6. упайавагго
1. упайасуттаван̣н̣ана̄
53. упетӣти упайо. катхамупети? тан̣ха̄ма̄на̄дивасена̄ти а̄ха ‘‘тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена̄’’ти. катхамидам̣ лаббхатӣти? ‘‘авимутто’’ти вачанато. тан̣ха̄дит̣т̣хивасена хи баддхо, ким̣ упетӣти а̄ха ‘‘пан̃чаккхандхе’’ти таббинимуттасса татха̄ упетасса абха̄вато. ко панупетӣти? там̣саман̇гӣпуггало. тан̣ха̄дит̣т̣хивасена упагамасса вуттатта̄ вин̃н̃а̄н̣анти акусалакаммавин̃н̃а̄н̣амева̄ти ваданти. джава̄петва̄ти гахитаджавам̣ катва̄. йатха̄ пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитум̣ саматтхам̣, евам̣ катва̄. тена̄ха ‘‘пат̣исандхӣ’’тиа̄ди. аггахан̣е ка̄ран̣ам̣ вуттамева ‘‘окам̣ паха̄йа аникетаса̄рӣ’’ти га̄тха̄йа виссаджджане. камманимитта̄дивасена пат̣исандхийа̄ паччайабхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ пат̣исандхиджанакасса каммасса васена воччхиджджати. патит̣т̣ха̄ на хоти сара̄гака̄ле вийа анупат̣т̣ха̄нато. аппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вуттаппака̄рена. анабхисан̇кхаритва̄ти ануппа̄детва̄ паччайагха̄тена.
упайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. бӣджасуттаван̣н̣ана̄
54. бӣджаджа̄та̄нӣти джа̄та-саддо падапӯран̣аматтанти а̄ха ‘‘бӣджа̄нӣ’’ти. вачанти сетавачам̣. аджджуканти таччхакам̣. пхан̣иджджакам̣ туласи. абхинна̄нӣти екадесенапи акхан̣д̣ита̄ни. бӣджаттха̄йа̄ти бӣджакичча̄йа. на упакаппатӣти паччайо на хотӣти дассети. на па̄пита̄нӣти пӯтитам̣ на упагата̄ни. тан̣д̣уласа̄расса а̄да̄нато са̄ра̄да̄ни. а̄рамман̣аггахан̣авасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хати еттха̄ти вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. а̄рамман̣авасена̄ти а̄рамман̣абха̄вавасена. синеханат̣т̣хена̄ти тан̣ха̄йанавасена синиддхата̄па̄данена, йато ‘‘нандӯпасечана’’нти вуттам̣. татха̄ хи виропитам̣ там̣ каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣исандхиан̇куруппа̄данасаматтхам̣ хоти. саппаччайанти авиджджа̄айонисонаманасика̄ра̄дипаччайехи саппаччайам̣. вирухати випа̄касанта̄нуппа̄данасаматтхо хутва̄.
бӣджасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. уда̄насуттаван̣н̣ана̄
55. уда̄нам̣ уда̄харӣти аттаманава̄чам̣ ниччха̄реси. еса вуттаппака̄ро уда̄ха̄ро. бхусо ниссайо упаниссайо, да̄намева упаниссайо да̄нӯпаниссайо. еса найо сесесупи. таттха да̄нӯпаниссайо анна̄диваттхӯсу балава̄ти балавабха̄вена хоти, тасма̄ упаниссайабахуло ка̄мара̄гаппаха̄ненева катапаричайатта̄ випассанамануйун̃джанто на чирассева ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣а̄ти, татха̄ сувисуддхасӣлӯпаниссайо ка̄мадосаджигуччханена. йади евам̣ касма̄ име две упаниссайа̄ дуббала̄ти вутта̄? виджджӯпаман̃н̃а̄н̣ассева паччайабха̄вато. сопи бха̄ванӯпаниссайасаха̄йала̄бхенева, на кевалам̣. бха̄вана̄ пана пат̣иведхасса висесахетубха̄вато балава̄ упаниссайо. татха̄ хи са̄ ваджирӯпаман̃а̄н̣асса висесапаччайо. тена̄ха ‘‘бха̄ванӯпаниссайо арахаттам̣ па̄петӣ’’ти.
соти милакаттхеро. виха̄ранти васанат̣т̣ха̄нам̣. виха̄рапаччанте хи пан̣н̣аса̄ла̄йа тхеро вихарати. упат̣т̣ха̄ти екалаккхан̣ена. кӯт̣агон̣о вийа гаманавӣтхим̣. таттха̄ти аллакат̣т̣хара̄симхи. удакаман̣ика̄нанти удакатхева̄нам̣.
аттанийева упанеси уда̄накатха̄йа вуттадхамма̄нам̣ парипун̣н̣а̄нам̣ аттани сам̣виджджама̄натта̄. тена̄ха ‘‘ут̣т̣ха̄навата̄’’тиа̄ди. айан̃хи милакаттхеро сиккха̄йа га̄раво саппатиссо ваттапат̣иваттам̣ пӯренто висуддхасӣло хутва̄ т̣хито, тасма̄ ‘‘дуббалӯпаниссайе’’ти вуттам̣. тена̄ха бхагава̄ уда̄ненто ‘‘но чассам̣…пе… сан̃н̃оджана̄нӣ’’ти.
саче ахам̣ на бхавеййанти йади ахам̣ на̄ма кочи на бхавеййам̣ та̄дисасса ахам̣саддавачанӣйасса кассачи аттхасса абха̄вато. тато ева мама париккха̄ропи на бхавеййатасса ча пабхан̇губха̄вена анават̣т̣хитабха̄вато. евам̣ аттуддесикабха̄вена пададвайасса аттхам̣ ватва̄ ида̄ни каммапхалавасена ваттум̣ ‘‘саче ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. атӣтапаччуппаннавасена сун̃н̃атам̣ дассетва̄ ида̄ни паччуппанна̄на̄гатавасена там̣ дассенто ‘‘ида̄ни пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ адхимуччантоти едисам̣ адхимуттим̣ паваттенто. вибхависсатӣти винассиссати. вибхаво хи вина̄со. тена̄ха ‘‘бхиджджиссатӣ’’ти. вибхавадассанам̣ вибхавоти уттарападалопена вуттанти а̄ха ‘‘вибхавадассанена̄’’ти. вибхавадассанам̣ на̄ма аччанта̄йа вина̄сасса дассанам̣. танти арийамаггам̣. са̄ман̃н̃аджотана̄ хеса̄ висесанит̣т̣ха̄ хотӣти татийамаггавасена аттхо ведитаббо.
упари маггапхаланти аггамаггапхалам̣. наттхи етисса̄ джа̄тийа̄ антаранти анантара̄, анантара̄ випассана̄ маггасса. готрабхӯ пана ануломавӣтхипарийа̄паннатта̄ випассана̄гатикам̣ ва̄ сийа̄, нибба̄на̄рамман̣атта̄ маггагатикам̣ ва̄ти на тена магго антарико на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘випассана̄ маггасса а̄санна̄нантарам̣ на̄ма̄’’ти. пхалам̣ пана нибба̄на̄рамман̣атта̄ килеса̄нам̣ паджаханавасена паваттанато локуттарабха̄вато ча каммамаггагатикамева, кусалавипа̄кабха̄вена пана несам̣ аттхо пабхедоти випассана̄йа пхаласса сийа̄ анантарата̄ти вуттам̣ ‘‘пхаласса дӯра̄нантарам̣ на̄ма̄’’ти. ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайо’’ти пана аггамагге вуччама̄не випассана̄нам̣ а̄санната̄йа ваттаббамева наттхи. атасита̄йети на таситаббе та̄сам̣ ана̄паджджитаббе. та̄соти та̄сахету ‘‘тасати етасма̄’’ти катва̄. соти ассутава̄ путхуджджано. тилаккхан̣а̄хатанти аниччата̄дилаккхан̣аттайалаккхитам̣. манамхи нат̣т̣хоти ӣсакам̣ нат̣т̣хомхи, тато парампи таттхева т̣хатва̄ кин̃чи апӯритатта̄ ева муттоти адхиппа̄йо. ‘‘на та̄со на̄ма хотӣ’’ти ватва̄ тасса ата̄сабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. калйа̄н̣апутхуджджано хи бхайатупат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена ‘‘сабхайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти випассанто на уттасати.
уда̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. упа̄да̄напарипаваттасуттаван̣н̣ана̄
56. чатуннам̣ париват̣т̣анавасена̄ти паччекаккхандхесу чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ париват̣т̣анавасена. рӯпам̣ аббхан̃н̃а̄синти сакалабхӯтупа̄да̄рӯпам̣ куччхитабха̄вато таттха ча туччхавипалла̄сата̄йа ‘‘дуккхасачча’’нти абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена ан̃н̃а̄сим̣ пат̣ивиджджхим̣. а̄ха̄равасена рӯпака̄йасса ха̄нивуддха̄дӣнам̣ па̄кат̣абха̄вато висесапаччайато ча тасса ‘‘а̄ха̄расамудайа̄’’ти вуттам̣. дуккхасамудайакатха̄ на̄ма ват̣т̣акатха̄ти ‘‘саччхандара̄го’’ти висесетва̄ вуттам̣. чхандара̄гаггахан̣ена ча упа̄да̄накамма̄виджджа̄пи гахита̄ ева. пат̣ипанна̄ хонтӣти аттхо. ваттама̄нака̄лаппайого хеса йатха̄ ‘‘кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хотӣ’’ти. патит̣т̣хахантӣти патит̣т̣хам̣ лабханти. кевалиноти идха вимуттигун̣ена па̄рипӯрӣти а̄ха ‘‘сакалино катасаббакичча̄’’ти. йена тети йена авасит̣т̣хена те асеккхе пан̃н̃а̄пента̄ пан̃н̃а̄пеййум̣, там̣ несам̣ ват̣т̣ам̣ секкха̄нам̣ вийа наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа. ват̣т̣анти ка̄ран̣ам̣ ват̣т̣анат̣т̣хена пхаласса паваттанат̣т̣хена. асеккхабхӯмива̄роти асеккхабхӯмиппаватти.
упа̄да̄напарипаваттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. саттат̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
57. саттасу ока̄сесӯти рӯпападжа̄нана̄дӣсу саттасу ока̄сесу. вуситава̄соти вуситаарийава̄со. еттха̄ти имасмим̣ уддесе. сесам̣ на̄ма идха вутта̄васесам̣. вуттанайена̄ти хет̣т̣ха̄ вуттанайена ведитаббам̣. уссаданандийанти уссаннагун̣авато тосанам̣ саммода̄панам̣. гун̣акиттанена палобханӣйам̣ секкхакалйа̄н̣апутхуджджана̄нам̣ паса̄дуппа̄данена. ида̄ни вуттамева аттхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
етта̄вата̄ти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ васена саттасу т̣ха̄несу косалладӣпанена еттакена десана̄ккамена. танти а̄рамман̣ам̣. дха̄туа̄диматтамева̄ти дха̄та̄йатанапат̣иччасамуппа̄даматтамева. имесу дхаммесӯти имесу джа̄та̄дӣсу. каммам̣ катва̄ти саммасанакаммам̣ нит̣т̣хапетва̄ти аттхо. еваметтха пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ васена саттат̣т̣ха̄накосаллапаваттийа̄ пабхедена вибхаджитва̄ ‘‘тивидхӯпапариккхӣ’’ти дассети дхаммара̄джа̄.
саттат̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. самма̄самбуддхасуттаван̣н̣ана̄
58. адхикам̣ сависесам̣ пайасати пайун̃джати етена̄ти адхиппайа̄со, висит̣т̣хапайого. тена̄ха ‘‘адхикапайого’’ти. иман̃хи магганти ат̣т̣хан̇гикам̣ арийамаггама̄ха. идха̄ти имасмим̣ сутте. аваттама̄нат̣т̣хена̄ти буддхуппа̄дато пуббе на ваттама̄набха̄вена. маггам̣ джа̄на̄тӣти самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа сапуббабха̄гам̣ сасамбха̄рависайам̣ сапхалам̣ саудрайам̣ арийам̣ маггам̣ джа̄на̄ти авабуджджхатӣти магган̃н̃ӯ. видитанти ан̃н̃есампи н̃а̄там̣ пат̣иладдхам̣ хаттхатале а̄малакам̣ вийа па̄кат̣ам̣ ака̄си, татха̄ катва̄ десеси. амагге париваджджанена магге пат̣ипаттӣти тасса маггакусалата̄ вийа амаггакусалата̄пи иччхитабба̄ти а̄ха ‘‘магге ча амагге ча ковидо’’ти. ахам̣ пат̣хамам̣ гатоти ахам̣ пат̣хамамаггена саманна̄гато.
самма̄самбуддхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. анатталаккхан̣асуттаван̣н̣ана̄
59. пура̄н̣упат̣т̣ха̄кети пуббе падха̄нападаханака̄ле упат̣т̣ха̄кабхӯте. ‘‘авасаваттанат̣т̣хена асса̄микат̣т̣хена сун̃н̃атат̣т̣хена аттапат̣иккхепат̣т̣хена̄’’ти евам̣ пуббе вуттехи. еттакена т̣ха̄нена̄ти ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄’’ти а̄рабхитва̄ йа̄ва ‘‘евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’ти еттакена суттападесена. акатхитассева катханам̣ уттарам̣, на катхитасса̄ти вуттам̣ ‘‘та̄ни дассетва̄’’ти. самодха̄нетва̄ти сампин̣д̣итва̄. виттха̄ракатха̄ти виттха̄рато ат̣т̣хакатха̄. анатталаккхан̣амева̄ти таббахулата̄йа таппадха̄ната̄йа ча вуттам̣. аниччата̄дӣнампи хи таттха там̣дӣпанаттхамева вуттатта̄ тадева джет̣т̣хам̣ падха̄нам̣ татха̄ венеййаджджха̄сайато.
анатталаккхан̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. маха̄лисуттаван̣н̣ана̄
60. екантадуккхантиа̄дӣни пада̄ни вуттанайа̄нева, тасма̄ таттха вуттанайенева аттхо ведитаббо. еттха ча йатха̄ сара̄го хету паччайо сам̣килеса̄йа, евам̣ савипассано магго хету паччайо ча висуддхийа̄ти дат̣т̣хаббам̣.
маха̄лисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. а̄диттасуттаван̣н̣ана̄
61. ека̄дасахӣти ра̄га̄дӣхи упа̄йа̄сапарийоса̄нехи ека̄дасахи санта̄панат̣т̣хена аггӣхи. двӣсӯти ат̣т̣хаманавамесу. дуккхалаккхан̣амева̄ти таббахулата̄йа таппадха̄ната̄йа ча вуттам̣.
а̄диттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. нируттипатхасуттаван̣н̣ана̄
62. нируттийова нируттипатха̄ти патха-саддена падавад̣д̣ханама̄ха йатха̄ ‘‘бӣджа̄нийева бӣджаджа̄та̄нӣ’’ти. нируттивасена̄ти ниббачанавасена. патха̄ ча аттха̄нурӯпабха̄вато. тӣн̣ипӣти нируттиадхивачанапан̃н̃аттипатхапада̄ни. татха̄ хи ‘‘пхусатӣти пхассо’’тиа̄дина̄ нӣхаритва̄ вачанам̣ нирутти, ‘‘сирӣвад̣д̣хако дханавад̣д̣хако’’тиа̄дина̄ вачанаматтамева адхика̄рам̣ катва̄ паваттам̣ адхивачанам̣, ‘‘такко витакко’’тиа̄дина̄ там̣там̣пака̄рена н̃а̄панато пан̃н̃атти. атха ва̄ там̣там̣аттхаппака̄санена ниччхитам̣, нийатам̣ ва̄ вачанам̣ нирутти. адхи-саддо упарибха̄ге, упари вачанам̣ адхивачанам̣. касса упари? пака̄сетаббасса аттхасса̄ти па̄кат̣ойаматтхо. адхӣнам̣ вачанам̣ адхивачанам̣. кена адхӣнам̣? аттхена. аттхасса пан̃н̃а̄панаттхена пан̃н̃аттӣти евам̣ нируттиа̄дипада̄нам̣ саббавачанесу паватти ведитабба̄. ан̃н̃атха̄ ‘‘пхусатӣти пхассо’’тиа̄диппака̄рена ниддха̄ран̣авачана̄нам̣йева нируттита̄, сиривад̣д̣хакадханавад̣д̣хакапака̄ра̄намева абхила̄панам̣ адхивачаната̄. ‘‘такко витакко’’ти евам̣пака̄ра̄намева екамева аттхам̣ тена тена пака̄рена н̃а̄пента̄нам̣ вачана̄нам̣ пан̃н̃аттита̄ ча а̄паджджеййа. асам̣кин̣н̣а̄ти на сам̣кин̣н̣а̄. тена̄ха ‘‘авиджахита̄…пе… ачхад̣д̣ита̄’’ти. на сам̣кӣйантӣти на сам̣кирӣйанти, на сам̣кӣйиссанти на сам̣кирӣйиссантӣти аттхо. аппат̣икут̣т̣ха̄ти на пат̣иккхитта̄. йасма̄ бхан̇гам̣ атиккантам̣ уппа̄да̄ди атиккантамева хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхан̇гамева̄’’ти. йасма̄ десантарам̣ сан̇кантопи атиккантанти вуччати, тасма̄ тада̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘десантарам̣ асан̇камитва̄’’ти вуттам̣. йаттха йаттха хи сан̇кха̄ра̄ уппаджджанти, таттха таттхева бхиджджанти нируджджханти випарин̣аманти вина̄сам̣ а̄паджджанти. тена̄ха ‘‘випарин̣атанти…пе… нат̣т̣ха’’нти. апа̄кат̣ӣбхӯтам̣ аджа̄татта̄ ева.
васабхан̣аготтата̄йа вассабхан̃н̃а̄. мӯладит̣т̣хигатика̄ти мӯлабхӯта̄ дит̣т̣хигатика̄, имасмим̣ каппе саббапат̣хамам̣ та̄дисадит̣т̣хисамуппа̄дака̄. пунаппунам̣ а̄ваджджентасса̄ти ахетува̄дапат̣исам̣йуттагантхам̣ уггахетва̄ парийа̄пун̣итва̄ тадаттхам̣ вӣмам̣сантасса ‘‘наттхи хету, наттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа̄’’тиа̄динайаппаватта̄йа ладдхийа̄ а̄рамман̣е миччха̄сати сантит̣т̣хати, ‘‘наттхи хетӯ’’тиа̄дивасена ануссавӯпаладдхе аттхе тада̄ка̄рапаривитакканехи савиггахе вийа сарӯпато читтасса паччупат̣т̣хите чирака̄лапаричайена ‘‘евамета’’нти ниджджха̄наккхамабха̄вӯпагаманена ниджджха̄наккхантийа̄ татха̄гахите пунаппунам̣ татхева а̄севантасса бахулӣкаронтасса миччха̄витаккена сама̄дийама̄на̄ миччха̄ва̄йа̄мӯпаттхамбхита̄ атам̣сабха̄вам̣ ‘‘там̣сабха̄ва’’нти ган̣хантӣ миччха̄сатӣти ладдхана̄ма̄ там̣ладдхисахагата̄ тан̣ха̄ сантит̣т̣хати. йатха̄сакам̣ витакка̄дипаччайала̄бхена тасмим̣ а̄рамман̣е адхит̣т̣хитата̄йа анекаггатам̣ паха̄йа читтам̣ екаггатам̣ аппитам̣ вийа хоти миччха̄сама̄дхина̄. сопи хи паччайависесехи ладдхабха̄вана̄бало ӣдисе т̣ха̄не сама̄дха̄напатирӯпакиччакаро хотийева ва̄лавиджджхана̄дӣсу вийа̄ти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи анекаккхаттум̣ тена̄ка̄рена пуббабха̄гийесу джаванава̄ресу паваттесу саббапаччхиме джаванава̄ре сатта джавана̄ни джаванти. таттха пат̣хаме сатекиччхо хоти, татха̄ дутийа̄дӣсу. саттаме пана джаване сампатте атекиччхо хоти. тена̄ха ‘‘асса̄дентасса̄’’тиа̄ди. имесупӣти двӣсупи т̣ха̄несу.
паччуппаннам̣ ва̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо. тена ‘‘йадетам̣ ана̄гатам̣ на̄ма, найидам̣ ана̄гата’’нтиа̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. тепӣти те вассабхан̃н̃а̄пи на ман̃н̃им̣су локасаман̃н̃а̄йа анатиккаманӣйато. тена̄ха ‘‘атӣтам̣ пана̄’’тиа̄ди. кхандха̄нам̣ упари нирул̣ха̄ пан̣н̣атти.
нируттипатхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
упайаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.