сакка̄ саман̣адхаммо ка̄тум̣, ваттамева ва̄ етам̣ паббаджита̄нам̣.
атха тена пат̣ивачане динне ‘‘ануруддха̄ тумхе ра̄джапаббаджита̄ маха̄пун̃н̃а̄, манусса̄ тумха̄кам̣ аран̃н̃е васанта̄нам̣ адатва̄ касса ан̃н̃асса да̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, тумхе пана етам̣ бхун̃джитва̄ ким̣ ну кхо мигапотака̄ вийа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣ента̄ вихаратха, уда̄ху са̄маггибха̄во во аттхӣ’’ти са̄маггирасам̣ пуччханто ‘‘каччи пана во ануруддха̄ самагга̄’’тиа̄дима̄ха. таттха кхӣродакӣбхӯта̄ти йатха̄ кхӣран̃ча удакан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сандати, висум̣ на хоти, екаттам̣ вийа упети, каччи евам̣ са̄маггивасена екаттупагатачиттуппа̄да̄ вихаратха̄ти пуччхати. пийачаккхӯхӣти меттачиттам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ олоканато пийабха̄вадӣпака̄ни чаккхӯни пийачаккхӯни на̄ма, ‘‘каччи татха̄рӯпехи чаккхӯхи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пассанта̄ вихаратха̄’’ти пуччхати. таггха̄ти екам̣саттхе нипа̄то, екам̣сена майам̣ бхантети вуттам̣ хоти. йатха̄ катхам̣ пана̄ти еттха йатха̄ти нипа̄таматтам̣, катханти ка̄ран̣апуччха̄, катхам̣ пана тумхе евам̣ вихаратха, кена ка̄ран̣ена вихаратха, там̣ ме ка̄ран̣ам̣ брӯхӣти вуттам̣ хоти.
меттам̣ ка̄йакамманти меттачиттавасена паваттам̣ ка̄йакаммам̣. а̄ви чева рахо ча̄ти саммукха̄ чева параммукха̄ ча. итаресупи есева найо. таттха саммукха̄ ка̄йавачӣкамма̄ни сахава̄се лаббханти, итара̄ни виппава̄се, манокаммам̣ саббаттха лаббхати. йан̃хи сахева васантесу екена ман̃чапӣт̣хам̣ ва̄ да̄рубхан̣д̣ам̣ ва̄ маттика̄бхан̣д̣ам̣ ва̄ бахи дунниккхиттам̣ хоти, там̣ дисва̄ ‘‘кенидам̣ вал̣ан̃джита’’нти аван̃н̃ам̣ акатва̄ аттана̄ дунниккхиттам̣ вийа гахетва̄ пат̣иса̄ментасса пат̣иджаггитаббайуттам̣ ва̄ пана т̣ха̄нам̣ пат̣иджаггантасса саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма хоти. екасмим̣ пакканте тена дунниккхиттам̣ сена̄санапариккха̄рам̣ татхева никкхипантасса пат̣иджаггитаббайуттам̣ ва̄ пана т̣ха̄нам̣ пат̣иджаггантасса параммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма хоти. сахавасантасса пана тхерехи саддхим̣ мадхурам̣ саммоданӣйакатхам̣ пат̣исантха̄ракатхам̣ са̄ран̣ӣйакатхам̣ дхаммакатхам̣ сарабхан̃н̃ам̣ са̄каччхам̣ пан̃хапуччханам̣ пан̃хависсаджджананти евама̄дикаран̣е саммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма хоти. тхересу пана паккантесу ‘‘майхам̣ пийасаха̄йо нандийаттхеро кимилаттхеро евам̣ сӣласампанно евам̣ а̄ча̄расампанно’’тиа̄дигун̣акатхане параммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма хоти. ‘‘майхам̣ пийамитто нандийаттхеро кимилаттхеро аверо хоту абйа̄паджджо сукхӣ’’ти евам̣ саманна̄харато пана саммукха̄пи параммукха̄пи меттам̣ манокаммам̣ хотийева.
на̄на̄ хи кхо но бханте ка̄йа̄ти айан̃хи ка̄йо пит̣т̣хам̣ вийа маттика̄ вийа ча омаддитва̄ екато ка̄тум̣ на сакка̄. екан̃ча пана ман̃н̃е читтанти читтам̣ пана но аттано вийа ан̃н̃аман̃н̃асса хитабха̄вена авиродхабха̄вена бхеда̄бха̄вена самаггабха̄вена екамева̄ти дассети. катхам̣ панете сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ итаресам̣ читтавасена ваттим̣сӯти? екасса патте малам̣ ут̣т̣хахати, екасса чӣварам̣ килит̣т̣хам̣ хоти, екасса парибхан̣д̣акаммам̣ хоти. таттха йасса патте малам̣ ут̣т̣хитам̣, тена ‘‘мама̄вусо патте малам̣ ут̣т̣хитам̣, пачитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вутте итаре ‘‘майхам̣ чӣварам̣ килит̣т̣хам̣ дховитаббам̣, майхам̣ парибхан̣д̣ам̣ ка̄табба’’нти аватва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ да̄рӯни а̄харитва̄ бхиндитва̄ паттакат̣а̄хе бахалатануматтика̄хи лепам̣ катва̄ паттам̣ пачитва̄ тато парам̣ чӣварам̣ ва̄ дхованти, парибхан̣д̣ам̣ ва̄ каронти. ‘‘мама̄вусо чӣварам̣ килит̣т̣хам̣, дховитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ‘‘мама пан̣н̣аса̄ла̄ укла̄па̄, парибхан̣д̣ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пат̣хаматарам̣ а̄рочитепи есева найо.
ида̄ни тесам̣ аппама̄далаккхан̣ам̣ пуччханто ‘‘каччи пана во ануруддха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха воти нипа̄таматтам̣, паччаттавачанам̣ ва̄, каччи тумхети аттхо. амха̄канти амхесу тӣсу джанесу. пин̣д̣а̄йа пат̣иккаматӣти га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пачча̄гаччхати. авакка̄рапа̄тинти атирекапин̣д̣апа̄там̣ апанетва̄ т̣хапанаттха̄йа екам̣ самуггапа̄тим̣ дховитва̄ т̣хапети. йо паччха̄ти те кира тхера̄ на екатова бхиккха̄ча̄рам̣ пависанти. пхаласама̄паттирата̄ хете па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ ваттапат̣ипаттим̣ пӯретва̄ сена̄санам̣ пависитва̄ ка̄лапариччхедам̣ катва̄ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣданти. тесу йо пат̣хаматарам̣ нисинно аттано ка̄лапариччхедавасена пат̣хаматарам̣ ут̣т̣ха̄ти, со пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пат̣иниватто бхаттакиччат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ джа̄на̄ти ‘‘две бхиккхӯ паччхато, ахам̣ пат̣хаматарам̣ а̄гато’’ти. атха паттам̣ пидахитва̄ а̄санапан̃н̃а̄пана̄дӣни катва̄ йади патте пат̣ивӣсаматтамева хоти, нисӣдитва̄ бхун̃джати, йади атирекам̣ хоти, авакка̄рапа̄тийам̣ паккхипитва̄ па̄тим̣ пидха̄йа бхун̃джати, катабхаттакиччо паттам̣ дховитва̄ водакам̣ катва̄ тхавика̄йа оса̄петва̄ паттачӣварам̣ гахетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ пависати.
дутийопи а̄гантва̄ва джа̄на̄ти ‘‘еко пат̣хамам̣ а̄гато, еко паччхато’’ти. со саче патте бхаттам̣ пама̄н̣амева хоти, бхун̃джати. саче мандам̣, авакка̄рапа̄тито гахетва̄ бхун̃джати. саче атирекам̣ хоти, авакка̄рапа̄тийам̣ паккхипитва̄ пама̄н̣амева бхун̃джитва̄ пуриматтхеро вийа васанат̣т̣ха̄нам̣ пависати. татийопи а̄гантва̄ва джа̄на̄ти ‘‘две пат̣хамам̣ а̄гата̄, ахам̣ паччхимо’’ти. сопи дутийаттхеро вийа бхун̃джитва̄ катабхаттакиччо паттам̣ дховитва̄ водакам̣ катва̄ тхавика̄йа оса̄петва̄ а̄сана̄ни уккхипитва̄ пат̣иса̄мети, па̄нӣйагхат̣е ва̄ парибходжанӣйагхат̣е ва̄ авасесаудакам̣ чхад̣д̣етва̄ гхат̣е никуджджитва̄ авакка̄рапа̄тийам̣ саче авасесабхаттам̣ хоти, там̣ вуттанайена джахитва̄ па̄тим̣ дховитва̄ пат̣иса̄мети, бхаттаггам̣ саммаджджати, со качаварам̣ чхад̣д̣етва̄ саммаджджаним̣ уккхипитва̄ упачика̄хи муттат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ паттачӣварама̄да̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ пависати. идам̣ тхера̄нам̣ бахивиха̄ре аран̃н̃е бхаттакиччакаран̣ат̣т̣ха̄не бходжанаса̄ла̄йа ваттам̣. идам̣ сандха̄йа ‘‘йо паччха̄’’тиа̄ди вуттам̣.
йо пассатӣтиа̄ди пана несам̣ антовиха̄ре ваттанти ведитаббам̣. таттха ваччагхат̣анти а̄чаманакумбхим̣. риттанти риттакам̣. туччханти тассева вевачанам̣. ависайханти уккхипитум̣ асаккун̣еййам̣ атибха̄рийам̣. хаттхавика̄рена̄ти хаттхасан̃н̃а̄йа. те кира па̄нӣйагхат̣а̄дӣсу йам̣кин̃чи туччхакам̣ гахетва̄ поккхаран̣им̣ гантва̄ анто ча бахи ча дховитва̄ удакам̣ парисса̄ветва̄ тӣре т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ хаттхавика̄рена а̄мантенти, одисса ва̄ анодисса ва̄ саддам̣ на каронти. касма̄ одисса на каронти? тан̃хи бхиккхум̣ саддо ба̄дхеййа̄ти. касма̄ анодисса на каронти? анодисса садде динне ‘‘ахам̣ пуре, ахам̣ пуре’’ти двепи никкхамеййум̣. тато двӣхи каттаббакамме татийасса каммаччхедо бхавеййа. сам̣йатападасаддо пана хутва̄ апарасса бхиккхуно дива̄т̣т̣ха̄насантикам̣ гантва̄ тена дит̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ хаттхасан̃н̃ам̣ кароти, та̄йа сан̃н̃а̄йа итаро а̄гаччхати, тато две джана̄ хаттхена хаттхам̣ сам̣сиббанта̄ двӣсу хаттхесу т̣хапетва̄ ут̣т̣ха̄пенти. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘хаттхавика̄рена дутийам̣ а̄мантетва̄ хаттхавилан̇гхакена упат̣т̣ха̄пема̄’’ти.
пан̃ча̄хикам̣ кхо пана̄ти ча̄туддасе паннарасе ат̣т̣хамийанти идам̣ та̄ва пакатидхаммассаванамева, там̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ пан̃чаме пан̃чаме дивасе две тхера̄ на̄тивика̄ле наха̄йитва̄ ануруддхаттхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. таттха тайопи нисӣдитва̄ тин̣н̣ам̣ пит̣ака̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пан̃хам̣ пуччханти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виссадждженти. тесам̣ евам̣ каронта̄нам̣йева арун̣ам̣ уггаччхати. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. етта̄вата̄ тхерена бхагавата̄ аппама̄далаккхан̣ам̣ пуччхитена пама̄дат̣т̣ха̄несуйева аппама̄далаккхан̣ам̣ виссаджджитам̣ хоти. ан̃н̃есан̃хи бхиккхӯнам̣ бхиккха̄ча̄рапависанака̄ло никкхаманака̄ло нива̄санапариваттанам̣ чӣварапа̄рупанам̣ антога̄ме пин̣д̣а̄йа чаран̣ам̣ дхаммакатханам̣ анумоданам̣ антога̄мато никкхамитва̄ бхаттакиччакаран̣ам̣ паттадхованам̣ паттаоса̄панам̣ паттачӣварапат̣иса̄мананти папан̃чакаран̣ат̣т̣ха̄на̄ни ета̄ни. тасма̄ тхеро ‘‘амха̄кам̣ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ виссат̣т̣хакатха̄паваттанена каммат̣т̣ха̄не памаджджанат̣т̣ха̄на̄ни, таттха̄пи майам̣, бханте, каммат̣т̣ха̄навируддхам̣ на пат̣ипаджджа̄ма̄’’ти ан̃н̃есам̣ пама̄дат̣т̣ха̄несуйева сикха̄ппаттам̣ аттано аппама̄далаккхан̣ам̣ виссаджджеси. имина̄ва ета̄ни т̣ха̄на̄ни мун̃читва̄ ан̃н̃аттха виха̄расама̄паттӣнам̣ авал̣ан̃джанавасена пама̄дака̄ло на̄ма амха̄кам̣ наттхӣти дӣпети.
па̄чӣнавам̣сада̄йагаманакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
па̄лилеййакагаманакатха̄ван̣н̣ана̄
467. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти самаггава̄се а̄нисам̣сапат̣исам̣йутта̄йа дхаммакатха̄йа. анупуббена (уда̄. ат̣т̣ха. 35) ча̄рикам̣ чарама̄ноти ануккамена га̄манигамапат̣ипа̄т̣ийа̄ ча̄рикам̣ чарама̄но. йена па̄лилеййакам̣ тадавасарӣти екакова йена па̄лилеййакага̄мо, там̣ авасари. па̄лилеййакага̄мава̄синопи паччуггантва̄ бхагавато да̄нам̣ датва̄ па̄лилеййакага̄масса авидӯре раккхитаванасан̣д̣о на̄ма аттхи, таттха бхагавато пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ ‘‘еттха бхагава̄ васатӯ’’ти йа̄читва̄ ва̄сайим̣су. бхаддаса̄лоти пана таттхеко мана̄по лат̣т̣хико са̄ларуккхо. бхагава̄ там̣ га̄мам̣ упанисса̄йа ванасан̣д̣е пан̣н̣аса̄ла̄йа самӣпе тасмим̣ руккхамӯле виха̄си. тена вуттам̣ ‘‘па̄лилеййаке вихарати раккхитаванасан̣д̣е бхаддаса̄ламӯле’’ти.
атха кхо бхагавато рахогатасса̄тиа̄ди бхагавато вивекасукхапаччавеккхан̣адассанам̣. а̄кин̣н̣о на пха̄су виха̄синти самба̄дхаппатто а̄кин̣н̣о виха̄сим̣. ким̣ пана бхагавато самба̄дхо аттхи сам̣сагго ва̄ти? наттхи. на хи кочи бхагавантам̣ аниччха̄йа упасан̇камитум̣ саккоти. дура̄сада̄ хи буддха̄ бхагаванто саббаттха ча анупалитта̄, хитесита̄йа пана саттесу анукампам̣ упа̄да̄йа ‘‘мутто мочесса̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ чатурогханиттхаран̣аттхам̣ ат̣т̣ханнам̣ париса̄нам̣ аттано сантикам̣ ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇каманам̣ адхива̄сети, сайан̃ча маха̄карун̣а̄самусса̄хито ка̄лан̃н̃ӯ хутва̄ таттха упасан̇камӣти идам̣ саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣ам̣. на̄йамидха а̄кин̣н̣авиха̄ро адхиппето, идха пана техи калахака̄ракехи косамбакабхиккхӯхи саддхим̣ екавиха̄ре ва̄сам̣ виха̄си, тада̄ винетабба̄бха̄вато а̄кин̣н̣авиха̄рам̣ катва̄ вуттам̣ ‘‘ахам̣ кхо пуббе а̄кин̣н̣о на пха̄су виха̄си’’нти. тенева̄ха ‘‘техи косамбакехи бхиккхӯхи бхан̣д̣анака̄ракехӣ’’тиа̄ди.
дахарапотакехӣти дахарехи хаттхипотакехи, йе бхин̇ка̄типи вуччанти. техӣти хаттхиа̄дӣхи. каддамодака̄нӣти каддамамисса̄ни удака̄ни. ога̄ха̄ти еттха ‘‘ога̄ха’’нтипи па̄л̣и. асса̄ти хаттхина̄гасса. упанигхам̣сантийоти гхат̣т̣ентийо. упанигхам̣сийама̄нопи аттано ул̣а̄рабха̄вена на куджджхати, тена та̄ гхам̣сантийева. вӯпакат̣т̣хоти вӯпакат̣т̣хо дӯрӣбхӯто.
йӯтха̄ти хаттхигхат̣а̄йа. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти со кира хаттхина̄го йӯтхава̄се уккан̣т̣хито там̣ ванасан̣д̣ам̣ павит̣т̣хо. таттха бхагавантам̣ дисва̄ гхат̣асахассена нибба̄питасанта̄по вийа ниббуто хутва̄ пасанначитто бхагавато сантике ат̣т̣ха̄си, тато пат̣т̣ха̄йа ваттасӣсе т̣хатва̄ бхаддаса̄ласса пан̣н̣аса̄ла̄йа ча самантато аппахаритам̣ катва̄ са̄кха̄бхан̇гена саммаджджати, бхагавато мукхадхованам̣ дети, наха̄нодакам̣ а̄харати, дантакат̣т̣хам̣ дети, аран̃н̃ато мадхура̄ни пхала̄пхала̄ни а̄харитва̄ саттху упанети. саттха̄ та̄ни парибхун̃джати. тена вуттам̣ ‘‘сон̣д̣а̄йа бхагавато па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄петӣ’’тиа̄ди. со кира сон̣д̣а̄йа да̄рӯни а̄харитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхам̣ситва̄ аггим̣ ут̣т̣ха̄петва̄ да̄рӯни джа̄ла̄петва̄ таттха па̄са̄н̣акхан̣д̣а̄ни та̄петва̄ та̄ни дан̣д̣акехи ват̣т̣етва̄ сон̣д̣ийам̣ кхипитва̄ удакасса таттабха̄вам̣ н̃атва̄ бхагавато сантикам̣ упагантва̄ тит̣т̣хати. бхагава̄ ‘‘хаттхина̄го мама наха̄нам̣ иччхатӣ’’ти таттха гантва̄ наха̄накиччам̣ кароти. па̄нӣйепи есева найо. тасмим̣ пана сӣтале джа̄те упасан̇камати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сон̣д̣а̄йа бхагавато па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄петӣ’’ти.
аттано ча павивекам̣ видитва̄ти кехичи ана̄кин̣н̣абха̄валаддхам̣ ка̄йавивекам̣ джа̄нитва̄. итаре пана вивека̄ бхагавато саббака̄лам̣ виджджантийева. имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти имам̣ аттано хаттхина̄гасса ча вивека̄бхиратийа̄ сама̄наджджха̄сайабха̄вадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
га̄тха̄йа пана еваматтхайоджана̄ ведитабба̄ (уда̄. ат̣т̣ха. 35) – етам̣ ӣса̄дантасса ратхаӣса̄садисадантасса хаттхина̄гасса читтам̣ на̄гена буддхана̄гасса читтена самети сам̣сандати. катхам̣ самети че? йадеко раматӣ ване, йасма̄ буддхана̄го ‘‘ахам̣ кхо пуббе а̄кин̣н̣о виха̄си’’нти пуримам̣ а̄кин̣н̣авиха̄рам̣ джигуччхитва̄ вивекам̣ упабрӯхайама̄но ида̄ни йатха̄ еко адутийо ване аран̃н̃е рамати абхирамати, евам̣ айампи хаттхина̄го пуббе аттано хаттхиа̄дӣхи а̄кин̣н̣авиха̄рам̣ джигуччхитва̄ ида̄ни еко асаха̄йо ване екавиха̄рам̣ рамати абхинандати, тасма̄сса читтам̣ на̄гена самети, тасса читтена саметӣти катва̄ екӣбха̄варатийа̄ екасадисам̣ хотӣти аттхо.
па̄лилеййакагаманакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ат̣т̣ха̄расаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
473. йо пат̣иба̄хеййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти еттха йо сена̄сана̄рахасса сена̄санам̣ пат̣иба̄хати, тассева а̄патти. калахака̄рака̄дӣнам̣ панеттха ‘‘ока̄со наттхӣ’’тиа̄дикам̣ сан̇гхасса катикам̣ а̄рочетва̄ на пан̃н̃апентасса ‘‘ахам̣ вуд̣д̣хо’’ти пасайха аттана̄ва аттано пан̃н̃апетва̄ ган̣хантам̣ ‘‘йуттийа̄ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ ва̄рентасса ча наттхи а̄патти. ‘‘бхан̣д̣анака̄ракам̣ никкад̣д̣хатӣти вачанато куладӯсакасса пабба̄джанӣйакамма̄нун̃н̃а̄йа ча идха калахавӯпасаманаттхам̣ а̄гата̄нам̣ косамбака̄нампи ‘йатха̄вуд̣д̣ха’нти аватва̄ ‘вивитте асати вивиттам̣ катва̄пи да̄табба’нти вуттатта̄ вивиттам̣ катва̄ дентам̣ пат̣иба̄хантассева а̄паттӣ’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
упа̄лисан̇гхаса̄маггӣпуччха̄ван̣н̣ана̄
476. на мӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ти мӯлато мӯлам̣ агантва̄. аттхато апагата̄ти са̄маггисан̇кха̄тааттхато апагата̄.
477. йена нам̣ паччаттхика̄ вадеййум̣, там̣ на хи хотӣти самбандхо. анапагатанти ка̄ран̣ато анапетам̣, сака̄ран̣анти вуттам̣ хоти.
усӯйа̄йа̄ти имина̄ доса̄гатигаманасса сан̇гахитатта̄ ‘‘агатигаманена̄’’ти авасесаагатигаманам̣ дасситанти ведитаббам̣. ат̣т̣хахи дӯтан̇гехӣти ‘‘сота̄ ча хоти са̄вета̄ ча уггахета̄ ча дха̄рета̄ ча вин̃н̃а̄пета̄ ча кусало ча сахита̄сахитадассано ча акалахака̄рако ча̄’’ти евам̣ вуттехи ат̣т̣хахи дӯтан̇гехи. сесаметтха па̄л̣ито ат̣т̣хакатха̄то ча сувин̃н̃еййамева.
косамбакаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа са̄раттхадӣпанийам̣
маха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса