8. га̄ман̣исам̣йуттам̣

1. чан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄

353. ‘‘йена мидхекаччо чан̣д̣о чан̣д̣отвева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти евам̣ пан̃хапуччханена дхаммасан̇га̄хакаттхерехи чан̣д̣оти гахитана̄мо. па̄кат̣ам̣ каротӣти дассети аттано чан̣д̣абха̄вам̣.

чан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. та̄лапут̣асуттаван̣н̣ана̄

354. ва̄лоти вуччати та̄ло, тасса та̄лапут̣ам̣ на̄ма. йатха̄ а̄малакӣпхаласама̄накам̣, со пана та̄ласадисамукхаван̣н̣атта̄ та̄лапут̣оти евам̣на̄мако. тена̄ха ‘‘тасса кира̄’’тиа̄ди. абхинӣха̄расампанно анекесу каппесу самбхатаса̄вакабодхисамбха̄ро. татха̄ хеса асӣтийа̄ маха̄са̄вакесу аббхантаро джа̄то. сахассам̣ денти наччам̣ пасситука̄ма̄. самаджджавесанти непаччавесам̣. кӣл̣ам̣ катва̄ти наччакӣл̣итам̣ кӣл̣итва̄, наччитва̄ти аттхо.

пуббе татха̄паваттавуттантадассане саччена, таббипарийа̄йе аликена. ра̄гапаччайа̄ти ра̄гуппаттийа̄ ка̄ран̣абхӯта̄. мукхато…пе… дассана̄дайоти а̄ди-саддена мукхато аггиджа̄ланиккхамадассана̄дике сан̇ган̣ха̄ти. ан̃н̃е ча…пе… абхинайа̄ти ка̄масса̄дасам̣йутта̄нам̣ син̇га̄рахассааббхутараса̄нан̃чева ‘‘ан̃н̃е ча̄’’ти вуттасантабӣбхаччхараса̄нан̃ча дассанака̄ абхинайа̄. досапаччайа̄ти досуппаттийа̄ ка̄ран̣абхӯта̄. хаттхапа̄даччхеда̄дӣти а̄ди-саддена сан̇гахита̄нам̣ руддавӣрабхайа̄накараса̄нам̣ дассанака̄ абхинайа̄. мохапаччайа̄ти мохуппаттийа̄ ка̄ран̣абхӯта̄. евама̄дайоти а̄ди-саддена сан̇гахита̄нам̣ карун̣а̄сантабхайа̄накараса̄нам̣ дассанака̄ абхинайа̄. те хи расе сандха̄йа па̄л̣ийам̣ ‘‘йе дхамма̄ раджанӣйа̄, йе дхамма̄ досанӣйа̄, йе дхамма̄ моханӣйа̄’’ти ча вуттам̣.

нат̣авесам̣ гахетва̄ва паччанти каммасариккхавипа̄кавасена. там̣ сандха̄йа̄ти там̣ йатха̄вуттам̣ нирайе паччанам̣ сандха̄йа. етам̣ ‘‘паха̄со на̄ма нирайо, таттха упападжджатӣ’’ти вуттам̣. йатха̄ локе аттхависесавасена сакаммака̄нипи пада̄ни акаммака̄ни бхаванти ‘‘вимуччати пурисо’’ти, евам̣ идха аттхависесавасена акаммакам̣ сакаммакам̣ катва̄ вуттам̣ – ‘‘на̄хам̣, бханте, етам̣ рода̄мӣ’’ти. ко пана со аттхависесо? асаханам̣ аккхаманам̣, тасма̄ на рода̄ми на саха̄ми, на аккхама̄мӣти аттхо. роданака̄ран̣ан̃хи асаханто тена абхибхӯто родати. тамевасса сакаммакабха̄васса ка̄ран̣абхӯтам̣ аттхависесам̣ ‘‘на ассувимочанаматтена̄’’ти вуттам̣. матам̣ ва̄, амма, родантӣти еттха̄пи матам̣ роданти, тасса маран̣ам̣ на саханти, наккхамантӣти па̄кат̣ойаматтхоти.

та̄лапут̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3-5. йодха̄джӣвасутта̄диван̣н̣ана̄

355-357. йуджджханам̣ йодхо, со а̄джӣво етасса̄ти йодха̄джӣво. тена̄ха – ‘‘йуддхена джӣвикам̣ каппанако’’ти, усса̄хам̣ ва̄йа̄мам̣ каротӣти йуджджханавасена усса̄хам̣ ва̄йа̄мам̣ кароти. парийа̄па̄дентӣти маран̣апарийантикам̣ а̄падам̣ па̄пенти. тена̄ха ‘‘маран̣ам̣ пат̣ипаджджа̄пентӣ’’ти. дут̣т̣ху т̣хапитанти дут̣т̣ха̄ка̄рена аттано паресан̃ча аттха̄вахабха̄вам̣ на гатам̣ пат̣ипаннам̣. парехи сан̇га̄ме джита̄ хата̄ еттха джа̄йантӣти параджито на̄ма нирайо. асидханугада̄йасан̇кучакка̄ни пан̃ча̄вудха̄ни. там̣ сандха̄йа̄ти там̣ йодха̄джӣвам̣ пуггалам̣ сандха̄йа. етам̣ ‘‘йо со’’тиа̄ди вуттам̣. чатуттхапан̃чамесӯти хаттха̄рохаасса̄рохасуттесу. есева найоти есо татийе вутто ева аттхато висеса̄бха̄вато.

йодха̄джӣвасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. асибандхакапуттасуттаван̣н̣ана̄

358. паччха̄бхӯмива̄синоти апарадесава̄сино. удакасуддхикабха̄ваджа̄нанаттха̄йа̄ти аттано удакасуддхикабха̄вам̣ джа̄нанаттхан̃чева локасса ча удакена суддхи хотӣти имасса аттхасса джа̄нанаттхан̃ча. упари йа̄пентӣти упари брахмалокам̣ йа̄пенти. самма̄ н̃а̄пентӣти самма̄ уджукам̣йева саггам̣ локам̣ гаменти. тена̄ха – ‘‘саггам̣ на̄ма окка̄ментӣ’’ти, авакка̄менти ога̄ха̄пентӣти аттхо. анупаригаччхеййа̄ти анупарито гаччхеййа.

асибандхакапуттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. кхеттӯпамасуттаван̣н̣ана̄

359. тхаддханти катхинам̣ лӯкхам̣. ӯсаранти ӯсаджа̄там̣. чатӯхипи огхехи анабхибхаванӣйата̄йа ахам̣ дӣпо. саббапариссайехи анабхибхаванӣйата̄йа ахам̣ лен̣о. саббадуккхапаритта̄санато та̄йанат̣т̣хена ахам̣ та̄н̣ам̣. саббабхайахим̣санато ахам̣ саран̣анти йоджетаббам̣.

удакаман̣икоти махантам̣ удакабха̄джанам̣. бахи виссанданавасена удакам̣ на харатӣти аха̄рӣ, парито на паггхаратӣти апариха̄рӣ. саккаччамева десенти саддхаммага̄равасса саббасаттесу маха̄карун̣а̄йа ча буддха̄нам̣ сама̄нарасатта̄. чатассо пана париса̄ саттхуга̄равена аттано ча саддха̄сампанната̄йа саддахитва̄ окаппетва̄ сун̣анти, тасма̄ та̄ десана̄пхалена йуджджанти. киччасиддхийа̄ саттху десана̄ таттха саккаччадесана̄ на̄ма джа̄та̄.

кхеттӯпамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. сан̇кхадхамасуттаван̣н̣ана̄

360. ‘‘йо кочи пурисо па̄н̣а̄типа̄тӣ муса̄ва̄дӣ, саббо со а̄па̄йико’’ти ватва̄ пуна ‘‘йам̣бахулам̣ йам̣бахулам̣ кароти, тена дуггатим̣ гаччхатӣ’’ти ваданто аттана̄ва аттано ва̄дам̣ бхиндати. евам̣ сантети йади бахусо катена па̄пакаммена а̄па̄йико, ‘‘йо кочи па̄н̣аматипа̄тетӣ’’тиа̄дивачанам̣ миччха̄ти. чатта̄ри пада̄нӣти ‘‘йо кочи па̄н̣аматипа̄тетӣ’’тиа̄дина̄ найена вутта̄ чатта̄ро аттхакот̣т̣ха̄са̄. дит̣т̣хийа̄ паччайа̄ хонти ‘‘аттхи кхо пана майа̄’’тиа̄дина̄ айонисо уммуджджантасса. баласампанноти саматтхо. сан̇кхадхамакоти сан̇кхасса дхаманакичче чхеко. адуккхена̄ти сукхена. упача̄ропи аппана̄пи ват̣т̣ати убхиннам̣ са̄ман̃н̃авачанабха̄вато. аппама̄н̣акатабха̄во лаббхатева. татха̄ хи там̣ килеса̄нам̣ виккхамбханасаматтхата̄йа дӣгхасанта̄ната̄йа випулапхалата̄йа ча ‘‘махаггата’’нти вуччати.

на охӣйатӣти йасмим̣ санта̄не ка̄ма̄вачаракаммам̣, махаггатакамман̃ча катӯпачитам̣ випа̄када̄не ладдха̄васарам̣ хутва̄ т̣хитам̣, тесу ка̄ма̄вачаракаммам̣ итарам̣ нӣхаритва̄ сайам̣ таттха охӣйитва̄ аттано випа̄кам̣ да̄тум̣ на саккоти, махаггатакаммамева пана итарам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄кам̣ да̄тум̣ саккоти гарубха̄вато. тена̄ха ‘‘там̣ ка̄ма̄вачаракамма’’нтиа̄ди. килесавасена̄ти па̄пакаммасса мӯлабхӯтакилесавасена. па̄н̣а̄типа̄та̄дайо хи досамохалобха̄димӯлакилесасамут̣т̣ха̄на̄. килесавасена̄ти ва̄ каммакилесавасена. вуттан̃хетам̣ – ‘‘па̄н̣а̄типа̄то кхо, гахапатипутта, каммакилесо’’тиа̄ди (дӣ. ни. 3.245). йатха̄нусандхина̄ва гатанти йатха̄нусандхисан̇кха̄таанусандхина̄ оса̄нам̣ гатам̣ сам̣килесасаммукхена ут̣т̣хита̄йа вода̄надхаммавасена нит̣т̣ха̄питатта̄.

сан̇кхадхамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. куласуттаван̣н̣ана̄

361. евам̣ паваттаӣхитика̄ти евам̣ двидха̄ паваттаӣхитика̄. двӣхитика̄ дуккараджӣвикапайога̄. сала̄каматтам̣ вуттам̣ еттха̄ти сала̄ка̄ вутта̄, пуримападе уттарападалопо. убхатокот̣иканти йади ‘‘кула̄нудайам̣ на ван̣н̣емӣ’’ти вадати, ‘‘бхӯта̄ никкарун̣а̄ саман̣а тумхе’’ти ва̄дам̣ а̄ропехи. атха саббада̄пи ‘‘кула̄нудайам̣ ван̣н̣емӣ’’ти вадати. евам̣ санте ‘‘касма̄ евам̣ дуббхиккхе ка̄ле махатийа̄ париса̄йа паривуто джанападача̄рикам̣ чаранта̄ кулӯпаччхеда̄йа пат̣ипаджджатха̄’’ти евам̣ убхатокот̣икам̣ ва̄дам̣ а̄ропехӣти га̄ман̣им̣ уййоджеси.

две антети убхо кот̣ийо. бахи нӣхаритунти на ван̣н̣еми ван̣н̣емӣти две анте моченто там̣ пуччхитаматтхам̣ бахи нӣхарати на̄ма. таттха досам̣ датва̄ чоденто там̣ апуччхам̣ каронто гилитва̄ вийа анто павесети на̄ма.

ито со га̄ман̣ӣтиа̄ди аттано бхиккхӯнам̣ ан̃н̃есан̃ча аттхака̄ма̄нам̣ бхиккхаппада̄нена анит̣т̣хаппаттиабха̄вадассанаттхам̣ а̄раддхам̣. да̄нена самбхӯта̄нӣти да̄намайена пун̃н̃акирийаваттхуна̄ саммадева бхӯтим̣ вад̣д̣хим̣ патта̄ни. саччена арийавоха̄рена саммадева бхӯта̄ни уппанна̄ни саччасамбхӯта̄нӣти а̄ха ‘‘саччам̣ на̄ма саччава̄дита̄’’ти. сесасӣланти ат̣т̣хавидхаарийавоха̄рато ан̃н̃асӣлам̣. нихитанти тасмим̣ куле пуббапурисехи нидха̄набха̄вена нихитам̣. дуппайутта̄ти касива̄н̣иджджа̄дивасена дут̣т̣ху пайутта̄ камманта̄. випаджджантӣти нассанти. кулан̇га̄роти куласса ан̇га̄расадисо вина̄сакапуггало. аниччата̄ти маран̣ам̣. тасмим̣ куле падха̄напуриса̄нам̣ бхога̄нам̣ ва̄ саббасо вина̄со. тена̄ха ‘‘хутва̄ абха̄во’’тиа̄ди.

куласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. ман̣ичӯл̣акасуттаван̣н̣ана̄

362. там̣ парисанти там̣ ра̄джантепуре нисиннам̣ ра̄джапарисам̣. найагга̄хети куточипи асутва̄ кевалам̣ аттано ева матийа̄ найаггахан̣е т̣хатва̄.

ка̄ретум̣ ват̣т̣ати сати самбхаве пат̣исан̇кха̄расса, сена̄санавина̄со на аджджхупеккхитабботи адхиппа̄йо. аттано еттха кичча̄васа̄не йам̣ гихӣнам̣йева сантакам̣ та̄вака̄ликам̣, там̣ гихивикатанти а̄ха ‘‘гихивикатам̣ катва̄’’ти. на вада̄ми паббаджджита̄са̄руппато.

ман̣ичӯл̣акасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. бхадракасуттаван̣н̣ана̄

363. евам̣на̄макети малла̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, несам̣ нива̄сата̄йа ‘‘малла̄’’иччева бахувачанавасена ладдхана̄матта̄ евам̣на̄маке джанападе. наттхи етасса паттийа̄ ка̄лантарасан̃н̃ито ка̄лоти ака̄ло, со ева ака̄лико. тена̄ха – ‘‘ка̄лам̣ анатиккамитва̄ паттена̄’’ти. со пана ‘‘йам̣кин̃чи дуккхам̣ уппаджджама̄нам̣ уппаджджати, саббам̣ там̣ чхандамӯлака’’нти евам̣ вутто дуккхасса чхандамӯлабха̄во, евам̣ чхандамӯлакасса дуккхасса катхитатта̄ ‘‘имасмим̣ сутте ват̣т̣адуккхам̣ катхита’’нти вуттам̣.

бхадракасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

12. ра̄сийасуттаван̣н̣ана̄

364. ра̄сим̣ катва̄ ма̄рапа̄савасена, татра̄пи антарабхедена вибхаджитва̄ пуччхитаббапан̃хе екато ра̄сим̣ катва̄. тапанам̣ аттапарита̄панам̣ тапо, со етасса аттхӣти тапассӣ, там̣ тапассим̣. со пана там̣ тапам̣ нисса̄йа т̣хито на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘тапанисситака’’нти. со пана анека̄ка̄рабхедена лӯкхам̣ пхарусам̣ джӣванасӣлатта̄ лӯкхаджӣвӣ на̄ма. тена̄ха ‘‘лӯкхаджӣвика’’нти. маджджхима̄йа пат̣ипаттийа̄ уппатхабха̄вена аванийа̄ гандхабба̄ти анта̄, тато ева ла̄макатта̄ анта̄. ла̄макампи ‘‘анто’’ти вуччати ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄нам̣ (итиву. 91; сам̣. ни. 3.80), еко анто’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 2.15; 3.90). ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ан̃н̃аман̃н̃аа̄дха̄рабха̄вам̣ урӣкатва̄ ‘‘кот̣т̣ха̄са̄’’ти вуттам̣. хӣно га̄моти па̄л̣и. га̄ма-саддо хӣнапарийа̄йоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘га̄ммо’’ти. га̄ме бхавоти га̄ммо. га̄ма-саддо четтха га̄мава̄сивисайо ‘‘га̄мо а̄гато’’тиа̄дӣсу вийа. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘га̄мава̄сӣнам̣ дхаммо’’ти вуттам̣, тесам̣ ча̄риттанти аттхо. атта-саддо идха сарӣрапарийа̄йо ‘‘аттантапо’’тиа̄дӣсу вийа̄ти а̄ха ‘‘сарӣрадуккхакаран̣анти аттхо’’ти.

еттха̄ти етасмим̣ тапанисситагарахитаббападе касма̄ антадвайамаджджхимапат̣ипада̄гахан̣ам̣? аттакиламатха̄нуйого та̄ва гайхату идаматтхита̄йа̄ти адхиппа̄йо. ка̄мабхогӣтапанисситаканиджджараваттхӯнам̣ дассане йатха̄дхиппетасса аттхасса вибхаджитва̄ катханам̣ самбхаватӣти те дассетва̄ адхиппетаттхо катхито.

таматтханти йо ‘‘ка̄мабхогӣтапанисситакесу гарахитаббейева гарахати, пасам̣ситаббейева ча пасам̣сатӣ’’ти вутто аттхо, таматтхам̣ пака̄сенто. са̄хасикакаммена̄ти айуттена каммена. дхаммена ча адхаммена ча̄ти дхаммикена адхаммикена ча. айонисо паваттам̣ ба̄хиракам̣ сандха̄йа чодако ‘‘катха’’нтиа̄дима̄ха. итаро найидам̣ та̄дисам̣ аттапарита̄панам̣ адхиппетам̣, атха кхо йонисо паваттам̣ са̄саникамева̄ти дассенто ‘‘чатуран̇гавӣрийавасена ча̄’’ти а̄ха. таттха ‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча ат̣т̣хи ча авасиссатӯ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.184; сам̣. ни. 2.22.237; а. ни. 2.5) найена вутта̄ сарӣренирапеккхавипассана̄йа уссукка̄панавасена паватта̄ вӣрийабха̄вана̄ ‘‘чатуран̇гавӣрийавасена̄’’ти вутта̄. татха̄ аббхока̄сиканесаджджикатапа̄диниссита̄ва килесанимматханайогйа̄ вӣрийабха̄вана̄ ‘‘дхутан̇гавасена ча̄’’ти вутта̄ти. арийамаггена ниссесакилеса̄нам̣ паджахана̄ ниджджара̄. са̄ ча аттапаччаккхата̄йа сандит̣т̣хика̄ тин̣н̣ам̣ мӯлакилеса̄нам̣ паджаханена ‘‘тиссо’’ти ча вутта̄. тена̄ха ‘‘екопӣ’’тиа̄ди.

ра̄сийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

13. па̄т̣алийасуттаван̣н̣ана̄

365. ‘‘ма̄йан̃ча̄хам̣ паджа̄на̄мӣ’’ти вачанам̣ ка̄мам̣ тесам̣ ма̄йа̄вӣбха̄вадассанапарам̣, бхагавато пана ма̄йа̄са̄т̣хеййа̄дикасса саббасса па̄падхаммасса бодхимӯле ева сетугха̄то, тасма̄ саббасо пахӣнама̄йо, саббан̃н̃ута̄йа ма̄йам̣ ан̃н̃е ча н̃еййе саббасо джа̄на̄ти. тена вуттам̣ ‘‘ма̄йан̃ча̄хам̣, га̄ман̣и, паджа̄на̄мӣ’’тиа̄ди. ма̄йан̃ча паджа̄на̄мӣти на кеваламахам̣ ма̄йам̣ ева джа̄на̄ми, атха кхо ан̃н̃ампи идан̃чидан̃ча джа̄на̄мӣти.

иттхика̄мехӣти иттхӣхи чева тадан̃н̃ака̄мехи ча. екасмим̣ т̣ха̄нети екасмим̣ падесе. екекассева а̄гантукасса гахат̣т̣хасса ва̄ паббаджитасса ва̄. саттианурӯпена̄ти вибхавасаттианурӯпена. бала̄нурӯпена̄ти парива̄рабала̄нурӯпена. саттианурӯпена̄ти ва̄ саддха̄саттианурӯпена. бала̄нурӯпена̄ти вибхавабала̄нурӯпена. дхаммесу сама̄дхи дасакусаладхаммесу сама̄дха̄нам̣. аггахитачиттата̄ парийут̣т̣хака̄рита̄. тена локийасӣлависуддхи дит̣т̣хивисуддхи ча вутта̄. татха̄ ча̄ха – ‘‘ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, сӣлан̃ча сувисуддхам̣ дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.369). таттха патит̣т̣хитасса упари каттаббам̣ дассетум̣ ‘‘дхаммасама̄дхисмим̣ т̣хито’’тиа̄ди вуттам̣. айам̣ пат̣ипада̄ти тасса каммапхалава̄дино саттху вачанам̣ саббесан̃ча айам̣ майхам̣ сӣласам̣варабрахмавиха̄рабха̄вана̄сан̇кха̄та̄пат̣ипада̄ анапара̄дхаката̄йа ева сам̣ваттати. джайагга̄хоти убхайатха̄пи майхам̣ ка̄чи джа̄ни наттхи.

пан̃ча дхамма̄ дхаммасама̄дхи на̄ма, випассана̄маггапхаладхаммаматтам̣ ва̄. татийавикаппе сӣла̄дивисуддхийа̄ саддхим̣ брахмавиха̄ра̄ йатха̄вуттативидхадхамма̄вахатта̄ ева дхаммасама̄дхи на̄ма. пӯрентасса уппанна̄ читтекаггата̄ти вуттакхан̣икачиттекаггата̄. са̄пи читтасса сама̄дха̄нато ‘‘читтасама̄дхӣ’’ти вутта̄, тасса пат̣ипаккхам̣ виккхамбхантӣ самуччхиндантӣ ча хутва̄ паватта̄ йатха̄вуттасама̄дхи ева висесена читтасама̄дхи на̄ма.

па̄т̣алийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

га̄ман̣исам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.