1. чӣваравагго

1. пат̣хамакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄

459. самита̄вина̄ти самитапа̄пена. готамакачетийам̣ на̄ма готамайаккхасса четийат̣т̣ха̄не катавиха̄ро вуччати.

461. навамам̣ ва̄ дасамам̣ ва̄ти бхумматтхе упайогавачанам̣. саче бхавеййа̄ти саче кассачи кан̇кха̄ бхавеййа. вуттасадисанти дасамам̣ ва̄ти вуттасадисам̣ париччхедасадисам̣, ‘‘вуттасадисамева̄’’типи ликханти. дха̄ретунти еттха а̄ха̄ти па̄т̣хасесо дат̣т̣хаббо.

463. сӯчийа̄ пат̣иса̄мананти сӯчигхаре сам̣гопанам̣, идан̃ча сӯчикаммасса саббасса паринит̣т̣хитабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. етанти нат̣т̣хачӣварам̣. етесампӣти нат̣т̣хачӣвара̄дӣни пара̄масати, тена чӣварапалибодха̄бха̄вам̣ дассети. дутийасса палибодхасса̄ти а̄ва̄сапалибодхасса. еттха ча нит̣т̣хитачӣварасмим̣, уббхатасмим̣ катхинети двӣхи падехи двиннам̣ палибодха̄нам̣ абха̄вадассанена аттхатакатхинасса пан̃чама̄саббхантаре йа̄ва чӣварапалибодхаа̄ва̄сапалибодхесу ан̃н̃атарам̣ на упаччхиджджати, та̄ва атирекачӣварам̣ дха̄ретум̣ ват̣т̣атӣти дӣпети. паккаманам̣ анто асса̄ти паккаманантика̄, евам̣ сеса̄пи ведитабба̄. виттха̄ро панеттха а̄гатат̣т̣ха̄не а̄ви бхависсати.

даса̄хапарамам̣ ка̄ланти аччантасам̣йогавачанам̣. идан̃хи вуттам̣ хоти…пе… даса̄хапарамабха̄воти идам̣ даса̄хапарамата̄падасса аттхаматтадассанам̣, даса̄хапарамабха̄воти идан̃хи вуттам̣ хотӣти еваметтха йоджана̄ ведитабба̄. айаматтхотиа̄ди даса̄хапарамападассева адхиппетаттхадассанавасена вуттам̣. таттха еттако ка̄лоти ‘‘даса̄хапарамата̄’’ти вутто йо ка̄ло, со еттако ка̄лоти аттхо.

кхоманти кхомасуттехи ва̄йитам̣ кхомапат̣ачӣварам̣, там̣ ва̄камайанти ваданти. каппа̄сасуттехи ва̄йитам̣ каппа̄сикам̣, евам̣ сеса̄нипи. камбаланти ел̣ака̄дӣнам̣ ломамайасуттена ва̄йитапат̣ам̣. бхан̇ганти кхомасутта̄дӣни сабба̄ни, екачча̄ни ва̄ миссетва̄ ва̄йитам̣ чӣварам̣. бхан̇гампи ва̄камайамева̄ти кечи. дукӯлам̣ паттун̣н̣ам̣ сома̄рапат̣ам̣ чӣнапат̣ам̣ иддхиджам̣ девадиннанти има̄ни пана чха чӣвара̄ни етесан̃н̃ева анулома̄нӣти висум̣ на вутта̄ни. дукӯлан̃хи са̄н̣асса ануломам̣ ва̄камайатта̄. ‘‘паттун̣н̣ам̣ косеййависесо’’ти абхидха̄накосе вуттам̣. сома̄радесе, чӣнадесе ча джа̄таваттха̄ни сома̄рачӣнапат̣а̄ни. паттун̣н̣а̄дӣни тӣн̣и косеййасса анулома̄ни па̄н̣акехи катасуттамайатта̄. иддхиджанти ехибхиккхӯнам̣ пун̃н̃иддхийа̄ ниббаттачӣварам̣. каппаруккхе ниббаттам̣, девадиннан̃ча кхома̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ хотӣти тесам̣ саббесам̣ анулома̄ни. манусса̄нам̣ пакативидаттхим̣ сандха̄йа ‘‘две видаттхийо’’тиа̄ди вуттам̣. имина̄ дӣгхато вад̣д̣хакӣхаттхаппама̄н̣ам̣ виттха̄рато тато упад̣д̣хаппама̄н̣ам̣ викаппанупаганти дассети. татха̄ хи ‘‘сугатавидаттхи на̄ма ида̄ни маджджхимасса пурисасса тиссо видаттхийо, вад̣д̣хакӣхаттхена дийад̣д̣хо хаттхо хотӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.348-349) кут̣ика̄расиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, тасма̄ сугатан̇гулена два̄дасан̇гула̄ сугатавидаттхи вад̣д̣хакӣхаттхена дийад̣д̣хо хаттхоти сиддхам̣. еван̃ча катва̄ ‘‘сугатан̇гулена ат̣т̣хан̇гулам̣ вад̣д̣хакӣхаттхаппама̄н̣а’’нти а̄гатат̣т̣ха̄нехи ча самети.

там̣ атикка̄майатоти еттха танти чӣварам̣, ка̄лам̣ ва̄ пара̄масати. тасса йо арун̣оти чӣваруппа̄дадивасасса йо атикканто арун̣о. чӣваруппа̄дадивасена саддхинти чӣваруппа̄дадивасасса а̄дибхӯтена атиккантаарун̣ена саддхинти аттхо, идан̃ча бхагавата̄ ‘‘даса̄хапарама’’нти ватва̄ пуна ‘‘ека̄дасе арун̣уггамане’’ти вуттатта̄ пубба̄парасам̣санданаттхам̣ саддато гаммама̄нампи ‘‘чӣваруппа̄дадивасена саддхи’’нти евам̣ вуттам̣. ‘‘дасаме арун̣е’’ти вутте ева хи даса̄хапарамена саддхим̣ самети. дивасапарийоса̄насса авадхибхӯтаана̄гата̄рун̣авасена хи дивасам̣ атиккантам̣ на̄ма хоти, на пана дивасасса а̄дибхӯта̄рун̣авасена парива̄са̄дӣсу татха̄ аггахан̣ато, идха пана бхагавата̄ дивасасса а̄диантапариччхедадассанавасена ‘‘ека̄дасе арун̣уггамане’’ти вуттам̣, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ дивасасса а̄дибхӯтам̣ там̣дивасанисситампи арун̣ам̣ гахетва̄ ‘‘ека̄дасе арун̣уггамане ниссаггийам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. арун̣оти четтха сӯрийуггаманасса пуречаро вад̣д̣ханагханаратто пабха̄висесоти дат̣т̣хаббо.

вачанӣйоти сан̇гха̄пеккхо. вачанабхедоти ‘‘н̃аттийам̣ две а̄паттийо саратӣ’’тиа̄дина̄ ваттаббанти адхиппа̄йо.

468. ‘‘на идха сан̃н̃а̄ раккхатӣ’’ти идам̣ вематикан̃ча анатиккантасан̃н̃ан̃ча сандха̄йа вуттам̣. йопи евам̣сан̃н̃ӣ тассапӣти йо анатиккантасан̃н̃ӣ, вематико ва̄, тассапӣти аттхо. анат̣т̣хато авилуттасса висесама̄ха ‘‘пасайха̄ваха̄равасена̄’’ти. тхеййа̄ваха̄равасена гахитампи идха нат̣т̣хам̣.

ана̄патти ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄тиа̄ди нисӣданасантхатам̣ сандха̄йа вуттам̣. йена хи пура̄н̣асантхатасса са̄манта̄ сугатавидаттхим̣ ана̄дийитва̄ навам̣ нисӣданасантхатам̣ катам̣, тасса там̣ ниссаггийампи тато ан̃н̃асса пат̣илабхитва̄ парибхун̃джантасса ана̄паттикаранти сиджджханато айаматтхо саббаниссаггийесупи сиджджхати.

469. тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тунти сан̇гха̄т̣иа̄дина̄мена адхит̣т̣ха̄тум̣. ‘‘на викаппету’’нти имина̄ на̄мена на викаппетум̣, етена викаппитатичӣваро течӣварико на хоти. тасса тасмим̣ адхит̣т̣хитатичӣваре вийа авиппава̄са̄дина̄ каттаббавидхи на ка̄табботи дассети, на пана викаппане досоти. тато паранти чатума̄сато парам̣ викаппетва̄ парибхун̃джитум̣ анун̃н̃а̄танти кечи ваданти, ан̃н̃е пана ‘‘викаппетва̄ йа̄ва а̄га̄мивасса̄нам̣, та̄ва т̣хапетумева ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, апаре пана ‘‘викаппане на досо, татха̄ викаппитам̣ париккха̄ра̄дина̄мена адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитабба’’нти ваданти.

мут̣т̣хипан̃чаканти мут̣т̣хийа̄ упалаккхитам̣ пан̃чакам̣, чатухаттхе минитва̄ пан̃чамам̣ хаттхам̣ мут̣т̣хим̣ катва̄ минитаббанти адхиппа̄йо. кечи пана ‘‘мут̣т̣хихаттха̄нам̣ пан̃чакам̣ мут̣т̣хипан̃чакам̣, тасма̄ пан̃чапи хаттхе мут̣т̣хим̣ катва̄ва минитабба̄’’ти ваданти. мут̣т̣хиттиканти еттха̄пи есева найо. двихаттхена антарава̄сакена тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄детум̣ сакка̄ти а̄ха ‘‘па̄рупанена̄’’тиа̄ди. атиреканти сугатачӣвараппама̄н̣ато адхикам̣. ӯнаканти мут̣т̣хипан̃чака̄дито ӯнакам̣, тена ча тесу тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣ на рухатӣти дассети.

имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ паччуддхара̄мӣти имам̣ сан̇гха̄т̣иадхит̣т̣ха̄нам̣ уккхипа̄ми париччаджа̄мӣти аттхо. ка̄йавика̄рам̣ каронтена̄ти хаттхена чӣварам̣ пара̄масантена, ча̄лентена ва̄. ва̄ча̄йа адхит̣т̣ха̄табба̄ти еттха ка̄йенапи ча̄летва̄ ва̄чампи бхиндитва̄ ка̄йава̄ча̄хи адхит̣т̣ха̄нампи сан̇гахитанти ведитаббам̣ ‘‘ка̄йена апхуситва̄’’ти вуттатта̄. дувидханти ахаттхапа̄сахаттхапа̄савасена дувидхам̣. таттха хаттхапа̄со на̄ма ад̣д̣хатеййахаттхо вуччати. два̄дасахаттханти кечи ваданти, там̣ идха на самети. ‘‘са̄мантавиха̄ре’’ти идам̣ т̣хапитат̣т̣ха̄насаллаккхан̣айогге т̣хитам̣ сандха̄йа вуттам̣. тато дӯре т̣хитампи т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхентена адхит̣т̣ха̄таббамева. таттхапи чӣварасса т̣хапитабха̄васаллаккхан̣амева пама̄н̣ам̣. на хи сакка̄ саббатха̄ т̣ха̄нам̣ саллаккхетум̣. екасмим̣ виха̄ре т̣хапетва̄ тато ан̃н̃асмим̣ т̣хапитанти адхит̣т̣ха̄тум̣ на ват̣т̣ати. кечи пана ‘‘татха̄пи адхит̣т̣хите на досо’’ти ваданти, там̣ ат̣т̣хакатха̄йа на самети, вӣмам̣ситаббам̣. адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехӣти париккха̄рачол̣ана̄мена адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехи, тенева ‘‘имам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти париккха̄рачол̣асса паччуддха̄рам̣ дассети. етена ча течӣварадхутан̇гам̣ парихарантена пам̣сукӯла̄дивасена ладдхам̣ ваттхам̣ даса̄хаббхантаре катва̄ раджитва̄ па̄рупитум̣ асакконтена париккха̄рачол̣авасена адхит̣т̣хахитва̄ва даса̄хам̣ атиккаметаббам̣, итаратха̄ ниссаггийам̣ хотӣти дассети. тенева ‘‘раджитака̄лато пана пат̣т̣ха̄йа никкхипитум̣ на ват̣т̣ати, дхутан̇гачоро на̄ма хотӣ’’ти (висуддхи. 1.25) висуддхимагге вуттам̣. ‘‘пуна адхит̣т̣ха̄табба̄нӣ’’ти идан̃ча сан̇гха̄т̣иа̄дитичӣварана̄мена адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитука̄масса васена вуттам̣, итарасса пана пурима̄дхит̣т̣ха̄намева аланти ведитаббам̣. ‘‘пуна адхит̣т̣ха̄табба’’нти имина̄ каппабиндупи да̄таббанти дассети.

баддхасӣма̄йам̣ авиппава̄сасӣма̄саммутисамбхавато на таттха дуппариха̄рата̄ти а̄ха ‘‘абаддхасӣма̄йам̣ дуппариха̄ра’’нти.

атириттаппама̄н̣а̄йа чхеданакам̣ па̄читтийанти а̄ха ‘‘анатириттаппама̄н̣а̄’’ти. тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄ти вассикама̄сато парам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄, имина̄ чатуннам̣ вассикама̄са̄нам̣ упари адхит̣т̣ха̄нам̣ тит̣т̣хатӣти вин̃н̃а̄йати тато паччуддхара̄йога̄. йан̃ча ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи, кан̣д̣упат̣иччха̄ди а̄ба̄дхавӯпасамена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣ’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣, там̣ самантапа̄са̄дика̄йам̣ наттхи. парива̄рат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘аттха̄патти хеманте а̄паджджати, но гимхе’’ти еттха идам̣ вуттам̣ ‘‘каттикапун̣н̣ама̄сийа̄ паччхиме па̄т̣ипададивасе викаппетва̄ т̣хапитам̣ вассикаса̄т̣икам̣ нива̄сенто хеманте а̄паджджати, курундийам̣ пана ‘каттикапун̣н̣амадивасе апаччуддхаритва̄ хеманте а̄паджджатӣ’ти вуттам̣, тампи сувуттам̣, ‘чатума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппету’нти хи вутта’’нти (пари. ат̣т̣ха. 323). таттха маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ нива̄санапаччайа̄ дуккат̣ам̣ вуттам̣, курундат̣т̣хакатха̄йам̣ пана апаччуддха̄рапаччайа̄, тасма̄ курундийам̣ вуттанайена̄пи вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамепи адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахатӣти пан̃н̃а̄йати. адхит̣т̣ха̄навиджаханесу ча васса̄нама̄саа̄ба̄дха̄нам̣ вигамена виджаханам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йампи на уддхат̣ам̣, тасма̄ самантапа̄са̄дика̄йам̣ а̄гатанайена йа̄ва паччуддха̄ра̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ тит̣т̣хатӣти гахетаббам̣. наха̄наттха̄йа анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘ван̣н̣абхедаматтаратта̄пи чеса̄ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. ‘‘две пана на ват̣т̣антӣ’’ти имина̄ сан̇гха̄т̣иа̄дӣсу вийа дутийе адхит̣т̣ха̄нам̣ на рухати, атирекачӣварам̣ хотӣти дассети. маха̄паччарийам̣ чӣваравасена парибхогакиччасса абха̄вам̣ сандха̄йа ана̄патти вутта̄ сена̄санапариккха̄раттха̄йа диннапаччаттхаран̣е вийа. йам̣ пана ‘‘паччаттхаран̣ампи адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттам̣, там̣ сена̄санаттха̄йева̄ти нийамитам̣ на хоти навасу чӣваресу гахитатта̄, тасма̄ аттано на̄мена адхит̣т̣хахитва̄ нидахитва̄ париккха̄рачол̣ам̣ вийа йатха̄ татха̄ винийуджджитаббамева̄ти гахетаббам̣. па̄ва̄ро коджавоти имесампи паччаттхаран̣а̄дӣнам̣ локепи вохаран̣ато сена̄санапариккха̄раттха̄йа диннапаччаттхаран̣ато висум̣ гахан̣ам̣ катам̣.

‘‘хӣна̄йа̄ваттанена̄’’ти идам̣ антимаваттхум̣ аджджха̄паджджитва̄ бхиккхупат̣ин̃н̃а̄йа т̣хитасса чева титтхийапаккантасса ча бхиккхунийа̄ ча бхиккхунибха̄ве нирапеккхата̄йа гихилин̇гатиттхийалин̇гаггахан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. сиккхам̣ апаччаккха̄йа гихибха̄вӯпагаманам̣ сандха̄йа вуттанти кечи ваданти, там̣ на йуттам̣ тада̄писса упасампаннатта̄, чӣварасса ча тасса сантакатта̄виджаханато. пама̄н̣ачӣварасса̄ти паччхимаппама̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. две чӣвара̄ни па̄рупантасса̄ти га̄маппавесе дигун̣ам̣ катва̄ сан̇гха̄т̣ийо па̄рупанам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘еса найо’’ти имина̄ пама̄н̣айуттесу йаттха каттхачи чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣтиа̄диаттхам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

ан̃н̃ам̣ паччхимаппама̄н̣ам̣ на̄ма наттхӣти сутте а̄гатам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. ида̄ни тамева вибха̄ветум̣ ‘‘йан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ на самети, сан̇гха̄т̣иа̄дӣнам̣ мут̣т̣хипан̃чака̄дихет̣т̣химаппама̄н̣асса сутте ана̄гататта̄ти адхиппа̄йо.

махантам̣ ва̄ кхуддакам̣ каротӣти еттха атимахантам̣ чӣварам̣ мут̣т̣хипан̃чака̄дипаччхимаппама̄н̣айуттам̣ катва̄ самантато чхинданена̄пи виччхинданака̄ле чхиджджама̄нат̣т̣ха̄нам̣ чхиддасан̇кхйам̣ на гаччхати адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахати ева̄ти сиджджхати, ‘‘гхат̣етва̄ чхиндати, на бхиджджатӣ’’ти вачанена ча самети. париккха̄рачол̣ам̣ пана викаппанупагапаччхимаппама̄н̣ато ӯнам̣ катва̄ чхиннам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати адхит̣т̣ха̄насса аниссайатта̄. та̄ни пуна баддха̄ни гхат̣ита̄ни адхит̣т̣ха̄таббамева̄ти ведитаббам̣. кечи пана ‘‘вассикаса̄т̣икачӣваре двидха̄ чхинне йадипи екекам̣ кхан̣д̣ам̣ паччхимапаччхимаппама̄н̣ам̣ пахоти, екасмим̣йева кхан̣д̣е адхит̣т̣ха̄нам̣ тит̣т̣хати, на итаре, ‘‘две пана на ват̣т̣антӣ’’ти вуттатта̄. нисӣданакан̣д̣уппат̣иччха̄дӣсупи есева найоти ваданти.

саммукхе паватта̄ саммукха̄ти паччаттавачанам̣, тан̃ча викаппанависесанам̣, тасма̄ ‘‘саммукхе’’ти бхумматтхе ниссаккавачанам̣ катва̄пи аттхам̣ ваданти, абхимукхети аттхо. атха ва̄ саммукхена аттано ва̄ча̄йа ева викаппана̄ саммукха̄викаппана̄. параммукхена викаппана̄ параммукха̄викаппана̄ти каран̣аттхена̄пи аттхо дат̣т̣хаббо, айамева па̄л̣ийа̄ самети. саннихита̄саннихитабха̄ванти а̄саннадӯрабха̄вам̣. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣атӣти еттакенева викаппана̄киччасса нит̣т̣хитатта̄, атирекачӣварам̣ на хотӣти даса̄ха̄тиккаме на ниссаггийам̣ джанетӣти адхиппа̄йо. парибхун̃джитум̣…пе… на ват̣т̣атӣти сайам̣ апаччуддхаран̣ам̣ парибхун̃джане па̄читтийам̣, адхит̣т̣ха̄не паресам̣ виссаджджане дуккат̣ан̃ча сандха̄йа вуттам̣.

парибхога̄дайопи ват̣т̣антӣти парибхогависсаджджанаадхит̣т̣ха̄на̄нипи. апи-саддена нидхетумпи ват̣т̣атӣти аттхо, етена ча паччуддха̄репи кате чӣварампи викаппитачӣварамева хоти, на атирекачӣварам̣. там̣ пана тичӣвара̄дина̄мена адхит̣т̣ха̄тука̄мена адхит̣т̣хахитаббам̣, итарена викаппитачӣварамева катва̄ парибхун̃джитаббанти дассети. кечи пана ‘‘йам̣ викаппитачӣварам̣, там̣ йа̄ва апарибхогака̄ла̄ апаччуддхара̄петва̄ва нидахитаббам̣, парибхогака̄ле пана сампатте паччуддхара̄петва̄ адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитаббам̣. йади хи тато пурепи паччуддхара̄пеййа, паччуддха̄ренева викаппана̄йа вигататта̄ атирекачӣварам̣ на̄ма хоти, даса̄ха̄тиккаме ча ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. тасма̄ йам̣ апарибхун̃джитва̄ва т̣хапетаббам̣, тадева викаппетаббам̣, паччуддха̄ре ча кате антодаса̄хейева адхит̣т̣ха̄таббам̣. йан̃ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣антӣ’тиа̄ди вуттам̣, там̣ па̄л̣ийа̄ вируджджхатӣ’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтамева. па̄л̣ийан̃хи ‘‘антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, викаппетӣ’’ти (па̄ра̄. 469) ча ‘‘са̄мам̣ чӣварам̣ викаппетва̄ апаччуддха̄ран̣ам̣ парибхун̃джеййа па̄читтийа’’нти (па̄чи. 373) ча ‘‘ана̄патти со ва̄ дети, тасса ва̄ висса̄санто парибхун̃джатӣ’’ти (па̄чи. 374) ча са̄ман̃н̃ато вуттатта̄, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘имам̣ чӣварам̣ ва̄ викаппанам̣ ва̄ паччуддхара̄мӣ’’тиа̄дина̄ паччуддха̄рам̣ адассетва̄ ‘‘майхам̣ сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄’’ти евам̣ аттано сантакаттам̣ амочетва̄ва парибхога̄дивасенева паччуддха̄расса вуттатта̄, ‘‘тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣антӣ’’ти адхит̣т̣ха̄нам̣ вина̄пи висум̣ парибхогасса, нидаханасса ча вуттатта̄ викаппана̄нантарамева паччуддхара̄петва̄ анадхит̣т̣хахитва̄ ева тичӣваравирахитам̣ викаппана̄рахам̣ чӣварам̣ парибхун̃джитум̣, нидахитун̃ча идам̣ па̄т̣еккам̣ винайакамманти кха̄йати. апича бахӯнам̣ патта̄нам̣ викаппетум̣, паччуддха̄ретун̃ча вуттатта̄ паччуддха̄рена тесам̣ атирекапаттата̄ дассита̄ти сиджджхати тесу екассева адхит̣т̣ха̄таббато. тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатанайенева гахетаббам̣.

пан̃н̃аттиковидо на хотӣти евам̣ викаппите ‘‘анантарамева евам̣ паччуддхаритабба’’нти винайакаммам̣ на джа̄на̄ти. тена̄ха ‘‘на джа̄на̄ти паччуддхариту’’нти, имина̄пи четам̣ ведитаббам̣ ‘‘викаппана̄нантарамева паччуддха̄ро ка̄таббо’’ти.

ависесена вуттавачананти тичӣвара̄дӣнам̣ са̄дха̄ран̣авачанена вуттавачанам̣. йам̣ панеттха ‘‘вируддхам̣ вийа диссатӣ’’ти ватва̄ там̣ виродха̄сан̇кам̣ ниваттетум̣ ‘‘тичӣварасан̇кхепена…пе… викаппана̄йа ока̄со динно хотӣ’’ти вуттам̣, там̣ ‘‘адхит̣т̣хети викаппетӣ’’ти са̄ман̃н̃ато вуттепи тичӣварампи викаппетӣти айаматтхо на сиджджхати, ‘‘тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти (маха̄ва. 358) висесетва̄ вуттатта̄. йам̣ пана адхит̣т̣ха̄таббам̣, там̣ адхит̣т̣ха̄ти. йам̣ тичӣваравирахитам̣, там̣ викаппетаббам̣, там̣ викаппетӣти еваматтхо сиджджхатӣти. тасма̄ еттха пубба̄паравиродхо на диссати са̄ман̃н̃авачанасса вутта̄васесейева аватит̣т̣ханато. йам̣ панеттха тичӣварасса̄пи викаппанавидхим̣ дассетум̣ ‘‘тичӣварам̣ тичӣварасан̇кхепена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тичӣварасан̇кхепена парихарийама̄несу екампи паччуддхаритва̄ викаппетум̣ на ват̣т̣ати, тичӣварато пана екам̣ ва̄ сакаламева ва̄ апанетва̄ апарам̣ тичӣварам̣ тичӣварасан̇кхепена парихаритука̄масса ва̄ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ париккха̄рачол̣авасенева саббачӣварам̣ парибхун̃джитука̄масса ва̄ пуримам̣ адхит̣т̣хитачӣварам̣ паччуддхаритва̄ викаппетум̣ ват̣т̣атӣти евамадхиппа̄йена ‘‘тичӣваре екена чӣварена виппаваситука̄мо хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣ сийа̄, иччетам̣ па̄л̣ийа̄ саддхим̣ самети. атха пунапи тадева тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄тука̄мо хутва̄ виппава̄сасукхаттхам̣ паччуддхаритва̄ викаппетӣти имина̄ адхиппа̄йена вуттам̣ сийа̄, там̣ ‘‘тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти (маха̄ва. 358) имина̄ вачанена на самети. йади хи сесачӣвара̄ни вийа тичӣварампи паччуддхаритва̄ викаппетаббам̣ сийа̄, ‘‘тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти идам̣ вачанамева нираттхакам̣ сийа̄ сесачӣварехи тичӣварасса висеса̄бха̄ва̄. тасма̄ ‘‘викаппетӣ’’ти идам̣ тичӣваравирахитамева сандха̄йа вуттам̣. тичӣварам̣ пана викаппетум̣ на ват̣т̣атӣти вин̃н̃а̄йати, тенева дутийакатхинасиккха̄падасса ана̄паттива̄ре ‘‘викаппетӣ’’ти идам̣ на вуттам̣, вӣмам̣ситва̄ йатха̄ па̄л̣ийа̄ саддхим̣ на вируджджхати, татха̄ еттха адхиппа̄йо гахетаббо.

туйхам̣ демӣтиа̄дӣсу париччаттатта̄ манаса̄ асампат̣иччхантепи сампада̄набхӯтассева сантакам̣ хоти, со иччхитаккхан̣е гахетум̣ лабхати. иттханна̄масса̄ти параммукхе т̣хитам̣ сандха̄йа вадати. йасса пана руччатӣтиа̄ди убхохипи париччаттата̄йа асса̄микатам̣ сандха̄йа вуттам̣.

‘‘там̣ на йуджджатӣ’’ти идам̣ антодаса̄хе ева висса̄саггахан̣ам̣ сандха̄йа ана̄паттива̄расса а̄гататта̄, идха ниссаггийачӣварасса каппийабха̄вакаран̣аттхам̣ лесена гахитатта̄ ча вуттам̣, кечи пана ‘‘парехи сабха̄гена аччхинне, висса̄саггахите ча пуна ладдхе досо на диссатӣ’’ти ваданти. анадхит̣т̣ха̄нена̄ти ка̄йава̄ча̄хи каттаббасса акаран̣ена̄ти адхиппа̄йо. чӣварасса аттано сантаката̄, джа̄типама̄н̣айуттата̄, чхиннапалибодхабха̄во, атирекачӣварата̄, даса̄ха̄тиккамоти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄ни.

пат̣хамакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄

473. дутийе авиппава̄сети авиппава̄се ниппха̄детаббе, виппава̄садоса̄бха̄ве са̄дхетаббе каттабба̄ саммутӣти аттхо.

475. пат̣исиддхапарийа̄паннена̄ти виппаваситум̣ пат̣исиддхесу тӣсу чӣваресу антогадхена, екена ча авайаве самуда̄йопача̄рам̣ дассети.

478-9. етта̄вата̄ти ‘‘париккхитто’’ти имина̄. ‘‘сабха̄йети лин̇габйаттайена сабха̄ вутта̄’’ти ватва̄ пуна сайампи ‘‘сабха̄йе’’ти имина̄ вохаранто сабха̄-саддасса парийа̄йо сабха̄йа-саддо напум̣сакалин̇гайутто аттхӣти дассети. ‘‘сабха̄йанти лин̇габйаттайена сабха̄ вутта̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. лин̇габйаттайена сабха̄ти ча лин̇гантарайутто сабха̄саддапарийа̄йо сабха̄йасаддоти аттхо.

сабха̄йам̣ гаччхатӣти сабхам̣ гаччхати. васитаббам̣ наттхӣти чӣварахаттхапа̄сейева васитаббам̣ наттхӣти аттхо. тасса̄ти вӣтхийа̄. сабха̄йасса ча два̄расса ча хаттхапа̄са̄ на виджахитаббанти еттха сабха̄йадва̄ра̄намантаре вӣтхи геха̄пи гахита̄ ева хонти а̄дипарийоса̄на̄нам̣ гахитатта̄. еттха ча два̄равӣтхигхаресу васантена га̄маппавесанасахасеййа̄дидосам̣ парихаритва̄ супат̣иччханната̄дийуттенева бхавитаббам̣, сабха̄ пана йади саббесам̣ васанаттха̄йа са̄ла̄садиса̄ ката̄, антара̄ра̄ме вийа йатха̄сукхам̣ васитум̣ ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. париккхиттата̄йа ча екӯпача̄ратам̣, апариккхиттата̄йа на̄нӯпача̄ратан̃ча нивесана̄дӣсупи атидисанто а̄ха ‘‘етеневӯпа̄йена̄’’тиа̄ди. нивесана̄дӣни бахига̄мато саннивит̣т̣ха̄ни гахита̄ни антога̄ме т̣хита̄нам̣ га̄маггахан̣енева гахитатта̄. саббаттха̄ти га̄манигаманивесана̄дӣсу паннарасасу. париккхепа̄дӣти а̄ди-саддена апариккхепассева гахан̣ам̣, на екакула̄дӣнампи тесам̣ екӯпача̄рата̄на̄нӯпача̄рата̄нимиттата̄бха̄ва̄. еттха ча саттхасса катипа̄хам̣ каттхачи нивит̣т̣хассева париккхепо хоти, на гаччхантасса.

482-7. га̄мато бахи иссара̄нам̣ самуддатӣра̄дӣсу катабхан̣д̣аса̄ла̄ удоситоти а̄ха ‘‘йа̄на̄дӣна’’нтиа̄ди. мун̣д̣аччхаданапа̄са̄доти на̄тиуччо чандикан̇ган̣айутто сикхаракӯт̣ама̄ла̄дивирахито па̄са̄до.

489. парийа̄дийитва̄ти аджджхоттхаритва̄. надӣпариха̄роти висум̣га̄ма̄дӣнам̣ вийа надӣпариха̄расса авуттатта̄ чӣварахаттхапа̄со ева̄ти ваданти, ан̃н̃е пана ‘‘имина̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена надӣпариха̄ропи висум̣ сиддхо, надийа̄ хаттхапа̄со на виджахитаббо’’ти ваданти. виха̄расӣманти авиппава̄сасӣмам̣ сандха̄йа̄ха. еттха ча виха̄расса на̄на̄куласантакабха̄вепи авиппава̄сасӣма̄париччхедаббхантаре саббаттха чӣвараавиппава̄сасамбхавато тасса̄ падха̄натта̄ таттха саттхапариха̄ро на лаббхатӣти ‘‘виха̄рам̣ гантва̄ васитабба’’нти вуттам̣. ‘‘саттхасамӣпе’’ти идам̣ йатха̄вуттам̣ аббхантарапариччхедавасена вуттам̣. па̄л̣ийам̣ на̄на̄куласса саттхо хоти, саттхе чӣварам̣ никкхипитва̄ хаттхапа̄са̄ на виджахитаббанти еттха саттхахаттхапа̄со гахито.

490. екакуласса кхеттети апариккхиттам̣ сандха̄йа вадати.

491-4. виха̄ро на̄ма упача̄расӣма̄. таттха йасмим̣ виха̄рети тасса антопаривен̣а̄дим̣ сандха̄йа вуттам̣, екакула̄дисантаката̄ четтха ка̄ра̄пака̄нам̣ васена. чха̄йа̄йа пхут̣т̣хока̄сасса̄ти уджукам̣ аваккхитталед̣д̣упа̄таббхантарам̣ сандха̄йа вадати.

агаманапатхети тадахева гантва̄ ниваттетум̣ на саккун̣еййаке самуддамаджджхе йе дӣпака̄, тесӯти йоджана̄. итарасминти пураттхимадиса̄йа чӣваре. ‘‘упосатхака̄ле…пе… вад̣д̣хатӣ’’ти имина̄ чӣваравиппава̄сасаттаббхантарато сама̄насам̣ва̄са̄йа саттаббхантарасӣма̄йа аччантависадисатам̣ дассети. татха̄ хи бахӯсу бхиккхӯсу екато нисӣдитва̄ саманта̄ саттаббхантарапариччхедесу йатха̄сакам̣ чӣварам̣ т̣хапетва̄ парихарантесу екекасса бхиккхуно нисиннока̄сато пат̣т̣ха̄йа паччекам̣ саттаббхантарасса париччхедо ан̃н̃аман̃н̃ависадисо анекавидхо хоти, на еко парисапарийантато пат̣т̣ха̄йа анимитаббатта̄. тенева таттха парисавасена вуд̣д̣хи, ха̄ни ва̄ на хоти, на евам̣ саттаббхантарасӣма̄йа. са̄ хи йоджаника̄йапи парисапарийантатова пат̣т̣ха̄йа саманта̄ саттаббхантарапааччхинна̄ ека̄ва хоти. тенева са̄ парисавасена вад̣д̣хати, ха̄йати ча, тасма̄ ан̃н̃а̄ва саттаббхантарасӣма̄ ан̃н̃о саттаббхантарато париччхинно чӣваравиппава̄сапариха̄ро аббхока̄соти ведитаббам̣. йан̃четтха ваттаббам̣, там̣ кхандхаке сӣма̄катха̄йамева (маха̄ва. 143) ваккха̄ма.

495. надим̣ отаратӣти хаттхапа̄сам̣ мун̃читва̄ отарати. бахига̄ме т̣хапетва̄ти апа̄рупитаббата̄йа вуттам̣. винайакаммам̣ ка̄таббанти уттара̄сан̇ге ча бахига̄ме т̣хапитасан̇гха̄т̣ийан̃ча пат̣хамам̣ винайакаммам̣ катва̄ паччха̄ уттара̄сан̇гам̣ нива̄сетва̄ антарава̄саке ка̄таббам̣. еттха ча бахига̄ме т̣хапитасса̄пи винайакаммавачанато параммукха̄пи т̣хитам̣ виссаджджитум̣, ниссат̣т̣хам̣ да̄тун̃ча ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. дахара̄нам̣ гамане саусса̄хатта̄ ‘‘ниссайо пана на пат̣иппассамбхатӣ’’ти вуттам̣. мухуттам̣…пе… пат̣иппассамбхатӣти саусса̄хатте гаманасса упаччхиннатта̄ вуттам̣. тесам̣ пана пура̄рун̣а̄ва ут̣т̣хахитва̄ саусса̄хена гаччханта̄нам̣ арун̣е антара̄ ут̣т̣хитепи на пат̣иппассамбхати ‘‘йа̄ва арун̣уггамана̄ сайантӣ’’ти вуттатта̄. тенева ‘‘га̄мам̣ пависитва̄…пе… на пат̣иппассамбхатӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃аман̃н̃асса вачанам̣ аггахетва̄тиа̄димхи саусса̄хатта̄ гаманаккхан̣е пат̣иппассаддхи на вутта̄. дхенубхайена̄ти тарун̣аваччхага̄вӣнам̣ абхидха̄витва̄ син̇гена пахаран̣абхайена. ниссайо ча пат̣иппассамбхатӣти еттха дхенубхайа̄дӣхи т̣хита̄нам̣ йа̄ва бхайавӯпасама̄ т̣ха̄таббато ‘‘антоарун̣ейева гамисса̄мӣ’’ти нийаметум̣ асаккун̣еййатта̄ вуттам̣. йаттха пана евам̣ нийаметум̣ сакка̄, таттха антара̄рун̣е уггатепи ниссайо на пат̣иппассамбхати бхесаджджаттха̄йа га̄маппавит̣т̣хадахара̄нам̣ вийа. антосӣма̄йам̣ га̄манти авиппава̄сасӣма̄саммутито паччха̄ патит̣т̣ха̄питага̄мам̣ сандха̄йа вадати га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча т̣хапетва̄ самманнитаббато. павит̣т̣ха̄нанти а̄чарийантева̄сика̄нам̣ висум̣ висум̣ гата̄нам̣ авиппава̄сасӣматта̄ нева чӣвара̄ни ниссаггийа̄ни хонти, саусса̄хата̄йа ниссайо на пат̣иппассамбхати. антара̄маггети дхаммам̣ сутва̄ а̄гаччханта̄нам̣ антара̄магге.

‘‘идха апаччуддхаран̣а’’нти имина̄ адхит̣т̣ха̄навикаппана̄ни вийа паччуддхаран̣ампи ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ каттаббанти дассети. ка̄йава̄ча̄хи каттаббасса акаран̣атоти идам̣ ка̄йава̄ча̄самут̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. адхит̣т̣хитатичӣварата̄, анаттхатакатхината̄, аладдхасаммутита̄, раттивиппава̄соти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. татийакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄

497. татийе па̄л̣ийам̣ чӣварапачча̄са̄ никкхипитунти чӣварапачча̄са̄йа сатийа̄ никкхипитунти аттхо. нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ти еттха дутийакатхине вийа са̄мивасенева каран̣авачанасса аттхо ведитаббо.

499-500. туйхам̣ даммӣти диннанти ‘‘туйхам̣, бханте, ака̄лачӣварам̣ даммӣ’’ти евам̣ диннам̣, етампи ка̄ле а̄дисса диннам̣ на̄ма хотӣти адхиппа̄йо. идам̣ пана ат̣т̣хакатха̄вачанам̣, па̄л̣ийам̣ ‘‘ка̄лепи а̄дисса динна’’нти идан̃ча ‘‘ака̄лачӣвара’’нти вачанаса̄ман̃н̃ато лаббхама̄нам̣ саббампи дассетум̣ аттхуддха̄равасена вуттам̣ пат̣хамаанийате сотасса рахо вийа. сан̇гхасса хи ка̄лепи а̄дисса диннам̣ ака̄ле уппанначӣварам̣ вийа саммукхӣбхӯтехи вуттхавассехи, авуттхавассехи ча саббехипи бха̄джетаббата̄са̄ман̃н̃ена ака̄лачӣварам̣ на̄ма хотӣти дассанаттхам̣ аттхуддха̄равасена па̄л̣ийам̣ ‘‘ка̄лепи а̄дисса динна’’нти вуттам̣, на пана ‘‘тато бха̄джетва̄ ладдхачӣварампи ака̄ле ладдхачӣварампи вуттхавасса̄нам̣ екама̄сапариха̄рам̣, пан̃чама̄сапариха̄рам̣ ва̄ на лабхати, пачча̄са̄чӣваре асати даса̄хапариха̄рамева лабхатӣ’’ти дассанаттхам̣ вуттам̣, ат̣т̣хакатха̄йампи ‘‘а̄дисса динна’’нти вачанаса̄ман̃н̃ато лаббхама̄нам̣ саббам̣ аттхуддха̄равасена дассетум̣ ‘‘екапуггаласса ва̄ идам̣ туйхам̣ даммӣти динна’’нти вуттам̣, на пана татха̄ладдхам̣ ва̄ ака̄ле ладдхам̣ ва̄ анаттхатакатхина̄нам̣ даса̄хаббхантаре адхит̣т̣ха̄таббанти дассетунти ведитаббам̣ итаратха̄ па̄л̣иат̣т̣хакатха̄хи вируджджханато. татха̄ хи аччекачӣварасиккха̄паде ака̄ле уппаннампи аччекачӣварам̣ ‘‘йа̄вачӣварака̄ласамайам̣ никкхипитабба’’нти (па̄ра̄. 648) вуттам̣, тасса ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘пава̄ран̣ама̄сасса джун̣хапаккхапан̃чамийам̣ уппаннасса аччекачӣварасса анаттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхико ма̄со, аттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхика̄ пан̃ча ма̄са̄ ча париха̄ро вутто, тамева париха̄рам̣ сандха̄йа ‘чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа пана уппаннам̣ аначчекачӣварампи паччуддхаритва̄ т̣хапитачӣварампи етам̣ париха̄рам̣ лабхатийева̄’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.646-649) вуттам̣. тасма̄ ка̄лепи ака̄лепи ча йатха̄татха̄ ладдхам̣ атирекачӣварам̣ вуттхавасса̄нам̣ екама̄сам̣, пан̃чама̄сам̣ ва̄ йатха̄рахам̣ париха̄рам̣ лабхати ева̄ти гахетаббам̣.

евам̣ пана аватва̄ падабха̄джанам̣ вуттанти самбандхо. таттха еванти йам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тато че уттарӣ’’ти имасса ма̄сапарамато уттарӣти аттхо вутто, там̣ пара̄масати. падабха̄джанийам̣ еваматтхам̣ аватва̄ ан̃н̃атха̄ аттхо вуттоти адхиппа̄йо. та̄ва уппаннам̣ пачча̄са̄чӣваранти паччаттавачанам̣. ‘‘мӯлачӣвара’’нти идам̣ упайогавачанам̣. аттано гатикам̣ каротӣти анантара̄ дутийадиваса̄дӣсу уппаннам̣ пачча̄са̄чӣварам̣ ма̄сапарамам̣ мӯлачӣварам̣ т̣хапетум̣ адатва̄ аттано даса̄хапарамата̄йа ева патит̣т̣ха̄петӣти аттано гатикам̣ каротӣти. тато уддхам̣ мӯлачӣваранти еттха пана мӯлачӣваранти паччаттавачанам̣. тан̃хи вӣсатимадивасато уддхам̣ два̄вӣсатимадиваса̄дӣсу уппаннам̣ пачча̄са̄чӣварам̣ аттана̄ саддхим̣ екато сиббетва̄ гхат̣итам̣ даса̄хапарамам̣ гантум̣ адатва̄ нава̄хапарамата̄дивасена аттано гатикам̣ кароти, екато асиббетва̄ висум̣ т̣хапитам̣ пана пачча̄са̄чӣварам̣ даса̄хапарамамева.

па̄л̣ийам̣ даса̄ха̄ти даса̄хена. ека̄дасе уппаннетиа̄дӣсу ека̄даса̄хе уппаннетиа̄дина̄ аттхо, айамева ва̄ па̄т̣хо гахетаббо. екавӣсе уппанне…пе… нава̄ха̄ ка̄ретаббантиа̄ди пачча̄са̄чӣварасса уппаннадивасам̣ т̣хапетва̄ вуттам̣. тенева ‘‘тим̣се…пе… тадахева адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттам̣. ‘‘ан̃н̃ам̣ пачча̄са̄чӣварам̣…пе… ка̄ретабба’’нти идам̣ сатийа̄ ева пачча̄са̄йа вуттам̣. саче пана ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа чӣварам̣ на лабхисса̄мӣ’’ти иччхитат̣т̣ха̄нато пачча̄са̄йа упаччхинна̄йа ан̃н̃аттха̄пи йена кеначи упа̄йена пачча̄сам̣ уппа̄дети, мӯлачӣварам̣ на адхит̣т̣ха̄таббам̣, саббатха̄ пачча̄са̄йа упаччхинна̄йа даса̄ха̄тиккантам̣ мӯлачӣварам̣ тадахева адхит̣т̣ха̄таббам̣. пачча̄са̄чӣварампи париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄таббанти пат̣хаматарам̣ уппаннам̣ висабха̄гам̣ сандха̄йа вадати. ан̃н̃аман̃н̃анти ан̃н̃ам̣ ан̃н̃ам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. ан̇гам̣ панеттха пат̣хамакатхине вуттасадисамева. кевалан̃хи таттха даса̄ха̄тиккамо, идха ма̄са̄тиккамоти айам̣ висесо.

татийакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄

503-5. чатуттхе па̄л̣ийам̣ бхаттависсагганти бхаттасса ударе виссаджджанам̣, павесанам̣ аджджхохаран̣ам̣ бхаттакиччанти аттхо, бходжанапарийоса̄нена бхаттасса виссаджджанантипи ваданти. таттха на̄ма тванти со на̄ма твам̣, та̄йа на̄ма тванти ва̄ аттхо. пита̄ ча ма̄та̄ ча питаро, питӯнам̣ пита̄ ча ма̄та̄ ча пита̄маха̄, те ева йугал̣ат̣т̣хена йуго, тасма̄ йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ пита̄маха̄ват̣т̣а̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. еван̃хи пита̄махаггахан̣ена ма̄та̄махо ча пита̄махӣ ма̄та̄махӣ ча гахита̄ва хонти. саттамайугато парам̣ ‘‘ан̃н̃а̄така̄’’ти ведитаббам̣. йа̄ти бхиккхунӣ. питу ма̄та̄ пита̄махӣ, ма̄ту пита̄ ма̄та̄махо.

пайоге пайоге бхиккхусса дуккат̣анти ‘‘дхова̄’’ти а̄н̣а̄панава̄ча̄йа ека̄йа ева таданугун̣асса саббасса̄пи пайогасса а̄н̣аттатта̄ вуттам̣.

506. тадавина̄бха̄вато дхованасса ‘‘ка̄йавика̄рам̣ катва̄’’ти ча ‘‘антодва̄дасахаттхе’’ти ча вуттатта̄ ка̄йена дхова̄петука̄матам̣ аппака̄сетва̄ да̄накхипанапесана̄дим̣ каронтасса ча два̄дасахаттхам̣ упача̄рам̣ мун̃читва̄ бахи т̣хатва̄ ка̄йава̄ча̄хи а̄н̣а̄петва̄ кхипанапесана̄дим̣ каронтасса ча ана̄патти ева.

екена ваттхуна̄ти пат̣хамакатена. пан̃часата̄ни пама̄н̣ам̣ ета̄санти пан̃часата̄. бхиккхубха̄вато париватталин̇га̄пи бхиккхунӣ бхиккхӯнам̣ сантике екатоупасампанна̄ ева.

507. та̄вака̄ликам̣ гахетва̄ти аттана̄ катипа̄хам̣ па̄рупана̄диаттха̄йа та̄вака̄ликам̣ йа̄читва̄. пура̄н̣ачӣварата̄, упача̄ре т̣хатва̄ ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ а̄н̣а̄панам̣, тасса̄ дхова̄пана̄дӣни ча̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чӣварапат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄

508. пан̃чаме апан̃н̃атте сиккха̄падети ган̣амха̄ охӣйанасиккха̄паде (па̄чи. 691-692) апан̃н̃атте. кот̣т̣ха̄сасампаттӣти кеса̄дипан̃чакот̣т̣ха̄са̄нам̣ калйа̄н̣ата̄. хаттхаталейева дассетва̄ти хаттхаталато сесака̄йасса адассанам̣ дӣпети.

510. вихаттхата̄йа̄ти вихатата̄йа, амисситата̄йа апат̣исаран̣ата̄йа̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘самабхитуннатта̄’’ти, бйадхитатта̄ти аттхо. париваттетаббам̣ париваттам̣, тадева па̄риваттакам̣, париваттетва̄ диййама̄нанти аттхо.

пуримасиккха̄паде вийа идха два̄дасахаттхо упача̄ранийамо наттхӣти а̄ха ‘‘упача̄рам̣ мун̃читва̄’’ти. ан̃н̃атра па̄риваттака̄ти йам̣ антамасо харӣт̣акакхан̣д̣ампи датва̄ ва̄ ‘‘дасса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄ ва̄ париваттакам̣ ган̣ха̄ти, там̣ т̣хапетва̄. ‘‘там̣ ачиттакабха̄вена на саметӣ’’ти имина̄ н̃а̄тибха̄ва̄джа̄нана̄дӣсу вийа бхиккхунӣбха̄ва̄джа̄нана̄дивасена̄пи ачиттакатам̣ пака̄сети.

513-4. тикан̃ча там̣ па̄читтийан̃ча̄ти тикапа̄читтийам̣, па̄читтийатиканти аттхо. паттаттхавика̄дӣти анадхит̣т̣ха̄нупагам̣ сандха̄йа вадати. ко пана ва̄до паттаттхавика̄дӣсӯти махатийа̄пи та̄ва бхисиччхавийа̄ анадхит̣т̣ха̄нупагатта̄ ана̄патти, викаппанупагапаччхимаппама̄н̣авирахитата̄йа анадхит̣т̣ха̄таббесу кимева ваттаббанти дассети. паттаттхавика̄дӣни пана викаппанупагапаччхима̄ни ган̣хитум̣ на ват̣т̣ати ева. пат̣иггахан̣ам̣ кирийа̄, апариваттанам̣ акирийа̄. викаппанупагачӣварата̄, па̄риваттака̄бха̄во, ан̃н̃а̄тика̄йа хаттхато гахан̣анти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

чӣварапат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄

515. чхат̣т̣хе пат̣у ева пат̣т̣о. па̄л̣ийам̣ дхамманимантана̄ти саман̣есу ваттабба̄ча̄радхаммаматтавасена нимантана̄, да̄тука̄мата̄йа катанимантана̄ на хотӣти аттхо. тенева ‘‘вин̃н̃а̄пессатӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃а̄такааппава̄ритато хи вин̃н̃атти на̄ма хоти.

517. ‘‘тин̣ена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄детва̄ а̄гантабба’’нти имина̄ бхӯтага̄мавикопанам̣ анун̃н̃а̄танти а̄ха ‘‘нева бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа̄’’тиа̄ди. пат̣хамам̣ суддхачиттена лин̇гам̣ гахетва̄ паччха̄ ладдхим̣ ган̣хантопи титтхийапаккантако ева̄ти а̄ха ‘‘нива̄сетва̄пи ладдхи на гахетабба̄’’ти.

йам̣ а̄ва̄сам̣ пат̣хамам̣ упагаччхатӣти еттха̄пи виха̄рачӣвара̄диаттха̄йа пависантенапи тин̣а̄дӣхи пат̣иччха̄детва̄ва гантаббам̣, на твева наггена а̄гантаббанти са̄ман̃н̃ато дуккат̣асса вуттатта̄. чимилика̄хӣти пат̣апилотика̄хи. парибхогенева̄ти ан̃н̃ам̣ чӣварам̣ алабхитва̄ парибхун̃джанена. парибхогаджин̣н̣анти йатха̄ там̣ чӣварам̣ парибхун̃джийама̄нам̣ обхаггавибхаггата̄йа аса̄руппам̣ хоти, евам̣ джин̣н̣ам̣.

521. ан̃н̃ассаттха̄йа̄ти еттха̄пи ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти идам̣ ануваттати ева̄ти а̄ха ‘‘аттано н̃а̄такапава̄рите’’тиа̄ди. идха пана ан̃н̃асса аччхиннанат̣т̣хачӣварасса аттха̄йа ан̃н̃а̄такааппава̄рите вин̃н̃а̄пентасса ниссаггийена ана̄паттӣти аттхо гахетаббо, итаратха̄ ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти имина̄ висесо на бхавеййа. тенева анантарасиккха̄паде ваккхати ‘‘ат̣т̣хакатха̄су пана н̃а̄такапарива̄тат̣т̣ха̄не…пе… пама̄н̣амева ват̣т̣атӣти вуттам̣, там̣ па̄л̣ийа̄ на саметӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.526) ча ‘‘йасма̄ панидам̣ сиккха̄падам̣ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄панаваттхусмим̣йева пан̃н̃аттам̣, тасма̄ идха ‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’ти на вутта’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.526) ча. викаппанупагачӣварата̄, самайа̄бха̄во, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа пат̣ила̄бхоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄

522-524. саттаме па̄л̣ийам̣ пагга̄хикаса̄ланти дусса̄пан̣ам̣. тан̃хи ва̄н̣иджакехи дусса̄ни паггахетва̄ дассанат̣т̣ха̄ната̄йа ‘‘пагга̄хикаса̄ла̄’’ти вуччати. асса чӣварасса̄ти са̄дитаббачӣварасса. ‘‘тичӣварикена̄’’ти имина̄ аччхиннатичӣварато ан̃н̃асса виха̄ра̄дӣсу нихитасса чӣварасса абха̄вам̣ дассети. йади бхавеййа, вин̃н̃а̄петум̣ на ват̣т̣еййа. та̄вака̄ликам̣ нива̄сетва̄ аттано чӣварам̣ га̄хетаббам̣, та̄вака̄ликампи алабхантасса бхӯтага̄мавикопанам̣ катва̄ тин̣апан̣н̣ехи чхаданам̣ вийа вин̃н̃а̄панампи ват̣т̣ати ева. ан̃н̃ена̄ти аччхиннаасаббачӣварена. две нат̣т̣ха̄нӣти адхика̄рато вуттам̣ ‘‘две са̄дитабба̄нӣ’’ти.

526. па̄л̣ийа̄ на саметӣти ‘‘ана̄патти н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти има̄йа па̄л̣ийа̄ на самети татуттаривин̃н̃а̄панаа̄паттиппасан̇ге ева вуттатта̄. ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄ти на вутта’’нти идам̣ ан̃н̃ассаттха̄йа татуттари вин̃н̃а̄пане ниссаггийам̣ па̄читтийам̣ хотӣти имаматтхам̣ дӣпети, тан̃ча па̄читтийам̣ йесам̣ аттха̄йа вин̃н̃а̄пети, тесам̣ ва̄ сийа̄, вин̃н̃а̄пакассева ва̄, на та̄ва тесам̣ техи авин̃н̃а̄питатта̄, на̄пи вин̃н̃а̄пакасса атта̄нам̣ уддисса авин̃н̃а̄питатта̄. тасма̄ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄пентасса̄пи ниссаггийам̣ па̄читтийам̣ на диссати. па̄л̣ийам̣ пана имасса сиккха̄падасса аттано са̄дийанапат̣ибаддхата̄васена паваттатта̄ ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти ана̄паттива̄ре на вуттанти ваданти, тан̃ча йуттам̣ вийа диссати, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. татуттаричӣварата̄, аччхинна̄дика̄ран̣ата̄, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа ча пат̣ила̄бхоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. пат̣хамаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄

528-531. ат̣т̣хаме йо катта̄ти да̄йакам̣ сандха̄йа вуттам̣. пат̣о ева пат̣ако. ‘‘аппаггхам̣ чета̄петӣ’’ти идам̣ ниссаггийапа̄читтийа̄ ана̄паттим̣ сандха̄йа вуттам̣, вин̃н̃аттипаччайа̄ пана дуккат̣амева. ‘‘пуббе аппава̄рито’’ти хи сутте вин̃н̃аттика̄ран̣ам̣ вуттам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йампи ‘‘чӣваре бхиййокамйата̄, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа ча пат̣ила̄бхоти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄нӣ’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. упаккхат̣асиккха̄пада) ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттита̄ пака̄сита̄, кечи пана ‘‘да̄йакена да̄тука̄момхӣти аттано сантике авуттепи йадаггханакам̣ со да̄тука̄мо, тадаггханакам̣ а̄хара̄петум̣ ват̣т̣ати ева̄’’ти ваданти, там̣ ра̄джасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йапи на самети, дӯтена ва̄ да̄йакена ва̄ ‘‘а̄йасмантам̣ уддисса чӣварачета̄паннам̣ а̄бхата’’нти а̄рочитепи мукхавеват̣ийакаппийака̄рака̄дӣнам̣ сантика̄ а̄хара̄панасса таттха пат̣иккхиттатта̄. вуттан̃хи таттха ‘‘име две аниддит̣т̣хакаппийака̄рака̄ на̄ма, етесу ан̃н̃а̄такааппава̄ритесу вийа пат̣ипаджджитаббам̣…пе… на кин̃чи ваттабба̄. десана̄маттамева четам̣ ‘дӯтена чӣварачета̄паннам̣ пахин̣еййа̄’ти сайам̣ а̄харитва̄пи пин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ аттха̄йа дадантесупи есева найо’’ти. мукхавеват̣ийакаппийака̄рака̄дайо хи да̄йакена париччаттепи ваттхумхи ‘‘асукасса сантике чӣварапин̣д̣апа̄та̄дим̣ ган̣хатха̄’’ти аниддит̣т̣хатта̄ ева ‘‘на кин̃чи ваттабба̄’’ти вуттам̣, на пана тасса ваттхуно мукхавеват̣ийа̄дӣнам̣ сантакатта̄, тасма̄ идха̄пи да̄йакена ва̄ дӯтена ва̄ ‘‘йам̣ иччхатха, там̣ вадатха̄’’ти аппава̄ритасса вадато дуккат̣амева. аггхавад̣д̣ханаканти чӣваре аггхавад̣д̣ханакам̣ нисса̄йа паваттам̣ идам̣ сиккха̄падам̣, на пин̣д̣апа̄та̄дӣсу тесу аггхавад̣д̣ханасса дуккат̣аматтатта̄, пан̣ӣтапин̣д̣апа̄те суддхикапа̄читтийатта̄ ча̄ти гахетаббам̣. тенева ‘‘чӣваре бхиййокамйата̄’’ти ан̇гам̣ вуттам̣.

пат̣хамаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄

533. наваме па̄л̣ийам̣ паччекачӣварачета̄панна̄ти паччекам̣ нийаметва̄ чӣварачета̄панна̄, екекена висум̣ висум̣ нийамита̄ чӣварачета̄панна̄ти аттхо. убхова санта̄ екена̄ти убхо екатова санта̄, убхо екато хутва̄ти аттхо.

дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄

537. дасаме ‘‘аджджан̣хо’’ти ‘‘аджджа но’’ти ваттаббе ха-ка̄ра̄гамам̣, на-ка̄расса ча н̣а-ка̄рам̣ катва̄ вуттоти а̄ха ‘‘аджджа екадивасам̣ амха̄ка’’нти.

538-9. йам̣ вуттам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘имина̄ чӣварачета̄паннена чӣварам̣ чета̄петва̄ иттханна̄мам̣ бхиккхум̣ чӣварена аччха̄дехӣти идам̣ а̄гаманасуддхим̣ дассетум̣ вуттам̣, саче хи ‘идам̣ иттханна̄масса бхиккхуно дехӣ’ти песеййа, а̄гаманасса асуддхатта̄ акаппийаваттхум̣ а̄раббха бхиккхуна̄ каппийака̄ракопи ниддиситаббо на бхавеййа̄’’ти, там̣ ниссаггийаваттхудуккат̣аваттхубхӯтам̣ акаппийачӣварачета̄паннам̣ ‘‘асукасса бхиккхуно дехӣ’’ти евам̣ а̄гаманасуддхийа̄ асати, сиккха̄паде а̄гатанайена дӯтавачане ча асуддхе саббатха̄ пат̣иккхепо ева ка̄тум̣ ват̣т̣ати, на пана ‘‘чӣваран̃ча кхо майам̣ пат̣игган̣ха̄ма̄’’ти ваттум̣, тадануса̄рена на веййа̄ваччакаран̃ча ниддиситум̣ а̄гаманадӯтавачана̄нам̣ убхиннам̣ асуддхатта̄. па̄л̣ийам̣ а̄гатанайена пана а̄гаманасуддхийа̄ сати дӯтавачане асуддхепи сиккха̄паде а̄гатанайена саббам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. тена ча йатха̄ дӯтавачана̄суддхийампи а̄гамане суддхе веййа̄ваччакарампи ниддиситум̣ ват̣т̣ати, евам̣ а̄гамана̄суддхийампи дӯтавачане суддхе ват̣т̣ати ева̄ти айаматтхо аттхато сиддхова хоти, убхайасуддхийам̣ ваттаббамева наттхӣти убхайа̄суддхипаккхамева сандха̄йа ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘каппийака̄ракопи ниддиситаббо на бхавеййа̄’’ти вуттанти ведитаббам̣.

йам̣ панеттха са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.537-539) ‘‘а̄гаманасса суддхийа̄ ва̄ асуддхийа̄ ва̄ висесаппайоджанам̣ на диссатӣ’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄вачанасса адхиппа̄йам̣ асаллаккхетва̄ вуттам̣ йатха̄вуттанайена а̄гаманасуддхиа̄дина̄ саппайоджанатта̄. йо панеттха ‘‘мӯласа̄микена каппийавоха̄равасена, песитасса дӯтасса акаппийавоха̄равасена ча вадатопи каппийака̄рако ниддиситаббо бхавеййа̄’’ти анит̣т̣хаппасан̇го вутто, со анит̣т̣хаппасан̇го ева на хоти абхимататта̄. татха̄ хи сиккха̄паде ева ‘‘пат̣игган̣ха̄ту а̄йасма̄ чӣварачета̄панна’’нти акаппийавоха̄рена вадато дӯтасса каппийена каммена веййа̄ваччакаро ниддиситаббо вутто а̄гаманасса суддхатта̄, а̄гаманасса̄пи асуддхийам̣ пана каппийена̄пи каммена веййа̄ваччакаро на ниддиситабботи аттхева а̄гаманасса суддхиасуддхӣсу пайоджанам̣. катхам̣ пана дӯтавачанена а̄гаманасуддхи вин̃н̃а̄йатӣти? на̄йам̣ бха̄ро. дӯтена хи акаппийавоха̄ренева вутте ева а̄гаманасуддхи гавеситабба̄, на итаратха̄, таттха ча тасса вачанаккамена пуччхитва̄ ча йуттиа̄дӣхи ча сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. идха̄пи хи сиккха̄паде ‘‘чӣварачета̄паннам̣ а̄бхата’’нти дӯтавачаненева чӣварам̣ кин̣итва̄ да̄тум̣ песитабха̄во вин̃н̃а̄йати. йади хи саббатха̄ а̄гаманасуддхи на вин̃н̃а̄йати, пат̣иккхепо ева каттабботи.

па̄л̣ийан̃ча ‘‘чӣваран̃ча кхо майам̣ пат̣игган̣ха̄ма̄’’тиа̄ди дӯтавачанасса акаппийаттепи а̄гаманасуддхийа̄ сати пат̣ипаджджанавидхидассанаттхам̣ вуттам̣. ‘‘есо кхо…пе… на ваттаббо ‘тасса дехӣ’’’тиа̄ди акаппийаваттхуса̄дийанапаримочанаттхам̣ вуттам̣. ‘‘сан̃н̃атто’’тиа̄ди ‘‘евам̣ дӯтена пуна вутте ева чодетум̣ ват̣т̣ати, на итаратха̄’’ти дассанаттхам̣ вуттам̣. ‘‘на ваттаббо ‘дехи ме чӣварам̣…пе… чета̄пехи ме чӣвара’’’нти идам̣ дӯтена̄бхатарӯпийам̣ пат̣иггахетум̣ аттана̄ ниддит̣т̣хакаппийака̄ракатта̄ва ‘‘дехи ме чӣварам̣…пе… чета̄пехи ме чӣвара’’нти ваданто рӯпийасса пакататта̄ тена рӯпийена париваттетва̄ ‘‘дехи чета̄пехӣ’’ти рӯпийасам̣воха̄рам̣ сама̄паджджанто на̄ма хотӣти там̣ досам̣ дӯрато париваджджетум̣ вуттам̣ рӯпийапат̣иггахан̣ена сан̇гхамаджджхе ниссат̣т̣харӯпийе вийа. вуттан̃хи таттха ‘‘на ваттаббо имам̣ ва̄ имам̣ ва̄ а̄хара̄’’ти. тасма̄ на идам̣ вин̃н̃аттидосам̣ париваджджетум̣ вуттанти ведитаббам̣, ‘‘аттхо ме, а̄вусо, чӣварена̄’’типи аваттаббата̄пасан̇гато, тенева дӯтаниддит̣т̣хесу рӯпийасам̣воха̄расан̇ка̄бха̄вато ан̃н̃ам̣ каппийака̄ракам̣ т̣хапетва̄пи а̄хара̄петаббанти вуттам̣. таттха̄пи ‘‘дӯтена т̣хапитарӯпийена чета̄петва̄ чӣварам̣ а̄хара̄пехӣ’’ти аватва̄ кевалам̣ ‘‘чӣварам̣ а̄хара̄пехӣ’’ти евам̣ а̄хара̄петаббанти адхиппа̄йо гахетаббо. т̣ха̄нам̣ бхан̃джатӣти еттха т̣ха̄нанти т̣хитийа̄ ча ка̄ран̣асса ча на̄мам̣, тасма̄ а̄сане нисӣданена т̣ха̄нампи куппати, а̄гатака̄ран̣ампи тесам̣ на вин̃н̃а̄йати. т̣хитам̣ пана акопетва̄ а̄мисапат̣иггахан̣а̄дӣсу а̄гатака̄ран̣амева бхан̃джати, на т̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘а̄гатака̄ран̣ам̣ бхан̃джатӣ’’ти. кечи пана ‘‘а̄мисапат̣иггахан̣а̄дина̄ т̣ха̄нампи бхан̃джатӣ’’ти ваданти, там̣ ат̣т̣хакатха̄йа на самети.

йатасса чӣварачета̄паннантиа̄ди йена аттана̄ веййа̄ваччакаро ниддит̣т̣хо, чӣваран̃ча аниппха̄дитам̣, тасса каттаббавидхидассанам̣. евам̣ бхиккхуна̄ ваттхуса̄мика̄нам̣ вутте те чодетва̄ денти, ват̣т̣ати ‘‘са̄мика̄ чодетва̄ дентӣ’’ти ана̄паттийам̣ вуттатта̄. тена ча йо сайам̣ ачодетва̄ упа̄сака̄дӣхи парийа̄йена ватва̄ чода̄пети, тесу саттаккхаттумпи чодетва̄ чӣварам̣ да̄пентесу тасса ана̄патти сиддха̄ хоти сиккха̄падасса ана̄н̣аттикатта̄.

кеначи аниддит̣т̣хо аттано мукхенева бйа̄ват̣абха̄вам̣ веййа̄ваччакараттам̣ патто мукхавеват̣ико. ‘‘авича̄ретука̄мата̄йа̄’’ти имина̄ виджджама̄нампи да̄тум̣ аниччханта̄ арийа̄пи ван̃чана̄дхиппа̄йам̣ вина̄ воха̄рато наттхӣти вадантӣти дассети. бхесаджджаккхандхаке мен̣д̣акасет̣т̣хиваттхумхи (маха̄ва. 299) вуттам̣ ‘‘санти, бхиккхаве’’тиа̄дивачанамева (маха̄ва. 299) мен̣д̣акасиккха̄падам̣ на̄ма. каппийака̄рака̄нам̣ хаттхети дӯтена ниддит̣т̣хакаппийака̄раке сандха̄йа вуттам̣, на пана бхиккхуна̄ ниддит̣т̣хе, аниддит̣т̣хе ва̄ти. тена̄ха ‘‘еттха ча чодана̄йа пама̄н̣ам̣ наттхӣ’’тиа̄ди.

сайам̣ а̄харитва̄ дадантесӯти самбандхо. ‘‘пин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ аттха̄йа̄’’ти имина̄ чӣвараттха̄йева на хотӣти дассети. ‘‘есева найо’’ти имина̄ ваттхуса̄мина̄ ниддит̣т̣хакаппийака̄ракабхедесупи пин̣д̣апа̄та̄дӣнампи аттха̄йа динне ча т̣ха̄начодана̄ди саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ка̄таббанти дассети.

‘‘сан̇гхам̣ ва̄…пе… ана̄маситва̄’’ти вуттатта̄ ‘‘сан̇гхасса виха̄раттха̄йа дема̄’’тиа̄дина̄ а̄маситва̄ вадантесу пат̣иккхипитаббамева. ‘‘сан̇гхо сампат̣иччхатӣ’’ти идам̣ уккат̣т̣хавасена вуттам̣, ган̣а̄дӣсупи сан̇гхассаттха̄йа сампат̣иччхантесупи пат̣иггахан̣епи парибхогепи дуккат̣амева. са̄раттхадӣпанийам̣ ‘‘пат̣иггахан̣е па̄читтийа’’нти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.537-539) вуттам̣, там̣ на йуттам̣ сан̇гхачетийа̄дӣнам̣ аттха̄йа дуккат̣асса вуттатта̄. чодетӣти тасса доса̄бха̄вам̣ н̃атва̄пи кодхена ва̄ лобхена ва̄ бхан̣д̣адеййанти чодети. со ева хи муса̄ва̄да̄дипаччайа̄ па̄читтийадуккат̣а̄диа̄паттӣхи са̄паттико хоти, гӣва̄тисан̃н̃а̄йа пана ватва̄ ниддосабха̄вам̣ н̃атва̄ вирамантасса наттхи а̄патти.

тал̣а̄кам̣ кхетте павит̣т̣хатта̄ ‘‘на сампат̣иччхитабба’’нти вуттам̣. чатта̄ро паччайе сан̇гхо парибхун̃джатӯти дети, ват̣т̣атӣти еттха ‘‘бхиккхусан̇гхасса чатупаччайапарибхогаттха̄йа тал̣а̄кам̣ даммӣ’’ти ва̄ ‘‘бхиккхусан̇гхо чатта̄ро паччайе парибхун̃джитум̣ тал̣а̄кам̣ даммӣ’’ти ва̄ ‘‘ито тал̣а̄като уппанне чатта̄ро паччайе даммӣ’’ти ва̄ ваттумпи ват̣т̣ати, идан̃ча сан̇гхасса парибхогаттха̄йа диййама̄нан̃н̃ева сандха̄йа вуттам̣, пуггаласса пана евампи диннам̣ тал̣а̄какхетта̄ди на ват̣т̣ати. суддхачиттасса пана удакапарибхогаттхам̣ кӯпапоккхаран̣ӣа̄дайо ват̣т̣анти. ‘‘сан̇гхасса тал̣а̄кам̣ аттхи, там̣ катха’’нти хи а̄дина̄ саббаттха сан̇гхавасенева вуттам̣. хаттхети васе.

‘‘т̣хапетха̄ти вутте’’ти идам̣ са̄мӣчивасена вуттам̣, авуттепи т̣хапентасса досо наттхи. тена̄ха ‘‘удакам̣ ва̄ретум̣ лаббхатӣ’’ти. сассака̄лепи та̄сетва̄ мун̃читум̣ ват̣т̣ати, амун̃чато пана бхан̣д̣адеййам̣. пуна детӣти аччхиндитва̄ пуна дети, евампи ват̣т̣атӣти самбандхо. имина̄ ‘‘йена кеначи иссарена ‘париччаттамидам̣ бхиккхӯхи, асса̄мика’нтисан̃н̃а̄йа аттана̄ гахетва̄ диннам̣ ват̣т̣атӣ’’ти дассети. каппийавоха̄репи виниччхайам̣ ваккха̄ма̄ти па̄т̣хасесо.

удакавасена̄ти удакапарибхогаттхам̣. ‘‘суддхачитта̄на’’нти идам̣ сахаттхена ча акаппийавоха̄рена ча каронте сандха̄йа вуттам̣. сассасампа̄данаттханти евам̣ асуддхачитта̄нампи пана сайам̣ акатва̄ каппийавоха̄рена а̄н̣а̄петум̣ ват̣т̣ати ева. ‘‘каппийака̄ракам̣ т̣хапетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ сахаттха̄дина̄ кататал̣а̄катта̄ ‘‘аса̄руппа’’нти вуттам̣, т̣хапентасса, пана там̣ паччайам̣ парибхун̃джантассапи ва̄ сан̇гхасса а̄патти на вин̃н̃а̄йати, ат̣т̣хакатха̄пама̄н̣ена ва̄ еттха а̄патти гахетабба̄. ладжджибхиккхуна̄ти ладжджина̄пи, пагева аладжджина̄ маттикуддхаран̣а̄дӣсу ка̄ра̄питесӯти адхиппа̄йо. навасассети акатапуббе кеда̄ре. ‘‘каха̄пан̣е’’ти имина̄ дхан̃н̃ут̣т̣ха̄пане тассева акаппийанти дассети, дхан̃н̃ут̣т̣ха̄пане часса пайогепи дуккат̣амева, на каха̄пан̣ут̣т̣ха̄пане вийа.

‘‘касатха вапатха̄’’ти вачане саббесампи акаппийам̣ сийа̄ти а̄ха ‘‘аватва̄’’ти. еттако на̄ма бха̄готи еттха еттако каха̄пан̣оти идампи сандха̄йа вадати. татха̄ вуттепи хи тада̄ каха̄пан̣а̄нам̣ авиджджама̄натта̄ а̄йатим̣ уппаннам̣ ан̃н̃есам̣ ват̣т̣ати ева. тена̄ха ‘‘тассева там̣ акаппийа’’нти. тасса пана саббапайогесу, парибхогесупи дуккат̣ам̣. кечи пана ‘‘дхан̃н̃апарибхоге ева а̄патти, на пуббапайоге’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣, йена минанараккхан̣а̄дипайогена паччха̄ дхан̃н̃апарибхоге а̄патти хоти, тасса пайогасса каран̣е ана̄паттийа̄ айуттатта̄. парийа̄йакатха̄йа пана саббаттха ана̄патти. тенева ‘‘еттакехи вӣхӣхи идан̃чидан̃ча а̄харатха̄’’ти нийамавачане акаппийам̣ вуттам̣, каха̄пан̣авича̄ран̣епи есева найо. ваттху ча еварӯпам̣ на̄ма сам̣виджджати, каппийака̄рако наттхӣти ваттаббантиа̄дивачанан̃четтха са̄дхакам̣.

ванам̣ дамми…пе… ват̣т̣атӣти еттха нива̄сат̣т̣ха̄натта̄ пуггаласса̄пи суддхачиттена гахетум̣ ват̣т̣ати. сӣмам̣ дема̄ти виха̄расӣма̄диса̄дха̄ран̣авачанена вуттатта̄ ‘‘ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣.

‘‘веййа̄ваччакара’’нтиа̄дина̄ вуттепи пуггалассапи да̄сам̣ гахетум̣ ват̣т̣ати ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄ра̄мика’’нти (па̄ра̄. 619; маха̄ва. 270) висесетва̄ анун̃н̃а̄татта̄, тан̃ча кхо пилиндаваччхена гахитапарибхуттаккамена, на гахат̣т̣ха̄нам̣ да̄сапарибхогаккамена. кхетта̄дайо пана саббе сан̇гхассева ват̣т̣анти па̄л̣ийам̣ пуггаликавасена гахетум̣ ананун̃н̃а̄татта̄ти дат̣т̣хаббам̣. виха̄расса дема̄ти сан̇гхикавиха̄рам̣ сандха̄йа вуттам̣, ‘‘кхеттаваттхупат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хотӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.10, 194) суттантесу а̄гатапат̣иккхепо бхагавата̄ а̄паттийа̄пи хетубха̄вена катоти бхагавато адхиппа̄йам̣ джа̄нантехи сан̇гӣтимаха̄тхерехи кхеттапат̣иггахан̣а̄диниссито айам̣ саббопи па̄л̣имуттавиниччхайо вуттоти гахетаббо. каппийака̄ракасса ниддит̣т̣хабха̄во, дӯтена аппитата̄, татуттари ва̄йа̄мо, тена пат̣ила̄бхоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито чӣваравагго пат̣хамо.