10. четийасуттаван̣н̣ана̄

822. уденайаккхасса четийат̣т̣ха̄нети уденасса на̄ма йаккхасса дева̄йатанасан̇кхепена ит̣т̣хака̄хи кате маха̄джанасса читтӣкатат̣т̣ха̄не. катавиха̄роти бхагавантам̣ уддисса таттха катавиха̄ро. вуччатӣти пуримавоха̄рена ‘‘уденачетийа’’нти вуччати. готамака̄дӣсупӣти готамакачетийанти евама̄дӣсупи. есева найоти четийат̣т̣ха̄не катавиха̄рабха̄вам̣ атидисати. вад̣д̣хита̄ти бха̄вана̄па̄рипӯривасена парибрӯхита̄. пунаппунам̣ ката̄ти бха̄вана̄йа бахулӣкаран̣авасена апара̄парам̣ паваттита̄ а̄нӣта̄. йуттайа̄нам̣ вийа ката̄ти йатха̄ йуттама̄джан̃н̃айа̄нам̣ чхекена са̄ратхина̄ адхит̣т̣хитам̣ йатха̄ручи паваттимарахати, евам̣ йатха̄ручи паваттана̄рахатам̣ гамита̄. патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена. ваттху вийа ката̄ти саббасо упаккилесависодханена иддхивисеса̄нам̣ паваттит̣т̣ха̄набха̄вато сувисодхитапариссайаваттху вийа ката̄. адхит̣т̣хита̄ти пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вато субха̄витабха̄вена там̣там̣адхит̣т̣ха̄найогйата̄йа т̣хапита̄. самантато чита̄ти саббабха̄гена бха̄ванупачайам̣ гамита̄. тена̄ха ‘‘сувад̣д̣хита̄’’ти. сут̣т̣ху сама̄раддха̄ти иддхибха̄вана̄йа сикхаппаттийа̄ саммадева сам̣севита̄.

анийамена̄ти ‘‘йасса кассачӣ’’ти анийатавачанена. нийаметва̄ти ‘‘татха̄гатасса̄’’ти сарӯпаггахан̣ена нийаметва̄. а̄йуппама̄н̣анти парама̄йуппама̄н̣ам̣ вадати. тассева гахан̣е ка̄ран̣ам̣ брахмаджа̄лаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. маха̄сӣваттхеро пана маха̄бодхисатта̄нам̣ чаримабхаве пат̣исандхида̄йино каммасса асан̇кхеййа̄йуката̄сам̣ваттанасаматтхатам̣ хадайе т̣хапетва̄ буддха̄нам̣ а̄йусан̇кха̄расса париссайавиккхамбханасаматтхата̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ ева̄ти имам̣ бхаддакаппамева тит̣т̣хеййа̄ти авоча.

кхан̣д̣ичча̄дӣхи абхисуййатӣти етена йатха̄ иддхибалена джара̄йа на пат̣игха̄то, евам̣ тена маран̣ассапи на пат̣игха̄тоти аттхато а̄паннамева̄ти. ‘‘ква саро кхитто, квачани патито’’ти ан̃н̃атха̄ вут̣т̣хитенапи тхерава̄дена ат̣т̣хакатха̄вачанамева саматтхитанти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘со пана на руччати…пе… нийамита’’нти.

парийут̣т̣хитачиттоти йатха̄ кин̃чи аттха̄наттхам̣ саллаккхетум̣ на сакка̄, евам̣ абхибхӯтачитто. со пана абхибхаво махата̄ удакогхена аппакасса удакасса аджджхоттхаран̣ам̣ вийа ахосӣти вуттам̣ ‘‘аджджхоттхат̣ачитто’’ти. ан̃н̃оти тхерато, арийехи ва̄ ан̃н̃о йо кочи паро путхуджджано. путхуджджанаггахан̣ан̃четтха йатха̄ саббена саббам̣ аппахӣнавипалла̄со ма̄рена парийут̣т̣хитачитто кин̃чи аттха̄наттхам̣ саллаккхетум̣ на саккоти, евам̣ тхеро бхагавата̄ катам̣ нимиттобха̄сам̣ саббасо на саллаккхесӣти дассанаттхам̣. тена̄ха ‘‘ма̄ро хӣ’’тиа̄ди. чатта̄ро випалла̄са̄ти асубхе ‘‘субха’’нти сан̃н̃а̄випалла̄со, читтавипалла̄со, дуккхе ‘‘сукха’’нти сан̃н̃а̄випалла̄со, читтавипалла̄соти име чатта̄ро випалла̄са̄. тена̄ти йадипи итаре ат̣т̣ха випалла̄са̄ пахӣна̄, йатха̄вутта̄нам̣ чатуннам̣ випалла̄са̄нам̣ аппахӣнабха̄вена. асса̄ти тхерасса.

маддатӣти пхусанаматтена мадданто вийа хоти, ан̃н̃атха̄ тена маддите сатта̄нам̣ маран̣амева сийа̄, ким̣ саккхиссати на саккхиссатӣти адхиппа̄йо. касма̄ на саккхиссати? нану еса аггаса̄вакасса махиддхикасса маха̄нубха̄васса куччхим̣ павит̣т̣хоти? саччам̣ павит̣т̣хо, тан̃ча кхо аттано маха̄нубха̄васса дассанаттхам̣, на виба̄дхана̄дхиппа̄йена. виба̄дхана̄дхиппа̄йена пана идха ‘‘ким̣ саккхиссатӣ’’ти вуттам̣ хадайамадданасса адхикататта̄. нимиттобха̄санти еттха ‘‘тит̣т̣хату бхагава̄ каппа’’нти сакалакаппам̣ ават̣т̣ха̄найа̄чана̄йа ‘‘йасса кассачи, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄’’тиа̄дина̄ ан̃н̃а̄падесена аттано чатуриддхипа̄дабха̄вана̄нубха̄вена каппам̣ ават̣т̣ха̄насаматтхата̄васена сан̃н̃уппа̄данам̣ нимиттам̣. татха̄ пана парийа̄йаггахан̣ам̣ мун̃читва̄ уджукам̣йева аттано адхиппа̄йавибха̄ванам̣ обха̄со. джа̄нантойева̄ти ма̄рена парийут̣т̣хитабха̄вам̣ джа̄нанто ева. аттано апара̄дхахетуко сатта̄нам̣ соко тануко хоти, на балава̄ти а̄ха – ‘‘доса̄ропанена сокатанукаран̣аттха’’нти. ким̣ пана тхеро ма̄рена парийут̣т̣хитачиттака̄ле паваттим̣ паччха̄ джа̄на̄тӣти? на джа̄на̄ти сабха̄вена, буддха̄нубха̄вена пана джа̄на̄ти.

анаттхе нийодженто гун̣ама̄ран̣ена ма̄рети, вира̄гавибандханена ва̄ джа̄тинимиттата̄йа таттха таттха джа̄там̣ ма̄ренто вийа хотӣти ‘‘ма̄ретӣти ма̄ро’’ти вуттам̣. атипа̄патта̄ па̄пима̄. кан̣хадхаммасаманна̄гато кан̣хо. вира̄га̄дигун̣а̄нам̣ антакаран̣ато антако. сатта̄нам̣ анаттха̄вахам̣ пат̣ипаттим̣ на мун̃чатӣти намучи. аттано ма̄рапа̄сена паматте бандхати, паматта̄ ва̄ бандхӯ етасса̄ти паматтабандху. саттамасатта̄хато парам̣ сатта аха̄ни сандха̄йа̄ха ‘‘ат̣т̣хаме сатта̄хе’’ти, на пана паллан̇касатта̄ха̄ди вийа нийатакиччасса ат̣т̣хамасатта̄хасса на̄ма лаббханато. саттамасатта̄хасса хи парато аджапа̄ланигродхамӯле брахмуно саккасса ча пат̣ин̃н̃а̄тадхаммадесанам̣ бхагавантам̣ н̃атва̄ ‘‘ида̄ни сатте дхаммадесана̄йа мама висайам̣ атикка̄мессатӣ’’ти сан̃джа̄тадоманассо хутва̄ т̣хито чинтеси, ‘‘ханда̄хам̣ да̄ни нам̣ упа̄йена паринибба̄песса̄ми, евамасса маноратхо ан̃н̃атхаттам̣ гамиссати, мама маноратхо иджджхиссатӣ’’ти чинтетва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ екамантам̣ т̣хито – ‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄’’тиа̄дина̄ паринибба̄нам̣ йа̄чи. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ат̣т̣хаме сатта̄хе’’тиа̄ди. таттха аджджа̄ти а̄йусан̇кха̄равоссаджджанадивасам̣ сандха̄йа̄ха. бхагава̄ часса атибандхана̄дхиппа̄йам̣ джа̄нантопи там̣ ана̄викатва̄ паринибба̄насса ака̄лабха̄вамева пака̄сенто йа̄чанам̣ пат̣иккхипи. тена̄ха ‘‘на та̄ва̄ха’’нтиа̄ди.

маггавасена бйатта̄ти саччапат̣иведхавеййаттийена бйатта̄. татхева винӣта̄ти маггавасена килеса̄нам̣ самуччхедавинайена винӣта̄. татха̄ виса̄рада̄ти арийамагга̄дхигаменева саттхуса̄сане веса̄раджджаппаттийа̄ виса̄рада̄, са̄раджджакара̄нам̣ дит̣т̣хивичикиччха̄дипа̄падхамма̄нам̣ вигамена виса̄радабха̄вам̣ патта̄ти аттхо. йасса сутасса васена ват̣т̣адуккхато ниссаран̣ам̣ самбхавати, там̣ идха уккат̣т̣ханиддесена ‘‘сута’’нти адхиппетанти а̄ха ‘‘тепит̣акавасена̄’’ти. тин̣н̣ам̣ пит̣ака̄нам̣ самӯхо тепит̣акам̣, тӣн̣и ва̄ пит̣ака̄ни типит̣акам̣, типит̣акамева тепит̣акам̣, тасса васена. тадева̄ти йам̣ там̣ тепит̣акам̣ сотаббабха̄вена сутанти вуттам̣, тамева. дхамманти парийаттидхаммам̣. дха̄рентӣти суван̣н̣абха̄джане паккхиттасӣхавасам̣ вийа авинассантам̣ катва̄ суппагун̣асуппаваттибха̄вена дха̄ренти хадайе т̣хапенти. ити парийаттидхаммавасена бахуссутадхаммадхарабха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни пат̣иведхавасенапи там̣ дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. арийадхаммасса̄ти маггапхаладхаммасса, нававидхасса ва̄ локуттарадхаммасса. анудхаммабхӯтанти адхигама̄йа̄нурӯпам̣ дхаммабхӯтам̣. ануччхавикапат̣ипаданти тамева випассана̄дхаммама̄ха, чхаббидха̄ висуддхийо ва̄. анудхамманти нибба̄надхаммасса анудхаммо, йатха̄вуттапат̣ипада̄, тасса̄нурӯпам̣ абхисаллекхитам̣ аппиччхата̄дидхаммам̣. чаран̣асӣла̄ти сама̄да̄йа ваттанасӣла̄. анумаггапхаладхаммо етисса̄ти ва̄ анудхамма̄, вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄, тасса чаран̣асӣла̄. аттано а̄чарийава̄данти аттано а̄чарийасса самма̄самбуддхасса ва̄дам̣. садевакасса локасса а̄ча̄расиккха̄панена а̄чарийо, бхагава̄, тасса ва̄до, чатусаччадесана̄.

а̄чиккхиссантӣти а̄дито катхессанти, аттана̄ уггахитанийа̄мена паре угган̣ха̄пессантӣти аттхо. десессантӣти ва̄чессанти, па̄л̣им̣ самма̄ пабодхессантӣти аттхо. пан̃н̃апессантӣти паджа̄на̄пессанти, сан̇ка̄сессантӣти аттхо. пат̣т̣хапессантӣти пака̄рехи т̣хапессанти, пака̄сессантӣти аттхо. вивариссантӣти виват̣ам̣ кариссанти. вибхаджиссантӣти вибхаттам̣ кариссанти. утта̄нӣкариссантӣти анутта̄нам̣ гамбхӣрам̣ утта̄нам̣ па̄кат̣ам̣ кариссанти. сахадхаммена̄ти еттха дхамма-саддо ка̄ран̣апарийа̄йо ‘‘хетумхи н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 720) вийа̄ти а̄ха ‘‘сахетукена сака̄ран̣ена вачанена̄’’ти.

саппа̄т̣иха̄рийанти саниссаран̣ам̣. йатха̄ парава̄дам̣ бхан̃джитва̄ сакава̄до патит̣т̣хахати, евам̣ хетуда̄харан̣ехи йатха̄дхигатаматтхам̣ сампа̄детва̄ дхаммам̣ катхессанти. тена̄ха ‘‘ниййа̄никам̣ катва̄ дхаммам̣ десессантӣ’’ти, нававидхам̣ локуттарам̣ дхаммам̣ пабодхессантӣти аттхо. еттха ча ‘‘пан̃н̃апессантӣ’’тиа̄дӣхи чхахи падехи чха аттхапада̄ни дассита̄ни, а̄дито пана двӣхи падехи чха бйан̃джанапада̄ни. етта̄вата̄ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ сам̣ван̣н̣ана̄найена сан̇гахетва̄ дасситам̣ хоти. вуттан̃хетам̣ неттийам̣ (нетти. сан̇гахава̄ра) ‘‘два̄даса пада̄ни суттам̣, там̣ саббам̣ бйан̃джанан̃ча аттхо ча̄’’ти.

сиккхаттайасан̇гахитанти адхисӣласиккха̄дисиккхаттайасан̇гахам̣. сакалам̣ са̄санабрахмачарийанти анавасесам̣ саттхуса̄санабхӯтам̣ сет̣т̣хачарийам̣. самиддханти саммадева вад̣д̣хитам̣. джха̄насса̄давасена̄ти техи техи бхиккхӯхи самадхигатаджха̄насукхавасена. вуд̣д̣хиппаттанти ул̣а̄рапан̣ӣтабха̄вӯпагаманена саббасо паривуд̣д̣химупагатам̣. саббапа̄липхуллам̣ вийа абхин̃н̃а̄сампада̄хи са̄сана̄бхивуд̣д̣хийа̄ маттхакаппаттито. патит̣т̣хитавасена̄ти патит̣т̣ха̄навасена, патит̣т̣хаппаттийа̄ти аттхо. пат̣иведхавасена бахуно джанасса хитам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣. тена̄ха ‘‘маха̄джана̄бхисамайавасена̄’’ти. путху путхулам̣ бхӯтам̣ джа̄там̣, путхуттам̣ бхӯтам̣ паттанти ва̄ путхубхӯтам̣. тена̄ха ‘‘сабба̄ка̄рена путхулабха̄ваппатта’’нти. сут̣т̣ху пака̄ситанти саммадева а̄дикалйа̄н̣а̄дибха̄вена паведитам̣.

сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ти айам̣ ка̄йа̄дивибха̄го аттабха̄васан̃н̃ито дуккхабха̄ро майа̄ еттакам̣ ка̄лам̣ вахито, ида̄ни пана на вахитаббо, етасса аваханаттхам̣ чиратарам̣ ка̄лам̣ арийамаггасамбха̄ро самбхато, сва̄йам̣ арийамагго пат̣ивиддхо, йато име ка̄йа̄дайо асубха̄дито сабха̄ва̄дито саммадева парин̃н̃а̄та̄ти чатуббидхампи сатим̣ йатха̄татхам̣ висайе сут̣т̣ху упат̣т̣хитам̣ катва̄. н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ти йасма̄ имасса аттабха̄васан̃н̃итасса дуккхабха̄расса вахане пайоджанабхӯтам̣ аттахитам̣ бодхимӯле ева парисама̄питам̣, парахитам̣ пана буддхавенеййавинайанам̣ парисама̄питам̣ маттхакаппаттам̣, там̣ да̄ни ма̄саттайенева парисама̄панам̣ па̄пун̣иссати, тасма̄ а̄ха ‘‘виса̄кхапун̣н̣ама̄йам̣ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти, евам̣ буддхан̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ саччабха̄гена виниччхайам̣ катва̄. а̄йусан̇кха̄рам̣ виссаджӣти а̄йуно джӣвитасса абхисан̇кхаран̣ам̣ пхаласама̄паттидхаммам̣ на сама̄паджджисса̄мӣти виссаджи, там̣ виссаджджаненева тена абхисан̇кхарӣйама̄нам̣ джӣвитасан̇кха̄рам̣ на паваттайисса̄мӣти виссаджи. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди.

т̣ха̄намахантата̄йапи паваттиа̄ка̄рамахантата̄йапи маханто патхавӣкампо. таттха т̣ха̄намахантата̄йа бхӯмича̄ласса махантатам̣ дассетум̣ ‘‘тада̄…пе… акампиттха̄’’ти вуттам̣, са̄ пана джа̄тикхеттабхӯта̄ дасасахассӣ локадха̄ту ева, на йа̄ ка̄чи. йа̄ маха̄бхинӣха̄рамаха̄джа̄тиа̄дӣсупи акампиттха, тада̄пи таттака̄йа ева кампане ким̣ ка̄ран̣ам̣? джа̄тикхеттабха̄вена тассева а̄дито париггахасса кататта̄, париггахан̣ан̃часса дхаммата̄васена ведитаббам̣. татха̄ хи пуримабуддха̄нампи таттакамева джа̄тикхеттам̣ ахоси. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘дасасахассӣ локадха̄ту ниссадда̄ хоти нира̄кула̄…пе… маха̄самуддо а̄бхуджати, дасасахассӣ пакампатӣ’’ти ча а̄ди. удакапарийантам̣ катва̄ чхаппака̄раппаведханена. авӣтара̄ге бхим̣сетӣти бхим̣сано, со ева бхим̣санакоти а̄ха ‘‘бхайаджанако’’ти. девабхерийоти девадундубхисаддасса парийа̄йавачанаматтам̣, на четтха ка̄чи бхерӣ девадундубхӣти адхиппета̄, атха кхо уппа̄табха̄вена лаббхама̄но а̄ка̄сато ниггхосасаддо. тена̄ха ‘‘дево’’тиа̄ди. девоти мегхо. тасса хи тада̄ аччхабха̄вена а̄ка̄сасса васса̄бха̄вена суккхагаджджитасан̃н̃ите садде ниччхаранте девадундубхисаман̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘дево суккхагаджджитам̣ гаджджӣ’’ти.

пӣтивегависсат̣т̣ханти ‘‘евам̣ чиратарака̄лам̣ вахито айам̣ аттабха̄васан̃н̃ито дуккхабха̄ро, да̄ни на чирассева никкхиписса̄мӣ’’ти сан̃джа̄тасоманассо бхагава̄ сабха̄венева пӣтивегависсат̣т̣хам̣ уда̄нам̣ уда̄нети, евам̣ уда̄нентена айампи аттхо са̄дхито хотӣти дассанаттхам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣.

тулӣйатӣти туланти тула-саддо каммаса̄дханоти дассетум̣ ‘‘тулита’’нти вуттам̣. аппа̄нубха̄вата̄йа париччхиннам̣. татха̄ хи там̣ пат̣ипаккхена парито кхан̣д̣итабха̄вена париттанти вуччати. пат̣ипаккхавиккхамбханато дӣгхасанта̄ната̄йа випулапхалата̄йа ча на тулам̣ на париччхиннам̣. йехи ка̄ран̣ехи пуббе ависесато ‘‘махаггатам̣ атула’’нти вуттам̣, та̄ни ка̄ран̣а̄ни рӯпа̄вачарато а̄руппасса са̄тисайам̣ виджджантӣти арӯпа̄вачарам̣ атуланти вуттам̣, итаран̃ча туланти. аппавипа̄канти тӣсупи каммесу йам̣ аппавипа̄кам̣ хӣнам̣, там̣ тулам̣. бахувипа̄канти йам̣ маха̄випа̄кам̣ пан̣ӣтам̣, там̣ атулам̣. йам̣ панеттха маджджхимам̣, там̣ хӣнам̣ уккат̣т̣ханти двидха̄ бхиндитва̄ двӣсу бха̄гесу паккхипитаббам̣. хӣнаттикаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева аппабахувипа̄катам̣ ниддха̄ретва̄ тасса васена тула̄тулабха̄во ведитаббо. самбхавати етасма̄ти самбхавоти а̄ха ‘‘самбхава^ хетубхӯта’’нти. нийакаджджхаттаратоти сасанта̄надхаммесу випассана̄васена гочара̄севана̄йа ча рато. савипа̄кам̣ сама̄нам̣ паваттивипа̄каматтада̄йикаммам̣ савипа̄кат̣т̣хена самбхавам̣, на ча там̣ ка̄ма̄ди^ бхава̄бхисан̇кха̄раканти тато висесанаттхам̣ самбхаванти ватва̄ ‘‘бхавасан̇кха̄ра’’нти вуттам̣. оссаджӣти арийамаггена авассаджи. кавачам̣ вийа аттабха̄вам̣ парийонандхитва̄ т̣хитам̣ аттани самбхӯтатта̄ аттасамбхавам̣ килесан̃ча абхиндӣти килесабхедасахабха̄викаммоссаджджанам̣ дассенто тадубхайасса ка̄ран̣ама̄ха ‘‘аджджхаттарато сама̄хито’’ти.

пат̣хамавикаппе авасаджджанамева вуттам̣. еттха авасаджджана̄ка̄роти там̣ дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха тӣрентоти ‘‘уппа̄до бхайам̣, ануппа̄до кхема’’нтиа̄дина̄ вӣмам̣санто. туленто тӣрентотиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘пан̃чаккхандха̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ бхавасан̇кха̄расса авасаджджана̄ка̄рам̣ сарӯпато дассети. евантиа̄дина̄ пана уда̄нага̄тха̄ван̣н̣ана̄йам̣ а̄дито вуттаматтхам̣ нигаманавасена дассети. абхӣтабха̄ван̃а̄панаттхан̃ча̄ти айампи аттхо сан̇гахитоти дат̣т̣хаббам̣.

ча̄па̄лаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.