6. бхесаджджаккхандхакам̣

пан̃чабхесаджджа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

261. бхесаджджаккхандхаке наччха̄дентӣти ручим̣ на уппа̄денти.

262. сусука̄ти самудде бхава̄ ека̄ маччхаджа̄ти. кумбхӣла̄типи ваданти. сам̣сат̣т̣ханти парисса̄витам̣. телапарибхогена̄ти сатта̄хака̄ликапарибхогам̣ сандха̄йа вуттам̣.

263. пит̣т̣хехӣти писитехи. уббхидам̣ на̄ма ӯсарапам̣сумайам̣.

264. чхакан̣анти гомайам̣. па̄катикачун̣н̣ам̣ на̄ма апаккакаса̄вачун̣н̣ам̣. тена т̣хапетва̄ гандхачун̣н̣ам̣ саббам̣ ват̣т̣атӣти ваданти.

265. суван̣н̣агерукоти суван̣н̣атуттха̄ди. ан̃джанӯпаписананти ан̃джанаттха̄йа упаписитаббам̣ йам̣ кин̃чи чун̣н̣аджа̄там̣.

268. са̄мам̣ гахетва̄ти еттха саппадат̣т̣хасса аттха̄йа ан̃н̃ена бхиккхуна̄ гахитампи са̄мам̣ гахитасан̇кхамева гаччхатӣти ведитаббам̣.

269. гхарадиннака̄ба̄дхо на̄ма васӣкаран̣аттха̄йа гхаран̣ийа̄ диннабхесаджджасамут̣т̣хито а̄ба̄дхо. тена̄ха ‘‘васӣкаран̣апа̄н̣акасамут̣т̣хитарого’’ти. гхара-саддо четтха абхедена гхаран̣ийа̄ ваттама̄но адхиппето. ‘‘акат̣айӯсена̄ти анабхисан̇кхатена муггайӯсена. кат̣а̄кат̣ена̄ти мугге пачитва̄ ача̄летва̄ва парисса̄витена муггасӯпена̄’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣.

гул̣а̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

272. гул̣акаран̣анти гул̣акаран̣ат̣т̣ха̄нам̣, уччхуса̄ланти вуттам̣ хоти.

274. ависсаттха̄ти са̄сан̇ка̄.

276. аппаматтакепи пава̄рентӣти аппаматтакепи гахите пава̄ренти, ‘‘бахумхи гахите ан̃н̃есам̣ наппахотӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ аппаматтакам̣ гахетва̄ пава̄рентӣти адхиппа̄йо. пат̣исан̇кха̄пи пат̣иккхипантӣти ‘‘дива̄ бходжанаттха̄йа бхависсатӣ’’ти саллаккхетва̄пи пат̣иккхипанти.

279. самба̄дхе даханакаммам̣ пат̣иккхепа̄бха̄во ват̣т̣ати.

280. убхатопасанна̄ти убхайато пасанна̄. ма̄гха̄тоти ‘‘ма̄ гха̄тетха па̄н̣ино’’ти евам̣ ма̄гха̄тагхоситадивасо.

йа̄гумадхугол̣ака̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

282. мадхугол̣аканти саккара̄дисам̣йуттапӯвам̣. а̄йум̣ детӣти а̄йуда̄нам̣ дети. ван̣н̣анти сарӣраван̣н̣ам̣. сукханти ка̄йикачетасикасукхам̣. баланти сарӣратха̄мам̣. пат̣ибха̄нанти йуттамуттапат̣ибха̄нам̣. ва̄там̣ анулометӣти ва̄там̣ анулометва̄ харати. ваттхим̣ содхетӣти дхаманийо суддхам̣ кароти. а̄ма̄васесам̣ па̄четӣти саче а̄ма̄васесакам̣ хоти, там̣ па̄чети. ануппавеччхатӣти дети. ва̄тан̃ча бйапанетӣти самбандхитаббам̣.

283. нану ча ‘‘парампарабходжанена ка̄ретаббо’’ти касма̄ вуттам̣. парампарабходжанан̃хи пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарена нимантитасса там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бхун̃джантасса хоти, име ча бхиккхӯ бходжджайа̄гум̣ парибхун̃джим̣су, пан̃часу бходжанесу ан̃н̃атаранти а̄ха ‘‘бходжджайа̄гуйа̄ хи пава̄ран̣а̄ хотӣ’’ти. йасма̄ пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пат̣иккхипантасса вутта̄ пава̄ран̣а̄ бходжджайа̄гум̣ пат̣иккхипантассапи хотийева, тасма̄ бходжджайа̄гупи оданагатика̄йева̄ти адхиппа̄йо.

284. сукхумоджам̣ паккхипим̣сӯти ‘‘бхагава̄ парибхун̃джиссатӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ паккхипим̣су.

па̄т̣алига̄маваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

285. па̄т̣алига̄моти (уда̄. ат̣т̣ха. 76) евам̣на̄мако магадхарат̣т̣хе еко га̄мо. тасса кира га̄масса ма̄панадивасе га̄ман̇ган̣ат̣т̣ха̄не две тайо па̄т̣алан̇кура̄ патхавито уббхиджджитва̄ никкхамим̣су. тена там̣ ‘‘па̄т̣алига̄мо’’ твева вохарим̣су. тадавасарӣти там̣ па̄т̣алига̄мам̣ авасари анупа̄пун̣и. па̄т̣алига̄мика̄ти па̄т̣алига̄мава̄сино. упа̄сака̄ти те кира бхагавато пат̣хамадассанена кечи саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣хита̄. тена вуттам̣ ‘‘упа̄сака̄’’ти. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти па̄т̣алига̄ме кира аджа̄тасаттуно личчхавира̄джӯнан̃ча манусса̄ ка̄лена ка̄лам̣ гантва̄ гехаса̄мике гехато нӣхаритва̄ ма̄сампи ад̣д̣хама̄сампи васанти. тена па̄т̣алига̄мава̄сино манусса̄ ниччупаддута̄ ‘‘етесан̃чева а̄гатака̄ле васанат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣти екапассе иссара̄нам̣ бхан̣д̣апат̣иса̄манат̣т̣ха̄нам̣, екапассе васанат̣т̣ха̄нам̣, екапассе а̄гантука̄нам̣ аддхикаманусса̄нам̣, екапассе далидда̄нам̣ капан̣аманусса̄нам̣, екапассе гила̄на̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти саббесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ агхат̣т̣етва̄ васанаппахонакам̣ нагарамаджджхе махатим̣ са̄лам̣ ка̄ресум̣, тасса на̄мам̣ а̄васатха̄га̄ранти. а̄гантва̄ васанти еттха а̄гантука̄ти а̄васатхо, тадева а̄га̄рам̣ а̄васатха̄га̄рам̣.

там̣ дивасан̃ча там̣ нит̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. те таттха гантва̄ ит̣т̣хакакаммасудха̄каммачиттакамма̄дивасена супаринит̣т̣хитам̣ сусаджджитам̣ девавима̄насадисам̣ два̄ракот̣т̣хакато пат̣т̣ха̄йа олокетва̄ ‘‘идам̣ а̄васатха̄га̄рам̣ ативийа манорамам̣ сассирикам̣, кена ну кхо пат̣хамам̣ парибхуттам̣ амха̄кам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа асса̄’’ти чинтесум̣, тасмим̣йева ча кхан̣е ‘‘бхагава̄ там̣ га̄мам̣ ануппатто’’ти ассосум̣, тена те уппаннапӣтисоманасса̄ ‘‘амхехи бхагава̄ гантва̄пи а̄нетаббо сийа̄, со сайамева амха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ сампатто, аджджа майам̣ бхагавантам̣ идха васа̄петва̄ пат̣хамам̣ парибхун̃джа̄песса̄ма, татха̄ бхиккхусан̇гхам̣, бхиккхусан̇гхе а̄гате тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄гатамева бхависсати, саттха̄рам̣ ман̇галам̣ вада̄песса̄ма, дхаммам̣ катха̄песса̄ма, ити тӣхи ратанехи парибхутте паччха̄ амха̄кам̣ паресан̃ча парибхого бхависсати, евам̣ но дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ етадаттхамева бхагавантам̣ упасан̇камим̣су. тасма̄ евама̄хам̣су ‘‘адхива̄сету но, бханте, бхагава̄ а̄васатха̄га̄ра’’нти. тенупасан̇камим̣сӯти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.297-298; ма. ни. ат̣т̣ха. 2.22) кин̃ча̄пи там̣ дивасамева паринит̣т̣хитатта̄ девавима̄нам̣ вийа сусаджджитам̣ супат̣иджаггитам̣, буддха̄рахам̣ пана катва̄ на пан̃н̃аттам̣. буддха̄ хи на̄ма аран̃н̃аджджха̄сайа̄ аран̃н̃а̄ра̄ма̄, антога̄ме васеййум̣ ва̄ но ва̄, тасма̄ бхагавато ручим̣ джа̄нитва̄ва пан̃н̃апесса̄ма̄ти чинтетва̄ те бхагавантам̣ упасан̇камим̣су, ида̄ни бхагавато ручим̣ джа̄нитва̄ татха̄ пан̃н̃а̄петука̄ма̄ йена̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су. саббасантхарим̣ а̄васатха̄га̄рам̣ сантхаритва̄ти еттха сантхаран̣ам̣ сантхари, саббо сакало сантхари еттха̄ти саббасантхари. атха ва̄ сантхатанти сантхари, саббам̣ сантхари саббасантхари, там̣ саббасантхарим̣. бха̄ванапум̣саканиддесова̄йам̣, йатха̄ саббамева сантхатам̣ хоти, евам̣ сантхаритва̄ти аттхо. саббапат̣хамам̣ та̄ва ‘‘гомайам̣ на̄ма саббаман̇галесу ват̣т̣атӣ’’ти судха̄парикаммакатампи бхӯмим̣ аллагомайена опун̃джа̄петва̄ парисуккхабха̄вам̣ н̃атва̄ йатха̄ аккантат̣т̣ха̄не падам̣ пан̃н̃а̄йати, евам̣ ча̄туджджа̄тийагандхехи лимпетва̄ упари на̄на̄ван̣н̣акат̣аса̄раке сантхаритва̄ тесам̣ упари маха̄пит̣т̣хикакоджаве а̄дим̣ катва̄ хаттхаттхаран̣а̄дӣхи на̄на̄ван̣н̣ехи аттхаран̣ехи сантхаритаббайуттакам̣ саббока̄сам̣ сантхара̄песум̣. тена вуттам̣ ‘‘саббасантхарим̣ а̄васатха̄га̄рам̣ сантхаритва̄’’ти.

а̄сана̄нӣти маджджхат̣т̣ха̄не та̄ва ман̇галаттхамбхам̣ нисса̄йа маха̄рахам̣ буддха̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ таттха йам̣ йам̣ мудукан̃ча манораман̃ча паччаттхаран̣ам̣, там̣ там̣ аттхаритва̄ убхатолохитакам̣ манун̃н̃адассанам̣ упадха̄нам̣ упадахитва̄ упари суван̣н̣араджатата̄ракавичиттавита̄нам̣ бандхитва̄ гандхада̄мапуппхада̄мапатта̄да̄ма̄дӣхи алан̇каритва̄ саманта̄ два̄дасахаттхе т̣ха̄не пуппхаджа̄лам̣ ка̄ретва̄ тим̣сахаттхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣аса̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ паччхимабхиттим̣ нисса̄йа бхиккхусан̇гхасса паллан̇капӣт̣хаапассайапӣт̣хамун̣д̣апӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃апа̄петва̄ упари сетапаччаттхаран̣ехи паччаттхара̄петва̄ са̄ла̄йа па̄чӣнапассам̣ аттано нисаджджа̄йоггам̣ ка̄ресум̣. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘а̄сана̄ни пан̃н̃апетва̄’’ти.

удакаман̣иканти маха̄куччхикам̣ самекхалам̣ удакача̄т̣им̣. евам̣ бхагава̄ бхиккхусан̇гхо ча йатха̄ручийа̄ хаттхапа̄де дховиссанти, мукхам̣ виккха̄лессантӣти тесу тесу т̣ха̄несу ман̣иван̣н̣асса удакасса пӯретва̄ ва̄саттха̄йа на̄на̄пуппха̄ни чева удакава̄сачун̣н̣а̄ни ча паккхипитва̄ кадалипан̣н̣ехи пидахитва̄ патит̣т̣хапесум̣. тена вуттам̣ ‘‘удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄петва̄’’ти.

телападӣпам̣ а̄ропетва̄ти раджатасуван̣н̣а̄димайадан̣д̣а̄су дан̣д̣адӣпика̄су йонакарӯпака̄дӣнам̣ хаттхе т̣хапитасуван̣н̣араджата̄димайакапаллика̄су ча телападӣпе джалайитва̄. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти еттха пана те па̄т̣алига̄микаупа̄сака̄ на кевалам̣ а̄васатха̄га̄рамева, атха кхо сакаласмимпи га̄ме вӣтхийо саджджа̄петва̄ дхадже усса̄петва̄ гехадва̄ресу пун̣н̣агхат̣е ча кадалиа̄дайо ча т̣хапа̄петва̄ сакалага̄мам̣ дӣпама̄ла̄хи виппакин̣н̣ата̄ракам̣ вийа катва̄ ‘‘кхӣрапаке да̄раке кхӣрам̣ па̄йетха, дахаракума̄ре лахум̣ лахум̣ бходжетва̄ сайа̄петха, учча̄саддам̣ ма̄ кариттха, аджджа екараттим̣ саттха̄ антога̄ме васиссати, буддха̄ на̄ма аппасаддака̄ма̄ хонтӣ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ сайам̣ дан̣д̣адӣпика̄ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су.

атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камӣти ‘‘йасса да̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти евам̣ кира техи ка̄ле а̄рочите бхагава̄ ла̄кха̄расена тинтараттаковил̣а̄рапуппхаван̣н̣ам̣ сураттам̣ дупат̣т̣ам̣ каттарийа̄ падумам̣ кантенто вийа, сам̣видха̄йа тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄денто нива̄сетва̄ суван̣н̣апа̄ман̇гена падумакала̄пам̣ париккхипанто вийа, виджджулата̄сассирикам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ раттакамбалена гаджакумбхам̣ парийонандханто вийа, ратанасатуббедхе суван̣н̣аггхике пава̄л̣аджа̄лам̣ кхипама̄но вийа, махати суван̣н̣ачетийе раттакамбалакан̃чукам̣ пат̣имун̃чанто вийа, гаччхантам̣ пун̣н̣ачандам̣ раттавала̄хакена пат̣иччха̄дайама̄но вийа, кан̃чанагириматтхаке супаккала̄кха̄расам̣ парисин̃чанто вийа, читтакӯт̣апаббатаматтхакам̣ виджджулата̄джа̄лена париккхипанто вийа ча сачаккава̄л̣асинеруйугандхарамаха̄патхавим̣ ча̄летва̄ гахитанигродхапаллавасама̄наван̣н̣ам̣ раттаварапам̣сукӯлам̣ па̄рупитва̄ ванагаханато кесарасӣхо вийа, удайапаббатакӯт̣ато пун̣н̣ачандо вийа, ба̄ласӯрийо вийа ча аттана̄ нисиннатарусан̣д̣ато никкхами.

атхасса ка̄йато мегхамукхато виджджукала̄па̄ вийа расмийо никкхамитва̄ суван̣н̣арасадха̄ра̄парисекапин̃джарапаттапуппхапхаласа̄кха̄вит̣апе вийа самантато руккхе карим̣су. та̄вадева аттано аттано паттачӣварама̄да̄йа маха̄бхиккхусан̇гхо бхагавантам̣ парива̄реси. те ча нам̣ парива̄ретва̄ т̣хитабхиккхӯ еварӯпа̄ ахесум̣ аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ павивитта̄ асам̣сат̣т̣ха̄ а̄раддхавӣрийа̄ ватта̄ро вачанаккхама̄ чодака̄ па̄пагарахино сӣласампанна̄ сама̄дхисампанна̄ пан̃н̃а̄сампанна̄ вимуттисампанна̄ вимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄. техи парива̄рито бхагава̄ раттакамбалапариккхитто вийа суван̣н̣аккхандхо, раттападумасан̣д̣амаджджхагата̄ вийа суван̣н̣ана̄ва̄, пава̄л̣аведика̄париккхитто вийа суван̣н̣апа̄са̄до вирочиттха. маха̄кассапаппамукха̄ пана маха̄тхера̄ мегхаван̣н̣ам̣ пам̣сукӯлачӣварам̣ па̄рупитва̄ ман̣иваммаваммита̄ вийа маха̄на̄га̄ парива̄райим̣су вӣтара̄га̄ бхиннакилеса̄ виджат̣итаджат̣а̄ чхиннабандхана̄ куле ва̄ ган̣е ва̄ алагга̄.

ити бхагава̄ сайам̣ вӣтара̄го вӣтара̄гехи, вӣтадосо вӣтадосехи, вӣтамохо вӣтамохехи, ниттан̣хо ниттан̣хехи, никкилесо никкилесехи, сайам̣ буддхо анубуддхехи парива̄рито паттапарива̄ритам̣ вийа кесарам̣, кесарапарива̄рита̄ вийа кан̣н̣ика̄, ат̣т̣хана̄гасахассапарива̄рито вийа чхадданто на̄гара̄джа̄, навутихам̣сасахассапарива̄рито вийа дхатарат̣т̣хо хам̣сара̄джа̄, сенан̇гапарива̄рито вийа чаккаваттӣ, маруган̣апарива̄рито вийа сакко девара̄джа̄, брахмаган̣апарива̄рито вийа ха̄ритамаха̄брахма̄, та̄ра̄ган̣апаривуто вийа пун̣н̣ачандо асамена буддхавесена апарима̄н̣ена буддхавила̄сена па̄т̣алига̄мӣнам̣ маггам̣ пат̣ипаджджи.

атхасса пураттхимака̄йато суван̣н̣аван̣н̣а̄ гханабуддхарасмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, паччхимака̄йато даккхин̣апассато ва̄мапассато суван̣н̣аван̣н̣а̄ гханарасмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, упарикесантато пат̣т̣ха̄йа саббакеса̄ваттехи морагӣваван̣н̣а̄ гханабуддхарасмийо ут̣т̣хахитва̄ гаганатале асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, хет̣т̣ха̄па̄даталехи пава̄л̣аван̣н̣а̄ расмийо ут̣т̣хахитва̄ гханапатхавийам̣ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, дантато аккхӣнам̣ сетат̣т̣ха̄нато, накха̄нан̃ча мам̣савинимуттат̣т̣ха̄нато ода̄та̄ гханабуддхарасмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, раттапӣтаван̣н̣а̄нам̣ самбхиннат̣т̣ха̄нато ман̃джит̣т̣хаван̣н̣а̄ расмийо ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, саббаттхакамева пабхассара̄ расмийо ут̣т̣хахим̣су. евам̣ саманта̄ асӣтихаттхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо виджджотама̄на̄ виппхандама̄на̄ видха̄вама̄на̄ кан̃чанадан̣д̣адӣпика̄хи ниччхаритва̄ а̄ка̄сам̣ паккхандама̄на̄ маха̄падӣпаджа̄ла̄ вийа, ча̄туддӣпикамаха̄мегхато никкхантавиджджулата̄ вийа ча дисодисам̣ паккхандим̣су. йа̄хи саббадиса̄бха̄га̄ суван̣н̣ачампакапуппхехи викирийама̄на̄ вийа, суван̣н̣агхат̣ато никкхантасуван̣н̣арасадха̄ра̄хи а̄син̃чийама̄на̄ вийа, паса̄ритасуван̣н̣апат̣т̣апариккхитта̄ вийа, верамбхава̄тасамуддхатаким̣сукакан̣ика̄ракикира̄тапуппхачун̣н̣асамокин̣н̣а̄ вийа чӣнапит̣т̣хачун̣н̣асампариран̃джита̄ вийа ча вирочим̣су.

бхагаватопи асӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄париккхепасамуджджалам̣ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣апат̣иман̣д̣итам̣ сарӣрам̣ аббхамахика̄диупаккилесавимуттам̣ самуджджалата̄ракапабха̄ситам̣ вийа гаганаталам̣, викаситам̣ вийа падумаванам̣, саббапа̄липхулло вийа йоджанасатико па̄риччхаттако, пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄нам̣ дваттим̣сачанда̄нам̣ дваттим̣сасӯрийа̄нам̣ дваттим̣сачаккаваттӣнам̣ дваттим̣садевара̄джа̄нам̣ дваттим̣самаха̄брахма̄нам̣ сирийа̄ сирим̣ абхибхавама̄нам̣ вийа вирочиттха, йатха̄ там̣ дасахи па̄рамӣхи дасахи упапа̄рамӣхи дасахи параматтхапа̄рамӣхӣти саммадева парипӯрита̄хи саматим̣са̄йа па̄рамӣхи алан̇катам̣ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни диннена да̄нена раккхитена сӣлена катена калйа̄н̣акаммена екасмим̣ аттабха̄ве самосаритва̄ випа̄кам̣ да̄тум̣ ока̄сам̣ алабхама̄нена самба̄дхаппаттена вийа ниббаттитам̣ на̄ва̄сахассасса бхан̣д̣ам̣ екам̣ на̄вам̣ а̄ропанака̄ло вийа, сакат̣асахассасса бхан̣д̣ам̣ екам̣ сакат̣ам̣ а̄ропанака̄ло вийа, пан̃чавӣсатийа̄ ган̇га̄нам̣ самбхиджджа мукхадва̄ре екато ра̄сӣбхӯтака̄ло вийа ча ахоси.

има̄йа буддхарасмийа̄ обха̄сама̄нассапи бхагавато пурато анека̄ни дан̣д̣адӣпика̄сахасса̄ни уккхипим̣су, татха̄ паччхато ва̄мапассе даккхин̣апассе. джа̄тисуманачампакаванама̄лика̄раттуппаланӣлуппалабакуласиндува̄ра̄дипуппха̄ни чева нӣлапӣта̄диван̣н̣асугандхагандхачун̣н̣а̄ни ча ча̄туддӣпикамахаа̄мегхависсат̣т̣ха̄ салилавут̣т̣хийо вийа виппакирим̣су. пан̃чан̇гикатӯрийаниггхоса̄ чева буддхадхаммасан̇гхагун̣апат̣исам̣йутта̄ тхутигхоса̄ ча сабба̄ диса̄ пӯрайама̄на̄ мукхара̄ вийа акам̣су. девасупан̣н̣ана̄гайаккхагандхаббаманусса̄нам̣ аккхӣни аматапа̄нам̣ вийа лабхим̣су. имасмим̣ пана т̣ха̄не т̣хатва̄ падасахассехи гаманаван̣н̣ам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати. татридам̣ мукхаматтам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.22; уда̄. ат̣т̣ха. 76) –

‘‘евам̣ саббан̇гасампанно, кампайанто васундхарам̣;

ахет̣хайанто па̄н̣а̄ни, йа̄ти локавина̄йако.

‘‘даккхин̣ам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣, уддхаранто нара̄сабхо;

гаччханто сирисампанно, собхате двипадуттамо.

‘‘гаччхато буддхасет̣т̣хасса, хет̣т̣ха̄па̄даталам̣ муду;

самам̣ сампхусате бхӯмим̣, раджаса̄нупалимпати.

‘‘ниннам̣ т̣ха̄нам̣ уннамати, гаччханте локана̄йаке;

уннатан̃ча самам̣ хоти, патхавӣ ча ачетана̄.

‘‘па̄са̄н̣а̄ саккхара̄ чева, катхала̄ кха̄н̣укан̣т̣ака̄;

саббе магга̄ виваджджанти, гаччханте локана̄йаке.

‘‘на̄тидӯре уддхарати, на̄чча̄санне ча никкхипам̣;

агхат̣т̣айанто ниййа̄ти, убхо джа̄н̣ӯ ча гоппхаке.

‘‘на̄тисӣгхам̣ паккамати, сампанначаран̣о муни;

на ча̄тисан̣икам̣ йа̄ти, гаччхама̄но сама̄хито.

‘‘уддхам̣ адхо тирийан̃ча, дисан̃ча видисам̣ татха̄;

на пеккхама̄но со йа̄ти, йугаматтан̃хи пеккхати.

‘‘на̄гавиккантача̄ро со, гамане собхате джино;

ча̄ру гаччхати локагго, ха̄сайанто садеваке.

‘‘усабхара̄джа̄ва собханто, ча̄туча̄рӣва кесарӣ;

тосайанто бахӯ сатте, га̄масет̣т̣хам̣ упа̄гамӣ’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.22; уда̄. ат̣т̣ха. 76);

ван̣н̣ака̄ло на̄ма киреса. евам̣видхесу ка̄лесу бхагавато сарӣраван̣н̣е ва̄ гун̣аван̣н̣е ва̄ дхаммакатхикасса тха̄мойева пама̄н̣ам̣. чун̣н̣ийападехи га̄тха̄бандхехи ва̄ йаттакам̣ саккоти, таттакам̣ ваттаббам̣, ‘‘дуккатхита’’нти ва̄ ‘‘атиттхена паккхандо’’ти ва̄ на ваттаббо. апарима̄н̣аван̣н̣а̄ хи буддха̄ бхагаванто, тесам̣ буддха̄пи анавасесато ван̣н̣ам̣ ваттум̣ асаматтха̄. сакалампи хи каппам̣ ваданта̄ парийоса̄петум̣ на сакконти, пагева итара̄ паджа̄ти. имина̄ сиривила̄сена алан̇катапат̣ийаттам̣ па̄т̣алига̄мам̣ пависитва̄ бхагава̄ пасанначиттена джанена пуппхагандхадхӯмава̄сачун̣н̣а̄дӣхи пӯджийама̄но а̄васатха̄га̄рам̣ па̄виси. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камӣ’’ти.

па̄де паккха̄летва̄ти йадипи бхагавато па̄де раджоджаллам̣ на упалимпати, тесам̣ пана упа̄сака̄нам̣ кусала̄бхивуддхим̣ а̄кан̇кханто паресам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанаттхам̣ бхагава̄ па̄де паккха̄леси. апича упа̄диннакасарӣрам̣ на̄ма сӣтика̄таббампи хотӣти тадаттхампи бхагава̄ наха̄напа̄дадхована̄ни каротийева. бхагавантам̣йева пураккхатва̄ти бхагавантам̣ пурато катва̄. таттха бхагава̄ бхиккхӯнан̃чева упа̄сака̄нан̃ча маджджхе нисинно гандходакена наха̄петва̄ дукӯлачумбат̣ена водакам̣ катва̄ джа̄тихин̇гулакена маджджитва̄ раттакамбалапаливет̣хите пӣт̣хе т̣хапита̄ раттасуван̣н̣агханапат̣има̄ вийа ативийа вирочиттха. айам̣ панеттха пора̄н̣а̄нам̣ ван̣н̣абхан̣анамагго –

‘‘гантва̄на ман̣д̣алама̄л̣ам̣, на̄гавиккантача̄ран̣о;

обха̄сайанто локагго, нисӣди варама̄сане.

‘‘тахим̣ нисинно нарадаммаса̄ратхи,

дева̄тидево сатапун̃н̃алаккхан̣о;

буддха̄сане маджджхагато вирочати,

суван̣н̣анеккхам̣ вийа пан̣д̣укамбале.

‘‘неккхам̣ джамбонадассева, никкхиттам̣ пан̣д̣укамбале;

вирочати вӣтамало, ман̣и верочано йатха̄.

‘‘маха̄са̄лова сампхулло, мерура̄джа̄валан̇като;

суван̣н̣атхӯпасан̇ка̄со, падумо косако йатха̄.

‘‘джаланто дӣпаруккхова, паббатагге йатха̄ сикхӣ;

дева̄нам̣ па̄риччхаттова, саббапхулло вирочатха̄’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.22; уда̄. ат̣т̣ха. 76);

па̄т̣алига̄мике упа̄саке а̄мантесӣти йасма̄ тесу упа̄сакесу бахӯ джана̄ сӣле патит̣т̣хита̄, тасма̄ пат̣хамам̣ та̄ва сӣлавипаттийа̄ а̄дӣнавам̣ пака̄сетва̄ паччха̄ сӣласампада̄йа а̄нисам̣сам̣ дассетум̣ ‘‘пан̃чиме гахапатайо’’тиа̄дина̄ дхаммадесанаттхам̣ а̄мантеси. таттха дуссӣлоти ниссӣло (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.149; а. ни. ат̣т̣ха. 3.5.213; уда̄. ат̣т̣ха. 76). абха̄ваттхо хеттха ду-саддо ‘‘дуппан̃н̃о’’тиа̄дӣсу вийа. сӣлавипанноти випаннасӣло бхиннасам̣варо. еттха ча ‘‘дуссӣло’’ти падена пуггаласса сӣла̄бха̄во вутто. со панасса сӣла̄бха̄во дувидхо асама̄да̄нена ва̄ сама̄диннасса бхедена ва̄ти. тесу пуримо на татха̄ са̄ваджджо, йатха̄ дутийо са̄ваджджатаро. йатха̄дхиппета̄дӣнаванимиттам̣ сӣла̄бха̄вам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа дассетум̣ ‘‘сӣлавипанно’’ти вуттам̣, тена ‘‘дуссӣло’’ти падасса аттхам̣ дассети. пама̄да̄дхикаран̣анти пама̄дака̄ран̣а̄. идан̃ча суттам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ васена а̄гатам̣, паббаджита̄нампи пана лаббхатева. гахат̣т̣хо хи йена йена сиппат̣т̣ха̄нена джӣвикам̣ каппети йади касийа̄ йади ван̣иджджа̄йа йади гораккхена. па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена паматто там̣ там̣ йатха̄ка̄лам̣ сампа̄детум̣ на саккоти, атхасса каммам̣ винассати. ма̄гха̄така̄ле па̄н̣а̄типа̄там̣ пана адинна̄да̄на̄дӣни ча каронто дан̣д̣авасена махатим̣ бхогаджа̄ним̣ нигаччхати. паббаджито дуссӣло пама̄дака̄ран̣а̄ сӣлато буддхавачанато джха̄нато саттаарийадханато ча джа̄ним̣ нигаччхати.

па̄пако киттисаддоти гахат̣т̣хасса ‘‘асуко асукакуле джа̄то дуссӣло па̄падхаммо париччаттаидхалокапаралоко сала̄кабхаттаматтампи на детӣ’’ти чатупарисамаджджхе па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати. паббаджитасса ‘‘асуко на̄ма саттхуса̄сане паббаджитва̄ на̄саккхи сӣла̄ни раккхитум̣, на буддхавачанам̣ уггахетум̣, веджджакамма̄дӣхи джӣвати, чхахи ага̄равехи саманна̄гато’’ти евам̣ па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати.

ависа̄радоти гахат̣т̣хо та̄ва ‘‘авассам̣ бахӯнам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄не кочи мама каммам̣ джа̄ниссати, атха мам̣ нигган̣хиссантӣ’’ти ва̄, ‘‘ра̄джакуласса ва̄ дассантӣ’’ти сабхайо упасан̇камати, ман̇кубхӯто паттаккхандхо адхомукхо нисӣдати, виса̄радо хутва̄ катхетум̣ на саккоти. паббаджитопи ‘‘бахӯ бхиккхӯ саннипатита̄, авассам̣ кочи мама каммам̣ джа̄ниссати, атха ме упосатхампи пава̄ран̣ампи т̣хапетва̄ са̄ман̃н̃ато ча̄ветва̄ никкад̣д̣хиссантӣ’’ти сабхайо упасан̇камати, виса̄радо хутва̄ катхетум̣ на саккоти. екаччо пана дуссӣлопи сама̄но даппито вийа вадати, сопи аджджха̄сайена ман̇ку хотийева виппат̣иса̄рӣбха̄вато.

саммӯл̣хо ка̄лам̣ каротӣти дуссӣласса хи маран̣аман̃че нипаннасса дуссӣлйакамма̄нам̣ сама̄да̄йа ваттитат̣т̣ха̄на̄ни а̄па̄тхама̄гаччханти. со уммӣлетва̄ аттано путтада̄ра̄дидассанавасена идхалокам̣ пассати, нимӣлетва̄ гатинимиттупат̣т̣ха̄навасена паралокам̣ пассати, тасса чатта̄ро апа̄йа̄ камма̄нурӯпам̣ упат̣т̣хаханти. саттисатена пахарийама̄но вийа аггиджа̄ла̄йа а̄лин̇гийама̄но вийа ча хоти. со ‘‘ва̄ретха ва̄ретха̄’’ти виравантова марати. тена вуттам̣ ‘‘саммӯл̣хо ка̄лам̣ каротӣ’’ти.

ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннакаккхандхапаричча̄га̄. парам̣ маран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттаккхандхаггахан̣е. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийасса упаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутито уддхам̣. апа̄йантиа̄ди саббам̣ нирайавевачанам̣. нирайо хи саггамоккхахетубхӯта̄ пун̃н̃асан̇кха̄та̄ айа̄ апетатта̄, сукха̄нам̣ ва̄ а̄йасса а̄гаманасса абха̄ва̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати, досабахулата̄йа ва̄ дут̣т̣хена каммуна̄ ниббатта̄ гатӣти дуггати. виваса̄ нипатанти еттха дуккат̣ака̄риноти винипа̄то, винассанта̄ ва̄ еттха нипатанти сам̣бхиджджама̄нан̇гапаччан̇га̄ти винипа̄то. наттхи еттха асса̄дасан̃н̃ито айоти нирайо.

атха ва̄ апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найоним̣ дӣпети. тираччха̄найони хи апа̄йо сугатито апетатта̄, на дуггати махесаккха̄нам̣ на̄гара̄джа̄дӣнам̣ самбхавато. дуггатиггахан̣ена петтивисайам̣ дӣпети. со хи апа̄йо чева дуггати ча сугатито апетатта̄ дуккхасса ча гатибхӯтатта̄, на ту винипа̄то асурасадисам̣ авинипатитатта̄. петамахиддхика̄нам̣ вима̄на̄нипи ниббаттанти. винипа̄таггахан̣ена асурака̄йам̣ дӣпети. со хи йатха̄вуттенаттхена апа̄йо чева дуггати ча саббасампаттисамуссайехи винипа̄татта̄ винипа̄тоти ча вуччати. нирайаггахан̣ена пана авӣчиа̄дикам̣ анекаппака̄рам̣ нирайамева дӣпети. упападжджатӣти ниббаттати.

а̄нисам̣сакатха̄ вуттавипарийа̄йена ведитабба̄. айам̣ пана висесо – сӣлава̄ти сама̄да̄навасена сӣлава̄. сӣласампанноти парисуддхам̣ парипун̣н̣ан̃ча катва̄ сӣласса сампа̄данена сӣласампанно. бхогаккхандханти бхогара̄сим̣. сугатим̣ саггам̣ локанти еттха сугатиггахан̣ена мануссагатипи сан̇гайхати, саггаггахан̣ена девагати ева. таттха сундара̄ гатӣти сугати, рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго, со саббопи луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти.

па̄т̣алига̄мике упа̄саке бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа̄ти ан̃н̃а̄йапи па̄л̣имутта̄йа дхаммакатха̄йа чева а̄васатха̄нумоданакатха̄йа ча. тада̄ хи бхагава̄ йасма̄ аджа̄тасаттуна̄ таттха па̄т̣алипуттанагарам̣ ма̄пентена ан̃н̃а̄су га̄манигамара̄джадха̄нӣсу йе сӣла̄ча̄расампанна̄ кут̣умбика̄, те а̄нетва̄ дханадхан̃н̃а̄ни гхараваттхукхеттаваттха̄дӣни чева париха̄ран̃ча да̄петва̄ нивесийанти, тасма̄ па̄т̣алига̄мика̄ упа̄сака̄ а̄нисам̣садасса̄вита̄йа висесато сӣлагарука̄ти саббагун̣а̄нан̃ча сӣласса адхит̣т̣ха̄набха̄вато тесам̣ пат̣хамам̣ сӣла̄нисам̣се пака̄сетва̄ тато парам̣ а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа патхаводжам̣ а̄кад̣д̣ханто вийа маха̄джамбум̣ маттхаке гахетва̄ ча̄ленто вийа йоджанаппама̄н̣ам̣ маха̄мадхум̣ чаккайантена пӣл̣етва̄ сумадхурарасам̣ па̄йама̄но вийа ча па̄т̣алига̄мика̄нам̣ упа̄сака̄нам̣ хитасукха̄вахам̣ пакин̣н̣акакатхам̣ катхентопи ‘‘а̄ва̄сада̄нам̣ на̄метам̣ гахапатайо махантам̣ пун̃н̃ам̣, тумха̄кам̣ а̄ва̄со майа̄ парибхутто, бхиккхусан̇гхена парибхутто, майа̄ ча бхиккхусан̇гхена ча парибхутте дхаммаратаненапи парибхуттойева хоти, евам̣ тӣхи ратанехи парибхутте апаримеййова випа̄ко, апича а̄ва̄сада̄насмим̣ динне саббада̄нам̣ диннамева хоти, бхӯмат̣т̣хакапан̣н̣аса̄ла̄йа ва̄ са̄кха̄ман̣д̣апасса ва̄ сан̇гхам̣ уддисса катасса а̄нисам̣со париччхиндитум̣ на сакка̄. а̄ва̄сада̄на̄нубха̄вена хи бхаве ниббаттама̄нассапи сампӣл̣итагаббхава̄со на̄ма на хоти, два̄дасахаттхо оварако вийасса ма̄тукуччхи асамба̄дхова хотӣ’’ти евам̣ на̄на̄найавичиттам̣ бахум̣ дхаммакатхам̣ катхетва̄ –

‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханти, тато ва̄л̣амига̄ни ча;

сарӣсапе ча макасе, сисире ча̄пи вут̣т̣хийо.

‘‘тато ва̄та̄тапо гхоро, сан̃джа̄то пат̣ихан̃н̃ати;

лен̣аттхан̃ча сукхаттхан̃ча, джха̄йитун̃ча випасситум̣.

‘‘виха̄рада̄нам̣ сан̇гхасса, аггам̣ буддхена ван̣н̣итам̣;

тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано.

‘‘виха̄ре ка̄райе рамме, ва̄сайеттха бахуссуте;

тесам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча, ваттхасена̄сана̄ни ча.

‘‘дадеййа уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄;

те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккха̄панӯданам̣;

йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти. (чӯл̣ава. 295, 315) –

евам̣ айампи а̄ва̄сада̄не а̄нисам̣со айампи а̄ва̄сада̄не а̄нисам̣соти бахудева раттим̣ атирекадийад̣д̣хайа̄мам̣ а̄ва̄сада̄на̄нисам̣сам̣ катхеси. таттха има̄ га̄тха̄ва сан̇гахам̣ а̄рул̣ха̄, пакин̣н̣акадхаммадесана̄ пана сан̇гахам̣ на а̄рохати. сандассетва̄тиа̄дӣни вуттаттха̄нева.

абхикканта̄ти атикканта̄ две йа̄ма̄ гата̄. йассада̄ни тумхе ка̄лам̣ ман̃н̃атха̄ти йасса гаманасса тумхе ка̄лам̣ ман̃н̃атха, гаманака̄ло тумха̄кам̣, гаччхатха̄ти вуттам̣ хоти. касма̄ пана бхагава̄ те уййоджесӣти? анукампа̄йа. тийа̄мараттин̃хи нисӣдитва̄ вӣтина̄мента̄нам̣ тесам̣ сарӣре а̄ба̄дхо уппаджджеййа, бхиккхусан̇гхопи ча маха̄, тасса сайананисаджджа̄нам̣ ока̄сам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, ити убхайа̄нукампа̄йа уййоджеси.

сун̃н̃а̄га̄ранти па̄т̣ийеккам̣ сун̃н̃а̄га̄рам̣ на̄ма таттха наттхи. те кира гахапатайо тассева а̄васатха̄га̄расса екапассе пат̣аса̄н̣им̣ париккхипа̄петва̄ каппийаман̃чам̣ пан̃н̃апетва̄ таттха каппийапаччаттхаран̣а̄ни аттхаритва̄ упари суван̣н̣араджатата̄ракагандхама̄ла̄дида̄мапат̣иман̣д̣итам̣ вита̄нам̣ бандхитва̄ гандхателападӣпам̣ а̄ропайим̣су ‘‘аппева на̄ма саттха̄ дхамма̄санато вут̣т̣ха̄йа тхокам̣ виссаметука̄мо идха нипаджджеййа, евам̣ но идам̣ а̄васатха̄га̄рам̣ бхагавата̄ чатӯхи ирийа̄патхехи парибхуттам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти. саттха̄пи тадева сандха̄йа таттха сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ сӣхасеййам̣ каппеси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ па̄висӣ’’ти. таттха па̄дадхованат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва дхамма̄сана̄ агама̄си, еттаке т̣ха̄не гаманам̣ ниппханнам̣. дхамма̄санам̣ патва̄ тхокам̣ ат̣т̣ха̄си, идам̣ таттха т̣ха̄нам̣. две йа̄ме дхамма̄сане нисӣди, еттаке т̣ха̄не нисаджджа̄ ниппханна̄. упа̄саке уййоджетва̄ дхамма̄санато оруйха йатха̄вутте т̣ха̄не сӣхасеййам̣ каппеси. етам̣ т̣ха̄нам̣ бхагавата̄ чатӯхи ирийа̄патхехи парибхуттам̣ ахосӣти.

па̄т̣алига̄маваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сунидхавассака̄раваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

286. сунидхавассака̄ра̄ти (дӣ. ни. 2.153; уда̄. ат̣т̣ха. 76) сунидхо ча вассака̄ро ча две бра̄хман̣а̄. магадхамаха̄матта̄ти магадхаран̃н̃о маха̄амачча̄, магадхарат̣т̣хе ва̄ маха̄матта̄, махатийа̄ иссарийаматта̄йа саманна̄гата̄ти магадхамаха̄матта̄. па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пентӣти па̄т̣алига̄мантасан̇кха̄те бхӯмиппадесе нагарам̣ ма̄пенти, пуббе ‘‘па̄т̣алига̄мо’’ти ладдхана̄мам̣ т̣ха̄нам̣ ида̄ни нагарам̣ катва̄ ма̄пентӣти аттхо. ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа̄ти личчхавира̄джӯнам̣ а̄йамукхапаччхинданаттхам̣. ваттхӯнӣти гхараваттхӯни гхарапатит̣т̣ха̄панат̣т̣ха̄на̄ни. читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петунти ран̃н̃о ра̄джамаха̄матта̄нан̃ча нивесана̄ни ма̄петум̣ ваттхувиджджа̄па̄т̣хака̄нам̣ читта̄ни наманти. те кира аттано сиппа̄нубха̄вена хет̣т̣ха̄патхавийам̣ тим̣сахаттхаматте т̣ха̄не ‘‘идха на̄га̄нам̣ нива̄сапариггахо, идха йаккха̄нам̣, идха бхӯта̄нам̣ нива̄сапариггахо, идха па̄са̄н̣о ва̄ кха̄н̣уко ва̄ аттхӣ’’ти джа̄нанти, те тада̄ сиппам̣ джаппитва̄ та̄дисам̣ са̄рамбхат̣т̣ха̄нам̣ парихаритва̄ ана̄рамбхе т̣ха̄не та̄хи ваттхупаригга̄хика̄хи девата̄хи саддхим̣ мантайама̄на̄ вийа там̣там̣геха̄ни ма̄пенти.

атха ва̄ несам̣ сарӣре девата̄ адхимуччитва̄ таттха таттха нивесана̄ни ма̄петум̣ читтам̣ на̄менти. та̄ чатӯсу кон̣есу кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄ ваттхумхи гахитаматте пат̣ивигаччханти. саддха̄нам̣ кула̄нам̣ саддха̄ девата̄ татха̄ каронти, ассаддха̄нам̣ кула̄нам̣ ассаддха̄ девата̄ ча. ким̣ ка̄ран̣а̄? саддха̄нан̃хи евам̣ хоти ‘‘идха манусса̄ нивесанам̣ ма̄пента̄ пат̣хамам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нисӣда̄петва̄ ман̇галам̣ вада̄пессанти, атха майам̣ сӣлаванта̄нам̣ дассанам̣ дхаммакатхам̣ пан̃хависсаджджанам̣ анумоданан̃ча сотум̣ лабхисса̄ма, манусса̄да̄нам̣ датва̄ амха̄кам̣ паттим̣ дассантӣ’’ти. ассаддха̄ девата̄пи ‘‘аттано иччха̄нурӯпам̣ тесам̣ пат̣ипаттим̣ пасситум̣ катхан̃ча сотум̣ лабхисса̄ма̄’’ти татха̄ каронти.

та̄ватим̣сехӣти йатха̄ хи екасмим̣ куле екам̣ пан̣д̣итам̣ мануссам̣, екасмин̃ча виха̄ре екам̣ бахуссутам̣ бхиккхум̣ упа̄да̄йа ‘‘асукакуле манусса̄ пан̣д̣ита̄, асукавиха̄ре бхиккхӯ бахуссута̄’’ти саддо аббхуггаччхати, евамевам̣ саккам̣ девара̄джа̄нам̣ виссакамман̃ча девапуттам̣ упа̄да̄йа ‘‘та̄ватим̣са̄ пан̣д̣ита̄’’ти саддо аббхуггато. тена̄ха ‘‘та̄ватим̣сехӣ’’ти. сеййатха̄пӣтиа̄дина̄ девехи та̄ватим̣сехи саддхим̣ мантетва̄ вийа сунидхавассака̄ра̄ нагарам̣ ма̄пентӣти дассети.

йа̄вата̄ арийам̣ а̄йатананти йаттакам̣ арийаманусса̄нам̣ осаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхи. йа̄вата̄ ван̣иппатхоти йаттакам̣ ва̄н̣иджа̄нам̣ а̄хат̣абхан̣д̣асса ра̄сивасенева кайавиккайат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, ва̄н̣иджа̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ аттхи. идам̣ агганагаранти тесам̣ арийа̄йатанаван̣иппатха̄нам̣ идам̣ нагарам̣ аггам̣ бхависсати джет̣т̣хакам̣ па̄моккхам̣. пут̣абхедананти бхан̣д̣апут̣абхеданат̣т̣ха̄нам̣, бхан̣д̣агантхика̄нам̣ мочанат̣т̣ха̄нанти вуттам̣ хоти. сакаладжамбудӣпе аладдхабхан̣д̣ампи хи идхева лабхиссати, ан̃н̃аттха виккайам̣ агаччхантампи идха виккайам̣ гаччхиссати, тасма̄ идхева пут̣ам̣ бхиндиссатӣти аттхо. а̄йанти йа̄ни чатӯсу два̄ресу чатта̄ри, сабха̄йам̣ еканти евам̣ дивасе дивасе пан̃часатасахасса̄ни таттха ут̣т̣хахиссанти, та̄нисса бха̄вӣни а̄йа̄ни дассети. аггито ва̄тиа̄дӣсу ча-ка̄раттхо ва̄-саддо, аггина̄ ча удакена ча митхубхедена ча нассиссатӣти аттхо. тасса хи еко кот̣т̣ха̄со аггина̄ нассиссати, нибба̄петумпи нам̣ на саккхиссати, екам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ ган̇га̄ гахетва̄ гамиссати, еко имина̄ акатхитам̣ амусса, амуна̄ акатхитам̣ имасса ваданта̄нам̣ писун̣ава̄ча̄нам̣ васена бхинна̄нам̣ манусса̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃абхедена винассиссати.

евам̣ ватва̄ бхагава̄ паччӯсака̄ле ган̇га̄тӣрам̣ гантва̄ катамукхадховано бхиккха̄ча̄рака̄лам̣ а̄гамайама̄но нисӣди. сунидхавассака̄ра̄пи ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ саман̣асса готамасса упат̣т̣ха̄ко, со амхе упагате пуччхиссати ‘саттха̄ кира па̄т̣алига̄мам̣ агама̄си, ким̣ тасса сантикам̣ упасан̇камиттха, на упасан̇камиттха̄’ти, ‘упасан̇камимха̄’ти ча вутте ‘нимантайиттха, на нимантайиттха̄’ти пуччхиссати, ‘на нимантайимха̄’ти ча вутте амха̄кам̣ досам̣ а̄ропетва̄ нигган̣хиссати, идан̃ча̄пи майам̣ акатат̣т̣ха̄не нагарам̣ ма̄пема, саман̣асса кхо пана готамасса гатагатат̣т̣ха̄не ка̄л̣акан̣н̣исатта̄ пат̣иккаманти, там̣ майам̣ нагараман̇галам̣ ва̄ча̄песса̄ма̄’’ти чинтетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ нимантайим̣су. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо сунидхавассака̄ра̄’’тиа̄ди. пуббан̣хасамайанти пуббан̣хака̄ле. нива̄сетва̄ти га̄маппавесананӣха̄рена нива̄санам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄. паттачӣварама̄да̄йа̄ти паттан̃ча чӣваран̃ча а̄дийитва̄ ка̄йапат̣ибаддхам̣ катва̄, чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ хаттхена гахетва̄ти аттхо.

сӣлавантеттха̄ти сӣлаванте еттха аттано васанат̣т̣ха̄не. сан̃н̃атети ка̄йава̄ча̄читтехи сан̃н̃ате. та̄сам̣ даккхин̣ама̄дисети сан̇гхасса динне чатта̄ро паччайе та̄сам̣ гхарадевата̄нам̣ а̄дисеййапаттим̣ дадеййа. пӯджита̄ пӯджайантӣти ‘‘име манусса̄ амха̄кам̣ н̃а̄така̄пи на хонти, татха̄пи но паттим̣ дентӣти а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ каротха̄’’ти сут̣т̣ху а̄раккхам̣ каронти. ма̄нита̄ ма̄найантӣти ка̄ла̄нука̄лам̣ баликаммакаран̣ена ма̄нита̄ ‘‘ете манусса̄ амха̄кам̣ н̃а̄така̄пи на хонти, татха̄пи чатума̄сачхама̄сантаре но баликаммам̣ каронтӣ’’ти ма̄ненти уппаннапариссайам̣ харанти. тато нанти тато нам̣ пан̣д̣итаджа̄тикам̣ мануссам̣. орасанти уре т̣хапетва̄ сам̣вад̣д̣хитам̣, йатха̄ ма̄та̄ орасам̣ путтам̣ анукампати, уппаннапариссайахаран̣аттхамевасса ва̄йамати, евам̣ анукампантӣти аттхо. бхадра̄ни пассатӣти сундара̄ни пассати.

анумодитва̄ти техи тада̄ пасутапун̃н̃асса анумоданавасена тесам̣ дхаммакатхам̣ катва̄. сунидхавассака̄ра̄пи ‘‘йа̄ таттха девата̄ а̄сум̣, та̄сам̣ даккхин̣ама̄дисе’’ти бхагавато вачанам̣ сутва̄ девата̄нам̣ паттим̣ адам̣су. там̣ готамадва̄рам̣ на̄ма ахосӣти тасса нагарасса йена два̄рена бхагава̄ никкхами, там̣ готамадва̄рам̣ на̄ма ахоси. ган̇га̄йа пана уттаран̣аттхам̣ анотин̣н̣атта̄ готаматиттхам̣ на̄ма на̄хоси. пӯра̄ти пун̣н̣а̄. саматиттика̄ти тӣрасамам̣ удакасса титта̄ бхарита̄. ка̄капеййа̄ти тӣре т̣хитака̄кехи па̄тум̣ саккун̣еййаудака̄. тӣхипи падехи убхатокӯласамам̣ парипун̣н̣абха̄вамева вадати. ул̣умпанти па̄рагаманаттха̄йа лахуке да̄рудан̣д̣е гахетва̄ кава̄т̣апхалаке вийа ан̃н̃аман̃н̃асамбандхе ка̄тум̣ а̄н̣ийо кот̣т̣етва̄ на̄ва̄сан̇кхепена катам̣. кулланти вел̣унал̣а̄дике сан̇гхаритва̄ валлиа̄дӣхи кала̄павасена бандхитва̄ катам̣.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ маха̄джанасса ган̇гудакаматтассапи кевалам̣ таритум̣ асаматтхатам̣, аттано пана бхиккхусан̇гхасса ча атигамбхӣравиттхатам̣ сам̣са̄рамахан̣н̣авам̣ таритва̄ т̣хитабха̄ван̃ча сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхапаридӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси. уда̄нага̄тха̄йа аттхо пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситойева. таттха удакат̣т̣ха̄нассетам̣ адхивачананти йатха̄вуттасса йасса кассачи удакат̣т̣ха̄насса етам̣ ан̣н̣аванти адхивачанам̣, на самуддассева̄ти адхиппа̄йо. саранти идха надӣ адхиппета̄ сарати сандатӣти катва̄. гамбхӣрам̣ виттхатанти ага̄дхат̣т̣хена гамбхӣрам̣, сакалалокаттайабйа̄пита̄йа виттхатам̣. висаджджа̄ти ана̄саджджа аппатва̄ ева паллала̄ни тесам̣ атаран̣ато. куллан̃хи джано бандхатӣти куллам̣ бандхитум̣ а̄йа̄сам̣ а̄паджджати. вина̄ ева куллена̄ти ӣдисам̣ удакам̣ куллена ӣдисена вина̄ ева. тин̣н̣а̄ медха̄вино джана̄ти арийамагган̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа медха̄йа саманна̄гататта̄ медха̄вино буддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча тин̣н̣а̄ паратӣре патит̣т̣хита̄.

сунидхавассака̄раваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кот̣ига̄ме саччакатха̄ван̣н̣ана̄

287. кот̣ига̄моти маха̄пана̄дасса ран̃н̃о па̄са̄дакот̣ийам̣ катага̄мо, патитасса па̄са̄дасса тхупика̄йа патит̣т̣хитат̣т̣ха̄не нивит̣т̣хага̄моти аттхо. арийасачча̄нанти йе пат̣ивиджджханти, тесам̣ арийабха̄вакара̄нам̣ сачча̄нам̣. ананубодха̄ти абуджджханена аджа̄нанена. аппат̣иведха̄ти аппат̣ивиджджханена. анубодхо четтха пуббабха̄гийан̃а̄н̣ам̣, пат̣иведхо магган̃а̄н̣ена абхисамайо. таттха йасма̄ анубодхапуббако пат̣иведхо анубодхена вина̄ на хоти, анубодхопи екаччо пат̣иведхасамбандхо тадубхайа̄бха̄вахетукан̃ча ват̣т̣е сам̣саран̣ам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ананубодха̄…пе… тумха̄кан̃ча̄’’ти. таттха сандха̄витанти пат̣исандхиггахан̣авасена бхавато бхавантарупагаманена сандха̄витам̣. сам̣саританти апара̄парам̣ чаванупападжджанавасена сам̣саритам̣. маман̃чева тумха̄кан̃ча̄ти майа̄ ча тумхехи ча. атха ва̄ сандха̄витам̣ сам̣саританти сандха̄ванам̣ сам̣саран̣ам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча ахосӣти еваметтха аттхо ведитаббо.

сам̣ситанти сам̣саритам̣. бхаванетти самӯхата̄ти дӣгхараджджуйа̄ баддхасакун̣ам̣ вийа раджджухаттхо пурисо десантарам̣, тан̣ха̄раджджуйа̄ баддхасаттасанта̄нам̣ абхисан̇кха̄ро бхавантарам̣ нети ета̄йа̄ти бхаванетти, са̄ бхавато бхавам̣ найанасаматтха̄ тан̣ха̄раджджу арийамаггасаттхена сут̣т̣ху хата̄ чхинна̄ аппаваттиката̄ти бхаванетти самӯхата̄.

амбапа̄лӣваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

288. йа̄насса бхӯмӣти йаттха сакка̄ хоти йа̄нам̣ а̄руйха йа̄нена гантум̣, айам̣ йа̄насса бхӯми на̄ма. йа̄на̄ паччорохитва̄ти виха̄расса бахидва̄ракот̣т̣хаке йа̄нато орохитва̄.

личчхавӣваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

289. нӣла̄ти идам̣ саббасан̇га̄хакавачанам̣. нӣлаван̣н̣а̄тиа̄ди тассева вибха̄гадассанаттхам̣. таттха на тесам̣ пакативан̣н̣о нӣло, нӣлавилепанавилиттатта̄ панетам̣ вуттам̣. нӣлаваттха̄ти пат̣адукӯлакосеййа̄дӣнипи несам̣ нӣла̄нева хонти. нӣла̄лан̇ка̄ра̄ти нӣламан̣иалан̇ка̄рехи нӣлапуппхехи ча алан̇ката̄. те кира алан̇ка̄ра̄ суван̣н̣авичитта̄пи инданӣламан̣иобха̄сехи еканӣла̄ вийа кха̄йанти, ратха̄пи несам̣ нӣламан̣икхачита̄ нӣлаваттхапариккхитта̄ нӣладхаджанӣлаваммикехи нӣла̄бхаран̣ехи нӣлаассехи йутта̄, патодайат̣т̣хийопи нӣла̄йева̄ти имина̄ найена саббападесу аттхо ведитаббо. пат̣иват̣т̣есӣти пахари. кисса дже амбапа̄лӣти дже-ти а̄лапанам̣, бхоти амбапа̄ли ким̣ка̄ран̣а̄ти вуттам̣ хоти. са̄ха̄ранти еттха а̄харанти имасма̄ ра̄джапуриса̄ балинти а̄ха̄ро, таббхуттаджанападо. тена сахитам̣ са̄ха̄рам̣, саджанападанти аттхо. ан̇гулим̣ пхот̣есунти ан̇гулим̣ ча̄лесум̣. амбака̄йа̄ти ма̄туга̄мена. упача̄равачанан̃хетам̣, иттхӣсу йадидам̣ амбака̄ ма̄туга̄мо джананика̄ти. олокетха̄ти пассатха. апалокетха̄ти апаваттитва̄ олокетха, пунаппунам̣ пассатха̄ти аттхо. упасам̣харатха̄ти упанетха, имам̣ личчхавӣпарисам̣ тумха̄кам̣ читтена та̄ватим̣сасадисам̣ упасам̣харатха упанетха аллӣйа̄петха. йатхева та̄ватим̣са̄ абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄ нӣла̄дина̄на̄ван̣н̣а̄, евамиме личчхавӣра̄джа̄нопӣти та̄ватим̣сехи самаке катва̄ пассатха̄ти аттхо.

касма̄ пана бхагава̄ анекасатехи суттехи чаккха̄дӣнам̣ рӯпа̄дӣсу нимиттагга̄хам̣ пат̣иседхетва̄ идха махантена усса̄хена нимиттагга̄хе нийоджетӣти? хитака̄мата̄йа тесам̣ бхиккхӯнам̣ йатха̄ а̄йасмато нандасса хитака̄мата̄йа саггасампаттидассанаттхам̣. татра кира екачче бхиккхӯ осаннавӣрийа̄, те сампаттийа̄ палобхенто ‘‘аппама̄дена саман̣адхаммам̣ каронта̄нам̣ еварӯпа̄ иссарийасампатти сулабха̄’’ти саман̣адхамме усса̄хаджананаттхам̣ а̄ха. атха ва̄ найидам̣ нимиттагга̄хе нийоджанам̣, кевалам̣ пана ‘‘диббасампаттисадиса̄ етесам̣ ра̄джӯнам̣ иссарийасампаттӣ’’ти анупуббикатха̄йа сампаттикатханам̣ вийа дат̣т̣хаббам̣. аниччалаккхан̣авибха̄ванаттхан̃ча̄пи евама̄ха. на чирассева хи саббепиме аджа̄тасаттусса васена вина̄сам̣ па̄пун̣иссанти, атха несам̣ раджджасирисампаттим̣ дисва̄ т̣хитабхиккхӯ ‘‘татха̄рӯпа̄йапи на̄ма сирисампаттийа̄ вина̄со пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти аниччалаккхан̣ам̣ бха̄ветва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣иссантӣти аниччалаккхан̣авибха̄ванаттхам̣ а̄ха.

адхива̄сетӯти амбапа̄лийа̄ нимантитабха̄вам̣ н̃атва̄пи касма̄ нимантентӣти? асаддаханата̄йа ча ваттасӣсена ча. са̄ хи дхутта̄ иттхӣ анимантетва̄пи ‘‘нимантеси’’нти вадеййа̄ти тесам̣ ахоси. дхаммам̣ сутва̄ гаманака̄ле ча нимантетва̄ гаманам̣ на̄ма манусса̄нам̣ ваттамева.

личчхавӣваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сӣхасена̄пативаттхукатха̄ван̣н̣ана̄

290. абхин̃н̃а̄та̄ти (а. ни. ат̣т̣ха. 3.8.12) н̃а̄та̄ пан̃н̃а̄та̄ па̄кат̣а̄. сантха̄га̄рети маха̄джанасса сантхамбхана̄га̄ре виссаманаттха̄йа кате ага̄ре. са̄ кира сантха̄га̄раса̄ла̄ нагарамаджджхе ахоси, чатӯсу два̄ресу т̣хита̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, чатӯхи диса̄хи а̄гатаманусса̄ пат̣хамам̣ таттха виссамитва̄ паччха̄ аттано аттано пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. ра̄джакула̄нам̣ раджджакиччасантхаран̣аттхам̣ катам̣ ага̄рантипи вадантийева. таттха хи нисӣдитва̄ личчхавӣра̄джа̄но раджджакиччам̣ сантхаранти каронти вича̄ренти. саннисинна̄ти тесам̣ нисӣданаттхам̣йева пан̃н̃аттесу маха̄рахапаччаттхаран̣есу самусситасетаччхаттесу а̄санесу саннисинна̄. анекапарийа̄йена буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄сантӣти ра̄джакулакиччан̃чева локаттхакирийан̃ча вича̄ретва̄ анекехи ка̄ран̣ехи буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санти. пан̣д̣ита̄ хи те ра̄джа̄но саддха̄сампанна̄ сота̄панна̄пи сакада̄га̄минопи ана̄га̄минопи арийаса̄вака̄, те саббепи локийаджат̣ам̣ бхиндитва̄ буддха̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄санти.

таттха тивидхо буддхаван̣н̣о на̄ма чарийаван̣н̣о сарӣраван̣н̣о гун̣аван̣н̣оти. татриме ра̄джа̄но чарийа̄йа ван̣н̣ам̣ а̄рабхим̣су – ‘‘дуккарам̣ вата катам̣ самма̄самбуддхена каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни даса па̄рамийо даса упапа̄рамийо даса параматтхапа̄рамийоти саматим̣са па̄рамийо пӯрентена н̃а̄таттхачарийам̣ локаттхачарийам̣ буддхаттхачарийам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджантена̄’’ти ад̣д̣хаччхаккехи джа̄такасатехи буддхаван̣н̣ам̣ катхента̄ туситабхаванам̣ па̄петва̄ т̣хапайим̣су. дхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ панете ‘‘бхагавата̄ дхаммо десито, ника̄йато пан̃ча ника̄йа̄ хонти, пит̣акато тӣн̣и пит̣ака̄ни, ан̇гато нава ан̇га̄ни, кхандхато чатура̄сӣтидхаммаккхандхасахасса̄нӣ’’ти кот̣т̣ха̄савасена дхаммагун̣ам̣ катхайим̣су. сан̇гхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ ‘‘саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддха̄ кулапутта̄ бхогаккхандхан̃чева н̃а̄типариват̣т̣ан̃ча паха̄йа сетаччхаттаупараджджасена̄патисет̣т̣хибхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄нантара̄дӣни аган̣айитва̄ никкхамма саттху вараса̄сане паббаджанти, сетаччхаттам̣ паха̄йа паббаджита̄нам̣ бхаддийамаха̄ра̄джамаха̄каппинапуккуса̄тиа̄дира̄джапаббаджита̄нам̣йева буддхака̄ле асӣти сахасса̄ни ахесум̣, анекакот̣идханам̣ паха̄йа паббаджита̄нам̣ пана йасакулапуттасон̣асет̣т̣хипуттарат̣т̣хапа̄лапутта̄дӣнам̣ париччхедо наттхи, еварӯпа̄ ча еварӯпа̄ ча кулапутта̄ саттху са̄сане паббаджантӣ’’ти паббаджджа̄сан̇кхепавасена сан̇гхагун̣ам̣ катхайим̣су.

сӣхо сена̄патӣти евам̣на̄мако сена̄йа адхипати. веса̄лийан̃хи сатта сахасса̄ни сатта сата̄ни сатта ча ра̄джа̄но, те саббепи саннипатитва̄ саббесам̣ манам̣ гахетва̄ ‘‘рат̣т̣хам̣ вича̄ретум̣ саматтхам̣ екам̣ вичинатха̄’’ти вичинанта̄ сӣхара̄джакума̄рам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ саккхиссатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ тасса раттаман̣иван̣н̣акамбалапарийонаддхам̣ сена̄патиччхаттам̣ адам̣су. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сӣхо сена̄патӣ’’ти. ниган̣т̣хаса̄вакоти ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса паччайада̄йако упат̣т̣ха̄ко. джамбудӣпаталасмин̃хи тайо джана̄ ниган̣т̣ха̄нам̣ аггупат̣т̣ха̄ка̄ – на̄л̣анда̄йам̣ упа̄ли гахапати, капилапуре ваппо сакко, веса̄лийам̣ айам̣ сӣхо сена̄патӣти. нисинно хотӣти сесара̄джӯнампи париса̄йа антаре а̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайим̣су, сӣхасса пана маджджхе т̣ха̄нети тасмим̣ пан̃н̃атте маха̄рахе ра̄джа̄сане нисинно хоти. ниссам̣сайанти ниббичикиччхам̣ аддха̄ екам̣сена. на хете йасса ва̄ тасса ва̄ аппесаккхасса евам̣ анекасатехи ка̄ран̣ехи ван̣н̣ам̣ бха̄санти.

йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇камӣти ниган̣т̣хо кира на̄т̣апутто ‘‘сача̄йам̣ сӣхо кассачидева саман̣асса готамасса ван̣н̣ам̣ катхентасса сутва̄ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиссати, майхам̣ париха̄ни бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ пат̣хаматарам̣йева сӣхам̣ сена̄патим̣ етадавоча ‘‘сена̄пати имасмим̣ локе ‘ахам̣ буддхо ахам̣ буддхо’ти бахӯ ваданти, саче твам̣ кан̃чи дассана̄йа упасан̇камитука̄мо ахоси, мам̣ пуччхеййа̄си, ахам̣ те йуттат̣т̣ха̄нан̃н̃ева песесса̄ми, айуттат̣т̣ха̄нато нива̄ресса̄мӣ’’ти. со там̣ катхам̣ ануссаритва̄ ‘‘саче мам̣ песессати, гамисса̄ми. но че, на гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками.

атхасса вачанам̣ сутва̄ ниган̣т̣хо маха̄паббатена вийа балавасокена оттхат̣о ‘‘йаттха да̄нисса̄хам̣ гаманам̣ на иччха̄ми, таттхева гантука̄мо джа̄то, хатохамасмӣ’’ти анаттамано хутва̄ ‘‘пат̣иба̄ханупа̄йамасса карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘ким̣ пана тва’’нтиа̄дима̄ха. евам̣ ваданто чарантам̣ гон̣ам̣ тун̣д̣е пахаранто вийа джалама̄нам̣ падӣпам̣ нибба̄пенто вийа бхаттабхаритам̣ паттам̣ никуджджанто вийа ча сӣхасса уппаннам̣ пӣтим̣ вина̄сеси. гамика̄бхисан̇кха̄роти хаттхийа̄на̄дӣнам̣ йоджа̄панагандхама̄ла̄диггахан̣авасена паватто пайого. со пат̣иппассамбхӣти со вӯпасанто.

дутийампи кхоти дутийава̄рампи. имасмин̃ча ва̄ре буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ туситабхаванато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ка̄ дасабаласса хет̣т̣ха̄ па̄даталехи упари кесаггехи париччхиндитва̄ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аасӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄васена сарӣраван̣н̣ам̣ катхайим̣су. дхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ ‘‘екападепи екабйан̃джанепи аваккхалитам̣ на̄ма наттхӣ’’ти сукатхитавасенева дхаммагун̣ам̣ катхайим̣су. сан̇гхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ ‘‘еварӯпам̣ йасасиривибхавам̣ паха̄йа саттху са̄сане паббаджита̄ на косаджджапакатика̄ хонти, терасасу пана дхутагун̣есу парипӯрака̄рино хутва̄ саттасу анупассана̄су каммам̣ каронти, ат̣т̣хатим̣са а̄рамман̣авибхаттийо вал̣ан̃джентӣ’’ти пат̣ипада̄васена сан̇гхагун̣е катхайим̣су.

татийава̄ре пана буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄сама̄на̄ ‘‘итипи со бхагава̄’’ти суттантапарийа̄йенева буддхагун̣е катхайим̣су, ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’тиа̄дина̄ суттантапарийа̄йенева дхаммагун̣е, ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ суттантапарийа̄йенева сан̇гхагун̣е ча катхайим̣су. тато сӣхо чинтеси ‘‘имесам̣ личчхавӣра̄джакула̄нам̣ татийадивасато пат̣т̣ха̄йа буддхадхаммасан̇гхагун̣е катхента̄нам̣ мукхам̣ наппахоти, аддха̄ аномагун̣асаманна̄гато со бхагава̄, имам̣ да̄ни уппаннам̣ пӣтим̣ авиджахитва̄ва ахам̣ аджджа самма̄самбуддхам̣ пассисса̄мӣ’’ти. атхасса ‘‘кин̃хи ме кариссанти ниган̣т̣ха̄’’ти витакко удапа̄ди. таттха кин̃хи ме кариссантӣти ким̣ на̄ма майхам̣ ниган̣т̣ха̄ кариссанти. апалокита̄ ва̄ анапалокита̄ ва̄ти а̄пуччхита̄ ва̄ ана̄пуччхита̄ ва̄. на хи ме те а̄пуччхита̄ йа̄нава̄ханасампаттииссарийайасависесам̣ дассанти, на̄пи ана̄пуччхита̄ ма̄рессанти, апхалам̣ етесам̣ а̄пуччхананти адхиппа̄йо.

дива̄ дивасса̄ти дивасса дива̄ маджджханхике атиккантаматте. веса̄лийа̄ ниййа̄сӣти йатха̄ хи гимхака̄ле деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ тхокамева гантва̄ тит̣т̣хати наппаваттати, евам̣ сӣхасса пат̣хамадивасе ‘‘дасабалам̣ пассисса̄мӣ’’ти уппанна̄йа пӣтийа̄ ниган̣т̣хена пат̣иба̄хитака̄ло, йатха̄ дутийадивасе деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ тхокам̣ гантва̄ ва̄лика̄пун̃джам̣ пахаритва̄ аппаваттам̣ хоти, евам̣ сӣхасса дутийадивасе ‘‘дасабалам̣ пассисса̄мӣ’’ти уппанна̄йа пӣтийа̄ ниган̣т̣хена пат̣иба̄хитака̄ло, йатха̄ татийадивасе деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ пура̄н̣апан̣н̣асуккхадан̣д̣аканал̣акачавара̄дӣни парикад̣д̣хантам̣ ва̄лика̄пун̃джам̣ бхиндитва̄ самудданиннамева хоти, евам̣ сӣхо татийадивасе тин̣н̣ам̣ ваттхӯнам̣ гун̣акатхам̣ сутва̄ уппанне пӣтипа̄модждже ‘‘апхала̄ ниган̣т̣ха̄, ниппхала̄ ниган̣т̣ха̄, ким̣ ме име кариссанти, гамисса̄махам̣ саттху сантика’’нти гаманам̣ абхинӣхаритва̄ веса̄лийа̄ ниййа̄си. ниййанто ча ‘‘чирасса̄хам̣ дасабаласса сантикам̣ гантука̄мо джа̄то, на кхо пана ме йуттам̣ ан̃н̃а̄такавесена ганту’’нти ‘‘йе кечи дасабаласса сантикам̣ гантука̄мо, саббе никкхамантӯ’’ти гхосанам̣ ка̄ретва̄ пан̃ча ратхасата̄ни йоджа̄петва̄ уттамаратхе т̣хито техи чева пан̃чахи ратхасатехи махатийа̄ ча париса̄йа паривуто гандхапуппхачун̣н̣ава̄са̄дӣни га̄ха̄петва̄ ниййа̄си.

йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти а̄ра̄мам̣ пависанто дӯратова асӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни чхаббан̣н̣а̄ гханабуддхарасмийо дисва̄ ‘‘еварӯпам̣ на̄ма пурисам̣ евам̣ а̄санне васантам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ на̄ддасам̣, ван̃чито ватамхи, ала̄бха̄ вата ме’’ти чинтетва̄ маха̄нидхим̣ дисва̄ далиддапурисо вийа сан̃джа̄тапӣтипа̄моджджо йена бхагава̄ тенупасан̇ками. дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄каронтӣти бхота̄ готамена вуттака̄ран̣асса анука̄ран̣ам̣ катхенти. ка̄ран̣авачано хеттха дхамма-саддо ‘‘хетумхи н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 720) вийа. ка̄ран̣анти четтха татха̄паваттасса саддасса аттхо адхиппето тасса паваттихетубха̄вато. аттхаппайутто хи саддаппайого. анука̄ран̣анти ча со евам̣ парехи татха̄ вуччама̄но. сахадхаммико ва̄да̄нува̄доти парехи вуттака̄ран̣ена сака̄ран̣о хутва̄ тумха̄кам̣ ва̄до ва̄ тато парам̣ тасса анува̄до ва̄ кочи аппаматтакопи вин̃н̃ӯхи гарахитаббам̣ т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на а̄гаччхати. идам̣ вуттам̣ хоти – ким̣ сабба̄ка̄ренапи тава ва̄де га̄райхака̄ран̣ам̣ наттхӣти. анаббхаккха̄тука̄ма̄ти на абхӯтена ваттука̄ма̄.

291-292. аттхи сӣха парийа̄йотиа̄дӣнам̣ аттхо веран̃джакан̣д̣е а̄гатанайенева ведитаббо. парамена асса̄сена̄ти чатумаггачатупхаласан̇кха̄тена уттамаасса̄сена. асса̄са̄йа дхаммам̣ десетӣти асса̄санаттха̄йа сантхамбханаттха̄йа дхаммам̣ десети. ити бхагава̄ ат̣т̣хахан̇гехи сӣхасена̄патисса дхаммам̣ десети.

293. анувиччака̄ранти анувидитва̄ чинтетва̄ тулайитва̄ ка̄таббам̣ карохӣти вутта хоти. са̄дху хотӣти сундаро хоти. тумха̄дисасмин̃хи мам̣ дисва̄ мам̣ саран̣ам̣ гаччханте ниган̣т̣хам̣ дисва̄ ниган̣т̣хам̣ саран̣ам̣ гаччханте ‘‘ким̣ айам̣ сӣхо дит̣т̣хадит̣т̣хамева саран̣ам̣ гаччхатӣ’’ти гараха̄ уппаджджати, тасма̄ анувиччака̄ро тумха̄диса̄нам̣ са̄дхӯти дассети. пат̣а̄кам̣ парихареййунти те кира еварӯпам̣ са̄вакам̣ лабхитва̄ ‘‘асуко на̄ма ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ сет̣т̣хи ва̄ амха̄кам̣ саран̣ам̣ гато са̄вако джа̄то’’ти пат̣а̄кам̣ уккхипитва̄ нагаре гхосента̄ а̄хин̣д̣анти. касма̄? ‘‘евам̣ но махантабха̄во а̄ви бхависсатӣ’’ти ча, саче панасса ‘‘кимахам̣ ете саран̣ам̣ гато’’ти виппат̣иса̄ро уппаджджеййа, тампи со ‘‘етесам̣ ме саран̣агатабха̄вам̣ бахӯ джа̄нанти, дуккарам̣ да̄ни пат̣иниваттиту’’нти винодетва̄ на пат̣иккамиссатӣти ча. тена̄ха ‘‘пат̣а̄кам̣ парихареййу’’нти. опа̄набхӯтанти пат̣ийаттаудапа̄но вийа т̣хитам̣. куланти тава нивесанам̣. да̄таббам̣ ман̃н̃еййа̄сӣти пуббепи дасапи вӣсатипи сат̣т̣хипи джане а̄гате дисва̄ наттхӣти аватва̄ деси, ида̄ни мам̣ саран̣ам̣ гатака̄ран̣аматтенева ма̄ имесам̣ деййадхаммам̣ упаччхиндиттха, сампатта̄нан̃хи да̄таббамева̄ти овадати. сутам̣ ме там̣ бхантети куто сутам̣? ниган̣т̣ха̄нам̣ сантика̄. те кира кулагхаресу евам̣ пака̄сенти ‘‘майам̣ йасса кассачи сампаттасса да̄таббанти вада̄ма, саман̣о пана готамо ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣…пе… на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти евам̣ вадатӣ’’ти. там̣ сандха̄йа айам̣ ‘‘сутам̣ ме та’’нтиа̄дима̄ха.

294. паваттамам̣санти пакатийа̄ паваттам̣ каппийамам̣сам̣, мӯлам̣ гахетва̄ антара̄пан̣е парийеса̄хӣти адхиппа̄йо. самбахула̄ ниган̣т̣ха̄ти пан̃часатаматта̄ ниган̣т̣ха̄. тхӯлам̣ пасунти тхӯлам̣ маха̄сарӣрам̣ гокан̣н̣амахим̣сасӯкарасан̇кха̄там̣ пасум̣. уддиссакатанти атта̄нам̣ уддиситва̄ катам̣, ма̄ританти аттхо. пат̣иччакамманти еттха камма-саддо каммаса̄дхано атӣтака̄ликоти а̄ха ‘‘атта̄нам̣ пат̣ичча ката’’нти. нимиттакаммассетам̣ адхивачанам̣ ‘‘пат̣ичча каммам̣ пхусатӣ’’тиа̄дӣсу (джа̄. 1.4.75) вийа. нимиттакаммасса̄ти нимиттабха̄вена ладдхаббакаммасса, на каран̣ака̄ра̄панавасена. пат̣иччакаммам̣ еттха аттхӣти мам̣сам̣ пат̣иччакаммам̣ йатха̄ ‘‘буддхам̣ етасса аттхӣти буддхо’’ти. атха ва̄ пат̣ичча каммам̣ пхусатӣти па̄т̣хасесо дат̣т̣хаббо, сва̄йам̣ етам̣ мам̣сам̣ пат̣ичча там̣ па̄н̣авадхакакаммам̣ пхусатӣти аттхо. тан̃хи акусалам̣ упад̣д̣хам̣ да̄йакасса, упад̣д̣хам̣ пат̣игга̄хакасса хотӣти несам̣ ладдхи. упакан̣н̣акети кан̣н̣амӯле. аланти пат̣иккхепавачанам̣, хоту ким̣ имина̄ти аттхо. на ча пана тети ете а̄йасманта̄ дӣгхараттам̣ аван̣н̣ака̄ма̄ хутва̄ аван̣н̣ам̣ бха̄санта̄пи аббха̄чиккханта̄ на джириданти, аббхаккха̄насса антам̣ на гаччхантӣти аттхо. атха ва̄ ладжджанаттхе идам̣ джиридантӣти падам̣ дат̣т̣хаббам̣, на ладжджантӣти аттхо.

сӣхасена̄пативаттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

каппийабхӯмиануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

295. абхила̄паматтанти десана̄маттам̣. а̄мисакха̄данаттха̄йа̄ти таттха таттха чхад̣д̣итасса а̄мисасса кха̄данаттха̄йа. ануппагейева̄ти па̄тойева. оравасадданти маха̄саддам̣. там̣ пана аватва̄пӣти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣вуттанайена аватва̄пи. пи-саддена татха̄ вачанампи ануджа̄на̄ти. ат̣т̣хакатха̄су вуттанайена̄ти сесаат̣т̣хакатха̄су вуттанайена. ‘‘каппийакут̣им̣ карома̄’ти ва̄, ‘каппийакут̣ӣ’ти ва̄ вутте са̄дха̄ран̣алаккхан̣а’’нти саббаат̣т̣хакатха̄су вуттаусса̄ванантика̄кут̣икаран̣алаккхан̣ам̣. чайанти адхит̣т̣ха̄нам̣. йато пат̣т̣ха̄йа̄ти йато ит̣т̣хакато силато маттика̄пин̣д̣ато ва̄ пат̣т̣ха̄йа. пат̣хамит̣т̣хака̄дӣнам̣ хет̣т̣ха̄ на ват̣т̣антӣти бхиттийа̄ пат̣хамит̣т̣хака̄дӣнам̣ хет̣т̣ха̄ бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄пийама̄на̄ ит̣т̣хака̄дайо бхӯмигатикатта̄ ‘‘каппийакут̣им̣ карома̄’’ти ватва̄ патит̣т̣ха̄петум̣ на ват̣т̣анти. йади евам̣ бхӯмийам̣ никхан̣итва̄ патит̣т̣ха̄пийама̄на̄ тхамбха̄ касма̄ татха̄ ватва̄ патит̣т̣ха̄петум̣ ват̣т̣антӣти а̄ха ‘‘тхамбха̄ пана…пе… ват̣т̣антӣ’’ти. сан̇гхасантакамева̄ти ва̄саттха̄йа катам̣ сан̇гхикасена̄санам̣ сандха̄йа вадати. бхиккхусантаканти ва̄саттха̄йа ева катам̣ бхиккхусса пуггаликасена̄санам̣. мукхасаннидхӣти имина̄ антовуттхадуккат̣амева дӣпитам̣.

каппийабхӯмиануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кен̣ийаджат̣илаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

300. йена а̄пан̣ам̣ тадавасарӣтиа̄дӣсу а̄пан̣анти екасса нигамассетам̣ адхивачанам̣. тасмим̣ кира нигаме вӣсати а̄пан̣амукхасахасса̄ни вибхатта̄ни ахесум̣. ити со а̄пан̣а̄нам̣ уссаннатта̄ ‘‘а̄пан̣а’’нтвева сан̇кхам̣ гато. тасса пана нигамасса авидӯре надӣтӣре гханаччха̄йо раман̣ӣйабхӯмибха̄го маха̄ванасан̣д̣о, тасмим̣ бхагава̄ вихарати. кен̣ийоти тасса на̄мам̣. джат̣илоти а̄харимаджат̣а̄дхаро та̄пасо. со кира бра̄хман̣амаха̄са̄ло, дханараккхан̣аттха̄йа пана та̄пасапаббаджджам̣ сама̄да̄йа ран̃н̃о пан̣н̣а̄ка̄рам̣ датва̄ бхӯмибха̄гам̣ гахетва̄ таттха ассамам̣ ка̄ретва̄ пан̃чахи сакат̣асатехи ван̣иджджам̣ пайоджетва̄ куласахассасса ниссайо хутва̄ васати. ассамепи часса еко та̄ларуккхо дивасе дивасе екам̣ сован̣н̣амайам̣ пхалам̣ мун̃чатӣти ваданти. со дива̄ ка̄са̄ва̄ни дха̄рети, джат̣а̄ ча бандхати, раттим̣ ка̄масампаттим̣ анубхавати.

паватта̄роти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.285; ма. ни. ат̣т̣ха. 2.427; а. ни. ат̣т̣ха. 3.5.192) паваттайита̄ро, па̄вачанавасена ватта̄роти аттхо. йесанти йесам̣ сантакам̣. мантападанти мантасадде бахикатва̄ рахо бха̄ситаббат̣т̣хена манта̄ ева там̣там̣аттхапат̣ипаттихетута̄йа паданти мантападам̣, ведавачанам̣. гӣтанти ат̣т̣хака̄дӣхи дасахи пора̄н̣абра̄хман̣ехи уда̄тта̄нуда̄тта̄дисарасампаттивасена саджджха̄йитам̣. павуттанти па̄вачанавасена ан̃н̃есам̣ вуттам̣, ва̄читанти аттхо. самихитанти самупабйӯл̣хам̣ ра̄сикатам̣, ируведайаджуведаса̄маведа̄дивасена таттха̄пи паччекам̣ мантабра̄хман̣а̄дивасена саджджха̄йанава̄чака̄дивасена ча пин̣д̣ам̣ катва̄ т̣хапитанти аттхо. тадануга̄йантӣти етарахи бра̄хман̣а̄ там̣ техи пуббе гӣтам̣ ануга̄йанти анусаджджха̄йанти. таданубха̄сантӣти там̣ анубха̄санти, идам̣ пуримассева вевачанам̣. бха̄ситаманубха̄сантӣти техи бха̄ситам̣ саджджха̄йитам̣ анусаджджха̄йанти. ва̄читаманува̄чентӣти техи ан̃н̃есам̣ ва̄читам̣ анува̄ченти. сеййатхиданти те катамети аттхо. ат̣т̣хакотиа̄дӣни тесам̣ на̄ма̄ни. те кира диббачаккхупарибхан̣д̣ена йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ена сатта̄нам̣ каммассаката̄дим̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣ена атӣтакаппе бра̄хман̣а̄нам̣ мантаджджхенавидхин̃ча олокетва̄ парӯпагха̄там̣ акатва̄ кассапасамма̄самбуддхасса бхагавато ват̣т̣асаннисситена вачанена саха сам̣сандитва̄ манте гантхесум̣. апара̄паре пана окка̄кара̄джака̄ла̄дӣсу уппаннабра̄хман̣а̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни паккхипитва̄ тайо веде бхиндитва̄ буддхавачанена саддхим̣ вируддхе акам̣су. раттибходжанам̣ ратти, тато упарата̄ти раттӯпарата̄. атикканте маджджханхике йа̄ва сӯрийаттхан̇гамана̄ бходжанам̣ вика̄лабходжанам̣ на̄ма, тато вирататта̄ вирата̄ вика̄лабходжана̄. пат̣ийа̄да̄петва̄ти саппимадхусаккара̄дӣхи чева маричехи ча сусан̇кхатам̣ па̄нам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄.

‘‘маха̄ кхо кен̣ийа бхиккхусан̇гхо’’ти касма̄ бхагава̄ пунаппунам̣ пат̣иккхипи? титтхийа̄нам̣ пат̣иккхепапасанната̄йа. титтхийа̄ хи ‘‘ахо вата̄йам̣ аппиччхо, йо нимантийама̄нопи на са̄дийатӣ’’ти упанимантийама̄насса пат̣иккхепе пасӣдантӣти кечи, ака̄ран̣ан̃четам̣. наттхи буддха̄нам̣ паччайахету еварӯпам̣ кохан̃н̃ам̣, айам̣ пана ад̣д̣хателаса̄ни бхиккхусата̄ни дисва̄ еттака̄нам̣йева бхиккхам̣ пат̣ийа̄дессати, свева село бра̄хман̣о тӣхи пурисасатехи саддхим̣ паббаджиссати, айуттам̣ кхо пана наваке ан̃н̃ато песетва̄ имехева саддхим̣ гантум̣, име ва̄ ан̃н̃ато песетва̄ навакехи саддхим̣ гантум̣. атха̄пи саббева гахетва̄ гамисса̄ми, бхиккха̄ха̄ро наппахоссати. тато бхиккхӯсу пин̣д̣а̄йа чарантесу манусса̄ уджджха̄йиссанти ‘‘чирассампи кен̣ийо саман̣ам̣ готамам̣ нимантетва̄ йа̄панаматтам̣ да̄тум̣ на̄саккхӣ’’ти, сайан̃ча виппат̣иса̄рӣ бхависсати. пат̣иккхепе пана кате ‘‘саман̣о готамо пунаппунам̣ ‘тван̃ча бра̄хман̣есу абхиппасанно’ти бра̄хман̣а̄нам̣ на̄мам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти чинтетва̄ бра̄хман̣епи нимантетука̄мо бхависсати, тато бра̄хман̣е па̄т̣ийеккам̣ нимантессати, те тена нимантита̄ бхиккхӯ хутва̄ бхун̃джиссанти, евамасса саддха̄ анураккхита̄ бхависсатӣти пунаппунам̣ пат̣иккхипи. кин̃ча̄пи кхо бхо готама̄ти имина̄ идам̣ дӣпети ‘‘бхо готама, ким̣ джа̄там̣, йади ахам̣ бра̄хман̣есу абхиппасанно, адхива̄сету бхавам̣ готамо, ахам̣ бра̄хман̣а̄нампи да̄тум̣ саккоми тумха̄кампӣ’’ти. т̣хапетва̄ дхан̃н̃апхаларасанти еттха тан̣д̣уладхованодакампи дхан̃н̃арасойева̄ти ваданти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, уччхурасанти еттха никкасат̣о уччхурасо сатта̄хака̄ликоти ведитаббам̣.

има̄хи га̄тха̄хӣти (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.400) има̄хи кен̣ийасса читта̄нукӯла̄хи га̄тха̄хи. таттха аггипаричарийам̣ вина̄ бра̄хман̣а̄нам̣ йан̃н̃а̄бха̄вато ‘‘аггихуттамукха̄ йан̃н̃а̄’’ти вуттам̣, аггихуттасет̣т̣ха̄ аггиджуханаппадха̄на̄ти аттхо. бра̄хман̣а̄ хи ‘‘аггимукха̄ дева̄’’ти аггиджуханапуббакам̣ йан̃н̃ам̣ видаханти. веде саджджха̄йантехи пат̣хамам̣ саджджха̄йитаббато са̄виттӣ ‘‘чхандасо мукха’’нти вутта̄, са̄виттӣ ведасса пуббан̇гама̄ти аттхо там̣пуббакатта̄ ведасаванасса. манусса̄нам̣ сет̣т̣хабха̄вато ра̄джа̄ ‘‘мукха’’нти вутто. ога̄хантӣнам̣ надӣнам̣ а̄дха̄рабха̄вато гантаббат̣т̣ха̄набха̄вена пат̣исаран̣ато ча са̄гаро ‘‘мукха’’нти вутто. чандасама̄йогена ‘‘аджджа каттика̄, аджджа рохин̣ӣ’’ти сан̃н̃а̄йанато наккхатта̄ни абхибхавитва̄ а̄локакаран̣ато наккхаттехи ативисесасоммабха̄вато ча ‘‘наккхатта̄нам̣ мукхам̣ чандо’’ти вуттам̣. ‘‘дӣпасикха̄ аггиджа̄ла̄ асанивичакка’’нти евама̄дӣнам̣ тапанта̄нам̣ виджджулата̄нам̣ аггатта̄ а̄диччо ‘‘тапатам̣ мукха’’нти вутто. даккхин̣еййа̄нам̣ пана аггатта̄ висесена тасмим̣ самайе буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ сандха̄йа ‘‘пун̃н̃ам̣ а̄кан̇кхама̄на̄нам̣, сан̇гхо ве йаджатам̣ мукха’’нти вуттам̣. тена сан̇гхо пун̃н̃асса а̄йамукхам̣ аггадаккхин̣еййабха̄вена̄ти дассети.

кен̣ийаджат̣илаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

роджамаллаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

301. роджаваттхумхи виха̄роти гандхакут̣им̣ сандха̄йа а̄хам̣су. атарама̄ноти атуранто, сан̣икам̣ падаппама̄н̣ат̣т̣ха̄не падам̣ никкхипанто ваттам̣ катва̄ сусаммат̣т̣хам̣ мутта̄даласиндува̄расантхарасадисам̣ ва̄ликам̣ авина̄сентоти аттхо. а̄л̣инданти памукхам̣. укка̄ситва̄ти укка̄ситасаддам̣ катва̄. аггал̣анти кава̄т̣ам̣. а̄кот̣ехӣти агганакхена ӣсакам̣ кун̃чикачхиддасамӣпе кот̣ехӣти вуттам̣ хоти. два̄рам̣ кира атиупари аманусса̄, атихет̣т̣ха̄ тираччха̄наджа̄тика̄ кот̣енти, татха̄ акот̣етва̄ маджджхе чхиддасамӣпе манусса̄ кот̣енти, идам̣ два̄ракот̣акаваттанти дӣпента̄ ваданти. вивари бхагава̄ два̄ранти на бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа два̄рам̣ вивари, виваратӯти пана хаттхам̣ паса̄реси. тато ‘‘бхагава̄ тумхехи анека̄су каппакот̣ӣсу да̄нам̣ дадама̄нехи на сахаттха̄ два̄равиваран̣акаммам̣ ката’’нти сайамева два̄рам̣ виват̣ам̣. там̣ пана йасма̄ бхагавато манена виват̣ам̣, тасма̄ ‘‘вивари бхагава̄ два̄ра’’нти вуттам̣.

роджамаллаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

вуд̣д̣хапаббаджитаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

303. а̄тума̄ваттхумхи ан̃н̃атаро вуд̣д̣хапаббаджитоти субхаддо на̄ма ан̃н̃атаро бхиккху вуд̣д̣хака̄ле паббаджитатта̄ ‘‘вуд̣д̣хапаббаджито’’ти вутто. две да̄рака̄ти са̄ман̣ерабхӯмийам̣ т̣хита̄ две путта̄. на̄л̣ийа̄ва̄пакена̄ти на̄л̣ийа̄ чева тхавика̄йа ча. сам̣харим̣сӯти йасма̄ манусса̄ те да̄раке ман̃джубха̄н̣ине пат̣ибха̄наванте дисва̄ ка̄ретука̄ма̄пи ака̄ретука̄ма̄пи ка̄рентийева, катака̄ле ча ‘‘ким̣ ган̣хиссатха та̄та̄’’ти пуччханти. те ваданти ‘‘на амха̄кам̣ ан̃н̃ена кеначи аттхо, пита̄ пана но бхагавато а̄гатака̄ле йа̄гуда̄нам̣ ка̄тука̄мо’’ти. там̣ сутва̄ манусса̄ апариган̣етва̄ва йам̣ те сакконти харитум̣, саббам̣ денти. йампи на сакконти, мануссехи песенти. тасма̄ те да̄рака̄ бахум̣ лон̣ампи телампи саппимпи тан̣д̣улампи кха̄данӣйампи сам̣харим̣су.

а̄тума̄йам̣ вихаратӣти а̄тумам̣ нисса̄йа вихарати. бхуса̄га̄рети бхусамайе ага̄раке. таттха кира махантам̣ пала̄лапун̃джам̣ аббхантарато пала̄лам̣ никкад̣д̣хитва̄ са̄ла̄садисам̣ паббаджита̄нам̣ васанайоггат̣т̣ха̄насадисам̣ катам̣, тада̄ бхагава̄ таттха васи. атха бхагавати а̄тумам̣ а̄гантва̄ бхуса̄га̄ракам̣ павит̣т̣хе субхаддо са̄йанхасамайам̣ га̄мадва̄рам̣ гантва̄ мануссе а̄мантеси ‘‘упа̄сака̄ на̄хам̣ тумха̄кам̣ сантика̄ ан̃н̃ам̣ кин̃чи пачча̄сӣса̄ми, майхам̣ да̄ракехи а̄нӣтатела̄дӣнийева сан̇гхасса пахонти, хаттхакаммаматтам̣ ме детха̄’’ти. ким̣, бханте, карома̄ти? ‘‘идан̃чидан̃ча ган̣хатха̄’’ти саббӯпакаран̣а̄ни га̄хетва̄ виха̄ре уддхана̄ни ка̄ретва̄ екам̣ ка̄л̣акам̣ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ та̄дисамева па̄рупитва̄ ‘‘идам̣ каротха, идам̣ каротха̄’’ти саббараттим̣ вича̄ренто сатасахассам̣ виссаджджетва̄ бходжджайа̄гун̃ча мадхугол̣акан̃ча пат̣ийа̄да̄песи. бходжджайа̄гу на̄ма пат̣хамам̣ бхун̃джитва̄ па̄таббайа̄гу, таттха саппимадхупха̄н̣итамаччхамам̣сапуппхапхалараса̄ди йам̣кин̃чи кха̄данӣйам̣ на̄ма, саббам̣ пависати, кӣл̣итука̄ма̄нам̣ сӣсамаккханайогга̄ хоти сугандхагандха̄.

атха бхагава̄ ка̄лассева сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто пин̣д̣а̄йа чаритум̣ а̄тумага̄манагара̄бхимукхо па̄йа̄си. манусса̄ тасса а̄рочесум̣ ‘‘бхагава̄ пин̣д̣а̄йа га̄мам̣ пависати, тайа̄ касса йа̄гу пат̣ийа̄дита̄’’ти. со йатха̄ниваттхапа̄рутехева техи ка̄л̣акака̄са̄вехи екена хаттхена даббин̃ча кат̣аччхун̃ча гахетва̄ брахма̄ вийа даккхин̣аджа̄н̣уман̣д̣алам̣ бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ вандитва̄ ‘‘пат̣игган̣ха̄ту ме, бханте, бхагава̄ йа̄гу’’нти а̄ха. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо со вуд̣д̣хапаббаджито тасса̄ раттийа̄ аччайена бахутарам̣ йа̄гум̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато упана̄месӣ’’ти. джа̄нанта̄пи татха̄гата̄ пуччхантӣтиа̄ди вуттанайамева. кута̄йанти куто айам̣. сесаметтха утта̄намева.

304. дасабха̄гам̣ датва̄ти дасамабха̄гам̣ датва̄. тенева̄ха ‘‘даса кот̣т̣ха̄се катва̄ еко кот̣т̣ха̄со бхӯмиса̄мика̄нам̣ да̄таббо’’ти.

вуд̣д̣хапаббаджитаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чатумаха̄падесакатха̄ван̣н̣ана̄

305. паримадданта̄ти упапариккханта̄. паттун̣н̣адесе сан̃джа̄таваттхам̣ паттун̣н̣ам̣. косеййависесоти хи абхидха̄накосе вуттам̣. чӣнадесе сома̄радесе ча сан̃джа̄таваттха̄ни чӣнасома̄рапат̣а̄ни. паттун̣н̣а̄дӣни тӣн̣и косеййасса анулома̄ни па̄н̣акехи катасуттамайатта̄. иддхимайикам̣ ехибхиккхӯнам̣ пун̃н̃иддхийа̄ ниббаттачӣварам̣. там̣ кхома̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ хотӣти тесам̣йева ануломам̣. девата̄хи динначӣварам̣ девадаттийам̣. там̣ каппаруккхе ниббаттам̣ джа̄линӣдевакан̃н̃а̄йа ануруддхаттхерасса диннаваттхасадисам̣. тампи кхома̄дӣнан̃н̃ева ануломам̣ хоти тесу ан̃н̃атарабха̄вато. две пат̣а̄ десана̄менева вутта̄ти тесам̣ сарӯпадассанапараметам̣, на̄н̃н̃ам̣ ниваттанапарам̣ паттун̣н̣апат̣ассапи десана̄менева вуттатта̄. тумба̄ти бха̄джана̄ни. пхалатумботи ла̄буа̄ди. удакатумботи удакуккхипанакакут̣ако. килан̃джаччхаттанти вел̣увилӣвехи ва̄йитва̄ катачхаттам̣. самбхиннарасанти саммисситарасам̣. па̄накам̣ пат̣иггахитам̣ хотӣти амбапа̄на̄дипа̄накам̣ пат̣иггахитам̣ хоти, там̣ вика̄лепи каппати асамбхиннарасатта̄. тена тадахупат̣иггахитена саддхинти тена сатта̄хака̄ликена тадахупат̣иггахитена саддхим̣. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

чатумаха̄падесакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бхесаджджаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.