5. чаммаккхандхакам̣
сон̣акол̣ивисаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
242. чаммаккхандхаке ун̣н̣апа̄ва̄ран̣анти ун̣н̣а̄майам̣ па̄ва̄ран̣ам̣. виха̄рапаччха̄йа̄йанти виха̄рапаччанте чха̄йа̄йам̣. виха̄расса вад̣д̣хама̄наччха̄йа̄йантипи ваданти.
сон̣асса паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄
243. суттаттхо пана суттаван̣н̣ана̄тойева гахетабботи еттха̄йам̣ суттаван̣н̣ана̄. сӣтаванети (а. ни. ат̣т̣ха. 3.6.55) евам̣на̄маке ване. тасмим̣ кира пат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃ча чан̇каманасата̄ни ма̄пита̄ни, тесу тхеро аттано саппа̄йам̣ чан̇каманам̣ гахетва̄ саман̣адхаммам̣ кароти. тасса а̄раддхавӣрийасса хутва̄ чан̇камато па̄датала̄ни бхиджджим̣су, джа̄н̣ӯхи чан̇камато джа̄н̣ука̄нипи хаттхатала̄нипи бхиджджим̣су, чхидда̄ни ахесум̣. евам̣ а̄раддхавӣрийо вихаранто обха̄санимиттаматтакампи дассетум̣ на̄саккхи. тасса вӣрийена киламитака̄йасса чан̇каманакот̣ийам̣ па̄са̄н̣апхалаке нисиннасса йо витакко удапа̄ди, там̣ дассетум̣ ‘‘атха кхо а̄йасмато’’тиа̄ди вуттам̣. таттха а̄раддхавӣрийа̄ти парипун̣н̣апаггахитавӣрийа̄. на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччатӣти ‘‘саче ахам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯ ва̄ випан̃читан̃н̃ӯ ва̄ неййо ва̄, на ме читтам̣ на вимуччеййа, аддха̄ пана падапарамо, йена ме читтам̣ на муччатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ‘‘сам̣виджджанти кхо пана̄’’тиа̄дӣни чинтеси. таттха бхога̄ти упайогаттхе паччаттам̣.
па̄турахосӣти тхерасса читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣ сон̣о аджджа сӣтаване падха̄набхӯмийам̣ нисинно имам̣ витаккам̣ витаккети, гантва̄сса витаккам̣ саход̣д̣хам̣ ган̣хитва̄ вӣн̣опамакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхесса̄мӣ’’ти сӣтаване па̄турахоси. пан̃н̃атте а̄санети падха̄никабхиккхӯ аттано васанат̣т̣ха̄не овадитум̣ а̄гатасса буддхасса бхагавато нисӣданаттхам̣ йатха̄ла̄бхена а̄санампи пан̃н̃апетва̄ва падха̄нам̣ каронти, ан̃н̃ам̣ алабхама̄на̄ пура̄н̣апан̣н̣а̄ни сан̇гхаритва̄ упари сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апенти. тхеропи а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ва падха̄нам̣ ака̄си, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пан̃н̃атте а̄сане’’ти.
там̣ ким̣ ман̃н̃асӣти саттха̄ ‘‘имасса бхиккхуно авасесакаммат̣т̣ха̄нена аттхо наттхи, айам̣ гандхаббасиппе чхеко чин̣н̣авасӣ, аттано висайе катхийама̄не кхиппамева саллаккхессатӣ’’ти вӣн̣опамам̣ катхетум̣ ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃асӣ’’тиа̄дима̄ха. вӣн̣а̄йа тантиссаре кусалата̄ на̄ма вӣн̣а̄йа ва̄данакусалата̄, со ча таттха кусало. ма̄та̄питаро хисса ‘‘амха̄кам̣ путто ан̃н̃ам̣ сиппам̣ сиккханто ка̄йена киламиссати, идам̣ пана а̄сане нисинненева сакка̄ угган̣хиту’’нти гандхаббасиппамева угган̣ха̄песум̣. тасса –
‘‘сатта сара̄ тайо га̄ма̄, муччхана̄ екавӣсати;
т̣ха̄на̄ екӯнапан̃н̃а̄са, иччете сараман̣д̣ала̄’’ти. –
а̄дикам̣ гандхаббасиппам̣ саббамева пагун̣ам̣ ахоси. ачча̄йата̄ти атиа̄йата̄ кхарамуччхана̄. сараватӣти сарасампанна̄. камман̃н̃а̄ти каммаккхама̄ каммайогга̄. атиситхила̄ти мандамуччхана̄. саме гун̣е патит̣т̣хита̄ти маджджхиме саре т̣хапетва̄ муччхита̄.
ачча̄раддханти атига̄л̣хам̣. уддхачча̄йа сам̣ваттатӣти уддхатабха̄ва̄йа сам̣ваттати. атилӣнанти атиситхилам̣. косаджджа̄йа̄ти кусӣтабха̄ваттха̄йа. вӣрийасаматхам̣ адхит̣т̣ха̄хӣти вӣрийасампайуттам̣ саматхам̣ адхит̣т̣ха̄хи, вӣрийам̣ саматхена йоджехӣти аттхо. индрийа̄нан̃ча саматам̣ адхит̣т̣ха̄хӣти саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ саматам̣ самабха̄вам̣ адхит̣т̣ха̄хи. таттха саддхам̣ пан̃н̃а̄йа, пан̃н̃ан̃ча саддха̄йа, вӣрийам̣ сама̄дхина̄, сама̄дхин̃ча вӣрийена йоджайата̄ индрийа̄нам̣ самата̄ адхит̣т̣хита̄ на̄ма хоти. сати пана саббаттхика̄, са̄ сада̄пи балаватӣйева ват̣т̣ати. тан̃ча пана несам̣ йоджана̄видха̄нам̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.60-62) а̄гатанайена ведитаббам̣. таттха ча нимиттам̣ ган̣ха̄хӣти тасмин̃ча самабха̄ве сати йена а̄да̄се мукхабимбенева нимиттена уппаджджитаббам̣, там̣ саматханимиттам̣ випассана̄нимиттам̣ магганимиттам̣ пхаланимиттан̃ча ган̣ха ниббаттехӣти евамасса саттха̄ арахатте паккхипитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси.
таттха ча нимиттам̣ аггахесӣти саматханимиттан̃ча випассана̄нимиттан̃ча аггахеси. екоти асаха̄йо. вӯпакат̣т̣хоти ваттхука̄мехи ча килесака̄мехи ча ка̄йена чева читтена ча вӯпакат̣т̣хо. аппаматтоти каммат̣т̣ха̄не сатим̣ авиджаханто. а̄та̄пӣти ка̄йикачетасикавӣрийа̄та̄пена а̄та̄по. а̄таппати килесехӣти а̄та̄по, вӣрийам̣. пахитаттоти ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхата̄йа песитатто виссат̣т̣хааттабха̄во, нибба̄не ва̄ песитачитто. на чирассева̄ти каммат̣т̣ха̄на̄рамбхато на чиренева. ан̃н̃атароти еко. арахатанти бхагавато са̄вака̄нам̣ араханта̄нам̣ аббхантаро еко маха̄са̄вако ахосӣти аттхо.
244. вуситава̄ти вуттхабрахмачарийава̄со. катакаран̣ӣйоти чатӯхи маггехи каттаббам̣ катва̄ т̣хито. охитабха̄роти кхандхабха̄рам̣ килесабха̄рам̣ абхисан̇кха̄рабха̄ран̃ча ота̄ретва̄ т̣хито. ануппаттасадаттхоти садаттхо вуччати арахаттам̣, там̣ паттоти аттхо. париккхӣн̣абхавасам̣йоджаноти кхӣн̣абхавабандхано. саммадан̃н̃а̄ вимуттоти самма̄ хетуна̄ ка̄ран̣ена джа̄нитва̄ вимутто. чха т̣ха̄на̄нӣти чха ка̄ран̣а̄ни. адхимутто хотӣти пат̣ивиджджхитва̄ паччаккхам̣ катва̄ т̣хито хоти. неккхамма̄дхимуттотиа̄ди саббам̣ арахаттавасена вуттам̣. арахаттан̃хи саббакилесехи никкхантатта̄ неккхаммам̣, техева павивиттатта̄ павивеко, бйа̄паджджа̄бха̄вато абйа̄паджджам̣, упа̄да̄насса кхайанте уппаннатта̄ упа̄да̄наккхайо, тан̣ха̄йа кхайанте уппаннатта̄ тан̣хаккхайо, саммоха̄бха̄вато асаммохоти ча вуччати.
кевалам̣ саддха̄маттаканти пат̣иведхарахитам̣ кевалам̣ пат̣иведхапан̃н̃а̄йа асаммиссам̣ саддха̄маттакам̣. пат̣ичайанти пунаппунам̣ каран̣ена вад̣д̣хим̣. вӣтара̄гатта̄ти маггапат̣иведхена ра̄гасса вихататта̄йева неккхаммасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ пат̣ивиджджхитва̄ саччхикатва̄ т̣хито хоти, пхаласама̄паттивиха̄рена вихарати, танниннама̄насойева хотӣти аттхо. сесападесупи есева найо.
ла̄бхасакка̄расилоканти чатупаччайала̄бхан̃ча тесам̣йева сукатабха̄ван̃ча ван̣н̣абхан̣анан̃ча. ника̄майама̄ноти иччхама̄но паттхайама̄но. павивека̄дхимуттоти ‘‘павивеке адхимутто аха’’нти евам̣ арахаттам̣ бйа̄каротӣти аттхо.
сӣлаббатапара̄ма̄санти сӣлан̃ча ватан̃ча пара̄маситва̄ гахитаггахан̣аматтам̣. са̄рато пачча̄гаччхантоти са̄рабха̄вена джа̄нанто. абйа̄паджджа̄дхимуттоти абйа̄паджджам̣ арахаттам̣ бйа̄кароти. имина̄ва найена саббава̄ресу аттхо дат̣т̣хаббо. апичеттха ‘‘неккхамма̄дхимуттоти имасмим̣йева арахаттам̣ катхитам̣, сесесу пан̃часу нибба̄на’’нти еке ваданти. апаре ‘‘асаммоха̄дхимуттоти еттхева нибба̄нам̣ катхитам̣, сесесу арахатта’’нти ваданти. айам̣ панеттха са̄ро – ‘‘саббесвеветесу арахаттампи нибба̄нампи катхитамева̄ти.
бхуса̄ти балаванто диббарӯпасадиса̄. невасса читтам̣ парийа̄дийантӣти етасса кхӣн̣а̄савасса читтам̣ гахетва̄ т̣ха̄тум̣ на сакконти. килеса̄ хи уппаджджама̄на̄ читтам̣ ган̣ханти на̄ма. амиссӣкатанти амиссакатам̣. килеса̄ хи а̄рамман̣ена саддхим̣ читтам̣ миссам̣ каронти, тесам̣ абха̄ва̄ амиссӣкатам̣. т̣хитанти патит̣т̣хитам̣. а̄нен̃джаппаттанти ачаланаппаттам̣. вайан̃часса̄нупассатӣти тасса чеса читтасса уппа̄дампи вайампи пассати. бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хӣти балава̄ ва̄таккхандхо. нева нам̣ сан̇кампеййа̄ти екабха̄гена ча̄летум̣ на саккун̣еййа. на сампакампеййа̄ти тхӯн̣ам̣ вийа саббабха̄гато кампетум̣ на саккун̣еййа. на сампаведхеййа̄ти ведхетва̄ паведхетва̄ па̄тетум̣ на саккун̣еййа.
неккхаммам̣ адхимуттасса̄ти арахаттам̣ пат̣ивиджджхитва̄ т̣хитасса. сесападесупи арахаттамева катхитам̣. упа̄да̄наккхайасса ча̄ти упайогаттхе са̄мивачанам̣. асаммохан̃ча четасоти читтасса ча асаммохам̣ адхимуттасса. дисва̄ а̄йатануппа̄данти а̄йатана̄нам̣ уппа̄дан̃ча вайан̃ча дисва̄. самма̄ читтам̣ вимуччатӣти самма̄ хетуна̄ найена има̄йа випассана̄йа пат̣ипаттийа̄ пхаласама̄паттивасена читтам̣ вимуччати, нибба̄на̄рамман̣е адхимуччати. атха ва̄ имина̄ кхӣн̣а̄савасса пуббабха̄гапат̣ипада̄ катхита̄. тасса хи а̄йатануппа̄дам̣ дисва̄ има̄йа випассана̄йа адхигатасса арийамаггасса а̄нубха̄вена саббакилесехи самма̄ читтам̣ вимуччати. евам̣ тасса самма̄ вимуттасса…пе… на виджджати. таттха сантачиттасса̄ти ниббутачиттасса. сесаметтха утта̄наттхамева.
сон̣асса паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саббанӣлика̄дипат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
246. адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣а̄ти абхинава̄рит̣т̣хапхалаван̣н̣а̄. удакена тинтака̄капаттаван̣н̣а̄типи ваданти.
аджджха̄ра̄ме упа̄ханапат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
248. абхиджӣванти етена̄ти абхиджӣваникам̣. кинтам̣? сиппам̣. тена̄ха ‘‘йена сиппена̄’’тиа̄ди.
кат̣т̣хапа̄дука̄дипат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
251. ун̣н̣а̄хи катапа̄дука̄ти ун̣н̣а̄ломамайакамбалехи, ун̣н̣а̄ломехи ева ва̄ катапа̄дука̄. на, бхиккхаве, га̄вӣнам̣ виса̄н̣есу гахетаббантиа̄дӣсу ‘‘моккха̄дхиппа̄йена виса̄н̣а̄дӣсу гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
йа̄на̄дипат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
253. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пурисайуттам̣ хаттхават̣т̣аканти еттха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пурисайуттам̣, ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, хаттхават̣т̣ака’’нти евам̣ паччекава̄кйапарисама̄панам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘пурисайуттам̣ иттхиса̄ратхи ва̄…пе… пуриса̄ ва̄, ват̣т̣атийева̄’’ти. пӣт̣хакасивиканти пӣт̣хакайа̄нам̣. па̄т̣ан̇кинти андолика̄йетам̣ адхивачанам̣.
учча̄сайанамаха̄сайанапат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
254. ва̄л̣арӯпа̄нӣти а̄харима̄ни ва̄л̣арӯпа̄ни. ‘‘акаппийарӯпа̄куло акаппийаман̃чо паллан̇ко’’ти са̄расама̄се вуттам̣. ‘‘дӣгхаломако маха̄коджавоти чатуран̇гула̄дхикаломо ка̄л̣акоджаво. ‘‘чатуран̇гула̄дхика̄ни кира тасса лома̄нӣ’’ти вачанато чатуран̇гулато хет̣т̣ха̄ ват̣т̣атӣти ваданти. ва̄начитро ун̣н̣а̄майаттхаран̣оти бхиттиччхеда̄дивасена вичитро ун̣н̣а̄майаттхаран̣о. гханапуппхако ун̣н̣а̄майаттхаран̣оти ун̣н̣а̄майалохитаттхаран̣о. пакатитӯлика̄ти руккхатӯлалата̄тӯлапот̣акӣтӯласан̇кха̄та̄нам̣ тин̣н̣ам̣ тӯла̄нам̣ ан̃н̃атарапун̣н̣а̄ тӯлика̄. ‘‘уддаломӣти убхатодасам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣ам̣. еканталомӣти екатодасам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣а’’нти дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.15) вуттам̣, са̄расама̄се пана ‘‘уддаломӣти екато уггатапуппхам̣. еканталомӣти убхато уггатапуппха’’нти вуттам̣. ‘‘косеййакат̣т̣иссамайанти косеййакасат̣амайа’’нти а̄чарийадхаммапа̄латтхерена вуттам̣. суддхакосеййанти ратанапарисиббанарахитам̣. дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ панеттха ‘‘т̣хапетва̄ тӯликам̣ сабба̄нева гонака̄дӣни ратанапарисиббита̄ни ват̣т̣антӣ’’ти вуттам̣. таттха ‘‘т̣хапетва̄ тӯлика’’нти етена ратанапарисиббанарахита̄пи тӯлика̄ на ват̣т̣атӣти дӣпети. ‘‘ратанапарисиббита̄ни ват̣т̣антӣ’’ти имина̄ пана йа̄ни ратанапарисиббита̄ни, та̄ни бхӯматтхаран̣авасена йатха̄нурӯпам̣ ман̃ча̄дӣсу ча упанетум̣ ват̣т̣атӣти дӣпитанти ведитаббам̣. еттха ча винайапарийа̄йам̣ патва̄ гаруке т̣ха̄таббатта̄ идха вуттанайеневеттха виниччхайо ведитаббо. суттантикадесана̄йам̣ пана гахат̣т̣ха̄нампи васена вуттатта̄ тесам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ ‘‘т̣хапетва̄ тӯликам̣…пе… ват̣т̣антӣ’’ти вуттанти апаре.
аджиначаммехӣти аджинамигачаммехи. та̄ни кира чамма̄ни сукхуматара̄ни, тасма̄ дупат̣т̣атипат̣т̣а̄ни катва̄ сиббанти. тена вуттам̣ ‘‘аджинапавен̣ӣ’’ти. уттарам̣ упарибха̄гам̣ чха̄детӣти уттараччхадо, вита̄нам̣, тан̃ча лохитавита̄нам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘упарибаддхена раттавита̄нена̄’’ти. ‘‘раттавита̄несу ча ка̄са̄вам̣ ват̣т̣ати, кусумбха̄дираттамева на ват̣т̣атӣ’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. маха̄упадха̄нанти пама̄н̣а̄тиккантам̣ упадха̄нам̣. еттха ча кин̃ча̄пи дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни ат̣т̣ха. 1.15) ‘‘алохитака̄ни двепи ват̣т̣антийева, тато уттари лабхитва̄ ан̃н̃есам̣ да̄табба̄ни, да̄тум̣ асакконто ман̃че тирийам̣ аттхаритва̄ упари паччаттхаран̣ам̣ датва̄ нипаджджитумпи лабхатӣ’’ти ависесена вуттам̣, сена̄санаккхандхакаван̣н̣ана̄йам̣ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 297) пана ‘‘агила̄насса сӣсупадха̄нан̃ча па̄дупадха̄нан̃ча̄ти двайамева ват̣т̣ати, гила̄насса бимбохана̄ни сантхаритва̄ упари паччаттхаран̣ам̣ датва̄ нипаджджитумпи ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄ гила̄нойева ман̃че тирийам̣ аттхаритва̄ нипаджджитум̣ лабхатӣти ведитаббам̣.
учча̄сайанамаха̄сайанапат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
гихивиката̄нун̃н̃а̄та̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
256. абхинисса̄йа нисӣдитунти апасса̄йа нисӣдитум̣.
сон̣акут̣икан̣н̣аваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
257. папатаке паббатети еттха ‘‘паватте паббате’’типи пат̣ханти, паваттана̄маке паббатети аттхо. сон̣о упа̄сакотиа̄дӣсу (уда̄. ат̣т̣ха. 46) на̄мена сон̣о на̄ма, тӣхи саран̣агаманехи упа̄сакаттапат̣иведанена упа̄сако, кот̣иаггханакасса кан̣н̣апил̣андханасса дха̄ран̣ена ‘‘кот̣икан̣н̣о’’ти ча ваттаббе ‘‘кут̣икан̣н̣о’’ти евам̣ абхин̃н̃а̄то, на сукума̄расон̣оти адхиппа̄йо. айан̃хи а̄йасмато маха̄качча̄насса сантике дхаммам̣ сутва̄ са̄сане абхиппасанно саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣хито папатаке паббате чха̄йӯдакасампанне т̣ха̄не виха̄рам̣ ка̄ретва̄ тхерам̣ таттха васа̄петва̄ чатӯхи паччайехи упат̣т̣ха̄ти. тена вуттам̣ ‘‘а̄йасмато маха̄качча̄насса упат̣т̣ха̄ко хотӣ’’ти.
со ка̄лена ка̄лам̣ тхерасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, тхеро часса дхаммам̣ десети, тена сам̣вегабахуло дхаммачарийа̄йам̣ усса̄хаджа̄то вихарати. со екада̄ саттхена саддхим̣ ва̄н̣иджджаттха̄йа удждженим̣ гаччханто антара̄магге ат̣авийам̣ саттхе нивит̣т̣хе раттийам̣ джанасамба̄дхабхайена екамантам̣ апаккамма ниддам̣ упаган̃чхи. саттхо паччӯсавела̄йам̣ ут̣т̣ха̄йа гато, на екопи сон̣ам̣ пабодхеси, саббе виссаритва̄ агамим̣су. со пабха̄та̄йа раттийа̄ пабуджджхитва̄ ут̣т̣ха̄йа кан̃чи апассанто саттхена гатамаггам̣ гахетва̄ сӣгхам̣ сӣгхам̣ гаччханто екам̣ ват̣аруккхам̣ упаган̃чхи. таттха аддаса екам̣ маха̄ка̄йам̣ вирӯпадассанам̣ бӣбхаччхам̣ пурисам̣ ат̣т̣хито мутта̄ни аттано мам̣са̄ни сайамева кха̄дантам̣, дисва̄на ‘‘коси тва’’нти пуччхи. петосми, бхантети. касма̄ евам̣ каросӣти? аттано пуббакаммена̄ти. ким̣ пана там̣ камманти? ахам̣ пуббе бха̄рукаччханагарава̄сӣ кӯт̣ава̄н̣иджо хутва̄ паресам̣ сантакам̣ ван̃четва̄ кха̄дим̣, саман̣е ча бхиккха̄йа упагате ‘‘тумха̄кам̣ мам̣сам̣ кха̄датха̄’’ти аккосим̣, тена каммена етарахи имам̣ дуккхам̣ анубхава̄мӣти. там̣ сутва̄ сон̣о ативийа сам̣вегам̣ пат̣илабхи.
тато парам̣ гаччханто мукхато паггхаритака̄л̣алохите две петада̄раке пасситва̄ татхева пуччхи, теписса аттано каммам̣ катхесум̣. те кира бха̄рукаччханагаре да̄ракака̄ле гандхава̄н̣иджджа̄йа джӣвикам̣ каппента̄ аттано ма̄тари кхӣн̣а̄саве нимантетва̄ бходжентийа̄ гехам̣ гантва̄ ‘‘амха̄кам̣ сантакам̣ касма̄ саман̣а̄нам̣ деси, тайа̄ диннам̣ бходжанам̣ бхун̃джанакасаман̣а̄нам̣ мукхато ка̄л̣алохитам̣ паггхаратӯ’’ти аккосим̣су. те тена каммена нирайе паччитва̄ тасса випа̄ка̄васесена петайонийам̣ ниббаттитва̄ тада̄ имам̣ дуккхам̣ анубхаванти. тампи сутва̄ сон̣о ативийа сам̣вегаджа̄то ахоси.
со удждженим̣ гантва̄ там̣ каран̣ӣйам̣ тӣретва̄ курарагхарам̣ пачча̄гато тхерам̣ упасан̇камитва̄ катапат̣исантха̄ро таматтхам̣ а̄рочеси. тхерописса паваттиниваттӣсу а̄дӣнава̄нисам̣се вибха̄венто дхаммам̣ десеси. со тхерам̣ вандитва̄ гехам̣ гато са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ сайанам̣ упагато тхокам̣йева нидда̄йитва̄ пабуджджхитва̄ сайанатале нисаджджа йатха̄сутам̣ дхаммам̣ паччавеккхитум̣ а̄раддхо. тасса там̣ дхаммам̣ паччавеккхато те ча петаттабха̄ве ануссарато сам̣са̄радуккхам̣ ативийа бхайа̄накам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄си, паббаджджа̄йа читтам̣ нами. со вибха̄та̄йа раттийа̄ сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ тхерам̣ упагантва̄ аттано аджджха̄сайам̣ а̄рочетва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо сон̣о упа̄сако…пе… пабба̄джету мам̣, бханте, аййо маха̄качча̄но’’ти.
таттха йатха̄ йатха̄тиа̄дипада̄нам̣ айам̣ сан̇кхепаттхо – йена йена а̄ка̄рена аййо маха̄качча̄но дхаммам̣ десети а̄чиккхати пан̃н̃апети пат̣т̣хапети виварати вибхаджати утта̄ним̣ кароти пака̄сети, тена тена ме упапариккхато евам̣ хоти ‘‘йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екампи дивасам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣, екадивасампи килесамалена амалӣнам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣, сан̇кхаликхитам̣ ликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ чаритаббам̣, идам̣ на сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена екантапарипун̣н̣ам̣…пе… чариту’’нти.
евам̣ аттано паривитаккитам̣ сон̣о упа̄сако тхерасса а̄рочетва̄ там̣ пат̣ипаджджитука̄мо ‘‘иччха̄махам̣ бханте’’тиа̄дима̄ха. тхеро пана ‘‘на та̄васса н̃а̄н̣ам̣ парипа̄кам̣ гата’’нти упадха̄ретва̄ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но ‘‘дуккарам̣ кхо’’тиа̄дина̄ паббаджджа̄чхандам̣ нива̄реси. таттха екасеййанти адутийасеййам̣. еттха ча сеййа̄сӣсена ‘‘еко тит̣т̣хати, еко гаччхати, еко нисӣдатӣ’’тиа̄дина̄ найена вуттам̣ чатӯсу ирийа̄патхесу ка̄йавивекам̣ дӣпети, на екика̄ хутва̄ сайанаматтам̣. екабхаттанти ‘‘екабхаттико хоти раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄’’ти (дӣ. ни. 1.10, 194; ма. ни. 1.293 а. ни. 3.71) евам̣ вуттам̣ вика̄лабходжана̄ виратим̣ сандха̄йа вадати. брахмачарийанти метхунавиратибрахмачарийам̣, сиккхаттайа̄нуйогасан̇кха̄там̣ са̄санабрахмачарийам̣ ва̄. ин̇гха̄ти чоданаттхе нипа̄то. таттхева̄ти гехейева. буддха̄нам̣ са̄санам̣ ануйун̃джа̄ти ниччасӣлаупосатхасӣланийама̄дибхедам̣ пан̃чан̇гам̣ ат̣т̣хан̇гам̣ дасан̇ган̃ча сӣлам̣ таданурӯпан̃ча сама̄дхипан̃н̃а̄бха̄ванам̣ ануйун̃джа. етан̃хи упа̄сакена пуббабха̄ге ануйун̃джитаббам̣ буддхаса̄санам̣ на̄ма. тена̄ха ‘‘ка̄лайуттам̣ екасеййам̣ екабхаттам̣ брахмачарийа’’нти.
таттха ка̄лайуттанти ча̄туддасӣпан̃чаддасӣат̣т̣хамӣпа̄т̣иха̄рикапаккхасан̇кха̄тена ка̄лена йуттам̣, йатха̄вуттака̄ле ва̄ туйхам̣ ануйун̃джантасса йуттам̣ патирӯпам̣ саккун̣еййам̣, на саббака̄лам̣ саббанти адхиппа̄йо. саббаметам̣ н̃а̄н̣асса апарипаккатта̄ тасса ка̄ма̄нам̣ дуппаха̄ната̄йа самма̄ пат̣ипаттийам̣ йогйам̣ ка̄ра̄петум̣ вадати, на паббаджджа̄чхандам̣ нива̄ретум̣. паббаджджа̄бхисан̇кха̄роти паббаджитум̣ а̄рамбхо усса̄хо. пат̣иппассамбхӣти индрийа̄нам̣ апарипаккатта̄ сам̣вегасса ча на̄титиккхабха̄вато вӯпасами. кин̃ча̄пи пат̣иппассамбхи, тхерена вуттавидхим̣ пана анутит̣т̣ханто ка̄лена ка̄лам̣ тхерам̣ упасан̇камитва̄ пайирупа̄санто дхаммам̣ сун̣а̄ти. тасса вуттанайенева дутийампи паббаджджа̄йа читтам̣ уппаджджи, тхерасса ча а̄рочеси, дутийампи тхеро пат̣иккхипи. татийава̄ре пана н̃а̄н̣асса парипаккабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ида̄ни нам̣ пабба̄джетум̣ ка̄ло’’ти тхеро пабба̄джеси, паббаджитан̃ча там̣ тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни атиккамитва̄ ган̣ам̣ парийеситва̄ упасампа̄деси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘дутийампи кхо сон̣о…пе… упасампа̄десӣ’’ти.
таттха аппабхиккхукоти катипайабхиккхуко. тада̄ кира бхиккхӯ йебхуййена маджджхимадесейева васим̣су, тасма̄ таттха катипайа̄ ева ахесум̣. те ча екасмим̣ га̄ме еко, екасмим̣ нигаме двети евам̣ висум̣ висум̣ васим̣су. киччхена̄ти дуккхена. касирена̄ти а̄йа̄сена. тато татоти тасма̄ тасма̄ га̄манигама̄дито. тхерена хи катипайе бхиккхӯ а̄нетва̄ ан̃н̃есу а̄нӣйама̄несу пуббе а̄нӣта̄ кеначидева каран̣ӣйена паккамим̣су, кан̃чи ка̄лам̣ а̄гаметва̄ пуна тесу а̄нӣйама̄несу итаре паккамим̣су. евам̣ пунаппунам̣ а̄найанена саннипа̄то чиренева ахоси. тхеропи тада̄ екавиха̄рӣ ахоси. тена вуттам̣ ‘‘тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣…пе… саннипа̄та̄петва̄’’ти.
вассам̣вуттхасса̄ти вассам̣ упагантва̄ вуситавато. едисо ча едисо ча̄ти еварӯпо ча еварӯпо ча. ‘‘еварӯпа̄йа на̄ма рӯпака̄йасампаттийа̄ саманна̄гато, еварӯпа̄йа дхаммака̄йасампаттийа̄ саманна̄гато’’ти сутойева ме со бхагава̄. на ча майа̄ саммукха̄ дит̣т̣хоти еттха пана путхуджджанасаддха̄йа ева а̄йасма̄ сон̣о бхагавантам̣ дат̣т̣хука̄мо ахоси. апарабха̄ге пана саттха̄ра̄ саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ васитва̄ паччӯсасамайам̣ аджджхит̣т̣хо сол̣аса ат̣т̣хакаваггийа̄ни саттху саммукха̄ ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббам̣ четаса̄ саманна̄харитва̄ аттхадхаммапат̣исам̣ведӣ хутва̄ бхан̣анто дхаммупасан̃хитапа̄моджджа̄димукхена сама̄хито сарабхан̃н̃апарийоса̄не випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто анупуббена арахаттам̣ па̄пун̣и. етадаттхамева хисса бхагавата̄ аттана̄ саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ ва̄со а̄н̣аттоти ваданти.
кечи пана̄ху ‘‘на ча майа̄ саммукха̄ дит̣т̣хоти идам̣ рӯпака̄йадассанамева сандха̄йа вуттам̣. а̄йасма̄ хи сон̣о паббаджитва̄ тхерасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гхат̣енто ва̄йаманто анупасампаннова сота̄панно хутва̄ упасампаджджитва̄ ‘упа̄сака̄пи сота̄панна̄ хонти, ахампи сота̄панно, киметтха читта’нти упаримаггаттха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ антовассейева чхал̣абхин̃н̃о хутва̄ висуддхипава̄ран̣а̄йа пава̄реси. арийасаччадассанена бхагавато дхаммака̄йо дит̣т̣хо на̄ма хоти. вуттан̃хетам̣ ‘йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассатӣ’ти (сам̣. ни. 3.87). тасма̄сса дхаммака̄йадассанам̣ пагева сиддхам̣, пава̄ретва̄ пана рӯпака̄йам̣ дат̣т̣хука̄мо ахосӣ’’ти.
па̄са̄дикантиа̄дипада̄нам̣ аттхо ат̣т̣хакатха̄йамева вутто. таттха висӯка̄йикавиппхандита̄нанти пат̣ипаккхабхӯта̄нам̣ дит̣т̣хичиттавиппхандита̄нанти аттхо. па̄са̄диканти (уда̄. ат̣т̣ха. 10) ва̄ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аасӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄кетума̄ла̄лан̇ката̄йа самантапа̄са̄дика̄йа аттано сарӣраппабха̄йа сампаттийа̄ рӯпака̄йадассанабйа̄ват̣асса джанасса саббабха̄гато паса̄да̄вахам̣. паса̄данӣйанти дасабалачатувеса̄раджджачхааса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣аат̣т̣ха̄расаа̄вен̣икабуддхадхаммаппабхутиапарима̄н̣агун̣аган̣асаманна̄гата̄йа дхаммака̄йасампаттийа̄ париккхакаджанасса паса̄данӣйам̣ пасӣдитаббайуттам̣ паса̄дакам̣ ва̄. сантиндрийанти чаккха̄дипан̃чиндрийалолата̄вигамена вӯпасантапан̃чиндрийам̣. сантама̄насанти чхат̣т̣хасса маниндрийасса ниббисеванабха̄вӯпагаманена вӯпасантама̄насам̣. уттамадаматхасаматхам̣ ануппаттанти локуттарапан̃н̃а̄вимуттичетовимуттисан̇кха̄там̣ уттамам̣ даматхам̣ саматхан̃ча ануппатва̄ адхигантва̄ т̣хитам̣. дантанти супарисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄йа хаттхапа̄дакуккучча̄бха̄вато дава̄диабха̄вато ча ка̄йена дантам̣. гуттанти супарисуддхавачӣсама̄ча̄рата̄йа нираттхакава̄ча̄бха̄вато рава̄диабха̄вато ча ва̄ча̄йа гуттам̣. йатиндрийанти супарисуддхаманосама̄ча̄рата̄йа арийиддхийогена абйа̄ват̣ааппат̣исан̇кхупеккха̄бха̄вато ча маниндрийавасена йатиндрийам̣. на̄ганти чханда̄дивасена агаманато, пахӣна̄нам̣ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ апуна̄гаманато апачча̄гаманато кассачипи а̄гусса саббатха̄пи акаран̣ато, пунаббхавасса ча агаманатоти имехи ка̄ран̣ехи на̄гам̣. еттха ча ‘‘па̄са̄дика’’нти имина̄ рӯпака̄йена бхагавато пама̄н̣абхӯтатам̣ дӣпети, ‘‘паса̄данӣйа’’нти имина̄ дхаммака̄йена. ‘‘сантиндрийа’’нтиа̄дина̄ сесехи пама̄н̣абхӯтатам̣ дӣпети, тена чатуппама̄н̣ике локасаннива̄се анавасесато сатта̄нам̣ бхагавато пама̄н̣абха̄во пака̄ситоти ведитаббо. екавиха̄рети екагандхакут̣ийам̣. гандхакут̣и хи идха ‘‘виха̄ро’’ти адхиппето. ваттхунти васитум̣.
258. аджджхока̄се вӣтина̄метва̄ти (уда̄. ат̣т̣ха. 46) аджджхока̄се нисаджджа̄йа вӣтина̄метва̄. ‘‘йасма̄ бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса сама̄паттисама̄паджджанена пат̣исантха̄рам̣ каронто са̄вакаса̄дха̄ран̣а̄ сабба̄ сама̄паттийо ануломапат̣иломам̣ сама̄паджджанто бахудева раттим̣ аджджхока̄се нисаджджа̄йа вӣтина̄метва̄ па̄де паккха̄летва̄ виха̄рам̣ па̄виси, тасма̄ а̄йасма̄пи сон̣о бхагавато адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ таданурӯпам̣ сабба̄ та̄ сама̄паттийо сама̄паджджанто бахудева раттим̣ аджджхока̄се нисаджджа̄йа вӣтина̄метва̄ па̄де паккха̄летва̄ виха̄рам̣ па̄висӣ’’ти кечи ваданти. пависитва̄ ча бхагавата̄ анун̃н̃а̄то чӣварам̣ тирокаран̣ӣйам̣ катва̄пи бхагавато па̄дапассе нисаджджа̄йа вӣтина̄меси. аджджхесӣти а̄н̣а̄песи. пат̣ибха̄ту там̣ бхиккху дхаммо бха̄ситунти бхиккху туйхам̣ дхаммо бха̄ситум̣ упат̣т̣ха̄ту н̃а̄н̣амукхам̣ а̄гаччхату, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ бхан̣а̄хӣти аттхо.
сабба̄нева ат̣т̣хакаваггика̄нӣти ат̣т̣хакаваггабхӯта̄ни ка̄масутта̄дӣни (маха̄ни. 1) сол̣аса сутта̄ни. сарена абха̄сӣти суттусса̄ран̣асарена абха̄си, сарабхан̃н̃авасена катхесӣти аттхо. сарабхан̃н̃апарийоса̄нети усса̄ран̣а̄васа̄не. суггахита̄нӣти самма̄ уггахита̄ни. суманасиката̄нӣти сут̣т̣ху манаси ката̄ни. екаччо уггахан̣ака̄ле самма̄ уггахетва̄пи паччха̄ саджджха̄йа̄дивасена манасикаран̣ака̄ле бйан̃джана̄ни ва̄ миччха̄ ропети, падапачча̄бхат̣т̣хам̣ ва̄ кароти, на евамайам̣. имина̄ пана саммадева йатхуггахитам̣ манаси ката̄ни. тена вуттам̣ ‘‘суманасиката̄нӣти сут̣т̣ху манаси ката̄нӣ’’ти. сӯпадха̄рита̄нӣти аттхатопи сут̣т̣ху упадха̄рита̄ни. аттхе хи сут̣т̣ху упадха̄рите сакка̄ па̄л̣и самма̄ усса̄ретум̣. калйа̄н̣ийа̄пи ва̄ча̄йа саманна̄гатоти ситхиладханита̄дӣнам̣ йатха̄видха̄нам̣ вачанена париман̣д̣алападабйан̃джана̄йа порийа̄ ва̄ча̄йа саманна̄гато. виссат̣т̣ха̄йа̄ти вимутта̄йа. етенасса вимуттава̄дитам̣ дассети. анелагала̄йа̄ти елам̣ вуччати досо, там̣ на паггхаратӣти анелагала̄, та̄йа ниддоса̄йа̄ти аттхо. атха ва̄ анелагала̄йа̄ти анела̄йа ча агала̄йа ча, ниддоса̄йа агалитападабйан̃джана̄йа апарихӣнападабйан̃джана̄йа̄ти аттхо. татха̄ хи нам̣ бхагава̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ йадидам̣ сон̣о кут̣икан̣н̣о’’ти (а. ни. 1.198, 206) етадагге т̣хапеси. аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄ти йатха̄дхиппетам̣ аттхам̣ н̃а̄петум̣ саматтха̄йа.
кативассоти со кира маджджхимавайасса татийе кот̣т̣ха̄се т̣хито а̄каппасампанно ча паресам̣ чиратарапаббаджито вийа кха̄йати. там̣ сандха̄йа бхагава̄ пуччхӣти кечи, там̣ ака̄ран̣ам̣. евам̣ сантам̣ сама̄дхисукхам̣ анубхавитум̣ йутто, еттакам̣ ка̄лам̣ касма̄ пама̄дам̣ а̄панносӣти пана ануйун̃джитум̣ саттха̄ ‘‘кативассосӣ’’ти там̣ пуччхи. тенева̄ха ‘‘кисса пана твам̣ бхиккху евам̣ чирам̣ ака̄сӣ’’ти. таттха кисса̄ти ким̣ка̄ран̣а̄. евам̣ чирам̣ ака̄сӣти евам̣ чира̄йи, кена ка̄ран̣ена евам̣ чирака̄лам̣ паббаджджам̣ анупагантва̄ ага̄рамаджджхе васӣти аттхо. чирам̣ дит̣т̣хо мети чирена чирака̄лена майа̄ дит̣т̣хо. ка̄месӯти ваттхука̄месу килесака̄месу ча. а̄дӣнавоти досо. апича̄ти ка̄месу а̄дӣнаве кеначи пака̄рена дит̣т̣хепи на та̄ва̄хам̣ гхара̄ва̄сато никкхамитум̣ асаккхим̣. касма̄? самба̄дхо гхара̄ва̄со, учча̄вачехи киччакаран̣ӣйехи самупабйӯл̣хо ага̄рийабха̄во. тенева̄ха ‘‘бахукиччо бахукаран̣ӣйо’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти ка̄месу йатха̄бхӯтам̣ а̄дӣнавадассино читтам̣ чира̄йитва̄пи гхара̄ва̄се на паккхандати, ан̃н̃адаттху падумапала̄се удакабинду вийа виниваттатийева̄ти етаматтхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти паваттим̣ ниваттин̃ча саммадева джа̄нанто паваттийам̣ там̣нимитте ча на када̄чипи раматӣти идаматтхадӣпакам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха дисва̄ а̄дӣнавам̣ локети саббасмимпи сан̇кха̄ралоке ‘‘аниччо дуккхо випарин̣а̄мадхаммо’’тиа̄дӣнавам̣ досам̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пасситва̄. етена випассана̄ча̄ро катхито. н̃атва̄ дхаммам̣ нирӯпадхинти саббӯпадхипат̣иниссаггатта̄ нирупадхим̣ нибба̄надхаммам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃атва̄, ниссаран̣авивека̄сан̇кхата̄матасабха̄вато магган̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄. ‘‘дисва̄ н̃атва̄’’ти имесам̣ пада̄нам̣ ‘‘гхатам̣ пивитва̄ балам̣ хоти, сӣхам̣ дисва̄ бхайам̣ хоти, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.271) вийа хетуаттхата̄ дат̣т̣хабба̄. арийо на раматӣ па̄пети килесехи а̄ракатта̄ арийо саппурисо ан̣уматтепи па̄пе на рамати. касма̄? па̄пе на раматӣ сучӣти сувисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄дита̄йа сучи суддхапуггало ра̄джахам̣со вийа учча̄рат̣т̣ха̄не па̄пе сам̣килит̣т̣хадхамме на рамати на̄бхинандати. ‘‘па̄по на раматӣ сучи’’нтипи па̄т̣хо, тассаттхо – па̄по пуггало сучим̣ анаваджджам̣ вода̄надхаммам̣ на рамати, ан̃н̃адаттху га̄масӯкара̄дайо вийа учча̄рат̣т̣ха̄нам̣ асучим̣ сам̣килесадхаммам̣йева раматӣти пат̣ипаккхато десанам̣ париваттети.
сон̣акут̣икан̣н̣аваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
259. ка̄л̣асӣхоти ка̄л̣амукхава̄нараджа̄ти. сесаметтха па̄л̣ито ат̣т̣хакатха̄то ча сувин̃н̃еййамева̄ти.
чаммаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.