3. саббавагго

1. саббасуттаван̣н̣ана̄

23. сабба-саддо пакаран̣авасена каттхачи саппадесепи паваттатӣти тато ниваттанаттхам̣ анавасесависайена сабба-саддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘саббасабба’’нти, саббамева хутва̄ саббанти аттхо. а̄йатанабха̄вам̣ саббам̣ а̄йатанасаббам̣, сесадвайепи есева найо.

тасса ависайа̄бха̄вато на аддит̣т̣хамидхаттхи кин̃чӣти. идха̄ти нипа̄таматтам̣, идха ва̄ садеваке локе, дассанабхӯтена н̃а̄н̣ена адит̣т̣хам̣ на̄ма кин̃чи наттхӣти аттхо. йади евам̣ анума̄нависайам̣ ну кхо катханти а̄ха ‘‘атхо авин̃н̃а̄та’’нти. ан̃н̃есам̣ апаччаккхампи авин̃н̃а̄там̣ тасса кин̃чи наттхӣти адит̣т̣хам̣ авин̃н̃а̄там̣ наттхи. паччуппаннам̣ атӣтамева н̃еййам̣ гахитам̣, ана̄гатам̣ ну кхо катханти а̄ха – ‘‘аджа̄нитабба’’нти, тасса кин̃чи наттхӣти а̄нетва̄ самбандхо. джа̄нитум̣ н̃а̄тум̣ асаккун̣еййам̣ на̄ма тасса кин̃чи наттхӣти дассенто а̄ха ‘‘саббам̣ абхин̃н̃а̄сӣ’’тиа̄ди.

сакаласса сакка̄йадхаммасса париггахитатта̄ сакка̄йасаббам̣. саббадхаммесӯти пан̃чаннам̣ два̄ра̄нам̣ а̄рамман̣абхӯтесу саббесу дхаммесу. йасма̄ чхасупи а̄рамман̣есу гахитесу падесасаббам̣ на̄ма на хоти, тасма̄ ‘‘пан̃ча̄рамман̣аматта’’нти вуттам̣. падесасаббам̣ сакка̄йасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти тасса тебхӯмакадхаммесу екадесасса асан̇ган̣ханато. сакка̄йасаббам̣ а̄йатанасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти локуттарадхамма̄нам̣ асан̇ган̣ханато. а̄йатанасаббам̣ саббасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти. йасма̄ а̄йатанасаббена чатубхӯмакадхамма̄ва париггахита̄, на лаккхан̣апан̃н̃аттийо, йасма̄ саббасаббам̣ дассентена буддхан̃а̄н̣ависайо дассито, тасма̄ ‘‘саббасаббам̣ на па̄пун̣а̄тӣ’’ти еттха̄пи ‘‘касма̄…пе… наттхита̄йа̄’’ти саббам̣ н̃а̄та̄рамман̣енева пуччха̄виссаджджанам̣ катам̣. ‘‘а̄йатанасаббепи идха випассанупагадхамма̄ва гахетабба̄ абхин̃н̃еййаниддесавасенапи саммасанача̄рассева иччхитатта̄’’ти ваданти.

пат̣иккхипитва̄ти ‘‘идам̣ саббам̣ на̄ма на хотӣ’’ти евам̣ пат̣иккхипитва̄. тасса̄ти ‘‘ан̃н̃ам̣ саббам̣ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’’ти вадантасса. ва̄ча̄йа ваттаббаваттхуматтакамева̄ти ван̃джха̄путтагаганакусума̄дива̄ча̄ вийа етасса ва̄ча̄йа кевалам̣ ваттаббаваттхукамева бхавеййа, на аттхо, вачанаматтакамева̄ти аттхо. атиккамитва̄ти ана̄маситва̄ аггахетва̄. там̣ кисса хетӯти вигха̄та̄паджджанам̣ кена хетуна̄. йатха̄ там̣ ависайасминти йатха̄ ан̃н̃опи кочи ависайе ва̄йаманто, еванти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йасма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘там̣ кисса хетӯ’’ти вуттака̄ран̣амева упанайанавасена дассетум̣ ‘‘йатха̄ та’’нтиа̄ди вуттам̣. ка̄ран̣опанайанан̃ча ка̄ран̣амева̄ти ‘‘йатха̄ти ка̄ран̣авачана’’нти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тенева̄ха ‘‘евам̣ имасмимпи ависайе’’тиа̄ди.

саббасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. паха̄насуттаван̣н̣ана̄

24. саббасса̄ти два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаваттасса. паха̄на̄йа̄ти таппат̣ибаддхачхандара̄гапаха̄навасена паджахана̄йа. чаккхусампхассанти чаккхусаннисситапхассам̣. мӯлапаччайанти мӯлабхӯтам̣ паччайам̣ катва̄, сахаджа̄таведана̄йа чаккхусампхассапаччайабха̄ве ваттаббамева наттхи. есева найоти ападесена ‘‘сотасампхассам̣ мӯлапаччайам̣ катва̄’’тиа̄дина̄ ваттаббанти дассети. маноти бхаван̇гачиттам̣ манодва̄расса адхиппетатта̄. а̄рамман̣анти дхамма̄рамман̣ам̣. саха̄ваджджанакаджавананти сахаманодва̄ра̄ваджджанакам̣ джаванам̣. там̣пуббакатта̄ мановин̃н̃а̄н̣апхассаведана̄нам̣ мӯлапаччайабхӯта̄ саббесвева чаккхудва̄ра̄дӣсу вуттитта̄ таданурӯпато ‘‘бхаван̇гасахаджа̄то сампхассо’’ти вуттам̣. саха̄ваджджанаведана̄йа джаванаведана̄ ‘‘ведайита’’нти адхиппета̄, бхаван̇гасампайутта̄йа пана ведана̄йа гахан̣е ваттаббамева наттхи. бхаван̇гато амочетва̄ бхаван̇гачиттена саддхим̣йева а̄ваджджанам̣ гахетва̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ бхаван̇гам̣ дат̣т̣хаббам̣. йа̄ панеттха десана̄ти йа̄ еттха ‘‘паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ паваттадесана̄ саттху анасит̣т̣хи а̄н̣а̄. айам̣ пан̣н̣атти на̄ма тасса тасса аттхасса пака̄рато н̃а̄панато. еттха саббаггахан̣ена саббе сабха̄вадхамма̄ гахита̄, пан̃н̃атти пана катама̄ти вича̄ран̣а̄йа там̣ дассетум̣ ‘‘йа̄ панеттха̄’’тиа̄ди вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

паха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. абхин̃н̃а̄парин̃н̃а̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄

25. абхин̃н̃а̄ти абхин̃н̃а̄йа. йа-ка̄ралопавасена̄йам̣ ниддесо ‘‘сайам̣ абхин̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.28, 405; ма. ни. 1.154) вийа, татха̄ ‘‘парин̃н̃а̄’’ти еттха̄пи. саббанти а̄йатанасаббам̣. тан̃хи абхин̃н̃еййам̣. абхиджа̄нитва̄ти абхин̃н̃а̄йа джа̄нитва̄. париджа̄нитва̄ти тӣран̣апарин̃н̃а̄йа аничча̄дито париджа̄нитва̄. паджаханаттха̄йа̄ти паха̄напарин̃н̃а̄йа анавасесато паджахана̄йа.

абхин̃н̃а̄парин̃н̃а̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пат̣хамаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄

26. ‘‘абхиджа̄на’’нтиа̄дина̄ еттха бхагава̄ пат̣хамам̣ кан̣хапаккхам̣ дассетва̄ суккапаккхам̣ дассети венеййаджджха̄сайавасена. тенеттха ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.

пат̣хамаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дутийаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄

27. чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббадхаммо на̄ма рӯпа̄йатанамева̄ти а̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄ гахитарӯпамева̄’’ти. идха ана̄па̄тхагатам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄’’ти вуттатта̄. хет̣т̣ха̄ а̄па̄тхагатампи ана̄па̄тхагатампи гахитамева ‘‘йе ча рӯпа̄’’ти анавасесато вуттатта̄. те хи ведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандха̄ саха чаккхувин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄таббатта̄. татха̄ хи чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ техи екуппа̄дам̣ екаваттхукам̣ еканиродхам̣ ека̄рамман̣амева. сесападесӯти сесесу ‘‘йан̃ча сотам̣ йе ча садда̄’’тиа̄дина̄ а̄гатесу кан̣хапаккхе пан̃часу, суккапаккхе чхасупи падесу. есева найоти йва̄йам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄ гахитарӯпамева ган̣хитва̄’’ти аттхо вутто. есо ева таттхапи аттхаван̣н̣ана̄найо.

дутийаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. а̄диттасуттаван̣н̣ана̄

28. гайа̄на̄мика̄йа надийа̄ авидӯре паватто га̄мо гайа̄ на̄ма, тассам̣ гайа̄йам̣ вихаратӣти самӣпаттхе четам̣ бхуммавачанам̣. гайа̄га̄масса хи а̄санне гайа̄сӣсана̄маке пит̣т̣хипа̄са̄н̣е бхагава̄ тада̄ виха̄си. тена̄ха ‘‘бхагава̄ таттха вихаратӣ’’ти.

татра̄ти ‘‘бхиккхӯ а̄мантесӣ’’ти йе бхиккхӯ а̄мантеси, йатха̄ ча̄йам̣ десана̄ тесам̣ саппа̄йа̄ джа̄та̄, татра тасмим̣ аттхадвайе вибха̄ветаббе айам̣ анупуббикатха̄ самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа анупат̣ипа̄т̣икатха̄. итоти имасма̄ каппато. кира̄ти ануссаванаттхе нипа̄то. па̄рамита̄парибха̄вана̄йа парипа̄кагате. н̃а̄н̣ети бодхин̃а̄н̣е. канит̣т̣хапутто вема̄тикабха̄та̄ бхагавато. вел̣убхиттикут̣ика̄хи париккхипитва̄ бахиддха̄, анто пана пат̣аса̄н̣ӣхи.

саббесам̣ сатта̄нам̣. пун̃н̃ачетанам̣ анто аббхантаре павесети. бхагава̄пи тасса путтоти катва̄ ‘‘ан̃н̃е тайо путта̄’’ти вуттам̣. авиппакиритва̄ти пара̄джайена авиппакирийа апала̄йитва̄. пидахӣти да̄тум̣ на саккомӣти татха̄ ака̄си. саччава̄дита̄йа ган̣хим̣сӯти ра̄джакуласса саччава̄дита̄йа аттано варам̣ ган̣хим̣су.

виниваттитунти пат̣ин̃н̃а̄йа ниваттитум̣. антара̄ти тумхехи париччхиннака̄ласса антара̄ ева мата̄. ат̣т̣хавӣсатихаттхат̣т̣ха̄нам̣ усабхам̣ на̄ма. усабхе ат̣т̣хавӣсатихаттхаппама̄н̣е т̣ха̄не. да̄нагге бйа̄ват̣оти пасуто.

соти бхагава̄. татха̄рӯпан̃хи буддха̄нам̣ десана̄па̄т̣иха̄рийам̣, йатха̄ десана̄йа гахито аттхо паччаккхато вибхӯто хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘имесам̣…пе… десесса̄мӣ’’ти. саннит̣т̣ха̄нанти чирака̄лапаричита̄диттааггика̄нам̣ а̄диттапарийа̄йадесана̄ва саппа̄йа̄ти ниччхайамака̄си. падиттанти падӣпитам̣ ека̄дасахи аггӣхи екаджа̄лӣбхӯтам̣. тена̄ха ‘‘сампаджджалита’’нти. дуккхалаккхан̣ам̣ катхитам̣ чаккха̄дӣнам̣ ека̄дасахи аггӣхи а̄диттабха̄вена дуккхамата̄йа дуккхасса катхитатта̄.

а̄диттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. аддхабхӯтасуттаван̣н̣ана̄

29. адхисаддена сама̄наттхо аддхасаддоти а̄ха ‘‘аддхабхӯтанти адхибхӯта’’нтиа̄ди. сесам̣ вуттанайамева.

аддхабхӯтасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. самуггха̄таса̄руппасуттаван̣н̣ана̄

30. ман̃н̃итам̣ на̄ма тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣхи гахетаббам̣ ман̃н̃итам̣. саббасмим̣ ман̃н̃итанти саббаман̃н̃итам̣, тасса самуггха̄то сетугха̄то, тада̄вахам̣ саббаман̃н̃итасамуггха̄таса̄руппам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘ман̃н̃итам̣ на̄ма чаккха̄дӣсу ева уппаджджати, на̄н̃н̃асми’’нти дутийанайо вутто. ануччхавиканти анурӯпам̣ авиломам̣. идха̄ти идхева са̄сане ан̃н̃аттха тадабха̄вато. ‘‘тан̣ха̄-ма̄надит̣т̣химан̃н̃ита̄на’’нти вуттам̣ ман̃н̃итаттайам̣ сапарасанта̄несу пат̣ипаккхавасена йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘чаккхум̣ аханти ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘чаккхум̣ аха’’нти имина̄ аджджхаттависайам̣ дит̣т̣химан̃н̃итан̃ча дассети атта̄бхинивеса̄хам̣ка̄радӣпанато. ‘‘мама’’нти имина̄ тан̣ха̄ман̃н̃итам̣ ма̄наман̃н̃итампи ва̄, париггахамукхенапи сеййа̄дито ма̄нуппаджджанато. сесапададвайепи имина̄ найена ман̃н̃итавибха̄го ведитаббо. аханти атта̄ва, со ча чаккхусмим̣ тададхӣнавуттитта̄ ‘‘паро’’ти на ман̃н̃ати. мама кин̃чанапалибодхо чаккхусмим̣ сати лаббханато, асати на ман̃н̃ати татха̄ман̃н̃итасса паччайагха̄тато. сесапададвайепи есева найо.

ахам̣ чаккхуто ниггатоти ‘‘аха’’нти ваттаббо айам̣ сатто чаккхуто ниггато таттха сукхума̄ка̄рена упалаббханато. мама кин̃чанапалибодхо чаккхуто ниггато тасмим̣ сати ева упалаббханато. сесадвайепи есева найо. таттха пароти паро сатто. мама чаккхӯти на ман̃н̃ати йасса там̣ чаккху, тасса ‘‘аха’’нти ваттаббассева абха̄вато. маматтабхӯтанти мама ка̄ран̣ам̣. сесам̣ утта̄намева. еваметасмим̣ сутте чаккхурӯпа-чаккхувин̃н̃а̄н̣а-чаккхусампхасса-сукхадуккха̄дуккхамасукхавасена сатта ва̄ра̄ чаккхудва̄ре, татха̄ сотадва̄ра̄дӣсӯти чха саттака̄ двечатта̄лӣса. пуна сакка̄йавасена ‘‘саббам̣ на ман̃н̃атӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣, тена течатта̄лӣса. пуна тебхӯмакават̣т̣ам̣ ‘‘локо’’ти гахетва̄ ‘‘на кин̃чи локе упа̄дийатӣ’’ти вуттам̣, тена чатучатта̄лӣса хонти. евам̣ саббатха̄пи чатучатта̄лӣса̄йа т̣ха̄несу арахаттам̣ па̄петва̄ випассана̄ катхита̄ти ведитабба̄. ‘‘чатучатта̄лӣса̄дхикасатесӯ’’ти кесучи поттхакесу ликханти, са̄ ча пама̄далекха̄.

самуггха̄таса̄руппасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. пат̣хамасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄

31. упака̄рабхӯта̄ тада̄вахатта̄. татоти ман̃н̃ита̄ка̄рато. танти ман̃н̃ана̄ваттхум̣. ан̃н̃ена̄ка̄рена̄ти йатха̄ ман̃н̃ати аничча̄диа̄ка̄рато, ан̃н̃ена аничча̄дина̄ а̄ка̄рена хоти. ан̃н̃атха̄бха̄вам̣ випарин̣а̄манти уппа̄давайата̄йа ан̃н̃атха̄бха̄вам̣ джара̄йа маран̣ена ча дведха̄ випарин̣а̄метаббам̣. там̣ упагаманена ан̃н̃атха̄бха̄вӣ, евам̣бхӯто хутва̄пи джӣран̣абхиджджанасабха̄весу. бхавесу сатто локо упарипи бхавам̣йева абхинандати. хет̣т̣ха̄ гахитамева сан̇кад̣д̣хитва̄ти ‘‘чаккхум̣ на ман̃н̃атӣ’’тиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ гахитамева кхандхадха̄туа̄йатана̄ти кхандха̄дипарийа̄йена екато гахетва̄ пунапи ман̃н̃ана̄ваттхум̣ дассети. аваса̄не ‘‘тато там̣ хотӣ’’ти вуттападена саддхим̣ саббава̄ресу ат̣т̣ха ат̣т̣ха хонтӣти ‘‘ат̣т̣хачатта̄лӣса̄йа т̣ха̄несӯ’’ти вуттам̣.

пат̣хамасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. дутийасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄

32. дассетва̄ти еттха лаккхан̣е айам̣ тва̄-саддо, хетумхи ва̄. ана̄дисаттасанта̄нагатага̄хаттайалаккхита̄ хи саттху, типариват̣т̣адесана̄ там̣нимиттам̣ йа̄вадева таппаха̄на̄йа паваттитабха̄вато. арахаттам̣ па̄петва̄ випассана̄ катхита̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘саха випассана̄йа чатта̄ропи магга̄ катхита̄’’ти.

дутийасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саббаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.