2. на̄ландасуттаван̣н̣ана̄
378. дутийавагге пат̣хамасуттам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййанти там̣ лан̇гхитва̄ ‘‘дутийе’’ти вуттам̣.
бхиййатаро абхин̃н̃а̄тоти самбодхийа̄ сет̣т̣хатароти абхилаккхито. бхиййатара̄бхин̃н̃оти саббасаттесу адхикатарапан̃н̃о. тена̄ха ‘‘уттаритаран̃а̄н̣о’’ти. самма̄ анавасесато буджджхати етена̄ти самбодхӣти а̄ха – ‘‘самбодхийанти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е’’ти. ниппадеса̄ гахита̄ти анавасеса̄ буддхагун̣а̄ гахита̄ аггамаггасиддхийа̄ва бхагавато саббагун̣а̄нам̣ сиддхатта̄. на кевалан̃ча буддха̄нам̣, атха кхо аггаса̄вакапаччекабуддха̄нампи там̣там̣гун̣асамиджджханам̣ аггамагга̄дхигаменева̄ти дассенто ‘‘двепи аггаса̄вака̄’’тиа̄дима̄ха.
апаро найо – пасанноти имина̄ паса̄дасса ваттама̄ната̄ дӣпита̄ти уппаннасаддхоти имина̄пи саддха̄йа паччуппанната̄ пака̄сита̄ти а̄ха – ‘‘евам̣ саддаха̄мӣти аттхо’’ти. абхиджа̄на̄ти абхимукхабха̄вена саббан̃н̃еййам̣ джа̄на̄тӣти абхин̃н̃о, бхиййо адхико абхин̃н̃оти бхиййобхин̃н̃о. со ева атисайавачаниччха̄васена бхиййобхин̃н̃атароти вуттоти а̄ха – ‘‘бхиййатаро абхин̃н̃а̄то’’ти. дутийавикаппе пана абхиджа̄на̄тӣти абхин̃н̃а̄, абхивисит̣т̣ха̄ пан̃н̃а̄. бхиййо абхин̃н̃а̄ етасса̄ти бхиййобхин̃н̃о, со ева атисайавачаниччха̄васена бхиййобхин̃н̃атаро. сва̄йам̣ асса атисайо абхин̃н̃а̄йа бхиййобха̄вакатоти а̄ха – ‘‘бхиййатара̄бхин̃н̃о ва̄’’ти. самбуджджхати ета̄йа̄ти самбодхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ аггамагган̃а̄н̣ан̃ча. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃хи аггамагган̃а̄н̣ам̣, аггамагган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ самбодхи на̄ма. таттха падха̄навасена тадаттхадассане пат̣хамавикаппо, падат̣т̣ха̄навасена дутийавикаппо. касма̄ панеттха арахаттамагган̃а̄н̣ассева гахан̣ам̣, нану хет̣т̣хима̄нипи бхагавато магган̃а̄н̣а̄ни сава̄санамева йатха̄сакам̣ пат̣ипаккхавидхаманавасена паватта̄ни. сава̄санаппаха̄нан̃хи н̃еййа̄варан̣аппаха̄нанти? саччаметам̣, там̣ пана апарипун̣н̣ам̣ пат̣ипаккхавидхаманасса виппакатабха̄ватоти а̄ха ‘‘арахаттамагган̃а̄н̣е ва̄’’ти. саббанти самма̄самбуддхена адхигантаббам̣ саббам̣.
кха̄данӣйа̄нам̣ ул̣а̄рата̄ са̄тараса̄нубха̄вена̄ти а̄ха ‘‘мадхуре а̄гаччхатӣ’’ти. пасам̣са̄йа ул̣а̄рата̄ висит̣т̣хабха̄вена̄ти а̄ха – ‘‘сет̣т̣хе’’ти. обха̄сасса ул̣а̄рата̄ махантабха̄вена̄ти вуттам̣ – ‘‘випуле’’ти. усабхасса айанти а̄сабхӣ, идха пана а̄сабхӣ вийа̄ти а̄сабхӣ. тена̄ха – ‘‘усабхасса ва̄ча̄садисӣ’’ти. йена гун̣ена са̄ там̣садиса̄, там̣ дассетум̣ ‘‘ачала̄ асампаведхӣ’’ти вуттам̣. йато куточи ануссаванам̣ ануссаво. виджджа̄т̣т̣ха̄на̄дӣсу катапаричайа̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ там̣ там̣ аттхам̣ н̃а̄пентӣ павен̣ӣ а̄чарийапарампара̄. кевалам̣ аттано матийа̄ ‘‘ити кира евам̣ кира̄’’ти парикаппана̄ итикира̄. пит̣акасса гантхасса сампада̄нато бхӯтато тасса гахан̣ам̣ пит̣акасампада̄нам̣. йатха̄сута̄нам̣ атта̄нам̣ а̄ка̄расса паривитакканам̣ а̄ка̄рапаривитакко. татхевасса ‘‘евамета’’нти дит̣т̣хийа̄ ниджджха̄наккхаманам̣ дит̣т̣хиниджджха̄наккханти. а̄гама̄дхигамехи вина̄ кевалам̣ ануссутато таккамаггам̣ нисса̄йа такканам̣ такко. анума̄навидхим̣ нисса̄йа гахан̣ам̣ найагга̄хо. йасма̄ буддхависайе т̣хатва̄ бхагавато айам̣ тхерасса чодана̄ тхерасса ча со ависайо, тасма̄ ‘‘паччаккхато н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄ вийа̄’’ти вуттам̣. сӣхана̄до вийа̄ти сӣхана̄до. там̣садисата̄ часса сет̣т̣хабха̄вена, со четтха евам̣ ведитабботи дассенто ‘‘сӣхана̄до’’тиа̄дима̄ха. унна̄дайантена̄ти асанисадисам̣ каронтена.
ануйогада̄панаттханти ануйогам̣ содха̄петум̣. вимаддаккхаман̃хи сӣхана̄дам̣ наданто аттхато ануйогам̣ содхети на̄ма, ануйуджджханто ча нам̣ содха̄пети на̄ма. да̄тунти содхетум̣. кечи ‘‘да̄наттха’’нти аттхам̣ ваданти, там̣ на йуттам̣. на хи йо сӣхада̄нам̣ надати, со ева таттха ануйогам̣ детӣти йуджджати. нигхам̣сананти вимадданам̣. дхамама̄нанти та̄пайама̄нам̣. та̄панан̃четтха гаггарийа̄ дхамма̄панасӣсена вадати.
саббе тети саббе те атӣте нируддхе самма̄самбуддхе. тенетам̣ дассети – йе те ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ тава абхинӣха̄рато орам̣ самма̄самбуддха̄, тесам̣ та̄ва са̄вакан̃а̄н̣агочаре дхамме париччхинданто ма̄ра̄дайо вийа ча буддха̄нам̣ локийачитта̄ча̄рам̣ твам̣ джа̄неййа̄си. йе пана те аббхатӣта̄, тато парато чхиннават̣ума̄ чхиннапапан̃ча̄ парийа̄диннават̣т̣а̄ саббадуккхавӣтиватта̄ самма̄самбуддха̄, тесам̣ саббесампи тава са̄вакан̃а̄н̣асса ависайабхӯте дхамме катхам̣ джа̄ниссасӣти. тена̄ти самбодхисан̇кха̄тена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нена арахаттамагган̃а̄н̣ена. евам̣сӣла̄ти та̄дисасӣла̄. сама̄дхипаккха̄ти сама̄дхи ча сама̄дхипаккха̄ ча сама̄дхипаккха̄ екадесасарӯпекасесанайена. таттха сама̄дхипаккха̄ти вӣрийасатийо таданугун̣а̄ ча дхамма̄ ведитабба̄. джха̄насама̄паттӣсу йебхуййена виха̄равоха̄ро, джха̄насама̄паттийо сама̄дхиппадха̄на̄ти вуттам̣ ‘‘сама̄дхипаккха̄нам̣ дхамма̄нам̣ гахитатта̄ виха̄ро гахито’’ти.
йатха̄ пана хет̣т̣ха̄ гахита̄пи сама̄дхипан̃н̃а̄ пат̣ипаккхато вимуттатта̄ вимуччана-сан̇кха̄та-киччависеса-дассанавасена вимуттипарийа̄йена пуна гахита̄ ‘‘евам̣вимутта̄’’ти, евам̣ диббавиха̄ро диббавиха̄рависесадассанавасена пуна гахито ‘‘евам̣виха̄рӣ’’ти, тасма̄ саббесам̣ сама̄паттивиха̄ра̄нам̣ васенеттха аттхо йуджджатӣти дат̣т̣хаббам̣. вимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти вимуччиттха̄ти катва̄. еса найо сесесупи. пат̣иппассаддхантети пат̣иппассамбханоса̄панена. саббакилесехи ниссат̣атта̄ асам̣сат̣т̣хатта̄ вимуттатта̄ ча ниссаран̣авимутти нибба̄нам̣.
ана̄гатабуддха̄нам̣ пана̄ти пана-саддо висесаттхаджотано. тена атӣтесу та̄ва кхандха̄нам̣ бхӯтапуббатта̄ таттха сийа̄ н̃а̄н̣асса сависайе гати, ана̄гатесу пана саббасо асан̃джа̄тесу катханти имаматтхам̣ джотети. тена̄ха ‘‘ана̄гата̄пӣ’’тиа̄ди. ‘‘аттано четаса̄ париччхиндитва̄ видита̄’’ти касма̄ вуттам̣? нану атӣта̄на̄гате сатта̄хе ева паваттам̣ читтам̣ четопарийан̃а̄н̣асса висайо, на тато паранти? найидам̣ четопарийан̃а̄н̣акиччавасена вуттам̣, атха кхо пуббенива̄саана̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄нам̣ васена вуттам̣, тасма̄ на̄йам̣ досо. видитат̣т̣ха̄не на кароти сиккха̄паденева та̄дисасса пат̣иккхепасса пат̣иккхиттатта̄ сетугха̄тато ча. катхам̣ пана тхеро двайасамбхаве пат̣иккхепамева ака̄си, на вибхаджджа бйа̄ка̄сӣти а̄ха ‘‘тхеро кира̄’’тиа̄ди. па̄рам̣ парийантам̣ минотӣти па̄рамӣ, са̄ ева н̃а̄н̣анти па̄рамин̃а̄н̣ам̣, са̄вака̄нам̣ па̄рамин̃а̄н̣ам̣ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣. тасмим̣ са̄вака̄нам̣ уккам̣сапарийантагате джа̄нане на̄йамануйого, атха кхо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е саббан̃н̃ута̄йа джа̄нане. кечи пана ‘‘са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ети са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ависайе’’ти аттхам̣ ваданти, татха̄ сесападесупи. сӣла…пе… саматтханти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттин̃а̄н̣асан̇кха̄та̄нам̣ ка̄ран̣а̄нам̣ джа̄нанасаматтхам̣. буддхасӣла̄дайо хи буддха̄нам̣ буддхакиччасса парехи ете буддха̄ти джа̄нанасса ча ка̄ран̣ам̣.
анума̄нан̃а̄н̣ам̣ вийа сам̣сайат̣т̣хитам̣ ахутва̄ идамиданти йатха̄сабха̄вато н̃еййам̣ дха̄рети ниччхинотӣти дхаммо, паччаккхан̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘дхаммасса паччаккхато н̃а̄н̣асса̄’’ти. ануетӣти анвайоти а̄ха ‘‘ануйогам̣ анугантва̄’’ти. паччаккхасиддхан̃хи аттхам̣ анугантва̄ анума̄нан̃а̄н̣асса паватти ‘‘дит̣т̣хена адит̣т̣хасса анума̄на’’нти ведитабба̄. видите ведакампи н̃а̄н̣ам̣ аттхато видитамева хотӣти ‘‘анума̄нан̃а̄н̣ам̣ найагга̄хо видито’’ти вуттам̣. видитоти виддхо пат̣иладдхо, адхигатоти аттхо. аппама̄н̣оти апарима̄н̣о маха̄висайатта̄. тена̄ха ‘‘апарийанто’’ти. тена̄ти апарийантатта̄. тена ва̄ апарийантена н̃а̄н̣ена. етена тхеро йам̣ йам̣ анумеййаматтхам̣ н̃а̄тука̄мо хоти, таттха таттха тасса асан̇гамаппат̣ихатам̣ анума̄нан̃а̄н̣ам̣ паваттетӣти дассети. тена̄ха ‘‘со имина̄’’тиа̄ди. таттха имина̄ти имина̄ ка̄ран̣ена.
па̄ка̄расса тхирабха̄вам̣ уддхамуддхам̣ а̄петӣти уддха̄пам̣, па̄ка̄рамӯлам̣. а̄ди-саддена па̄ка̄радва̄рабандхапарикха̄дӣнам̣ сан̇гахо ведитаббо. паччанте бхавам̣ паччантимам̣. пан̣д̣итадова̄рикат̣т̣ха̄нийам̣ катва̄ тхеро атта̄нам̣ дассетӣти дассенто ‘‘екадва̄ранти касма̄ а̄ха̄’’ти чоданам̣ самут̣т̣ха̄песи.
йасса̄ пан̃н̃а̄йа васена пурисо пан̣д̣итоти вуччати, там̣ пан̣д̣иччанти а̄ха – ‘‘пан̣д̣иччена саманна̄гато’’ти. там̣там̣итикаттаббата̄су чхекабха̄во бйаттабха̄во веййаттийам̣. медхати ан̃н̃а̄н̣ам̣ хим̣сати видхаматӣти медха̄, са̄ етасса аттхӣти медха̄вӣ. т̣ха̄не т̣ха̄не уппатти етисса̄ аттхӣти т̣ха̄нуппаттика̄, т̣ха̄насо уппаджджанапан̃н̃а̄. анупарийа̄йанти етена̄ти анупарийа̄йо, со ева патхоти анупарийа̄йапатхо, парито па̄ка̄расса ануйа̄йанамагго. па̄ка̄рабха̄га̄ самбандхитабба̄ еттха̄ти па̄ка̄расандхи, па̄ка̄расса пхуллитападесо. со пана хет̣т̣химантена двиннампи ит̣т̣хака̄нам̣ вигамена евам̣ вуччатӣти а̄ха – ‘‘двиннам̣ ит̣т̣хака̄нам̣ апагатат̣т̣ха̄на’’нти. чхиннат̣т̣ха̄нанти чхиннабхиннападесам̣, чхиннат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. тан̃хи ‘‘вивара’’нти вуччати. кӣлит̣т̣ханти малӣнам̣. упата̄пентӣти килесапарил̣а̄хена санта̄пенти. виба̄дхентӣти пӣл̣енти. уппанна̄йа пан̃н̃а̄йа нӣваран̣ехи на кин̃чи ка̄тум̣ сакка̄ти а̄ха ‘‘ануппанна̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на дентӣ’’ти. тасма̄ти паччайӯпагха̄тена уппаджджитум̣ аппада̄нато. чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сут̣т̣ху т̣хапитачитта̄ти чатуббидха̄йапи сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа саммадева т̣хапитачитта̄ аппитачитта̄. йатха̄сабха̄вена бха̄ветва̄ти йа̄тха̄вато саммадева йатха̄ пат̣ипаккха̄ самуччхиджджанти, евам̣ бха̄ветва̄.
пуриманайе сатипат̣т̣ха̄на̄ни боджджхан̇га̄ ча миссака̄ адхиппета̄ти тато ан̃н̃атха̄ ваттум̣ ‘‘апичеттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. миссака̄ти саматхавипассана̄маггавасена миссака̄. ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ти пат̣хамам̣ вуттатта̄ сатипат̣т̣ха̄несу випассанам̣ гахетва̄ сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ти вуттатта̄ маггапарийа̄панна̄нам̣йева ча несам̣ ниппарийа̄йабоджджхан̇габха̄вато тесу ча адхигатамева хотӣти боджджхан̇ге магго ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти гахите сундаро пан̃хо бхавеййа̄’’ти маха̄сиваттхеро а̄ха. на паневам̣ гахитам̣ пора̄н̣ехӣти адхиппа̄йо. итӣти вуттаппака̄рапара̄масанам̣. тхероти са̄рипуттаттхеро.
таттха̄ти тесу паччантанагара̄дӣсу. нагарам̣ вийа нибба̄нам̣ тадаттхикехи упагантаббато упагата̄нан̃ча париссайарахитасукха̄дхигамат̣т̣ха̄нато. па̄ка̄ро вийа сӣлам̣ тадупагата̄нам̣ парито а̄раккхабха̄вато. анупарийа̄йапатхо вийа хирӣ сӣлапа̄ка̄расса адхит̣т̣ха̄набха̄вато. вуттан̃хетам̣ – ‘‘парийа̄йапатхоти кхо бхиккху хирийа̄ етам̣ адхивачана’’нти. два̄рам̣ вийа арийамагго нибба̄нанагараппавесане ан̃джасабха̄вато. пан̣д̣итадова̄рико вийа дхаммасена̄пати нибба̄нанагарам̣ павит̣т̣хапависанака̄нам̣ сатта̄нам̣ саллаккхан̣ато. динноти да̄пито, содхитоти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.