9. ра̄джавагго
1. антепурасиккха̄падаван̣н̣ана̄
497-499. ра̄джаваггасса пат̣хамасиккха̄паде ат̣т̣хакатха̄йам̣ саббам̣ утта̄наттхамева. па̄л̣ийам̣ пана айаманутта̄нападаттхо. катам̣ ва̄ кариссанти ва̄ти метхунавӣтиккаманам̣ катам̣ ва̄ кариссанти ва̄. имесанти падам̣ вибхаттивипарин̣а̄мам̣ катва̄ убхайаттха йоджетаббам̣ ‘‘имехи катам̣ име кариссантӣ’’ти. ратананти ман̣иратана̄дӣсу йам̣кин̃чи. убхатоти двӣхи паккхехи. ‘‘убхато суджа̄то’’ти еттаке вутте йехи кехичи двӣхи бха̄гехи суджа̄тата̄ вин̃н̃а̄йеййа, суджа̄та-саддо ча ‘‘суджа̄то ча̄рудассано’’тиа̄дӣсу а̄рохасампаттипарийа̄йоти джа̄тивасенева суджа̄татам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ма̄тито ча питито ча̄’’ти вуттам̣. анорасапуттавасенапи локе ма̄тупитусаман̃н̃а̄ диссати, идха пана са̄ орасапуттавасенева иччхита̄ти дассетум̣ ‘‘сам̣суддхагахан̣ико’’ти вуттам̣. габбхам̣ ган̣ха̄ти дха̄ретӣти гахан̣ӣ, габбха̄сайасан̃н̃ито ма̄тукуччхиппадесо. сам̣суддха̄ гахан̣ӣ асса̄ти сам̣суддхагахан̣ико, сам̣суддха̄ тасса ма̄тукуччхӣти вуттам̣ хоти. ‘‘самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄’’ти еттха пана йатха̄бхуттасса а̄ха̄расса випа̄чанавасена ган̣ханато ачхад̣д̣анато каммаджатеджодха̄ту ‘‘гахан̣ӣ’’ти вуччати.
йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ти еттха питу пита̄ пита̄махо, пита̄махасса йугам̣ пита̄махайугам̣. ‘‘йуга’’нти а̄йуппама̄н̣ам̣ вуччати. абхила̄паматтамева четам̣, аттхато пана пита̄махойева пита̄махайугам̣. пита̄ ча ма̄та̄ ча питаро, питӯнам̣ питаро пита̄маха̄, тесам̣ йуго пита̄махайуго, тасма̄ йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄, пита̄махадванда̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. еван̃хи пита̄махаггахан̣енева ма̄та̄махопи гахито хоти. йуга-саддо четтха екасесена дат̣т̣хаббо йуго ча йуго ча йуготи. еван̃хи таттха таттха двандам̣ гахитамева хоти, тасма̄ тато уддхам̣ саббепи пуббапуриса̄ пита̄махайугаггахан̣енева гахита̄. евам̣ йа̄ва саттамо пита̄махайуго, та̄ва сам̣суддхагахан̣ико.
аккхиттоти ‘‘апанетха етам̣, ким̣ имина̄’’ти евам̣ аккхитто анаваккхитто. анупакут̣т̣хоти на упакут̣т̣хо, на аккосам̣ ва̄ ниндам̣ ва̄ паттапуббо. кена ка̄ран̣ена̄ти а̄ха ‘‘джа̄тива̄дена̄’’ти. еттха ча ‘‘убхато…пе… пита̄махайуга̄’’ти етена тасса йонидоса̄бха̄во дассито сам̣суддхагахан̣икабха̄вакиттанато, ‘‘аккхитто’’ти имина̄ кирийа̄пара̄дха̄бха̄во. кирийа̄пара̄дхена хи сатта̄ кхепам̣ па̄пун̣анти. ‘‘анупакут̣т̣хо’’ти имина̄ айуттасам̣сагга̄бха̄во. айуттасам̣сагган̃хи пат̣ичча сатта̄ аккосам̣ лабханти. сесаметтха утта̄намева. кхаттийата̄, абхиситтата̄, убхиннампи сайанигхарато аниккхантата̄, аппат̣исам̣видитата̄, индакхӣла̄тиккамоти има̄ни панеттха пан̃ча ан̇га̄ни.
антепурасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ратанасиккха̄падаван̣н̣ана̄
502. дутийе маха̄латам̣ на̄ма̄ти патикулам̣ гаччхантийа̄ кира тасса̄ пита̄ маха̄лата̄пил̣андханам̣ на̄ма ка̄ра̄песи. тасмим̣ пил̣андхане чатассо ваджирана̄л̣ийо таттха таттха аппетаббат̣т̣ха̄не аппанавасена винийогам̣ агамам̣су, мутта̄нам̣ ека̄даса на̄л̣ийо, пава̄л̣асса два̄вӣсати на̄л̣ийо, ман̣ӣнам̣ теттим̣са на̄л̣ийо. ити етехи ча ан̃н̃ехи ча вел̣урийалохитан̇камаса̄рагалла̄дӣхи саттаван̣н̣ехи ча ратанехи нит̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. там̣ сӣсе пат̣имуккам̣ йа̄ва па̄дапит̣т̣хийа̄ бхассати, пан̃чаннам̣ хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄райама̄на̄ва иттхӣ нам̣ дха̄ретум̣ саккоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
506. а̄васатхасса пана суппапа̄то ва̄ мусалапа̄то ва̄ упача̄ро на̄ма̄ти йоджетаббам̣. а̄васатхоти четтха антоа̄ра̄ме ва̄ хоту ан̃н̃аттха ва̄, аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ вуччати. чханденапи бхайенапӣти вад̣д̣хакӣа̄дӣсу чхандена, ра̄джаваллабхесу бхайена. тамева бхиккхум̣ а̄сан̇кантӣти виссаритва̄ гаманака̄ле аттано паччхато ан̃н̃асса̄бха̄ва̄ а̄сан̇канти. патирӯпам̣ на̄ма ратанасаммате пам̣сукӯлаггахан̣ам̣ ва̄ ратане нируссуккагаманам̣ ва̄. йади хи там̣ ратанасамматам̣ а̄ма̄сам̣ че, ‘‘наттхи етасса са̄мӣ’’ти пам̣сукӯлам̣ гахессати. ана̄ма̄сам̣ че, ‘‘наттхи етасса са̄мӣ’’ти пам̣сукӯлачхиннапалибодхо нирапеккхо гамиссати. сама̄дапетва̄ти ан̃н̃ам̣ сама̄дапетва̄, ‘‘уддисса арийа̄ тит̣т̣ханти, еса̄ арийа̄найа̄чана̄’’ти (джа̄. 1.7.59) вуттанайена йа̄читва̄ти аттхо. сесаметтха утта̄намева. ананун̃н̃а̄такаран̣ам̣, парасантаката̄, висса̄сагга̄хапам̣сукӯласан̃н̃а̄нам̣ абха̄во, уггахан̣ам̣ ва̄ уггаха̄панам̣ ва̄ти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄ни.
ратанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. вика̄лага̄маппависанасиккха̄падаван̣н̣ана̄
508. татийе арийамаггасса̄ти еттха саггамаггопи сан̇гахетаббо. аниййа̄никатта̄ саггамоккхамагга̄нам̣ тираччха̄набхӯта̄ хи катха̄ тираччха̄накатха̄. тираччха̄набхӯтанти тирокаран̣абхӯтам̣ вибандханабхӯтам̣. ра̄джапат̣исам̣йуттам̣ катханти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.17; ма. ни. ат̣т̣ха. 2.223; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.1080; а. ни. ат̣т̣ха. 3.10.69-70) ра̄джа̄нам̣ а̄раббха ‘‘маха̄саммато мандха̄та̄ дхамма̄соко евам̣маха̄нубха̄во’’тиа̄дина̄ найена паваттакатхам̣. еттха ча ‘‘асуко ра̄джа̄ абхирӯпо дассанӣйо’’тиа̄дина̄ найена гехасситакатха̄ва тираччха̄накатха̄ хоти. ‘‘сопи на̄ма евам̣маха̄нубха̄во кхайам̣ гато’’ти евам̣ паватта̄ пана аниччата̄пат̣исам̣йутта̄ каммат̣т̣ха̄набха̄ве тит̣т̣хати. чоресупи ‘‘мӯладево евам̣маха̄нубха̄во, мегхама̄ло евам̣маха̄нубха̄во’’ти тесам̣ каммам̣ пат̣ичча ‘‘ахо сӯра̄’’ти гехасситакатха̄ва тираччха̄накатха̄. йуддхепи бхаратайуддха̄дӣсу ‘‘асукена асуко евам̣ ма̄рито евам̣ виддхо’’ти ка̄масса̄давасенева катха̄ тираччха̄накатха̄. ‘‘тепи на̄ма кхайам̣ гата̄’’ти евам̣ паватта̄ пана саббаттха каммат̣т̣ха̄намева хоти.
апича анна̄дӣсу ‘‘евам̣ ван̣н̣авантам̣ гандхавантам̣ расавантам̣ пхассасампаннам̣ кха̄димха бхун̃джимха пивимха парибхун̃джимха̄’’ти ка̄масса̄давасена катхетум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘пуббе евам̣ ван̣н̣а̄дисампаннам̣ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ сайанам̣ ма̄ла̄гандхам̣ сӣлаванта̄нам̣ адамха, четийапӯджам̣ акаримха̄’’ти катхетум̣ ват̣т̣ати. н̃а̄тикатха̄дӣсупи ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄така̄ сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ ‘‘пуббе майам̣ евам̣ вичитрехи йа̄нехи вичаримха̄’’ти ва̄ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘тепи но н̃а̄така̄ кхайам̣ гата̄’’ти ва̄ ‘‘пуббе майам̣ еварӯпа̄ упа̄хана̄ сан̇гхасса адамха̄’’ти ва̄ катхетаббам̣. га̄макатха̄пи сунивит̣т̣хадуннивит̣т̣хасубхиккхадуббхиккха̄дивасена ва̄ ‘‘асукага̄мава̄сино сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ евам̣ асса̄давасена на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘саддха̄ пасанна̄’’ти ва̄ ‘‘кхайавайам̣ гата̄’’ти ва̄ ваттум̣ ват̣т̣ати. нигаманагараджанападакатха̄супи есева найо.
иттхикатха̄пи ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣни пат̣ичча асса̄давасена на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄, кхайам̣ гата̄’’ти евам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати. сӯракатха̄пи ‘‘нандимитто на̄ма йодхо сӯро ахосӣ’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати, ‘‘саддхо ахоси, кхайам̣ гато’’ти евамева ват̣т̣ати. висикха̄катха̄пи ‘‘асука̄ висикха̄ сунивит̣т̣ха̄ дуннивит̣т̣ха̄ сӯра̄ саматтха̄’’ти асса̄давасенева на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄, кхайам̣ гата̄’’иччева ват̣т̣ати.
кумбхат̣т̣ха̄накатха̄ти кут̣ат̣т̣ха̄накатха̄ удакатиттхакатха̄ вуччати, кумбхада̄сӣкатха̄ ва̄. са̄пи ‘‘па̄са̄дика̄ наччитум̣ га̄йитум̣ чхека̄’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄’’тиа̄дина̄ найенева ват̣т̣ати. пуббапетакатха̄ти атӣтан̃а̄тикатха̄. таттха ваттама̄нан̃а̄тикатха̄садисова виниччхайо.
на̄наттакатха̄ти пуримапаччхимакатха̄вимутта̄ авасеса̄ на̄на̄сабха̄ва̄ нираттхакакатха̄. локаккха̄йика̄ти ‘‘айам̣ локо кена ниммито, асукена паджа̄патина̄ брахмуна̄ иссарена ва̄ ниммито, ка̄ко сето ат̣т̣хӣнам̣ сетатта̄, бака̄ ратта̄ лохитасса раттатта̄’’ти евама̄дика̄ лока̄йатавитан̣д̣асалла̄пакатха̄. уппаттит̣хитисам̣ха̄ра̄дивасена локам̣ аккха̄йатӣти локаккха̄йика̄. самуддаккха̄йика̄ на̄ма касма̄ самуддо са̄гаро, са̄гарасса ран̃н̃о путтехи кхататта̄ са̄гаро. кхато амхехӣти хаттхамудда̄йа ниведитатта̄ самуддоти евама̄дика̄ нираттхака̄ самуддаккха̄йикакатха̄.
ити бхаво ити абхавоти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ нираттхакака̄ран̣ам̣ ватва̄ паваттитакатха̄ итибхава̄бхавакатха̄. еттха ча бхавоти сассатам̣, абхавоти уччхедам̣. бхавоти вуддхи, абхавоти ха̄ни. бхавоти ка̄масукхам̣, абхавоти аттакиламатхо. ити има̄йа чхаббидха̄йа итибхава̄бхавакатха̄йа саддхим̣ ба̄ттим̣са тираччха̄накатха̄ на̄ма хоти. атха ва̄ па̄л̣ийам̣ сарӯпато ана̄гата̄пи аран̃н̃апаббатанадӣдӣпакатха̄ ити-саддена сан̇гахетва̄ чхаттим̣са тираччха̄накатха̄ти вуччати. ити ва̄ти хи еттха ити-саддо пака̄раттхе, ва̄-саддо викаппаттхе. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘евам̣пака̄рам̣ ито ан̃н̃ам̣ ва̄ та̄дисам̣ нираттхакакатхам̣ катхентӣ’’ти. а̄диаттхе ва̄ ити-саддо ‘‘ити ва̄ ити еварӯпа̄ наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.10, 194) вийа, евама̄дим̣ ан̃н̃ампи та̄дисам̣ катхам̣ катхентӣти аттхо.
512. апариккхиттасса га̄масса упача̄ро адинна̄да̄не вуттанайенева ведитабботи имина̄ дутийалед̣д̣упа̄то идха упача̄роти дассети. сесаметтха утта̄намева. сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччхана̄, анун̃н̃а̄така̄ран̣а̄бха̄во, вика̄ле га̄маппависананти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
вика̄лага̄маппависанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. сӯчигхарасиккха̄падаван̣н̣ана̄
517. чатуттхе там̣ асса аттхӣти пат̣хамам̣ бхиндитва̄ паччха̄ десетаббатта̄ там̣ бхеданакам̣ тасса па̄читтийасса аттхӣти бхеданакам̣, па̄читтийам̣. ассаттхиаттхе а-ка̄рапаччайо дат̣т̣хаббо. ва̄сиджат̣ети ва̄сидан̣д̣аке. сесаметтха утта̄намева. сӯчигхарата̄, ат̣т̣химайа̄дита̄, аттано аттха̄йа каран̣ам̣ ва̄ ка̄ра̄петва̄ ва̄ пат̣ила̄бхоти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
сӯчигхарасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. ман̃чапӣт̣хасиккха̄падаван̣н̣ана̄
522. пан̃чаме чхеданакам̣ вуттанайамева̄ти чхеданамева чхеданакам̣, там̣ тасса аттхӣти чхеданаканти имаматтхам̣ атидиссати. сесаметтха утта̄намева. пама̄н̣а̄тиккантаман̃чапӣт̣хата̄, аттано аттха̄йа каран̣ам̣ ва̄ ка̄ра̄петва̄ ва̄ пат̣ила̄бхоти има̄ни панеттха две ан̇га̄ни.
ман̃чапӣт̣хасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. тӯлонаддхасиккха̄падаван̣н̣ана̄
526. чхат̣т̣хе тӯлам̣ паккхипитва̄ти хет̣т̣ха̄ чимиликам̣ паттхаритва̄ тасса упари тӯлам̣ паккхипитва̄ти аттхо. пот̣акитӯланти еракатӯла̄ди йам̣кин̃чи тин̣аджа̄тӣнам̣ тӯлам̣. сесаметтха утта̄намева. тӯлонаддхаман̃чапӣт̣хата̄, аттано аттха̄йа каран̣ам̣ ва̄ ка̄ра̄петва̄ ва̄ пат̣ила̄бхоти има̄ни панеттха две ан̇га̄ни. аттана̄ ка̄ра̄питасса хи пат̣ила̄бхаматтенева па̄читтийам̣. тенева падабха̄джане ‘‘пат̣ила̄бхена удда̄летва̄ па̄читтийам̣ десетабба’’нти вуттам̣. кеначи пана ‘‘пат̣ила̄бхена удда̄летва̄ па̄читтийам̣ десетаббанти еттха кин̃ча̄пи пат̣ила̄бхаматтенева па̄читтийам̣ вийа диссати, парибхогейева а̄патти дат̣т̣хабба̄. ‘ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса̄’ти вачанам̣ еттха са̄дхака’’нти вуттам̣, там̣ тасса матиматтам̣. на хи ‘‘ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти идам̣ аттана̄ ка̄ра̄питам̣ сандха̄йа вуттам̣, каран̣ака̄ра̄панапаччайа̄ ча имина̄ сиккха̄падена па̄читтийам̣ вуттам̣, на парибхогапаччайа̄. ‘‘на, бхиккхаве, тӯлонаддхам̣ ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ парибхун̃джитаббам̣, йо парибхун̃джеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти хи кхандхаке вуттатта̄ аттана̄ ва̄ катам̣ хоту ан̃н̃ена ва̄, парибхун̃джантасса парибхогапаччайа̄ дуккат̣амева, на па̄читтийам̣.
тӯлонаддхасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. нисӣданасиккха̄падаван̣н̣ана̄
531. саттаме йам̣ ваттаббам̣, там̣ нисӣданасантхатасиккха̄паде вуттамева. нисӣданасса пама̄н̣а̄тиккантата̄, аттано аттха̄йа каран̣ам̣ ва̄ ка̄ра̄петва̄ ва̄ пат̣ила̄бхоти има̄ни панеттха две ан̇га̄ни.
нисӣданасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
537-542. ат̣т̣хаманавамадасамесу наттхи ваттаббам̣, ан̇га̄нипи саттамева вуттанайенева ведитабба̄ни.
нит̣т̣хито ра̄джавагго навамо.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа са̄раттхадӣпанийам̣
кхуддакаван̣н̣ана̄ саматта̄.
па̄читтийакан̣д̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.