3. чхандасама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

825. йо сама̄дхисса ниссайабхӯто чхандо, со идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘чханданти каттукамйата̄чханда’’нти. тасса ча адхипатеййат̣т̣хо ниссайат̣т̣хо, на вина̄ там̣ чхандам̣ нисса̄йа̄ти а̄ха – ‘‘нисса̄йа̄ти ниссайам̣ катва̄, адхипатим̣ катва̄ти аттхо’’ти. падха̄набхӯта̄ти сет̣т̣хабхӯта̄, сет̣т̣хабха̄во ча екассапи чатукиччаса̄дханавасена паваттийа̄, тато ева бахувачананиддесо, падха̄насан̇кха̄рат̣т̣хена падха̄насан̇кхаран̣ато. ‘‘чхандам̣ че нисса̄йа…пе… айам̣ вуччати чхандасама̄дхӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ чханда̄дхипати сама̄дхи чхандасама̄дхӣти адхипатисаддалопам̣ катва̄ сама̄со вуттоти вин̃н̃а̄йати, адхипатисаддаттхадассанавасена ва̄ чхандахетуко, чханда̄дхико ва̄ сама̄дхи чхандасама̄дхи. тена ‘‘чхандасама̄дхина̄ чева падха̄насан̇кха̄рехи падха̄набхӯтасан̇кха̄рехи ча саманна̄гата̄’’ти ваккхати, там̣ а̄нетва̄ самбандхо. падха̄набхӯта̄ти вӣрийабхӯта̄. кечи ваданти – ‘‘сан̇кхатасан̇кха̄ра̄диниваттанаттхам̣ падха̄наггахан̣а’’нти. атха ва̄ там̣ там̣ висесам̣ сан̇кхаротӣти сан̇кха̄ро, саббампи вӣрийам̣. таттха чатукиччаса̄дхакато тадан̃н̃асса ниваттанаттхам̣ падха̄наггахан̣анти. йатха̄ чхандо чхандасама̄дхина̄ чева падха̄насан̇кха̄рехи ча саманна̄гато, евам̣ чхандасама̄дхи чхандена чева падха̄насан̇кха̄рехи ча саманна̄гато. падха̄насан̇кха̄ра̄пи чхандена чева чхандасама̄дхина̄ ча саманна̄гата̄ти тӣсупи падесу саманна̄гатасаддо йоджетаббо. тасма̄ти йасма̄ тайопи чханда̄дайо екачиттуппа̄дапарийа̄панна̄, тасма̄ саббе те дхамма̄ екато катва̄ ‘‘айам̣ вуччати…пе… иддхипа̄до’’ти вуттанти. евам̣ чханда̄дӣнам̣йева четтха иддхипа̄дабха̄во вутто, вибхан̇ге пана тесам̣ иддхибха̄во сампайутта̄нам̣ иддхипа̄дабха̄во вуттоти дассенто ‘‘иддхипа̄давибхан̇ге пана̄’’тиа̄дима̄ха.

ида̄ни несам̣ иддхипа̄дата̄пи самбхаватӣти дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. таттха чхандан̃хи бха̄вайато падха̄нам̣ катва̄ бха̄вентасса татха̄ паваттапубба̄бхисан̇кха̄равасена иджджхама̄но чхандо иддхи на̄ма, тасса ниссайабхӯта̄ падха̄насан̇кха̄ра̄ иддхипа̄до на̄ма. сесадвайепи есева найо. татха̄ бха̄вайантасса мукхйата̄маттам̣ сандха̄йа вуттам̣, иджджханаттхо пана саббесам̣ сама̄нанти дассенто ‘‘сампайутта…пе… иджджхантийева̄’’ти а̄ха.

иддхипа̄де асан̇карато дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха чханда̄дайоти чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄ра̄. сесиддхипа̄десӯти вӣрийиддхипа̄да̄дӣсу. таттха вӣрийасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатоти двиккхаттум̣ вӣрийам̣ а̄гатам̣, таттха пуримам̣ сама̄дхивисесам̣, вӣрийа̄дхипатисама̄дхи ева вӣрийасама̄дхӣти дутийам̣ саманна̄гаман̇гадассанам̣. двейева хи саббаттха саманна̄гаман̇га̄ни сама̄дхи падха̄насан̇кха̄ро ча, чханда̄дайо сама̄дхивисесана̄ни, падха̄насан̇кха̄ро пана падха̄навачаненева висесито, на чханда̄дӣхӣти на идха вӣрийа̄дхипатита̄ падха̄насан̇кха̄расса вутта̄ хоти. вӣрийан̃ча сама̄дхим̣ висесетва̄ т̣хитамева саманна̄гаман̇гавасена падха̄насан̇кха̄равачанена вуттанти на̄пи двӣхи вӣрийехи саманна̄гамо вутто хоти. йасма̄ пана чханда̄дӣхи висит̣т̣хо сама̄дхи, татха̄пи висит̣т̣хенева ча тена сампайутто падха̄насан̇кха̄ро сесадхамма̄ ча, тасма̄ сама̄дхивисесана̄нам̣ васена чатта̄ро иддхипа̄да̄ вутта̄, висесанабха̄во ча чханда̄дӣнам̣ там̣там̣авассайадассанавасена хотӣти ‘‘чхандасама̄дхи…пе… иддхипа̄до’’ти еттха ниссайаттхепи па̄да-садде упа̄да̄йат̣т̣хена чханда̄дӣнам̣ иддхипа̄дата̄ вутта̄ хоти, тенева абхидхамме уттарачӯл̣абха̄джанийе ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ чхандиддхипа̄до’’тиа̄дина̄ (вибха. 457) чханда̄дӣнам̣йева иддхипа̄дата̄ вутта̄, пан̃хапуччхаке ча – ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ идха бхиккху чхандасама̄дхӣ’’тиа̄дина̄ва (вибха. 431) уддесам̣ катва̄пи пуна чханда̄дӣнам̣йева кусала̄дибха̄во вибхатто. упа̄йиддхипа̄дадассанаттхамева хи ниссайиддхипа̄дадассанам̣ катам̣, ан̃н̃атха̄ чатуббидхата̄ на хотӣти айаметтха па̄л̣ивасена аттхавиниччхайо. таттха упа̄йиддхипа̄дадассанаттхамева̄ти чханда̄дике дхуре джет̣т̣хаке пуббан̇гаме катва̄ ниббаттитасама̄дхи чханда̄дхипатисама̄дхӣти чханда̄дӣнам̣ иддхийа̄ адхигамӯпа̄йадассанам̣ упа̄йиддхипа̄дадассанам̣, тадаттхамева ‘‘татха̄бхӯтасса ведана̄ккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти таттха таттха па̄л̣ийам̣ ниссайиддхипа̄дадассанам̣ катам̣ чханда̄дивисит̣т̣ха̄нам̣йева ведана̄ккхандха̄дӣнам̣ адхиппетатта̄. еван̃четам̣ сампат̣иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ кевалам̣ иддхисампайутта̄нам̣йева кхандха̄нам̣ васена иддхипа̄дабха̄ве гайхама̄не тесам̣ чатуббидхата̄ на хоти висесака̄ран̣абха̄ватоти адхиппа̄йо.

кечӣти уттаравиха̄рава̄сино. аниббаттоти хетупаччайехи на ниббатто, на сабха̄вадхаммо, пан̃н̃аттиматтанти адхиппа̄йо. ва̄дамадданаттха̄йа хоти, абхидхамме ча а̄гато уттарачӯл̣ава̄роти йоджана̄. чатта̄ро иддхипа̄да̄тиа̄ди уттарачӯл̣ава̄радассанам̣. име пана уттарачӯл̣ава̄ре а̄гата̄ иддхипа̄да̄.

рат̣т̣хапа̄латтхеро чханде сати катхам̣ на̄нуджа̄ниссантӣти сатта̄ха̄ни бхатта̄ни абхун̃джитва̄ ма̄та̄питаро ануджа̄на̄петва̄ паббаджитва̄ чхандамева нисса̄йа арахаттам̣ па̄пун̣ӣти а̄ха – ‘‘рат̣т̣хапа̄латтхеро чхандам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттесӣ’’ти. сон̣аттхероти сукхума̄ласон̣аттхеро. со хи а̄йасма̄ аттано сукхума̄лабха̄вам̣ ачинтетва̄ ативелам̣ чан̇каманена па̄десу ут̣т̣хитесупи усса̄хам̣ ависсадждженто вӣрийам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси. самбхутаттхеро ‘‘читтавато че аламарийан̃а̄н̣адассанависесо иджджхеййа, майхам̣ иджджхеййа̄ти читтам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси. могхара̄джа̄ ‘‘пан̃н̃авато че маггабха̄вана̄ иджджхеййа, майхам̣ иджджхеййа̄’’ти пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ пан̃н̃а̄дхурам̣ пан̃н̃а̄джет̣т̣хакам̣ катва̄ арахаттам̣ па̄пун̣ӣти а̄ха ‘‘могхара̄джа̄ вӣмам̣сам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттесӣ’’ти. ида̄ни несам̣ арийа̄нам̣ упат̣т̣ха̄нусса̄хамантаджа̄тисампадам̣ нисса̄йа ран̃н̃о сантике ладдхависесе амаччапутте нидассанабха̄вена дассетум̣ ‘‘таттха йатха̄’’тиа̄дима̄ха. еттха ча пунаппунам̣ чхандуппа̄данам̣ тосанам̣ вийа хотӣти чхандасса упат̣т̣ха̄насадисата̄ вутта̄, тха̄мабха̄вато ча вӣрийасса сӯраттасадисата̄, чинтанаппадха̄натта̄ читтасса мантасам̣видха̄насадисата̄, йонисоманасика̄ра-самбхӯтесу кусаладхаммесу пан̃н̃а̄ сет̣т̣ха̄ти вӣмам̣са̄йа джа̄тисампаттисадисата̄ вутта̄.