ба̄хиранида̄накатха̄
ида̄ни сам̣варавинайапаха̄навинайа̄дӣсу бахӯсу винайесу аттана̄ ‘‘там̣ ван̣н̣айиссам̣ винайа’’нти евам̣ сам̣ван̣н̣етаббабха̄вена пат̣ин̃н̃а̄там̣ винайам̣ дассенто а̄ха таттха̄тиа̄ди. таттха таттха̄ти йатха̄вутта̄су га̄тха̄су. та̄ва-саддо пат̣хаманти имасмим̣ аттхе дат̣т̣хаббо, тена пат̣хамам̣ винайам̣ ваваттхапетва̄ паччха̄ тасса ван̣н̣анам̣ карисса̄ма̄ти дӣпети. ваваттхапетабботи нийаметаббо. тенетам̣ вуччатӣти йасма̄ ваваттхапетаббо, тена хетуна̄ етам̣ винайо на̄ма̄тиа̄дикам̣ нийа̄макавачанам̣ вуччатӣти аттхо. асса̄ти винайасса. ма̄тика̄ти уддесо. со хи ниддесапада̄нам̣ джананӣт̣ха̄не т̣хитатта̄ ма̄та̄ вийа̄ти ‘‘ма̄тика̄’’ти вуччати.
ида̄ни сам̣ван̣н̣етаббаматтхам̣ ма̄тикам̣ пат̣т̣хапетва̄ дассенто а̄ха вуттам̣ йена̄тиа̄ди. идам̣ вуттам̣ хоти – етам̣ тена самайена буддхо бхагава̄ веран̃джа̄йам̣ вихаратӣтиа̄динида̄навачанапат̣иман̣д̣итам̣ винайапит̣акам̣ йена пуггалена вуттам̣, йасмим̣ ка̄ле вуттам̣, йасма̄ ка̄ран̣а̄ вуттам̣, йена дха̄ритам̣, йена ча а̄бхатам̣, йесу патит̣т̣хитам̣, етам̣ йатха̄вуттавидха̄нам̣ ватва̄ тато тена самайена̄тиа̄дипа̄т̣хасса аттхам̣ анекаппака̄рато дассенто винайасса аттхаван̣н̣анам̣ карисса̄мӣти.
еттха ча вуттам̣ йена йада̄ йасма̄ти идам̣ вачанам̣ тена самайена буддхо бхагава̄тиа̄динида̄навачанаматтам̣ апеккхитва̄ ваттука̄мопи висум̣ аватва̄ ‘‘нида̄нена а̄дикалйа̄н̣ам̣, идамавоча̄ти нигаманена парийоса̄накалйа̄н̣а’’нти вачанато нида̄нанигамана̄нипи саттхудесана̄йа анувидха̄натта̄ тадантогадха̄нева̄ти нида̄насса̄пи винайапа̄л̣ийам̣йева антогадхатта̄ вуттам̣ йена йада̄ йасма̄ти идампи винайапит̣акасамбандхам̣йева катва̄ ма̄тикам̣ т̣хапети. ма̄тика̄йа хи етанти вуттам̣ винайапит̣акам̣йева са̄ман̃н̃ато саббаттха самбандхамупагаччхати.
ида̄ни пана там̣ висум̣ нӣхаритва̄ дассенто таттха вуттам̣ йена̄тиа̄дима̄ха. таттха̄ти тесу ма̄тика̄падесу. иданти тена самайена̄тиа̄динида̄навачанам̣. хи-саддо йасма̄ти аттхо дат̣т̣хаббо, йасма̄ буддхасса бхагавато аттапаччаккхавачанам̣ на хоти, тасма̄ти вуттам̣ хоти. аттапаччаккхавачанам̣ на хотӣти аттана̄ паччаккхам̣ катва̄ вуттавачанам̣ на хоти. атха ва̄ аттано паччаккхака̄ле дхарама̄нака̄ле вуттавачанам̣ на хоти. тадубхайена̄пи бхагавато вуттавачанам̣ на хотӣти аттхо.
пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄
пат̣хамамаха̄сан̇гӣти на̄ма чеса̄ти еттха ча-саддо ваттаббасампин̣д̣анаттхо, упан̃н̃а̄саттхо ва̄, упан̃н̃а̄соти ча ва̄кйа̄рамбхо вуччати. еса̄ хи гантхака̄ра̄нам̣ пакати, йадидам̣ кин̃чи ватва̄ пуна апарам̣ ваттума̄рабханта̄нам̣ ча-саддаппайого. йатха̄паччайам̣ таттха таттха деситатта̄ виппакин̣н̣а̄нам̣ дхаммавинайа̄нам̣ сабха̄гаттхавасена сан̇гахетва̄ га̄йанам̣ катханам̣ сан̇гӣти, маха̄висайатта̄ пӯджанӣйатта̄ ча махатӣ сан̇гӣти маха̄сан̇гӣти. дутийа̄дим̣ упа̄да̄йа чеса̄ ‘‘пат̣хамамаха̄сан̇гӣтӣ’’ти вутта̄. нидада̄ти десанам̣ десака̄ла̄дивасена авидитам̣ видитам̣ катва̄ нидассетӣти нида̄нам̣, таттха косаллаттхам̣.
венеййа̄нам̣ маггапхалуппаттихетубхӯта̄ва кирийа̄ ниппарийа̄йена буддхакиччанти а̄ха ‘‘дхаммачаккаппаваттанан̃хи а̄дим̣ катва̄’’ти. таттха сатипат̣т̣ха̄на̄дидхаммо ева паваттанат̣т̣хена чакканти дхаммачаккам̣, чакканти ва̄ а̄н̣а̄, там̣ дхаммато анапетатта̄ дхаммачаккам̣, дхаммена н̃а̄йена чаккантипи дхаммачаккам̣. катабуддхакиччети нит̣т̣хитабуддхакичче бхагавати локана̄тхети самбандхо. кусина̄ра̄йанти самӣпаттхе етам̣ бхуммавачанам̣. упаваттане малла̄нам̣ са̄лаванети тасса нагарасса упаваттанабхӯтам̣ маллара̄джӯнам̣ са̄лавануййа̄нам̣ дассети. таттха нагарам̣ пависанта̄ уййа̄нато упечча ваттанти гаччханти етена̄ти ‘‘упаваттана’’нти уййа̄насса ча нагарасса ча маджджхе са̄лаванам̣ вуччати. кусина̄ра̄йа хи даккхин̣апаччхимадиса̄йа там̣ уййа̄нам̣ хоти, тато уййа̄нато са̄лаванара̄дживира̄джито магго па̄чӣна̄бхимукхо гантва̄ нагарасса даккхин̣адва̄ра̄бхимукхо уттарена ниватто, тена маггена манусса̄ нагарам̣ пависанти, тасма̄ там̣ ‘‘упаваттана’’нти вуччати. таттха кира упаваттане ан̃н̃аман̃н̃асам̣сат̣т̣хавит̣апа̄нам̣ сампанначха̄йа̄нам̣ са̄лапантӣнамантаре бхагавато паринибба̄наман̃чо пан̃н̃атто, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘йамакаса̄ла̄намантаре’’ти. упа̄дӣйати каммакилесехӣти упа̄ди, випа̄каккхандха̄ кат̣атта̄ ча рӯпам̣. тадева каммакилесехи самма̄ аппахӣната̄йа сесо, наттхи еттха упа̄дисесоти анупа̄дисеса̄, нибба̄надха̄ту, та̄йа. иттхамбхӯталаккхан̣е ча̄йам̣ каран̣аниддесо. паринибба̄нети нимиттаттхе бхуммам̣, паринибба̄нахету тасмим̣ т̣ха̄не саннипатита̄нанти аттхо. сан̇гхасса тхеро джет̣т̣хо сан̇гхаттхеро. еттха ча сан̇гхасаддасса бхиккхусатасахассасаддаса̄пеккхаттепи гамакатта̄ тхерасаддена сама̄со йатха̄ девадаттасса гарукуланти. а̄йасма̄ маха̄кассапо дхаммавинайасан̇га̄йанаттхам̣ бхиккхӯнам̣ усса̄хам̣ джанесӣти самбандхо.
татха̄ усса̄хам̣ джананасса ка̄ран̣ама̄ха сатта̄хапариниббутетиа̄ди. сатта аха̄ни сама̄хат̣а̄ни сатта̄хам̣, сатта̄хам̣ париниббутасса асса̄ти сатта̄хапариниббуто, сатта̄хапариниббуте субхаддена вуд̣д̣хапаббаджитена вуттавачанамануссарантоти самбандхо. алам̣, а̄вусотиа̄дина̄ тена вуттавачанам̣ дассети. таттха аланти пат̣иккхепавачанам̣. тена маха̄саман̣ена̄ти ниссакке каран̣авачанам̣, тато маха̄саман̣ато сут̣т̣ху мутта̄ майанти аттхо, упаддута̄ ча хома тада̄ти адхиппа̄йо, хома̄ти ва̄ атӣтаттхе ваттама̄навачанам̣, ахумха̄ти аттхо. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджатӣти тит̣т̣хати еттха пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти т̣ха̄нам̣, хету. кхоти авадха̄ран̣е, етам̣ ка̄ран̣ам̣ виджджатева, но на виджджатӣти аттхо. ким̣ там̣ ка̄ран̣анти? а̄ха йам̣ па̄пабхиккхӯтиа̄ди. еттха йанти нипа̄таматтам̣, ка̄ран̣аниддесо ва̄, йена ка̄ран̣ена антарадха̄пеййум̣, тадетам̣ ка̄ран̣ам̣ виджджатӣти аттхо. атӣто атикканто саттха̄ еттха, етасса̄ти ва̄ атӣтасаттхукам̣, па̄вачанам̣. падха̄нам̣ вачанам̣ па̄вачанам̣, дхаммавинайанти вуттам̣ хоти. паккхам̣ лабхитва̄ти аладжджӣпаккхам̣ лабхитва̄. на чирассева̄ти на чиренева. йа̄ва ча дхаммавинайо тит̣т̣хатӣти йаттакам̣ ка̄лам̣ дхаммо ча винайо ча ладжджӣпуггалесу тит̣т̣хати.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ти паринибба̄наман̃че нипаннена бхагавата̄ вуттанти аттхо. десито пан̃н̃аттоти сутта̄бхидхаммапит̣акасан̇гахитасса дхаммасса чева винайапит̣акасан̇гахитасса винайасса ча атисаджджанам̣ пабодханам̣ десана̄. тассева пака̄рато н̃а̄панам̣ асан̇карато т̣хапанам̣ пан̃н̃а̄панам̣. со во мамаччайена саттха̄ти со дхаммавинайо тумха̄кам̣ мамаччайена саттха̄ майи париниббуте саттхукиччам̣ са̄дхессати. са̄сананти парийаттипат̣ипаттипат̣иведхавасена тивидхам̣ са̄санам̣, ниппарийа̄йато пана саттаттим̣са бодхипаккхийадхамма̄. аддханийанти аддха̄наккхамам̣, тадева чират̣т̣хитикам̣ асса бхавеййа̄ти самбандхо.
ида̄ни самма̄самбуддхена аттано катам̣ ануггахависесам̣ вибха̄венто а̄ха йан̃ча̄хам̣ бхагавата̄тиа̄ди. таттха йан̃ча̄ханти етасса ануггахитоти етена самбандхо. таттха йанти йасма̄, йена ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хоти. кирийа̄пара̄масанам̣ ва̄ етам̣, тена ануггахитоти еттха ануггахан̣ам̣ пара̄масати. дха̄рессасӣтиа̄дикам̣ бхагавата̄ маха̄кассапаттхерена саддхим̣ чӣварапариваттанам̣ ка̄тука̄мена вуттавачанам̣. дха̄рессаси пана ме твам̣ кассапа̄ти ‘‘кассапа, твам̣ има̄ни парибхогаджин̣н̣а̄ни пам̣сукӯла̄ни па̄рупитум̣ саккхиссасӣ’’ти вадати, тан̃ча кхо на ка̄йабалам̣ сандха̄йа, пат̣ипаттипӯран̣ам̣ пана сандха̄йа евама̄ха. са̄н̣а̄ни пам̣сукӯла̄нӣти матакал̣еварам̣ паливет̣хетва̄ чхад̣д̣ита̄ни тумбаматте кимайо паппхот̣етва̄ гахита̄ни са̄н̣ава̄камайа̄ни пам̣сукӯлачӣвара̄ни. ратхика̄дӣнам̣ йаттха каттхачи пам̣сӯнам̣ упари т̣хитатта̄ аббхуггатат̣т̣хена тесу кӯламива̄ти пам̣сукӯлам̣. атха ва̄ пам̣су вийа куччхитабха̄вам̣ улати гаччхатӣти пам̣сукӯланти пам̣сукӯласаддасса аттхо дат̣т̣хаббо. ниббасана̄нӣти нит̣т̣хитавасанакичча̄ни, парибхогаджин̣н̣а̄нӣти аттхо. екамева там̣ чӣварам̣ анека̄вайаватта̄ бахувачанам̣ катам̣. са̄дха̄ран̣апарибхогена̄ти аттана̄ сама̄напарибхогена, са̄дха̄ран̣апарибхогена ча самасамат̣т̣хапанена ча ануггахитоти самбандхо.
ида̄ни нава̄нупуббавиха̄рачхал̣абхин̃н̃а̄ппабхеде уттаримануссадхамме аттана̄ самасамат̣т̣хапанаттха̄йа бхагавата̄ вуттам̣ кассапасам̣йутте (сам̣. ни. 2.152) а̄гатам̣ па̄л̣им̣ пеййа̄ламукхена а̄диггахан̣ена ча сан̇кхипитва̄ дассенто а̄ха ахам̣, бхиккхаветиа̄ди. таттха йа̄ваде а̄кан̇кха̄мӣти йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, йаттакам̣ ка̄лам̣ иччха̄мӣти аттхо, ‘‘йа̄вадева̄’’типи па̄т̣хо. нава̄нупуббавиха̄рачхал̣абхин̃н̃а̄ппабхедети еттха нава̄нупуббавиха̄ро на̄ма анупат̣ипа̄т̣ийа̄ сама̄паджджитаббабха̄вато евам̣сан̃н̃ита̄ ниродхасама̄паттийа̄ саха ат̣т̣ха рӯпа̄рӯпасама̄паттийо. чхал̣абхин̃н̃а̄ на̄ма а̄саваккхайан̃а̄н̣ена саддхим̣ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄йо. аттана̄ самасамат̣т̣хапанена̄ти ‘‘ахам̣ йаттакам̣ ка̄лам̣ йаттаке сама̄паттивиха̄ре абхин̃н̃а̄йо ча вал̣ан̃джеми, татха̄ кассапопӣ’’ти евам̣ йатха̄вуттауттаримануссадхамме аттана̄ самасамам̣ катва̄ т̣хапанена, идан̃ча уттаримануссадхаммаса̄ман̃н̃ена тхерасса пасам̣са̄маттена вуттам̣, на бхагавата̄ саддхим̣ саббатха̄ самата̄йа. бхагавато хи гун̣ависесам̣ упа̄да̄йа са̄вака̄ паччекабуддха̄ ча калампи калабха̄гампи на упенти, тасса киман̃н̃ам̣ а̄н̣ан̣йам̣ бхависсати ан̃н̃атра дхаммавинайасан̇га̄йана̄ти адхиппа̄йо. таттха тасса̄ти тасса ануггахасса, тасса мети ва̄ аттхо гахетаббо. поттхакесу хи кесучи ‘‘тасса ме’’ти па̄т̣хо диссати. а̄н̣ан̣йам̣ ан̣ан̣абха̄во. сакакавачаиссарийа̄нуппада̄нена̄ти еттха чӣварасса нидассанавасена кавачассева гахан̣ам̣ катам̣, сама̄паттийа̄ нидассанавасена иссарийам̣ гахитам̣.
ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ вибха̄венто а̄ха йатха̄ха̄тиа̄ди. таттха екамида̄ханти еттха иданти нипа̄таматтам̣. екам̣ самайанти екасмим̣ самайети аттхо. па̄ва̄йа̄ти па̄ва̄нагарато. аддха̄намаггаппат̣ипанноти дӣгхамаггаппат̣ипанно. дӣгхапарийа̄йо хеттха аддха̄насаддо. саббам̣ субхаддакан̣д̣ам̣ виттха̄рато ведитаббанти пан̃часатикаккхандхаке а̄гатам̣ субхаддакан̣д̣ам̣ идха а̄нетва̄ виттха̄ретаббам̣.
тато паранти субхаддакан̣д̣ато парам̣. саббам̣ субхаддакан̣д̣ам̣ виттха̄рато ведитаббанти имина̄ ‘‘йам̣ на иччхисса̄ма, на там̣ карисса̄ма̄’’ти етам̣ парийантам̣ субхаддакан̣д̣апа̄л̣им̣ дассетва̄ ида̄ни авасесам̣ усса̄хаджананаппака̄раппаваттам̣ па̄л̣имева дассенто ханда майам̣ а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха пуре адхаммо диппатӣти еттха ‘‘адхаммо на̄ма дасакусалакаммапатхапат̣ипаккхабхӯто адхаммо’’ти са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄) вуттам̣. дхаммасан̇гахан̣аттхам̣ усса̄хаджананаппасан̇гатта̄ пана дхаммавинайа̄нам̣ асан̇га̄йанахетудосаган̣о самбхавати, со ева еттха адхаммо диппати таппат̣ипаккхо дхаммо ча пат̣иба̄хӣйатӣти ваттаббам̣. апи ча ‘‘адхаммава̄дино балаванто хонти дхаммава̄дино дуббала̄ хонтӣ’’ти вуччама̄натта̄ йена адхаммена те субхаддаваджджипуттака̄дайо адхаммава̄дино, йена ча дхаммена итаре дхаммава̄динова хонти. тейева идха ‘‘адхаммо’’ ‘‘дхаммо’’ти ча ваттабба̄. тасма̄ сӣлавипаттиа̄дихетуко па̄пиччхата̄дидосаган̣о адхаммо, таппат̣ипаккхо сӣласампада̄дихетуко аппиччхата̄дигун̣асамӯхо дхаммоти ча гахетаббам̣. пуре диппатӣти апи на̄ма диппати. атха ва̄ йа̄ва адхаммо дхаммам̣ пат̣иба̄хитум̣ саматтхо хоти, тато пуретарамева̄ти аттхо. диппатӣти дипписсати. пуресаддайогена хи ана̄гататтхе айам̣ ваттама̄наппайого, йатха̄ пура̄ вассати девоти. авинайоти паха̄навинайа̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабхӯто авинайо.
тена хӣти уййоджанаттхе нипа̄то. сакаланаван̇гасаттхуса̄санапарийаттидхарети сакалам̣ суттагеййа̄динаван̇гам̣ еттха, етасса ва̄ аттхӣти сакаланаван̇гам̣, саттхуса̄санам̣. аттхака̄мена парийа̄пун̣итаббато дит̣т̣хадхаммика̄дипурисаттхапарийаттибха̄вато ча ‘‘парийаттӣ’’ти тӣн̣и пит̣ака̄ни вуччанти, там̣ сакаланаван̇гасаттхуса̄санасан̇кха̄там̣ парийаттим̣ дха̄рентӣти сакаланаван̇гасаттхуса̄санапаайаттидхара̄, та̄дисети аттхо. саматхабха̄вана̄синеха̄бха̄вена суккха̄ лӯкха̄ асиниддха̄ випассана̄ етесанти суккхавипассака̄. типит̣акасаббапарийаттиппабхедадхарети тин̣н̣ам̣ пит̣ака̄нам̣ сама̄ха̄ро типит̣акам̣, тадева наван̇га̄дивасена анекабхедабхиннам̣ саббам̣ парийаттиппабхедам̣ дха̄рентӣти типит̣акасаббапарийаттиппабхедадхара̄.
кисса пана̄ти касма̄ пана. сиккхатӣти секкхо. тамева̄ха ‘‘сакаран̣ӣйо’’ти. упаримаггаттайакиччасса апарийоситатта̄ сакиччоти аттхо. асса̄ти анена. бахука̄ратта̄ти бахупака̄ратта̄. асса̄ти бхавеййа. ативийа виссаттхоти ативийа висса̄сико. нанти а̄нандаттхерам̣ овадатӣти самбандхо. а̄нандаттхерасса када̄чи асан̃н̃ата̄йа навака̄йа саддхивиха̄рикапариса̄йа джанападача̄рика̄чаран̣ам̣, тесан̃ча саддхивиха̄рика̄нам̣ екаккхан̣е уппаббаджджанан̃ча пат̣ичча маха̄кассапаттхеро там̣ нигган̣ханто евама̄ха ‘‘на ва̄йам̣ кума̄рако маттаман̃н̃а̄сӣ’’ти. еттха ча ва̄-саддо падапӯран̣о, айам̣ кума̄ро аттано пама̄н̣ам̣ на пат̣иджа̄на̄тӣти тхерам̣ тадждженто а̄ха. татра̄ти евам̣ сати.
кин̃ча̄пи секкхоти идам̣ на секкха̄нам̣ агатигаманасаббха̄вена вуттам̣, асеккха̄нан̃н̃ева пана уччинитва̄ гахитатта̄ти дат̣т̣хаббам̣. тасма̄ ‘‘кин̃ча̄пи секкхо, татха̄пи тхеро а̄йасмантампи а̄нандам̣ уччинатӯ’’ти еваметтха самбандхо ведитаббо, на пана кин̃ча̄пи секкхо, татха̄пи абхаббо агатим̣ гантунти йоджетаббам̣. абхабботиа̄ди панасса сабха̄вакатханам̣. таттха чханда̄ти чхандена синехена. агатим̣ гантунти акаттаббам̣ ка̄тум̣. парийаттоти адхӣто уггахито.
ра̄джагахам̣ кхо маха̄гочаранти еттха га̄во чаранти еттха̄ти гочаро, гуннам̣ гочарат̣т̣ха̄нам̣. гочаро вийа̄ти гочаро, бхиккха̄чаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. со маханто асса̄ти маха̄гочарам̣, ра̄джагахам̣. уккот̣еййа̄ти нива̄реййа.
саттасу са̄дхукӣл̣анадивасесӯти еттха сам̣вегаваттхум̣ киттетва̄ киттетва̄ са̄дхукам̣ ева пӯджа̄васена кӣл̣анато са̄дхукӣл̣анам̣. упакат̣т̣ха̄ти а̄санна̄. вассам̣ упанети упагаччхати еттха̄ти вассӯпана̄йика̄.
татра суданти тассам̣ са̄ваттхийам̣, суданти нипа̄таматтам̣. уссаннадха̄туканти упачитапиттасемха̄дидха̄тукам̣. самасса̄сетунти сантаппетум̣. дутийадивасети джетаванавиха̄рам̣ павит̣т̣хадивасато дутийадивасети ваданти. вириччати етена̄ти виречанам̣. осадхапарибха̄витам̣ кхӣрамева виречананти кхӣравиречанам̣. йам̣ сандха̄йа̄ти йам̣ бхесаджджапа̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. бхесаджджаматта̄ти аппаматтакам̣ бхесаджджам̣. аппаттхо хи айам̣ матта̄-саддо матта̄ сукхапаричча̄га̄тиа̄дӣсу (дха. па. 290) вийа.
кхан̣д̣апхуллаппат̣исан̇кхаран̣анти еттха кхан̣д̣анти чхиннам̣, пхулланти бхиннам̣, тесам̣ пат̣исан̇кхаран̣ам̣ абхинавакаран̣ам̣.
париччхедавасена ведийати диссатӣти паривен̣ам̣. таттха̄ти тесу виха̄ресу кхан̣д̣апхуллаппат̣исан̇кхаран̣анти самбандхо. пат̣хамам̣ ма̄санти васса̄насса пат̣хамам̣ ма̄сам̣, аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣. сена̄санаватта̄нам̣ бахӯнам̣ пан̃н̃аттатта̄, сена̄санаккхандхаке (чӯл̣ава. 294 а̄дайо) сена̄санапат̣ибаддха̄нам̣ бахӯнам̣ камма̄нам̣ вихитатта̄ ‘‘бхагавата̄…пе… ван̣н̣ита’’нти вуттам̣.
дутийадивасети ‘‘кхан̣д̣апхуллаппат̣исан̇кхаран̣ам̣ карома̄’’ти чинтитадивасато дутийадивасе. вассӯпана̄йикадивасейева те евам̣ чинтесум̣. сирийа̄ никетанамива̄ти сирийа̄ нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ вийа. екасмим̣ па̄нӣйатиттхе саннипатанта̄ паккхино вийа саббесам̣ джана̄нам̣ чаккхӯни ман̣д̣апейева нипатантӣти вуттам̣ ‘еканипа̄татиттхамива ча девамануссанайанавихан̇га̄на’’нти. локара̄ман̣еййаканти локе раман̣ӣйабха̄вам̣, раман̣ам̣ арахатӣти ва̄ локара̄ман̣еййакам̣. дат̣т̣хаббаса̄раман̣д̣анти дат̣т̣хаббесу са̄рам̣ дат̣т̣хаббаса̄рам̣, тато виппасаннанти дат̣т̣хаббаса̄раман̣д̣ам̣. атха ва̄ дат̣т̣хаббо са̄рабхӯто висит̣т̣хатаро ман̣д̣о ман̣д̣анам̣ алан̇ка̄ро етасса̄ти дат̣т̣хаббаса̄раман̣д̣о, ман̣д̣апо. ман̣д̣ам̣ сӯрийарасмим̣ па̄ти нива̄ретӣти ман̣д̣апо. вивидха̄ни кусумада̄ма̄ни чева муттоламбака̄ни ча виниггалантам̣ ваментам̣ никкха̄ментамива ча̄ру собханам̣ вита̄нам̣ еттха̄ти вивидхакусумада̄моламбакавиниггалантача̄рувита̄но. на̄на̄пуппхӯпаха̄равичиттасупаринит̣т̣хитабхӯмикамматта̄ ева ‘‘ратанавичиттаман̣икот̣т̣иматаламива̄’’ти вуттам̣. еттха ча ман̣ийо кот̣т̣етва̄ кататалам̣ ман̣икот̣т̣иматалам̣ на̄ма, тамива̄ти вуттам̣ хоти. а̄сана̄раханти нисӣдана̄рахам̣. дантакхачитанти дантехи кхачитам̣.
а̄ваджджесӣти упана̄меси. анупа̄да̄йа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена кан̃чи дхаммам̣ аггахетва̄. катха̄досоти катха̄йа асаччам̣ на̄ма наттхи.
йатха̄вуд̣д̣ханти вуд̣д̣хапат̣ипа̄т̣им̣ анатиккамитва̄. екети маджджхимабха̄н̣ака̄нам̣йева еке. пуббе вуттампи хи саббам̣ маджджхимабха̄н̣ака̄ вадантийева̄ти ведитаббам̣. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана ‘‘падаса̄ва тхеро саннипа̄тама̄гато’’ти ваданти. тесу кечи ‘‘а̄ка̄сена̄’’ти, ‘‘те саббепи татха̄ татха̄ а̄гатадиваса̄нампи аттхита̄йа екамекам̣ гахетва̄ татха̄ татха̄ вадим̣сӯ’’ти ваданти.
кам̣ дхурам̣ катва̄ти кам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄. бӣджаним̣ гахетва̄ти еттха бӣджанӣгахан̣ам̣ париса̄йа дхаммакатхика̄нам̣ хаттхакуккуччавиноданамукхавика̄рапат̣иччха̄данаттхам̣ дхаммата̄васена а̄чин̣н̣анти ведитаббам̣. тенева хи аччантасан̃н̃атаппатта̄ буддха̄пи са̄вака̄пи дхаммакатхика̄нам̣ дхаммата̄дассанаттхамева читтабӣджаним̣ ган̣ханти. пат̣хамам̣, а̄вусо упа̄ли, па̄ра̄джикам̣ каттха пан̃н̃аттанти еттха катхам̣ сан̇гӣтийа̄ пуббе пат̣хамабха̄во сиддхоти? па̄тимоккхуддеса̄нуккама̄дина̄ пуббе пат̣хамабха̄васса сиддхатта̄. йебхуййена хи тӣн̣и пит̣ака̄ни бхагавато дхарама̄нака̄лейева имина̄ ануккамена саджджха̄йита̄ни, тенева камена паччха̄пи сан̇гӣта̄ни висесато винайа̄бхидхаммапит̣ака̄нӣти дат̣т̣хаббам̣. кисмим̣ ваттхусминти нимиттаттхе бхуммам̣. антара̄ ча, бханте, ра̄джагахам̣ антара̄ ча на̄л̣анданти ра̄джагахасса ча на̄л̣анда̄йа ча антара̄, виваре маджджхети аттхо. антара̄-саддена пана йуттатта̄ упайогавачанам̣ катам̣. ра̄джа̄га̄ракети ран̃н̃о кӣл̣анаттха̄йа кате ага̄раке. амбалат̣т̣хика̄йанти ран̃н̃о евам̣на̄макам̣ уййа̄нам̣. кена саддхинти идха касма̄ вуттанти? йасма̄ панетам̣ на бхагавата̄ ева вуттам̣, ран̃н̃а̄пи кин̃чи кин̃чи вуттаматтхи, тасма̄ ‘‘кама̄раббха̄’’ти аватва̄ евам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ведехипуттена̄ти айам̣ косаларан̃н̃о дхӣта̄йа путто, на видехаран̃н̃о дхӣта̄йа. йасма̄ ма̄та̄ панасса пан̣д̣ита̄, тасма̄ са̄ ведена н̃а̄н̣ена ӣхати гхат̣ати ва̄йаматӣти ‘‘ведехӣ’’ти па̄кат̣ана̄ма̄ джа̄та̄ти ведитабба̄.
евам̣ нимиттапайоджанака̄ладесадесакака̄ракакаран̣аппака̄рехи пат̣хамамаха̄сан̇гӣтим̣ дассетва̄ ида̄ни таттха ваваттха̄питесу дхаммавинайесу на̄наппака̄ракосаллаттхам̣ екавидха̄дибхеде дассетум̣ тадетам̣ саббампӣтиа̄дима̄ха. таттха ануттарам̣ самма̄самбодхинти еттха ана̄варан̣ан̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ магган̃а̄н̣ам̣, магган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча ана̄варан̣ан̃а̄н̣ам̣ ‘‘самма̄самбодхӣ’’ти вуччати. паччавеккхантена ва̄ти уда̄на̄дивасена паваттадхаммам̣ сандха̄йа̄ха. вимуттирасанти арахаттапхаласса̄дам̣, вимуттисампаттикам̣ ва̄ аггапхаланиппха̄данато, вимуттикиччам̣ ва̄ килеса̄нам̣ аччантавимуттисампа̄данато. авасесам̣ буддхавачанам̣ дхаммоти еттха йадипи дхаммо ева винайопи парийаттийа̄дибха̄вато, татха̄пи винайасаддасаннидха̄нена бхинна̄дхикаран̣абха̄вена пайутто дхамма-саддо винайатантивирахитам̣ тантим̣ дӣпети, йатха̄ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄ро гобалибаддантиа̄ди.
анекаджа̄тисам̣са̄ранти имисса̄ га̄тха̄йа айам̣ сан̇кхепаттхо – ахам̣ имасса аттабха̄вагехасса ка̄ракам̣ тан̣ха̄вад̣д̣хаким̣ гавесанто йена н̃а̄н̣ена там̣ дат̣т̣хум̣ сакка̄, там̣ бодхин̃а̄н̣ам̣ аниббисам̣ алабханто ева абхинӣха̄рато пабхути еттакам̣ ка̄лам̣ анекаджа̄тисатасахассасан̇кхйам̣ имам̣ сам̣са̄рават̣т̣ам̣ сандха̄виссам̣ сам̣сарим̣, йасма̄ джара̄бйа̄дхимаран̣амиссата̄йа джа̄ти на̄меса̄ пунаппунам̣ упагантум̣ дуккха̄, на ча са̄ тасмим̣ адит̣т̣хе ниваттати, тасма̄ там̣ гавесанто сандха̄виссанти аттхо. дит̣т̣хосӣти ида̄ни майа̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхантена дит̣т̣хо аси. пуна геханти пуна имам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ мама гехам̣. на ка̄хасӣти на кариссаси. ка̄ран̣ама̄ха сабба̄ тетиа̄ди. тава сабба̄ авасесакилесапха̄сука̄ майа̄ бхагга̄. имасса тайа̄ катасса аттабха̄вагехасса авиджджа̄сан̇кха̄там̣ кӯт̣ам̣ кан̣н̣икаман̣д̣алам̣ висан̇кхатам̣ виддхам̣ситам̣. висан̇кха̄рам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена гатам̣ мама читтам̣. ахан̃ча тан̣ха̄нам̣ кхайасан̇кха̄там̣ арахаттамаггапхалам̣ аджджхага̄ паттосмӣти аттхо. кечи пана ‘‘висан̇кха̄рагатам̣ читтамева тан̣ха̄нам̣ кхайам̣ аджджхага̄’’ти евампи аттхам̣ ваданти.
кечӣти кхандхакабха̄н̣ака̄. па̄т̣ипададивасети идам̣ паччавеккхантасса уппанна̄ти етена самбандхитаббам̣, на саббан̃н̃убха̄ваппаттасса̄ти етена. соманассамайан̃а̄н̣ена̄ти соманассасампайуттан̃а̄н̣ена. а̄мантайа̄мӣти ниведайа̄ми, бодхемӣти аттхо. антарети антара̄л̣е, вемаджджхети аттхо.
суттантапит̣аканти йатха̄ каммамева каммантам̣, евам̣ суттамева суттантанти ведитаббам̣. асан̇гӣтанти сан̇гӣтиккхандхака (чӯл̣ава. 437 а̄дайо) катха̄ваттхуппакаран̣а̄дикам̣. сол̣асахи ва̄рехи упалаккхитатта̄ ‘‘сол̣аса парива̄ра̄’’ти вуттам̣. татха̄ хи парива̄рапа̄л̣ийам̣ (пари. 1 а̄дайо) пат̣хамам̣ па̄ра̄джикам̣ каттха пан̃н̃аттантиа̄дина̄ вуттам̣. пан̃н̃аттива̄ро катха̄паттива̄ро випаттива̄ро сан̇гахава̄ро самут̣т̣ха̄нава̄ро адхикаран̣ава̄ро саматхава̄ро самуччайава̄роти име ат̣т̣ха ва̄ра̄, таданантарам̣ ‘‘метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исеванапаччайа̄ па̄ра̄джикам̣ каттха пан̃н̃атта’’нти (пари. 188) евам̣ паччайаматтависесена пуна вутта̄ тейева ат̣т̣ха ва̄ра̄ ча̄ти имесам̣ сол̣асаннам̣ ва̄ра̄нам̣ васена бхиккхувибхан̇гасса ча бхиккхунӣвибхан̇гасса ча пака̄ситатта̄ сол̣асахи ва̄рехи упалаккхито парива̄ро ‘‘сол̣асапарива̄ро’’ти вуттоти ведитаббо.
дал̣хӣкаммаситхилакаран̣аппайоджана̄ти идам̣ локаваджджапан̣н̣аттиваджджесу йатха̄ккамам̣ йоджетаббам̣. сан̃н̃амавелам̣ абхибхавитва̄ паватто а̄ча̄ро аджджха̄ча̄ро, вӣтиккамо. тена̄ти вивидханайатта̄дихетуна̄. етанти вивидхависесанайатта̄тиа̄дига̄тха̄вачанам̣. етасса̄ти винайасса.
итарам̣ пана̄ти суттам̣. аттаттхапараттха̄дибхедети еттха а̄ди-саддена дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаттхе локийалокуттара̄диаттхе ча сан̇ган̣ха̄ти. венейаджджха̄сайа̄нуломена вуттатта̄ти винайам̣ вийа иссарабха̄вато а̄н̣а̄патит̣т̣ха̄панавасена адесетва̄ венеййа̄нам̣ аджджха̄сайа̄нуломена чарита̄нурӯпам̣ вуттатта̄. анупуббасиккха̄дивасена адесетва̄ венеййа̄нам̣ ка̄лантаре абхиниббаттим̣ дассенто а̄ха ‘‘сассамива пхала’’нти. упа̄йасаман̇гӣнам̣йева ниппаджджанабха̄вам̣ дассенто ‘‘дхену вийа кхӣра’’нти а̄ха. на хи дхенум̣ виса̄н̣а̄дӣсу, ака̄ле ва̄ авиджа̄там̣ ва̄ доханто кхӣрам̣ пат̣илабхати.
йанти йасма̄. еттха̄ти абхидхамме. абхидхаммети супинантена суккависсат̣т̣хийа̄ ана̄паттибха̄вепи акусалачетана̄ упалаббхатӣтиа̄дина̄ винайапан̃н̃аттийа̄ сан̇каравирахите дхамме, ‘‘пубба̄паравиродха̄бха̄вато сан̇каравирахите дхамме’’типи ваданти. а̄рамман̣а̄дӣхӣти а̄рамман̣асампайуттакаммадва̄рапат̣ипада̄дӣхи. лаккхан̣ӣйатта̄ти сан̃джа̄нитаббатта̄. йам̣ панеттха ависит̣т̣ханти еттха винайапит̣акантиа̄дӣсу тӣсу саддесу йам̣ ависит̣т̣хам̣ сама̄нам̣, там̣ пит̣акасадданти аттхо. ма̄ пит̣акасампада̄нена̄ти па̄л̣исампада̄навасена ма̄ ган̣хиттха̄ти вуттам̣ хоти. йатха̄вуттена̄ти евам̣ дувидхаттхена̄тиа̄дина̄ вуттаппака̄рена.
десана̄са̄санакатха̄бхеданти еттха десана̄бхедам̣ са̄санабхедам̣ катха̄бхеданти бхедасаддо паччекам̣ йоджетаббо. бхеданти ча на̄наттанти аттхо. тесӯти пит̣акесу. сиккха̄ ча паха̄на̄ни ча гамбхӣрабха̄во ча сиккха̄паха̄нагамбхӣрабха̄во, тан̃ча йатха̄рахам̣ паридӣпайети аттхо. парийаттибхеданти парийа̄пун̣анабхедам̣ вибха̄вайети самбандхо. йахим̣ йасмим̣ винайа̄дике йам̣ сампаттин̃ча випаттин̃ча йатха̄ па̄пун̣а̄ти, тампи саббам̣ вибха̄вайети самбандхо. атха ва̄ йам̣ парийаттибхедам̣ сампаттим̣ випаттин̃ча йахим̣ йатха̄ па̄пун̣а̄ти, тампи саббам̣ вибха̄вайети йоджетаббам̣. паридӣпана̄ вибха̄вана̄ ча̄ти хет̣т̣ха̄ га̄тха̄су вуттасса анурӯпато вуттам̣, аттхато пана екамева.
а̄н̣а̄рахена̄ти а̄н̣ам̣ пан̣етум̣ арахатӣти а̄н̣а̄рахо, бхагава̄ самма̄самбуддхатта̄. со хи маха̄ка̄рун̣иката̄йа ча авипарӣтато десакабха̄вена пама̄н̣авачанатта̄ ча а̄н̣ам̣ пан̣етум̣ арахати. воха̄рапараматтха̄нампи самбхавато а̄ха ‘‘а̄н̣а̄ба̄хуллато’’ти. ито паресупи есева найо. пат̣хаманти винайапит̣акам̣. пачура̄пара̄дха̄ сеййасакаттхера̄дайо. те хи досаба̄хуллато ‘‘пачура̄пара̄дха̄’’ти вутта̄. пачуро бахуко бахуло апара̄дхо досо вӣтиккамо йесанте пачура̄пара̄дха̄. анекаджджха̄сайа̄тиа̄дӣсу а̄сайова аджджха̄сайо, со ча аттхато дит̣т̣хи н̃а̄н̣ан̃ча. чарийа̄ти ра̄гачарийа̄дика̄ чха мӯлачарийа̄. атха ва̄ чарийа̄ти чаритам̣, там̣ сучаритадуччаритавасена дувидхам̣. адхимутти на̄ма сатта̄нам̣ пуббапаричайавасена абхиручи, са̄ дувидха̄ хӣнапан̣ӣтабхедена. йатха̄нуломанти аджджха̄сайа̄дӣнам̣ анурӯпам̣. йатха̄дхамманти дхаммасабха̄ва̄нурӯпам̣.
сам̣вара̄сам̣вароти еттха кхуддако маханто ча сам̣вароти аттхо. вуд̣д̣хиаттхо хеттха а-ка̄ро. дит̣т̣хивинивет̣хана̄ти дит̣т̣хийа̄ вимочанам̣. суттантапа̄л̣ийам̣ вивиччева ка̄мехӣтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.226; сам̣. ни. 2.152) сама̄дхидесана̄ба̄хуллато суттантапит̣аке ‘‘адхичиттасиккха̄’’ти вуттам̣. вӣтиккамаппаха̄нам̣ килеса̄нанти сам̣килесадхамма̄нам̣, каммакилеса̄нам̣ ва̄ йо ка̄йавачӣдва̄рехи вӣтиккамо, тасса паха̄нам̣. анусайавасена санта̄намануваттанта̄ килеса̄ парийут̣т̣хита̄пи сӣлабхедавасена вӣтиккамитум̣ на лабхантӣти а̄ха ‘‘вӣтиккамапат̣ипаккхатта̄ сӣласса̄’’ти. парийут̣т̣ха̄наппаха̄нанти ока̄сада̄навасена читте кусалаппаваттим̣ парийа̄дийитва̄ самуппаттивасена т̣ха̄нам̣ парийут̣т̣ха̄нам̣, тасса паха̄нам̣. анусайаппаха̄нанти арийамаггена аппахӣнабха̄вена санта̄не ка̄ран̣ала̄бхе уппаджджана̄раха̄ тха̄магата̄ ка̄мара̄га̄дайо сатта килеса̄ санта̄не ану ану сайанато анусайа̄ на̄ма, тесам̣ паха̄нам̣.
тадан̇гаппаха̄нанти тена тена да̄насӣла̄дикусалан̇гена тасса тасса акусалан̇гасса паха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣. дуччаритасам̣килесасса паха̄нанти ка̄йавачӣдуччаритамева йаттха уппаджджати, там̣ санта̄нам̣ самма̄ килесети упата̄петӣти сам̣килесо, тасса тадан̇гавасена паха̄нам̣. сама̄дхисса ка̄маччхандапат̣ипаккхатта̄ суттантапит̣аке тан̣ха̄сам̣килесасса паха̄нам̣ вуттам̣. атта̄дисун̃н̃асабха̄вадхаммаппака̄санато абхидхаммапит̣аке дит̣т̣хисам̣килесасса паха̄нам̣ вуттам̣.
екамекасмин̃четтха̄ти еттха етесу тӣсу пит̣акесу екекасмим̣ пит̣акети аттхо. дхаммоти па̄л̣ӣти еттха дхаммасса сӣла̄дивисит̣т̣хаттхайогато, буддха̄нам̣ сабха̄ванируттибха̄вато ча пакат̣т̣ха̄нам̣ уккат̣т̣ха̄нам̣ вачанаппабандха̄нам̣ а̄л̣и пантӣти па̄л̣и, парийаттидхаммо. саммутипараматтхабхедасса аттхасса анурӯпава̄чакабха̄вена параматтхасаддесу екантена бхагавата̄ манаса̄ ваваттха̄пито на̄мапан̃н̃аттиппабандхо па̄л̣идхаммо на̄ма. десана̄йа дхаммасса ча ко висесоти че? йатха̄вуттанайена манаса̄ ваваттха̄питадхаммасса паресам̣ бодханабха̄вена атисаджджана̄ ва̄ча̄йа пака̄сана̄ ‘‘десана̄’’ти ведитабба̄. тена̄ха – ‘‘десана̄ти тасса̄ манаса̄ ваваттха̄пита̄йа па̄л̣ийа̄ десана̄’’ти. тадубхайампи пана параматтхато саддо ева параматтхавинимутта̄йа саммутийа̄ абха̄ва̄. имамева найам̣ гахетва̄ кечи а̄чарийа̄ ‘‘дхаммо ча десана̄ ча параматтхато саддо ева̄’’ти вохаранти, тепи анупаваджджа̄йева. йатха̄ ‘‘ка̄ма̄вачарапат̣исандхивипа̄ка̄ паритта̄рамман̣а̄’’ти вуччанти, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. на хи ‘‘ка̄ма̄вачарапат̣исандхивипа̄ка̄ ниббаттитапараматтхависайа̄йева̄’’ти сакка̄ ваттум̣ иттхипуриса̄диа̄ка̄рапаривитаккапуббака̄нам̣ ра̄га̄диакусала̄нам̣ метта̄дикусала̄нан̃ча а̄рамман̣ам̣ гахетва̄пи самуппаджджанато. параматтхадхаммамӯлакатта̄ панасса парикаппасса параматтхависайата̄ сакка̄ пан̃н̃апетум̣, евамидха̄пӣти дат̣т̣хаббам̣. тӣсупи четесу ете дхамматтхадесана̄пат̣иведха̄ гамбхӣра̄ти самбандхо. еттха ча пит̣ака̄вайава̄нам̣ дхамма̄дӣнам̣ вуччама̄но гамбхӣрабха̄во там̣самуда̄йасса пит̣акасса̄пи вутто йева̄ти дат̣т̣хаббо. дуккхена огайханти, дуккхо ва̄ ога̄хо ога̄ханам̣ антопависанаметесӯти дуккхога̄ха̄. еттха̄ти етесу пит̣акесу, ниддха̄ран̣е четам̣ бхуммавачанам̣.
хетуно пхалам̣ хетупхалам̣. дхамма̄бхила̄поти аттхабйан̃джанако авипарӣта̄бхила̄по. висайато асаммохато ча̄ти локийалокуттара̄нам̣ йатха̄ккамам̣ авабодхаппака̄радассанам̣, етасса авабодхоти имина̄ самбандхо. локийо хи дхамматтха̄дим̣ а̄ламбитва̄ва паваттанато висайато авабодхоти вуччати. локуттаро пана нибба̄на̄рамман̣ата̄йа там̣ ана̄ламбама̄нопи таббисайамохавиддхам̣санена дхамма̄дӣсу паваттанато асаммохато авабодхоти вуччати. аттха̄нурӯпам̣ дхаммесӯти ка̄рийа̄нурӯпам̣ ка̄ран̣есӯти аттхо. пан̃н̃аттипатха̄нурӯпам̣ пан̃н̃аттӣсӯти чхаббидхана̄мапан̃н̃аттийа̄ патхо пан̃н̃аттипатхо, тасса анурӯпам̣ пан̃н̃аттӣсӯти аттхо.
дхаммаджа̄танти ка̄ран̣аппабхедо ка̄ран̣амева ва̄. аттхаджа̄танти ка̄рийаппабхедо, ка̄рийамева ва̄. йа̄ ча̄йам̣ десана̄ти самбандхо. йо четтха̄ти ета̄су дхамматтхадесана̄су йо пат̣иведхоти аттхо. еттха̄ти етесу тӣсу пит̣акесу.
алагаддӯпама̄ти еттха алагаддасаддена алагаддаггахан̣ам̣ вуччати вӣн̣а̄ва̄данам̣ вӣн̣а̄тиа̄дӣсу вийа, гахан̣ан̃четтха йатха̄ д̣ам̣сати, татха̄ дуггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣, итараггахан̣е виродха̄бха̄ва̄. тасма̄ алагаддасса гахан̣ам̣ упама̄ етисса̄ти алагаддӯпама̄. алагаддоти четтха а̄сивисо вуччати. со хи алам̣ парийатто, джӣвитахаран̣асаматтхо ва̄ висасан̇кха̄то гадо асса̄ти ‘‘алам̣гадо’’ти ваттаббе ‘‘алагаддо’’ти вуччати.
ват̣т̣ато ниссаран̣ам̣ аттхо пайоджанам̣ етисса̄ти ниссаран̣аттха̄. бхан̣д̣а̄га̄рико вийа̄ти бхан̣д̣а̄га̄рико, дхаммаратана̄нупа̄лако, тасса аттханирапеккхасса парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти. дуггахита̄нӣти дут̣т̣ху гахита̄ни. тена̄ха ‘‘упа̄рамбха̄дихету парийа̄пут̣а̄’’ти. еттха ча упа̄рамбхо на̄ма парийаттим̣ нисса̄йа паравамбханам̣. а̄ди-саддена итива̄даппамоккхала̄бхасакка̄ра̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. йам̣ сандха̄йа̄ти йам̣ парийаттидуггахан̣ам̣ сандха̄йа. вуттанти алагаддӯпамасутте (ма. ни. 1.238) вуттам̣. тан̃часса аттхам̣ на̄нубхонтӣти тан̃ча асса дхаммасса сӣлапарипӯран̣а̄дисан̇кха̄там̣ аттхам̣ ете дуггахитага̄хино на̄нубхонти на винданти. пат̣ивиддха̄куппоти пат̣ивиддхаарахаттапхало.
ида̄ни тӣсу пит̣акесу йатха̄рахам̣ сампаттивипаттийо ниддха̄ретва̄ дассенто а̄ха винайе пана̄тиа̄ди. таттха та̄сам̣йева̄ти авадха̄ран̣ам̣ чхал̣абхин̃н̃а̄чатупат̣исамбхида̄нам̣ винайе пабхедавачана̄бха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. веран̃джакан̣д̣е (па̄ра̄. 12) хи тиссо виджджа̄ва вибхатта̄. дутийе та̄сам̣йева̄ти авадха̄ран̣ам̣ чатассо пат̣исамбхида̄ апеккхитва̄ катам̣ тиссаннампи виджджа̄нам̣ чхасу абхин̃н̃а̄су антопавит̣т̣хатта̄. та̄сан̃ча̄ти еттха ча-саддена сеса̄нампи таттха аттхибха̄вам̣ дӣпети. абхидхаммапит̣аке хи тиссо виджджа̄ чха абхин̃н̃а̄ чатассо пат̣исамбхида̄ ча вутта̄ ева. пат̣исамбхида̄нам̣ таттхева самма̄ вибхаттабха̄вам̣ дӣпетум̣ таттхева̄ти авадха̄ран̣ам̣ катам̣. упа̄диннапхассоти маггена маггапат̣ипа̄данапхассо. тесанти тесам̣ пит̣ака̄нам̣. етанти етам̣ буддхавачанам̣.
чатуттим̣сева суттанта̄ти га̄тха̄йа айаматтхайоджана̄ – йасса ника̄йасса суттаган̣анато чатуттим̣сева суттанта̄ ваггасан̇гахавасена тайо вагга̄ йасса сан̇гахасса̄ти тивагго сан̇гахо, еса пат̣хамо ника̄йо идха дӣгханика̄йоти. ануломикоти апаччанӣко, аттха̄нуломанато анваттхана̄моти вуттам̣ хоти. еканика̄йампӣти екасамӯхампи. евам̣ читтанти евам̣ вичиттам̣. йатхайиданти йатха̄ име. пон̣икачиккхаллика̄ кхаттийа̄, тесам̣ нива̄со ‘‘пон̣иканика̄йо чиккхалликаника̄йо’’ти вуччати. пан̃чадасаваггапариггахоти пан̃чадасахи ваггехи париггахито. суттанта̄нам̣ сахасса̄ни сатта суттасата̄ни ча̄ти па̄т̣хе суттанта̄нам̣ саттасахасса̄ни сатта суттасата̄ни ча̄ти йоджетаббам̣. каттхачи пана ‘‘сатта суттасахасса̄ни, сатта суттасата̄ни ча̄’’ти па̄т̣хо. пуббе нидассита̄ти суттантапит̣аканиддесе нидассита̄.
веданти н̃а̄н̣ам̣. тут̣т̣хинти пӣтим̣. дхаммаккхандхавасена̄ти дхаммара̄сивасена. два̄сӣтисахасса̄ни буддхато ган̣хинти самбандхо. две сахасса̄ни бхиккхутоти дхаммасена̄патиа̄дӣнам̣ бхиккхӯнам̣ сантика̄ техийева десита̄ни две сахасса̄ни ган̣хим̣. мети мама хадайе, ити а̄нандаттхеро атта̄нам̣ ниддисати. йе дхамма̄ мама хадайе паваттино, те чатура̄сӣтисахасса̄нӣти йоджана̄. идан̃ча бхагавато дхарама̄нака̄ле уггахитадхаммаккхандхавасена вуттам̣, париниббуте пана бхагавати а̄нандаттхерена десита̄нам̣ субхасутта(даӣ. ни. 1.444 а̄дайо) гопакамоггалла̄насутта̄нам̣ (ма. ни. 3.79 а̄дайо), татийасан̇гӣтийам̣ моггалипуттатиссаттхерена катхитакатха̄ваттхуппакаран̣асса ча васена дхаммаккхандха̄нам̣ чатура̄сӣтисахассатопи адхиката̄ ведитабба̄.
ека̄нусандхикам̣ суттанти сатипат̣т̣ха̄на̄ди (дӣ. ни. 2.372 а̄дайо; ма. ни. 1.105 а̄дайо). анека̄нусандхиканти паринибба̄насутта̄ди (дӣ. ни. 2.134 а̄дайо). тан̃хи на̄на̄т̣ха̄несу на̄на̄дхаммадесана̄нам̣ васена паваттам̣. тикадукабха̄джанам̣ дхаммасан̇ган̣ийам̣ никкхепакан̣д̣а(дха. са. 985 а̄дайо) ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣авасена (дха. са. 1384 а̄дайо) гахетаббам̣. читтава̄рабха̄джананти идам̣ читтуппа̄дакан̣д̣авасена (дха. са. 1 а̄дайо) вуттам̣. аттхи ваттхӯтиа̄дӣсу ваттху на̄ма судиннакан̣д̣а̄ди (па̄ра̄. 24 а̄дайо). ма̄тика̄ти сиккха̄падам̣. антара̄паттӣти сиккха̄падантаресу ан̃н̃асмим̣ ваттхусмим̣ пан̃н̃атта̄ а̄патти. тикаччхедоти тикапа̄читтийа̄дитикапариччхедо. буддхавачанам̣ сан̇гахитанти самбандхо. асса̄ти буддхавачанасса. сан̇гӣтипарийоса̄не са̄дхука̄рам̣ дадама̄на̄ вийа̄ти самбандхо. аччхарам̣ пахаритум̣ йутта̄ни аччхарийа̄ни, пуппхавассачелуккхепа̄дӣни. йа̄ ‘‘пан̃часата̄’’ти ча ‘‘тхерика̄’’ти ча павуччати, айам̣ пат̣хамамаха̄сан̇гӣти на̄ма̄ти самбандхо.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа вимативиноданийам̣
пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
дутийасан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄
евам̣ пат̣хамамаха̄сан̇гӣтим̣ дассетва̄ йадаттхам̣ са̄ идха дассита̄, там̣ нигаманавасена дассенто имисса̄тиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ а̄чарийапарампара̄ти тасмим̣ джамбудӣпе айам̣ а̄чарийа̄нам̣ павен̣ӣ пат̣ипа̄т̣и. виджита̄виноти виджитасаббакилесапат̣ипаккхатта̄ виджитаванто. джамбусиривхайети джамбусадисо сириманто авхайо на̄мам̣ йасса дӣпасса, тасмим̣ джамбудӣпети вуттам̣ хоти. махантена хи джамбуруккхена абхилаккхитатта̄ дӣпопи ‘‘джамбӯ’’ти вуччати. аччхиджджама̄нам̣ авинассама̄нам̣ катва̄. винайавам̣сантиа̄дӣхи тӣхи винайапа̄л̣ийева катхита̄ парийа̄йавачанатта̄ тесам̣. пакатан̃н̃утанти веййаттийам̣, пат̣убха̄ванти вуттам̣ хоти. дхурагга̄хоти падха̄нагга̄хӣ, саббесам̣ па̄моккхо хутва̄ ган̣хӣти вуттам̣ хоти. бхиккхӯнам̣ самуда̄йо самӯхо бхиккхусамуда̄йо.
йада̄ти нибба̄йим̣сӯти самбандхо. джотайитва̄ ча саббадхӣти тамева саддхаммам̣ саббаттха пака̄сайитва̄. джутимантоти пан̃н̃а̄джутийа̄ йутта̄, теджаванто ва̄, маха̄нубха̄ва̄ти аттхо. нибба̄йим̣сӯти анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ нибба̄йим̣су. ана̄лайа̄ти асан̇га̄.
атха̄ти паччха̄, йада̄ паринибба̄йим̣су, тато паранти аттхо. каппати син̇гӣлон̣акаппоти еттха каппа-саддо викаппаттхо, тена син̇гӣлон̣авикаппопи каппати. идампи паккхантарам̣ каппатӣти аттхо, евам̣ саббаттха. таттха син̇гена лон̣ам̣ парихаритва̄ алон̣акапин̣д̣апа̄тена саддхим̣ бхун̃джитум̣ каппати, саннидхим̣ на каротӣти адхиппа̄йо. каппати дван̇гулакаппоти дван̇гулам̣ атикканта̄йа чха̄йа̄йа вика̄ле бходжанам̣ бхун̃джитум̣ каппатӣти аттхо. каппати га̄мантаракаппоти ‘‘га̄мантарам̣ гамисса̄мӣ’’ти пава̄ритена анатириттабходжанам̣ бхун̃джитум̣ каппатӣти аттхо. каппати а̄ва̄сакаппоти екасӣма̄йа на̄на̄сена̄санесу висум̣ висум̣ упосатха̄дӣни сан̇гхакамма̄ни ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти аттхо. каппати ануматикаппоти ‘‘ана̄гата̄нам̣ а̄гатака̄ле ануматим̣ гахесса̄ма̄’’ти тесу ана̄гатесуйева ваггена сан̇гхена каммам̣ катва̄ паччха̄ ануматим̣ гахетум̣ каппати, ваггакаммам̣ на хотӣти адхиппа̄йо. каппати а̄чин̣н̣акаппоти а̄чарийупаджджха̄йехи а̄чин̣н̣о каппатӣти аттхо. со пана екаччо каппати дхаммико, екаччо на каппати адхаммикоти ведитаббо. каппати аматхитакаппоти йам̣ кхӣрам̣ кхӣрабха̄вам̣ виджахитам̣ дадхибха̄вам̣ асампаттам̣, там̣ бхутта̄вина̄ пава̄ритена анатириттам̣ бхун̃джитум̣ каппатӣти аттхо. каппати джал̣огим̣ па̄тунти еттха джал̣огӣти тарун̣асура̄, йам̣ маджджасамбха̄рам̣ екато катам̣ маджджабха̄вамасампаттам̣, там̣ па̄тум̣ ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо. джа̄тарӯпараджатанти еттха сарасато вика̄рам̣ ана̄паджджитва̄ саббада̄ джа̄тарӯпамева хотӣти джа̄там̣ рӯпам̣ етасса̄ти джа̄тарӯпам̣, суван̣н̣ам̣. дхаваласабха̄вата̄йа ра̄джатӣти раджатам̣, рӯпийам̣. сусуна̄гапуттоти сусуна̄гасса путто. ка̄кан̣д̣акапуттоти ка̄кан̣д̣акасса бра̄хман̣асса путто. ваджджӣсӯти джанападана̄матта̄ бахувачанам̣ катам̣.
тадахупосатхети еттха тадахӯти тасмим̣ ахани. упавасанти еттха̄ти упосатхо, упавасантӣти ча сӣласама̄да̄нена ва̄ анасана̄дина̄ ва̄ упета̄ хутва̄ васантӣти аттхо. кам̣сапа̄тинти суван̣н̣апа̄тим̣. ма̄сакарӯпанти ма̄сако ева. саббам̣ та̄ва ваттаббанти имина̄ саттасатикаккхандхаке (чӯл̣ава. 446 а̄дайо) а̄гата̄ сабба̄пи па̄л̣и идха а̄нетва̄ ваттабба̄ти дассети. сан̇га̄йитасадисамева сан̇га̄йим̣сӯти самбандхо.
са̄ пана̄йам̣ сан̇гӣтӣти самбандхо. тесӯти тесу сан̇гӣтика̄ракесу тхересу. виссута̄ ете саддхивиха̄рика̄ н̃еййа̄ти самбандхо. са̄н̣асамбхӯтоти са̄н̣адесава̄сӣ самбхӯтаттхеро. дутийо сан̇гахоти самбандхитаббам̣. паннабха̄ра̄ти патитаккхандхабха̄ра̄.
аббуданти упаддавам̣ ваданти. ‘‘бхагавато вачанам̣ тхенетва̄ аттано вачанасса дӣпанато аббуданти чоракамма’’нти еке. иданти ваккхама̄нанидассанам̣. сандиссама̄на̄ мукха̄ саммукха̄. бха̄витамагганти уппа̄дитаджджха̄нам̣. са̄дху саппуриса̄ти еттха са̄дхӯти а̄йа̄чанаттхе нипа̄то, там̣ йа̄ча̄мӣти аттхо. хат̣т̣хапахат̣т̣хоти пунаппунам̣ сантут̣т̣хо. удаггудагготи сарӣравика̄руппа̄данапӣтивасена удаггудагго, пӣтима̄ хи пуггало ка̄йачитта̄нам̣ уггататта̄ ‘‘удаггудагго’’ти вуччати.
тена кхо пана самайена̄ти йасмим̣ самайе дутийам̣ сан̇гӣтим̣ акарим̣су, тасмим̣ самайети аттхо. там̣ адхикаран̣ам̣ на сампа̄пун̣им̣сӯти там̣ ваджджипуттакехи уппа̄дитам̣ адхикаран̣ам̣ виниччхинитум̣ на сампа̄пун̣им̣су на̄гамим̣су. но ахуваттха̄ти самбандхо. йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ париниббута̄ти самбандхо. ким̣ пана катва̄ тхера̄ париниббута̄ти? а̄ха дутийам̣ сан̇гахам̣ катва̄тиа̄ди. аниччата̄васанти аниччата̄дхӣнатам̣. джамминти ла̄макам̣. дурабхисамбхавам̣ анабхибхаванӣйам̣ атиккамитум̣ асаккун̣еййам̣ аниччатам̣ евам̣ н̃атва̄ти самбандхо.
дутийасан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
татийасан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄
сатта васса̄нӣти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. атиччхатха̄ти атиккамитва̄ иччхатха, ито ан̃н̃аттха гантва̄ бхиккхам̣ парийесатха̄ти аттхо. бхаттависсаггакаран̣аттха̄йа̄ти бхаттасса аджджхохаран̣акиччаттха̄йа, бхун̃джанаттха̄йа̄ти аттхо. ‘‘сол̣асавассо’’ти уддесо катханам̣ асса аттхӣти сол̣асавассуддесико, ‘‘сол̣асавассико’’ти аттхо.
тӣсу ведесӯтиа̄дӣсу ируведайаджуведаса̄маведасан̇кха̄тесу тӣсу ведесу. тайо ева кира веда̄ ат̣т̣хака̄дӣхи дхаммикехи исӣхи локасса саггамаггавибха̄ванаттха̄йа ката̄. тенева хи те техи вуччанти. а̄тхаббан̣аведо пана паччха̄ адхаммикехи бра̄хман̣ехи па̄н̣авадха̄диаттха̄йа като. пуримесу ча тӣсу ведесу техева дхаммикаса̄кха̄йо апанетва̄ йа̄гавадха̄дидӣпика̄ адхаммикаса̄кха̄ паккхитта̄ти ведитабба̄. нигхан̣д̣ӯти руккха̄дӣнам̣ вевачанаппака̄сакам̣ парийа̄йана̄ма̄нурӯпам̣ саттхам̣. тан̃хи локе ‘‘нигхан̣д̣ӯ’’ти вуччати. кет̣убханти кит̣ати гамети кирийа̄дивибха̄ганти кет̣убхам̣, кирийа̄каппавикаппо кавӣнам̣ упака̄расаттхам̣. еттха ча кирийа̄каппавикаппоти вачӣбхеда̄дилаккхан̣а̄ кирийа̄ каппӣйати викаппӣйати етена̄ти кирийа̄каппо, со пана ван̣н̣ападабандхападаттха̄дивибха̄гато бахувикаппоти ‘‘кирийа̄каппавикаппо’’ти вуччати. идан̃ча мӯлакирийа̄каппагантхам̣ сандха̄йа вуттам̣. саха нигхан̣д̣уна̄ кет̣убхена ча санигхан̣д̣укет̣убха̄, тайо веда̄, тесу санигхан̣д̣укет̣убхесу. т̣ха̄накаран̣а̄дивибха̄гато ча ниббачанавибха̄гато ча аккхара̄ пабхедӣйанти етена̄ти аккхараппабхедо, сиккха̄ ча нирутти ча. саха аккхараппабхедена̄ти са̄ккхараппабхеда̄, тесу са̄ккхараппабхедесу. а̄тхаббан̣аведам̣ чатуттхам̣ катва̄ ‘‘итиха а̄са итиха а̄са̄’’ти ӣдисавачанапат̣исам̣йутто пора̄н̣акатха̄сан̇кха̄то итиха̄со пан̃чамо етесанти итиха̄сапан̃чама̄, тайо веда̄, тесу итиха̄сапан̃чамесу.
йасса читтантиа̄ди пан̃хадвайам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ чутичиттасса уппа̄даккхан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха пат̣хамапан̃хе уппаджджатӣти уппа̄даккхан̣асаман̇гита̄йа уппаджджати. на нируджджхатӣти ниродхаккхан̣ам̣ аппаттата̄йа на нируджджхати. тасса читтанти тасса пуггаласса там̣ читтам̣ ким̣ нируджджхиссати а̄йатин̃ча нуппаджджиссатӣти пуччха̄, тасса̄ ча вибхаджджабйа̄каран̣ӣйата̄йа еваметтха виссаджджанам̣ ведитаббам̣. арахато паччхимачиттасса уппа̄даккхан̣е тасса читтам̣ уппаджджати, на нируджджхати, а̄йатин̃ча нуппаджджиссати, авассамева ниродхаккхан̣ам̣ патва̄ нируджджхиссати, тато аппат̣исандхикатта̄ ан̃н̃ам̣ нуппаджджиссати. т̣хапетва̄ пана паччхимачиттасаман̇гим̣ кхӣн̣а̄савам̣ итаресам̣ уппа̄даккхан̣асаман̇гичиттам̣ уппа̄даккхан̣асаман̇гита̄йа уппаджджати бхан̇гам̣ аппаттата̄йа на нируджджхати, бхан̇гам̣ пана патва̄ нируджджхиссатева, ан̃н̃ам̣ пана тасмим̣ ва̄ ан̃н̃асмим̣ ва̄ аттабха̄ве уппаджджиссати чева нируджджхиссати ча̄ти. йасса ва̄ пана̄тиа̄ди дутийапан̃хе пана нируджджхиссати нуппаджджиссатӣти йасса читтам̣ уппа̄даккхан̣асаман̇гита̄йа бхан̇гаккхан̣ам̣ патва̄ нируджджхиссати аппат̣исандхиката̄йа нуппаджджиссати, тасса кхӣн̣а̄савасса там̣ читтам̣ ким̣ уппаджджати на нируджджхатӣти пуччха̄, тасса̄ екам̣сабйа̄каран̣ӣйата̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣ ведитаббам̣. уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ харитум̣ асакконтоти упаримападе ва̄ хет̣т̣химападам̣ хет̣т̣химападе ва̄ упаримападам̣ аттхато саманна̄харитум̣ гхат̣етум̣ пуббена̄парам̣ йоджетва̄ аттхам̣ париччхиндитум̣ асакконтоти аттхо.
сота̄панна̄нам̣ сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа сама̄диннасӣлато наттхи париха̄нӣти а̄ха ‘‘абхаббо да̄ни са̄санато ниваттиту’’нти. вад̣д̣хетва̄ти упаримаггаттха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетва̄. данте пунанти висодхенти етена̄ти дантапонам̣ вуччати дантакат̣т̣хам̣. абхинава̄нам̣ а̄гантука̄нам̣ ладжджӣсабха̄вам̣ кхантиметта̄дигун̣асаман̇гитан̃ча катипа̄хам̣ сут̣т̣ху вӣмам̣ситва̄ва хаттхакамма̄дисампат̣иччханам̣ сан̇гахакаран̣ан̃ча йуттанти са̄ман̣ерасса чева ан̃н̃есан̃ча бхиккхӯнам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанта̄нам̣ н̃а̄панаттхам̣ тхеро тасса бхаббарӯпатам̣ абхин̃н̃а̄йа н̃атва̄пи пуна саммаджджана̄дим̣ ака̄си. ‘‘тасса читтадаманаттха’’нтипи ваданти. буддхавачанам̣ пат̣т̣хапесӣти буддхавачанам̣ угган̣ха̄петум̣ а̄рабхи. сакалавинайа̄ча̄рапат̣ипатти упасампанна̄намева вихита̄ти таппарийа̄пун̣анамапи тесан̃н̃ева анурӯпанти а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ винайапит̣ака’’нти. тасса читте т̣хапитампи буддхавачанам̣ сан̇гопанаттха̄йа ниййа̄титабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘хаттхе патит̣т̣ха̄петва̄’’ти вуттам̣.
екараджджа̄бхисеканти сакаладжамбудӣпе ека̄дхипаччавасена карийама̄нам̣ абхисекам̣. ра̄джиддхийоти ра̄джа̄нубха̄ва̄нугатаппабха̄ва̄. йатоти йато сол̣асагхат̣ато. девата̄ ева дивасе дивасе а̄харантӣти самбандхо. девасиканти дивасе дивасе. агада̄малаканти аппакенева сарӣрасодхана̄дисаматтхам̣ саббадосахарам̣ осадха̄малакам̣. чхаддантадахатоти чхаддантадахасамӣпе т̣хитадевавима̄нато, каппаруккхато ва̄, таттха та̄диса̄ каппаруккхависеса̄ санти, тато ва̄ а̄харантӣти аттхо. асуттамайиканти суттехи абаддхам̣ диббасуманапуппхехева катам̣ суманапуппхапат̣ам̣. ут̣т̣хитасса са̄линоти сайам̣джа̄таса̄лино, самуда̄йа̄пеккхан̃четтха екавачанам̣, са̄лӣнанти аттхо. нава ва̄хасахасса̄нӣти еттха чатассо мут̣т̣хийо еко куд̣уво, чатта̄ро куд̣ува̄ еко паттхо, чатта̄ро паттха̄ еко а̄л̣хако, чатта̄ро а̄л̣хака̄ екам̣ дон̣ам̣, чатта̄ри дон̣а̄ни ека̄ ма̄ника̄, чатассо ма̄ника̄ ека̄ кха̄рӣ, вӣсати кха̄рика̄ еко ва̄хо, тадева ‘‘екам̣ сакат̣а’’нти суттанипа̄тат̣т̣хакатха̄дӣсу (су. ни. ат̣т̣ха. 2.кока̄ликасуттаван̣н̣ана̄) вуттам̣. ниттхусакан̣е каронтӣти тхусакун̣д̣акарахите каронти. тена ниммитам̣ буддхарӯпам̣ пассантоти самбандхо. пун̃н̃аппабха̄ваниббаттаггахан̣ам̣ на̄гара̄джаниммита̄нам̣ пун̃н̃аппабха̄ваниббаттехи садисата̄йа катам̣. вималакетума̄ла̄ти еттха кетума̄ла̄ на̄ма сӣсато никкхамитва̄ упаримуддхани пун̃джо хутва̄ диссама̄нарасмира̄сӣти ваданти.
ба̄хиракапа̄сан̣д̣анти ба̄хиракаппаведитам̣ самайава̄дам̣. паригган̣хӣти вӣмам̣сама̄но париггахеси. бхаддапӣт̣хакесӯти веттамайапӣт̣хесу. са̄роти гун̣аса̄ро. сӣхапан̃джарети маха̄ва̄тапа̄насамӣпе. килесавиппхандарахитачиттата̄йа дантам̣. ниччам̣ паччупат̣т̣хитасата̄раккхата̄йа гуттам̣. кхураггейева̄ти кесоропана̄васа̄не. ативийа собхатӣти самбандхо. ва̄н̣иджако ахосӣти мадхува̄н̣иджако ахоси.
пуббе ва саннива̄сена̄ти пуббе ва̄ пуббаджа̄тийам̣ ва̄ сахава̄сена̄ти аттхо. паччуппаннахитена ва̄ти ваттама̄набхаве хитачаран̣ена ва̄. евам̣ имехи двӣхи ка̄ран̣ехи там̣ синехасан̇кха̄там̣ пемам̣ джа̄йате. ким̣ вийа̄ти? а̄ха ‘‘уппалам̣ ва йатходаке’’ти. уппалам̣ ва̄ти рассакато ва̄-саддо авуттасампин̣д̣анаттхо. йатха̄-саддо упама̄йам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ уппалан̃ча сесан̃ча падума̄ди удаке джа̄йама̄нам̣ две ка̄ран̣а̄ни нисса̄йа джа̄йати удакан̃чева калалан̃ча, евам̣ пемампӣти (джа̄. ат̣т̣ха. 2.2.174).
дхувабхатта̄нӣти ниччабхатта̄ни. ваджджа̄ваджджанти кхуддакам̣ махантан̃ча ваджджам̣. моггалипуттатиссаттхерасса бха̄рамака̄сӣти тхерасса маха̄нубха̄ватам̣, тада̄ са̄санакиччасса на̄йакабха̄вена сан̇гхапарин̣а̄йакатан̃ча ран̃н̃о н̃а̄петум̣ сан̇гхо тасса бха̄рамака̄сӣти ведитаббам̣, на ан̃н̃есам̣ аджа̄наната̄йа. са̄санасса да̄йа̄доти са̄санасса аббхантаро н̃а̄тако хоми на хомӣти аттхо. йе са̄сане паббаджитум̣ путтадхӣтаро париччаджанти, те буддхаса̄сане са̄лохитан̃а̄така̄ на̄ма хонти, сакаласа̄санадха̄ран̣е саматтха̄нам̣ аттано орасапутта̄нам̣ париччаттатта̄ на паччайаматтада̄йака̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа тхеро ‘‘на кхо, маха̄ра̄джа, етта̄вата̄ са̄санасса да̄йа̄до хотӣ’’ти а̄ха. катхан̃чарахӣти еттха чарахӣти нипа̄то аккхантим̣ дӣпети. тиссакума̄расса̄ти ран̃н̃о екама̄тукасса канит̣т̣хасса. саккхасӣти саккхиссаси. сиккха̄йа патит̣т̣ха̄песунти па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣иа̄дӣсу вика̄лабходжана̄ вераман̣ипарийоса̄на̄су чхасу сиккха̄су па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣им̣ две васса̄ни авӣтиккамма сама̄да̄нам̣ сама̄дийа̄мӣтиа̄дина̄ (па̄чи. 1079) сама̄да̄навасена сиккха̄саммутида̄на̄нантарам̣ сиккха̄йа патит̣т̣ха̄песум̣. чха васса̄ни абхисекасса асса̄ти чхавасса̄бхисеко.
саббам̣ тхерава̄данти две сан̇гӣтийо а̄рул̣ха̄ па̄л̣и. са̄ хи маха̄сан̇гхика̄дибхинналаддхика̄хи вивечетум̣ ‘‘тхерава̄до’’ти вутта̄. айан̃хи вибхаджджава̄до маха̄кассапаттхера̄дӣхи асан̇карато раккхито а̄нӣто ча̄ти ‘‘тхерава̄до’’ти вуччати, ‘‘сатхерава̄да’’нтипи ликханти. таттха ‘‘ат̣т̣хакатха̄су а̄гататхерава̄дасахитам̣ са̄т̣т̣хакатхам̣ типит̣акасан̇гахитам̣ буддхавачана’’нти а̄нетва̄ йоджетаббам̣. теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ти теджокасин̣а̄рамман̣ам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄.
сабха̄йанти нагарамаджджхе виниччхайаса̄ла̄йам̣. дит̣т̣хигата̄нӣти дит̣т̣хийова. на кхо панетам̣ сакка̄ имесам̣ маджджхе васантена вӯпасаметунти тесан̃хи маджджхе васанто тесуйева антогадхатта̄ а̄деййавачано на хоти, тасма̄ евам̣ чинтеси. ахоган̇гапаббатанти евам̣на̄макам̣ паббатам̣. ‘‘адхоган̇га̄паббата’’нтипи ликханти, там̣ на сундарам̣. пан̃ча̄тапена таппентӣти чатӯсу т̣ха̄несу аггим̣ джа̄летва̄ маджджхе т̣хатва̄ сӯрийаман̣д̣алам̣ уллокента̄ сӯрийа̄тапена таппенти. а̄диччам̣ анупариваттантӣти удайака̄лато пабхути сӯрийам̣ олокайама̄на̄ йа̄ва аттхан̇гамана̄ сӯрийа̄бхимукха̄ва париваттанти. вобхиндисса̄ма̄ти пагган̣хим̣сӯти вина̄сесса̄ма̄ти усса̄хамакам̣су.
виссат̣т̣хоти маран̣асан̇ка̄рахито, ниббхайоти аттхо. мигавам̣ никкхамитва̄ти аран̃н̃е вичаритва̄ мигама̄ран̣акӣл̣а̄ мигавам̣, там̣ уддисса никкхамитва̄ мигавадхаттхам̣ никкхамитва̄ти аттхо. ахина̄га̄дито висесанаттхам̣ ‘‘хаттхина̄гена̄’’ти вуттам̣. тасса пассантассева̄ти ана̄даре са̄мивачанам̣, тасмим̣ пассантейева̄ти аттхо. а̄ка̄се уппатитва̄ти еттха айам̣ викуббаниддхи на хотӣти гихисса̄пи имам̣ иддхим̣ дассеси адхит̣т̣ха̄ниддхийа̄ аппат̣иккхиттатта̄. пакативан̣н̣ан̃хи виджахитва̄ на̄гаван̣н̣а̄дидассанам̣ викуббаниддхи. чхан̣авесанти уссававесам̣. падха̄нагхаранти бха̄вана̄нуйогавасена вӣрийа̄рамбхасса анурӯпам̣ вивиттасена̄санам̣. сопӣти ран̃н̃о бха̄гинеййам̣ сандха̄йа вуттам̣.
кусала̄дхиппа̄йоти мана̄паджджха̄сайо. двел̣хакаджа̄тоти сам̣сайама̄панно. екекам̣ бхиккхусахассапарива̄ранти еттха ‘‘ган̣хитва̄ а̄гаччхатха̄’’ти а̄н̣а̄ка̄рена вуттепи тхера̄ бхиккхӯ са̄санахитатта̄ гата̄. каппийаса̄санан̃хетам̣, на гихӣнам̣ гихикаммапат̣исам̣йуттам̣. тхеро на̄гаччхӣти кин̃ча̄пи ‘‘ра̄джа̄ паккосатӣ’’ти вуттепи дхаммакамматтха̄йа а̄гантум̣ ват̣т̣ати, двиккхаттум̣ пана песитепи ‘‘ананурӯпа̄ йа̄чана̄’’ти на̄гато, ‘‘маха̄нубха̄во тхеро йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаттико пама̄н̣абхӯто’’ти ран̃н̃о чева убхайапаккхика̄нан̃ча аттани бахума̄нуппа̄данавасена уддхам̣ каттаббакаммасиддхим̣ а̄кан̇кханто аса̄руппавачаналесена на̄гаччхи. екато сан̇гхат̣ита̄ на̄ва̄ на̄ва̄сан̇гха̄т̣ам̣. са̄санапаччаттхика̄нам̣ бахубха̄вато а̄ха ‘‘а̄раккхам̣ сам̣видха̄йа̄’’ти. йанти йасма̄. абба̄хим̣сӯти а̄кад̣д̣хим̣су. ба̄хиратоти уййа̄насса ба̄хирато. пассанта̄нам̣ атидуккарабха̄вена упат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘падесапатхавӣкампанам̣ дуккара’’нти а̄ха. адхит̣т̣ха̄не панеттха висум̣ дуккарата̄ на̄ма наттхи.
дӣпакатиттироти са̄кун̣икехи самаджа̄тика̄нам̣ гахан̣аттха̄йа посетва̄ сиккхетва̄ па̄сат̣т̣ха̄не т̣хапанакатиттиро. на пат̣ичча каммам̣ пхусатӣти га̄тха̄йа йади тава па̄пакирийа̄йа мано наппадуссати, луддена там̣ нисса̄йа катампи па̄пакаммам̣ там̣ на пхусати. па̄пакирийа̄йа хи аппоссуккасса нира̄лайасса бхадрасса сато тава там̣ па̄пам̣ на упалимпати, тава читтам̣ на аллӣйатӣти аттхо.
ким̣ вадати сӣлена̄ти ким̣ва̄дӣ. атха ва̄ ко катамо ва̄до ким̣ва̄до, со етасса аттхӣти ким̣ва̄дӣ. атта̄нан̃ча локан̃ча сассатоти ва̄до етесанти сассатава̄дино. саттесу сан̇кха̄ресу ва̄ екаччам̣ сассатанти паватто ва̄до екаччасассато, тасмим̣ нийутта̄ екаччасассатика̄. ‘‘анто, ананто, анта̄нанто, неванто на̄нанто’’ти евам̣ анта̄нантам̣ а̄раббха паватта̄ чатта̄ро ва̄да̄ анта̄нанта̄, тесу нийутта̄ анта̄нантика̄. на марати на упаччхиджджатӣти амара̄, евантипи ме но, татха̄типи ме нотиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.62) паватта̄ дит̣т̣хи чева ва̄ча̄ ча, тасса̄ виккхепо етесанти амара̄виккхепика̄. атха ва̄ амара̄ на̄ма маччхаджа̄ти дуггаха̄ хоти, тасса̄ амара̄йа вийа виккхепо етесанти амара̄виккхепика̄. адхичча йадиччхакам̣ йам̣ кин̃чи ка̄ран̣ам̣ анапеккхитва̄ самуппанно атта̄ ча локо ча̄ти ва̄де нийутта̄ адхиччасамуппанника̄. сан̃н̃ӣ атта̄ти ва̄до йесанте сан̃н̃ӣва̄да̄. евам̣ асан̃н̃ӣва̄да̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄ти еттха̄пи. ‘‘ка̄йасса бхеда̄ сатто уччхиджджатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.85-86) евам̣ уччхедам̣ вадантӣти уччхедава̄да̄. дит̣т̣хадхаммоти паччаккхо йатха̄сакам̣ аттабха̄во, тасмим̣йева йатха̄ка̄мам̣ пан̃чака̄магун̣апарибхогена нибба̄нам̣ дуккхӯпасамам̣ вадантӣти дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄. вибхаджитва̄ ва̄до етасса̄ти вибхаджджава̄дӣ, бхагава̄. саббам̣ екарӯпена аватва̄ йатха̄дхаммам̣ вибхаджитва̄ ниджджат̣ам̣ нигумбам̣ катва̄ йатха̄ дит̣т̣хисандеха̄дайо вигаччханти, саммутипараматтха̄ ча дхамма̄ асан̇кара̄ пат̣ибханти, евам̣ екантавибхаджанасӣлоти вуттам̣ хоти. параппава̄дам̣ маддама̄ноти тасмим̣ ка̄ле уппаннам̣, а̄йатим̣ уппаджджанакан̃ча саббам̣ парава̄дам̣ катха̄ваттхума̄тика̄виваран̣амукхена ниммадданам̣ каронтоти аттхо.
татийасан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
а̄чарийапарампаракатха̄ван̣н̣ана̄
кена̄бхатанти имам̣ пан̃хам̣ виссаджджентена джамбудӣпе та̄ва йа̄ва татийасан̇гӣти, та̄ва дассетва̄ ида̄ни сӣхал̣адӣпе а̄чарийапарампарам̣ дассетум̣ татийасан̇гахато пана уддхантиа̄ди а̄раддхам̣. имам̣ дӣпанти тамбапан̣н̣идӣпам̣. тасмим̣ дӣпе нисӣдитва̄ а̄чарийена ат̣т̣хакатха̄йа кататта̄ ‘‘имам̣ дӣпа’’нти вуттам̣. кан̃чи ка̄ланти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣, кисмин̃чи ка̄лети аттхо. пора̄н̣а̄ти сӣхал̣адӣпе сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄ка̄рака̄. бхаддана̄моти бхаддаса̄латтхеро. а̄гум̣ па̄пам̣ на каронтӣти на̄га̄. винайапит̣акам̣ ва̄чайим̣сӯти самбандхо. тамбапан̣н̣ийа̄ти бхуммавачанам̣. ника̄йе пан̃ча̄ти винайа̄бхидхамма̄нам̣ висум̣ гахитатта̄ таббинимутта̄ пан̃ча ника̄йа̄ гахетабба̄. пакаран̣ети абхидхаммапакаран̣е ва̄чесунти йоджана̄. тӣн̣и пит̣ака̄ни сва̄гата̄ни асса̄ти ‘‘тепит̣ако’’ти ваттаббе ‘‘типет̣ако’’ти чханда̄нураккхан̣аттхам̣ вуттам̣. та̄ракара̄джа̄ти чандима̄. пуппхана̄моти еттха маха̄падуматтхеро суманаттхеро ча н̃а̄табботи двиккхаттум̣ ‘‘пуппхана̄мо’’ти вуттам̣.
ванава̄синти ванава̄сӣрат̣т̣хам̣. каракавассанти химапа̄танакавассам̣, каракадха̄ра̄садисам̣ ва̄ вассам̣. хара̄петва̄ти удакогхена хара̄петва̄. чхиннабхиннапат̣адхароти саттхакена чхиннам̣ ран̇гена бхиннам̣ пат̣ам̣ дха̄ран̣ако. бхан̣д̣ӯти мун̣д̣ако. маккхам̣ асахама̄ноти тхерасса а̄нубха̄вам̣ пат̣ичча аттано уппаннам̣ паресам̣ гун̣амаккханалаккхан̣ам̣ маккхам̣ татха̄ паваттам̣ кодхам̣ асахама̄но. асанийо пхалантӣти гаджджанта̄ патанти. ме мама бхайабхеравам̣ джанетум̣ пат̣ибало на асса на бхавеййа̄ти йоджана̄. ан̃н̃адаттхӯти екам̣сена. касмӣрагандха̄ра̄ти касмӣрагандха̄рарат̣т̣хава̄сино. исива̄тапат̣ива̄та̄ти бхиккхӯнам̣ чӣварачаланака̄йачаланехи сан̃джанитава̄техи парито самантато бӣджайама̄на̄ ахесум̣. дхаммачаккхунти хет̣т̣ха̄маггаттайе н̃а̄н̣ам̣. анаматаггийанти анаматаггасам̣йуттам̣ (сам̣. ни. 2.124 а̄дайо). самадхика̄нӣти са̄дхика̄ни. пан̃ча рат̣т̣ха̄нӣти пан̃ча чинарат̣т̣ха̄ни. вегаса̄ти вегена. самантато раккхам̣ т̣хапесӣти тесам̣ аппавесанаттха̄йа адхит̣т̣ха̄навасена раккхам̣ т̣хапеси. ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни сахасса̄нӣти ад̣д̣хена чатуттха̄ни ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни, атирекапан̃часата̄ни тӣн̣и сахасса̄нӣти аттхо. дийад̣д̣хасахассанти ад̣д̣хена дутийам̣ дийад̣д̣хам̣, атирекапан̃часатикам̣ сахассанти аттхо. ниддхаметва̄на̄ти пала̄петва̄.
ра̄джагаханагарапариваттакена̄ти ра̄джагаханагарам̣ париваттетва̄ тато бахи там̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гатамаггена, гаманена ва̄. а̄ропесӣти пат̣ипа̄деси. пал̣ина̄ти а̄ка̄сам̣ паккхандим̣су. нагуттамети четийагирима̄ха. пуратоти па̄чӣнадиса̄бха̄ге. пурасет̣т̣хасса̄ти сет̣т̣хасса анура̄дхапурасса. силакӯт̣амхӣти евам̣на̄маке паббатакӯт̣е. сӣхакума̄расса путтоти еттха ‘‘калин̇гара̄джадхӣту куччхисмим̣ сӣхасса джа̄то сӣхакума̄ро’’ти ваданти. джет̣т̣хама̄сасса пун̣н̣амийам̣ джет̣т̣ханаккхаттам̣ ва̄ мӯланаккхаттам̣ ва̄ хотӣти а̄ха ‘‘джет̣т̣хамӯланаккхаттам̣ на̄ма хотӣ’’ти. мига̄нам̣ ва̄нато хим̣санато ба̄дханато мигавам̣, мигавиджджханакӣл̣а̄. рохитамигарӯпанти гокан̣н̣амигавесам̣. ратхайат̣т̣хиппама̄н̣а̄ти ратхапатодаппама̄н̣а̄. ека̄ лата̄йат̣т̣хи на̄ма̄ти ека̄ раджатамайа̄ кан̃чаналата̄йа пат̣иман̣д̣итатта̄ евам̣ ладдхана̄ма̄. пуппхайат̣т̣хийам̣ нӣла̄дӣни пуппха̄ни, сакун̣айат̣т̣хийам̣ на̄наппака̄ра̄ мигапаккхино вичиттакаммаката̄ вийа кха̄йантӣти дат̣т̣хаббам̣. ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄нӣти ра̄джа̄рахауттамабхан̣д̣а̄ни. сан̇кханти даккхин̣а̄ват̣т̣ам̣ абхисекасан̇кхам̣. вад̣д̣хама̄нанти алан̇ка̄рачун̣н̣ам̣, ‘‘наха̄начун̣н̣а’’нти кечи. ват̣ам̣саканти кан̣н̣апил̣андханам̣ ват̣ам̣саканти вуттам̣ хоти. нандийа̄ват̣т̣анти нандийа̄ват̣т̣апуппха̄ка̄рена ман̇галаттхам̣ суван̣н̣ена катам̣. кан̃н̃анти кхаттийакума̄рим̣. хаттхапун̃чхананти пӣтаван̣н̣ам̣ махаггхахаттхапун̃чханаваттхам̣. арун̣аван̣н̣аматтиканти на̄габхаванасамбхавам̣. ваттхакот̣иканти ваттхайугамева. на̄гама̄хат̣анти на̄гехи а̄хат̣ам̣. аматосадханти евам̣на̄мика̄ гул̣икаджа̄ти. аматасадисакиччатта̄ евам̣ вуччати. бхӯматтхаран̣асан̇кхепена̄ти бхӯматтхаран̣а̄ка̄рена. уппа̄тапа̄т̣хака̄ти нимиттапа̄т̣хака̄. алам̣ гаччха̄ма̄ти ‘‘пурасса ачча̄саннатта̄ са̄руппам̣ на хотӣ’’ти пат̣иккхипанто а̄ха. ад̣д̣ханавама̄нам̣ па̄н̣асахасса̄нанти (а. ни. 6.53) пан̃часата̄дхика̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ па̄н̣асахасса̄нам̣. аппама̄дасуттанти ан̇гуттараника̄йе маха̄аппама̄дасуттам̣, ра̄джова̄дасуттанти вуттам̣ хоти.
махачча̄ти махата̄. упасан̇камантоти ативийа килантарӯпо хутва̄ упасан̇камӣти аттхо. тумхе джа̄нанаттханти самбандхо. пан̃чапан̣н̣а̄са̄йа̄ти еттха ‘‘чатупан̃н̃а̄са̄йа̄ти ваттаббам̣. еван̃хи сати упари вуччама̄нам̣ два̄сат̣т̣хи арахантоти вачанам̣ саметӣ’’ти са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 1.а̄чарийапарампаракатха̄ван̣н̣ана̄) вуттам̣. дасабха̄тикасама̄куланти мут̣асивасса путтехи дева̄нам̣пийатисса̄дӣхи дасахи бха̄тикехи сама̄кин̣н̣ам̣. чирадит̣т̣хо самма̄самбуддхоти дха̄туйо сандха̄йа̄ха. саббата̄л̣а̄вачарети сабба̄ни турийабхан̣д̣а̄ни, там̣сахачарите ва̄ ва̄даке. упат̣т̣ха̄петва̄ти упаха̄рака̄ра̄панавасена саннипа̄тетва̄. вад̣д̣хама̄накаччха̄йа̄йа̄ти паччха̄бхаттам̣. поккхаравассанти поккхарапатте вийа атемитука̄ма̄нам̣ упари атеметва̄ паваттанакавассам̣. маха̄вӣроти саттхувоха̄рена дха̄ту ева вутта̄. паччхимадиса̄бхимукхова хутва̄ апасаккантоти еттха пураттха̄бхимукхо т̣хитова пит̣т̣хито апасакканена паччхимадиса̄йа гаччханто та̄дисопасан̇каманам̣ сандха̄йа ‘‘паччхимадиса̄бхимукхо’’ти вутто. ‘‘махеджаваттху на̄ма евам̣на̄макам̣ деват̣т̣ха̄на’’нти ваданти.
паджджаракена̄ти амануссасамут̣т̣ха̄питена паджджаракарогена. девоти мегхо. ануппавеччхӣти вимуччи. вива̄до хотӣти еттха кирийа̄ка̄ламапеккхитва̄ ваттама̄наппайого дат̣т̣хаббо. евам̣ ӣдисесу саббаттха. тадетанти т̣ха̄нам̣ тит̣т̣хатӣти самбандхо. ‘‘чханнам̣ ван̣н̣а̄нам̣ самбандхабхӯта̄нам̣ рам̣сийо ча̄’’ти аджджха̄харитаббам̣, ‘‘чханнам̣ ван̣н̣а̄нам̣ удакадха̄ра̄ ча̄’’ти евампеттха самбандхам̣ ваданти. париниббутепи бхагавати тасса̄нубха̄вена еварӯпам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ ахоси ева̄ти дассетум̣ евам̣ ачинтийа̄тиа̄дига̄тхама̄ха. раккхам̣ каронтоти аттана̄ упа̄йена пала̄пита̄нам̣ йаккха̄нам̣ пуна аппависанаттха̄йа паритта̄нам̣ каронто. а̄виджджӣти парийа̄йи.
ран̃н̃о бха̄та̄ти ран̃н̃о канит̣т̣хабха̄та̄. анул̣а̄девӣ на̄ма ран̃н̃о джет̣т̣хабха̄ту джа̄йа̄. сарасарам̣сиджа̄лависсаджджанакена̄ти синиддхата̄йа расавантам̣ оджавантам̣ рам̣сиджа̄лам̣ виссаджджентена. екадивасена агама̄сӣти самбандхо. аппесӣти лекхаса̄санам̣ патит̣т̣ха̄песи. удиккхатӣти апеккхати паттхети. бха̄рийанти гарукам̣, анатиккаманӣйанти аттхо. мам̣ пат̣има̄нетӣти мам̣ удиккхати. камма̄раван̣н̣анти ран̃н̃о пакатисуван̣н̣ака̄раван̣н̣ам̣. тихаттхавиккхамбханти тихаттхавиттха̄рам̣. сакаладжамбудӣпараджджена̄ти еттха ран̃н̃о иданти раджджам̣, сакаладжамбудӣпато уппаджджанакаа̄йо чева а̄н̣а̄дайо ча, тена пӯджемӣти аттхо, на сакалапатхавӣпа̄са̄да̄диваттхуна̄ тасса сатта̄хам̣ демӣтиа̄дина̄ ка̄лапариччхедам̣ катва̄ да̄тум̣ айуттатта̄. еван̃хи денто та̄вака̄ликам̣ дети на̄ма ваттхупаричча̄галаккхан̣атта̄ да̄насса, патхава̄диваттхупаричча̄гена ча пуна гахан̣асса айуттатта̄. нийамитака̄ле пана а̄йа̄дайо париччатта̄ ева̄ти тато парам̣ апариччаттатта̄ гахетум̣ ват̣т̣ати. тасма̄ вуттанайенеттха ито парампи а̄йа̄дида̄навасенева раджджада̄нам̣ ведитаббам̣. пуппхул̣ака̄ хутва̄ти кетакӣпа̄рохан̇кура̄ вийа удакапуппхул̣ака̄ка̄ра̄ хутва̄. гаваккхаджа̄ласадисанти бха̄ванапум̣сакам̣, ва̄тапа̄несу джа̄ла̄ка̄рена т̣хапитада̄рупат̣асадисанти аттхо, гаваккхена ча сутта̄димайаджа̄лена ча садисанти ва̄ аттхо.
девадундубхийоти еттха девоти мегхо, тасса аччхасуккхата̄йа а̄ка̄самива кха̄йама̄насса анимиттагаджджитам̣ девадундубхи на̄ма, йам̣ ‘‘а̄ка̄садундубхӣ’’типи ваданти. пхалим̣сӯти тханим̣су. паббата̄нам̣ наччехӣти патхавӣкампена ито чито ча бхаманта̄нам̣ паббата̄нам̣ наччехи. вимхайаджа̄та̄ йаккха̄ ‘‘хи’’нтисаддам̣ ниччха̄рентӣти а̄ха ‘‘йаккха̄нам̣ хин̇ка̄рехӣ’’ти. сакасакапат̣ибха̄нехӣти аттано аттано сиппакосаллехи. абхисекам̣ датва̄ти анотаттадаходакена абхисекам̣ датва̄.
девата̄кула̄нӣти маха̄бодхим̣ парива̄ретва̄ т̣хитана̄гайаккха̄дидевата̄кула̄ни датва̄ти самбандхо. гопакара̄джакаммино татха̄ ‘‘тараччха̄’’ти ваданти. имина̄ парива̄рена̄ти сахаттхе каран̣авачанам̣, имина̄ парива̄рена саха̄ти аттхо. та̄малиттинти евам̣на̄макам̣ самуддатӣре пат̣т̣анам̣. идамасса татийанти суван̣н̣акат̣а̄хе патит̣т̣хитаса̄кха̄бодхийа̄ раджджасампада̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. тато пана пуббе екава̄рам̣ раджджасампада̄нам̣ аччхинна̄йа са̄кха̄йа маха̄бодхийа̄ ева катам̣, тена саддхим̣ чатуккхаттум̣ ра̄джа̄ раджджена пӯджеси. раджджена пӯджитадивасесу кира сакаладӣпато уппаннам̣ а̄йам̣ гахетва̄ маха̄бодхимева пӯджеси.
пат̣хамапа̄т̣ипададивасети суккапаккхапа̄т̣ипададивасе. тан̃хи кан̣хапаккхапа̄т̣ипададивасам̣ апеккхитва̄ ‘‘пат̣хамапа̄т̣ипададиваса’’нти вуттам̣, идан̃ча тасмим̣ тамбапан̣н̣идӣпе воха̄рам̣ гахетва̄ вуттам̣, идха пана пун̣н̣амито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва апара̄ пун̣н̣амӣ, та̄ва еко ма̄соти воха̄ро. тасма̄ имина̄ воха̄рена ‘‘дутийапа̄т̣ипададивасе’’ти ваттаббам̣ сийа̄ кан̣хапаккхапа̄т̣ипадасса идха пат̣хамапа̄т̣ипадатта̄. гаччхати ватарети еттха арети кхеде. саманта̄йоджананти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣, йоджанаппама̄н̣е падесе саббаттха̄ти аттхо. супан̣н̣арӯпена̄ти маха̄бодхим̣ балакка̄рена гахетва̄ на̄габхаванам̣ нетука̄ма̄ни на̄гара̄джакула̄ни иддхийа̄ гахитена гарул̣арӯпена санта̄сети. там̣ вибхӯтим̣ пасситва̄ти девата̄дӣхи карӣйама̄нам̣ пӯджа̄махаттам̣, маха̄бодхийа̄ ча а̄нубха̄вамахаттам̣ дисва̄ сайампи татха̄ пӯджетука̄ма̄ тхерим̣ йа̄читва̄ти йоджана̄. самуддаса̄лаваттхусминти йасмим̣ падесе т̣хатва̄ ра̄джа̄ самудде а̄гаччхантам̣ бодхим̣ тхера̄нубха̄вена аддаса, йаттха ча паччха̄ самуддасса дит̣т̣хат̣т̣ха̄нанти пака̄сетум̣ самуддаса̄лам̣ на̄ма са̄лам̣ акам̣су, тасмим̣ самуддаса̄ла̄йа ваттхубхӯте падесе. тхерасса̄ти маха̄махиндаттхерасса. пуппхааггхийа̄нӣти кӯт̣а̄га̄расадиса̄ни пуппхачетийа̄ни. а̄гато ватарети еттха арети памоде. ат̣т̣хахи амаччакулехи ат̣т̣хахи бра̄хман̣акулехи ча̄ти сол̣асахи джа̄тисампаннакулехи. раджджам̣ вича̄ресӣти раджджам̣ вича̄ретум̣ виссаджджеси. ра̄джаваттхудва̄ракот̣т̣хакат̣т̣ха̄нети ра̄джуййа̄насса два̄ракот̣т̣хакат̣т̣ха̄не. анупуббавипассананти удайаббайа̄дианупуббавипассанам̣. ‘‘саха бодхипатит̣т̣ха̄нена̄’’ти каран̣авачанена ваттаббе вибхаттипарин̣а̄мена ‘‘саха бодхипатит̣т̣ха̄на̄’’ти ниссаккавачанам̣ катам̣. сати хи сахасаддаппайоге каран̣авачаненева бхавитаббам̣. дассим̣сӯти пан̃н̃а̄йим̣су. маха̄а̄санат̣т̣ха̄нети пуббапассе маха̄сила̄санена патит̣т̣хитат̣т̣ха̄не. пӯджетва̄ вандӣти а̄га̄минам̣ маха̄четийам̣ ванди. пуриме пана маха̄виха̄рат̣т̣ха̄не пӯджа̄маттассева кататта̄ ана̄гате сан̇гхассапи наваката̄ авандитаббата̄ ча пака̄сита̄ти ведитабба̄. ана̄гате пана меттеййа̄дибуддха̄ паччекабуддха̄ ча буддхабха̄ваккхан̣ам̣ уддисса вандитабба̄ва сабха̄вена висит̣т̣хапуггалатта̄ти гахетаббам̣.
маха̄арит̣т̣хоти пан̃чапан̃н̃а̄са̄йа бха̄тукехи саддхим̣ четийагиримхи паббаджитам̣ сандха̄йа вуттам̣. мегхаван̣н̣а̄бхайаамаччасса паривен̣ат̣т̣ха̄нети мегхаван̣н̣аабхайасса ран̃н̃о амаччена каттаббасса паривен̣асса ваттхубхӯте т̣ха̄не. ман̇галанимиттабха̄вена а̄ка̄се самуппанно манохарасаддо а̄ка̄сасса раво вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘а̄ка̄сам̣ маха̄виравам̣ равӣ’’ти. на хи а̄ка̄со на̄ма кочи дхаммо аттхи, йо саддам̣ самут̣т̣ха̄пеййа, а̄ка̄сагатаутувисесасамут̣т̣хитова со саддоти гахетаббо. пат̣хамакаттикапава̄ран̣адивасе…пе… винайапит̣акам̣ пака̄сесӣти идам̣ винайам̣ ва̄четум̣ а̄раддхадивасам̣ сандха̄йа вуттам̣. анусит̣т̣хикара̄нанти ануса̄санӣкара̄нам̣. ра̄джиноти упайогаттхе са̄мивачанам̣, дева̄нам̣пийатиссара̄джа̄нанти аттхо. ан̃н̃епӣти махинда̄дӣхи ат̣т̣хасат̣т̣химаха̄тхерехи ан̃н̃епи, тесам̣ сарӯпам̣ дассенто а̄ха тесам̣ тхера̄нантиа̄ди. таттха тесам̣ тхера̄нам̣ антева̄сика̄ти махиндаттхера̄дӣнам̣ ат̣т̣хасат̣т̣химаха̄тхера̄нам̣ арит̣т̣ха̄дайо антева̄сика̄ ча маха̄арит̣т̣хаттхерасса антева̄сика̄ тиссадаттака̄л̣асумана̄дайо ча̄ти йоджетаббам̣. антева̄сика̄нам̣ антева̄сика̄ти убхайаттха вуттаантева̄сика̄нам̣ антева̄сикапарампара̄ ча̄ти аттхо. пуббе вуттаппака̄ра̄ти махиндо ит̣т̣ийо уттийотиа̄дига̄тха̄хи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.татийасан̇гӣтикатха̄) пака̄сита̄ а̄чарийапарампара̄.
на паггхаратӣти на гал̣ати, на памуссатӣти аттхо. сатигатидхитимантесӯти еттха сатӣти уггахадха̄ран̣е сати. гатӣти саддаттхавибха̄гаггахан̣е н̃а̄н̣ам̣. дхитӣти уггахапарихаран̣а̄дӣсу вӣрийам̣. куккуччакесӯти ‘‘каппати на каппатӣ’’ти вӣмам̣сакуккуччака̄рӣсу. ма̄та̄питут̣т̣ха̄нийоти ватва̄ тамеваттхам̣ саматтхетум̣ а̄ха тада̄йатта̄хӣтиа̄ди. винайапарийаттим̣ нисса̄йа̄ти винайапит̣акапарийа̄пун̣анам̣ нисса̄йа. аттано сӣлаккхандхо сугуттоти ладжджино винайадха̄ран̣асса аладжджиан̃н̃а̄н̣ата̄дӣхи чхахи а̄ка̄рехи а̄паттийа̄ ана̄паджджанато аттано сӣлаккхандхо кхан̣д̣а̄дидосавирахито сугутто сураккхито хоти. куккуччапаката̄нанти каппийа̄каппийам̣ нисса̄йа уппаннена куккуччена паката̄нам̣ упаддута̄нам̣ абхибхӯта̄нам̣ йатха̄винайам̣ куккуччам̣ винодетва̄ суддханте патит̣т̣ха̄панена пат̣исаран̣ам̣ хоти. вигато са̄радо бхайаметасса̄ти виса̄радо. ‘‘евам̣ катхентасса досо евам̣ на досо’’ти н̃атва̄ва катханато ниббхайова сан̇гхамаджджхе вохарати . паччаттхикети аттапаччаттхике чева ваджджипуттака̄диса̄санапаччаттхике ча. сахадхаммена̄ти сака̄ран̣ена вачанена сиккха̄падам̣ дассетва̄ йатха̄ те асаддхаммам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ на сакконти, евам̣ суниггахитам̣ катва̄ нигган̣ха̄ти. саддхаммат̣т̣хитийа̄ти парийаттипат̣ипаттипат̣иведхасан̇кха̄тасса тивидхасса̄пи саддхаммасса т̣хитийа̄, паваттийа̄ти аттхо.
винайо сам̣вараттха̄йа̄тиа̄дӣсу винайапарийа̄пун̣анам̣ винайо, винайапан̃н̃атти ва̄ ка̄йавачӣдва̄расам̣вараттха̄йа. авиппат̣иса̄роти ката̄катам̣ нисса̄йа виппат̣иса̄ра̄бха̄во санта̄па̄бха̄во. па̄моджджам̣ тарун̣апӣти. пӣти на̄ма балавапӣти. пассаддхӣти ка̄йачиттапассаддхи. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассананти саппаччайана̄марӯпапариггахо. ниббида̄ти випассана̄. вира̄готи арийамагго. вимуттӣти аггапхалам̣. вимуттин̃а̄н̣адассананти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. анупа̄да̄ти кан̃чи дхаммам̣ анупа̄дийитва̄ париччаджитва̄. паринибба̄наттха̄йа̄ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣е ануппанне антара̄ паринибба̄на̄бха̄вена там̣паринибба̄наттха̄йа̄ти паччайаттена вуттам̣ анантара̄дипаччайатта̄. етадаттха̄ катха̄ти айам̣ винайакатха̄ на̄ма етасса анупа̄да̄паринибба̄насса аттха̄йа̄ти аттхо. мантана̄ти винайамантана̄йева, бхиккхӯнам̣ ‘‘евам̣ карисса̄ма, евам̣ на карисса̄ма̄’’ти винайапат̣ибаддхамантана̄. упаниса̄ти упанисӣдати еттха пхаланти упаниса̄, ка̄ран̣ам̣. винайо сам̣вараттха̄йа̄тиа̄дика̄ран̣апарампара̄пи етадаттха̄ти аттхо. сота̄вадха̄нанти имисса̄ парампарапаччайакатха̄йа атта̄нам̣ саманаттха̄йа сота̄вадха̄нам̣, тампи етаматтхам̣. йадиданти нипа̄то. йо айам̣ чатӯхи упа̄да̄нехи анупа̄дийитва̄ читтасса арахаттамаггасан̇кха̄то, таппхаласан̇кха̄то ва̄ вимоккхо, сопи етадаттха̄йа анупа̄да̄паринибба̄наттха̄йа. атха ва̄ йо айам̣ кан̃чи дхаммам̣ анупа̄да̄читтасса вимоккхо вимуччанам̣ вигамо паринибба̄нам̣ етадаттха̄ катха̄ти евам̣ упасам̣харан̣авасена йоджетумпи ват̣т̣ати маггапхалавимоккхасса пуббе вуттатта̄. а̄йоготи уггахан̣а̄дивасена пунаппунам̣ абхийого.
а̄чарийапарампаракатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа вимативиноданийам̣
ба̄хиранида̄накатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.