1. бодхикатха̄
евӯбхатовибхан̇гасса, катва̄на йоджана̄найам̣;
маха̄ваггакхандхакасса, кариссам̣ йоджана̄найам̣.
убхиннанти убхайесам̣. па̄тимоккха̄нанти па̄тимоккхавибхан̇га̄нам̣. па̄тимоккхагахан̣ена хеттха тесам̣ вибхан̇гопи гахито абхедена ва̄ уттарападалопавасена ва̄. кхандхаканти пан̃н̃аттисамӯхам̣. кхандхасаддо хеттха пан̃н̃аттива̄чако. винайапан̃н̃аттийо вуччанти ‘‘кхандхо’’ти. тесам̣ самӯхо кхандхако. атхава̄ кхандхоти ра̄си. кхандхасаддо хи ра̄саттхава̄чако. винайапан̃н̃аттира̄си вуччати ‘‘кхандхо’’ти. кака̄ро пака̄сакава̄чако. кхандха̄нам̣ винайапан̃н̃аттира̄сӣнам̣ ко пака̄сакоти кхандхако, там̣ кхандхакам̣. айам̣ панеттха йоджана̄ – убхиннам̣ па̄тимоккха̄нам̣ сан̇гӣтисаманантарам̣ кхандхаковида̄ кхандхакесу кусала̄ маха̄тхера̄ йам̣ кхандхакам̣ сан̇га̄йим̣су, тасса кхандхакасса да̄ни сам̣ван̣н̣ана̄ккамо йасма̄ сампатто, тасма̄ тасса кхандхакасса айам̣ анутта̄наттхаван̣н̣ана̄ хотӣти.
йе аттха̄ти самбандхо. хисаддо пада̄лан̇ка̄ро. йесанти пада̄нам̣. тети те аттхе. бхавети бхавеййа, бхавитум̣ саккун̣еййа̄ти аттхо. тесанти аттха̄нам̣. кинти ким̣ пайоджанам̣. тети аттхе, н̃а̄тунти самбандхо. атхава̄ тети аттха̄, аван̣н̣ита̄ти самбандхо. тесам̣йева̄ти аттха̄намева. айам̣ панеттха йоджана̄ – падабха̄джанӣйе йесам̣ пада̄нам̣ йе аттха̄ бхагавата̄ пака̄сита̄, тесам̣ пада̄нанти па̄т̣хасесо, те аттхе пуна вадеййа̄ма че, када̄ парийоса̄нам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа паринит̣т̣ха̄нам̣ бхаве, на бхавеййа̄ти адхиппа̄йо. йе чева аттха̄ утта̄на̄, тесам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа ким̣ пайоджанам̣, на пайоджананти адхиппа̄йо. адхиппа̄йа̄нусандхӣхи ча адхиппа̄йена ча анусандхина̄ ча бйан̃джанена ча йе пана аттха̄ анутта̄на̄, те аттхе, аттха̄ ва̄ аван̣н̣ита̄ йасма̄ н̃а̄тум̣ на сакка̄, тасма̄ тесам̣йева аттха̄нам̣ айам̣ сам̣ван̣н̣ана̄найо хотӣти. итисаддо парисама̄панаттхо.
1. ‘‘тена…пе… веран̃джа̄йа’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 1) каран̣авачане висесака̄ран̣аматтхи вийа, ‘‘тена…пе… пат̣хама̄бхисамбуддхо’’ти еттха кин̃ча̄пи наттхӣти йоджана̄. асадисопама̄йам̣. кин̃ча̄писаддо гарахаттхаджотако, пана-саддо самбха̄ванаттхаджотако. ‘‘каран̣авачаненева̄’’ти еттха евака̄рена упайогавачанам̣ ва̄ бхуммавачанам̣ ва̄ нива̄рети. абхила̄поти абхимукхам̣ аттхам̣ лапатӣти абхила̄по, саддо. а̄дитоти веран̃джакан̣д̣ато. етанти ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ урувела̄йа’’нтиа̄дивачанам̣. ‘‘ан̃н̃есупӣ’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘ито паресӯ’’ти.
йади висесака̄ран̣ам̣ наттхи, ким̣ панетасса вачане пайоджананти чоденто а̄ха ‘‘ким̣ панетасса̄’’тиа̄ди. етасса̄ти ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ урувела̄йа’’нтиа̄дивачанасса. нида̄надассанам̣ пайоджанам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. тамеваттхам̣ вибха̄ветума̄ха ‘‘йа̄ хӣ’’тиа̄ди. йа̄ паббаджджа̄ чева йа̄ упасампада̄ ча бхагавато анун̃н̃а̄та̄ти йоджана̄. йа̄ни ча анун̃н̃а̄та̄нӣти самбандхо. та̄нӣти паббаджджа̄дӣни. абхисамбодхинти арахаттамагган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ арахаттамагган̃а̄н̣ан̃ча. бодхимаха̄ман̣д̣ети маханта̄нам̣ магган̃а̄н̣асаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄нам̣ пасаннат̣т̣ха̄не бодхируккхамӯлети аттхо. евантиа̄ди нигаманам̣.
таттха̄ти йам̣ ‘‘тена самайена урувела̄йа’’нтиа̄дивачанам̣ вуттам̣, таттха. урувела̄йанти еттха урусаддо махантапарийа̄йоти а̄ха ‘‘маха̄вела̄йа’’нти. ‘‘ва̄ликара̄симхӣ’’ти имина̄ вела̄саддасса ра̄саттхам̣ дассети, ка̄ласӣма̄дайо ниваттети. йади пана ‘‘урӯ’’ти ва̄лика̄йа на̄мам̣, ‘‘вела̄’’ти марийа̄да̄йа, еван̃хи сати нану уруйа̄ вела̄ти аттхо дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘вела̄тиккаманахету а̄хат̣а̄ уру урувела̄’’ти. имина̄ вела̄йа атиккамо вела̄ уттарападалопавасена, вела̄йа а̄хат̣а̄ уру урувела̄ падавипарийа̄йавасена̄ти дассети. еттха̄ти ‘‘урувела̄йа’’нтипаде. тамеваттхам̣ вибха̄венто а̄ха ‘‘атӣте кира̄’’тиа̄ди. ануппанне буддхе паббаджитва̄ти самбандхо. та̄пасапаббаджджанти исипаббаджджам̣, на саман̣апаббаджджам̣. катикаваттанти каран̣ам̣ катам̣, катена паваттам̣ катикам̣, тамева ваттам̣ катикаваттам̣. акам̣су кира̄ти самбандхо. йоти йо кочи. ан̃н̃оти аттана̄ апаро. со а̄киратӯти самбандхо. паттапут̣ена̄ти пан̣н̣ена катена пут̣ена. татоти катикаваттакаран̣ато. таттха̄ти тасмим̣ падесе. татоти маха̄ва̄ликара̄сиджананато, паранти самбандхо. нанти там̣ падесам̣. танти маха̄ва̄ликара̄сим̣.
‘‘бодхируккхамӯле’’ти еттха ассаттхаруккхасса упача̄равасена бодхӣти на̄малабханам̣ дассенто а̄ха ‘‘бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди. имина̄ чатта̄ри сачча̄ни буджджхатӣти бодхӣти вачанаттхена чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ бодхи на̄ма̄ти дассети. еттха̄ти бодхимхи, бодхийам̣ ва̄. самӣпаттхе четам̣ бхуммавачанам̣. руккхопӣти писаддена на магган̃а̄н̣амева̄ти дассети. мӯлети а̄санне. пат̣хама̄бхисамбуддхоти ануна̄сикалопавасена сандхӣти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ абхисамбуддхо’’ти. ‘‘хутва̄’’ти имина̄ ‘‘пат̣хама’’нтипадасса бха̄ванапум̣сакам̣ дассети. саббапат̣хамам̣йева̄ти саббесам̣ джана̄нам̣ пат̣хамамева абхисамбуддхо хутва̄ти самбандхо. еко ева паллан̇ко екапаллан̇коти авадха̄ран̣асама̄сам̣ дассенто а̄ха ‘‘екенева паллан̇кена̄’’ти. ‘‘саким̣…пе… а̄бхуджитена̄’’ти имина̄ авадха̄ран̣апхалам̣ дассети. паллан̇коти ча ӯрубаддха̄санам̣. вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведӣти еттха тадан̇га̄дӣсу (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.104) пан̃часу вимуттӣсу пат̣иппассаддхисан̇кха̄та̄ пхаласама̄патти ева̄дхиппета̄ти а̄ха ‘‘пхаласама̄паттисукха’’нти. пхаласама̄паттӣти арахаттапхаласама̄патти. са̄ хи вируддхехи упаккилесехи муччитат̣т̣хена вимуттӣти вуччати, та̄йа сампайуттам̣ сукхам̣ вимуттисукхам̣, чатуттхаджджха̄никам̣ арахаттапхаласама̄паттисукхам̣. атхава̄ та̄йа джа̄там̣ сукхам̣ вимуттисукхам̣, сакалакилесадуккхӯпасамасукхам̣. ‘‘пат̣исам̣ведайама̄но’’тиимина̄ ‘‘пат̣исам̣ведӣ’’ти еттха н̣ӣпаччайасса каттуттхам̣ дассети. пунаппунам̣ сут̣т̣ху вадати анубхаватӣти пат̣исам̣ведӣ. пат̣исам̣ведӣ хутва̄ нисӣдӣти самбандхо.
паччайа̄ка̄ранти авиджджа̄дипаччайа̄нам̣ уппа̄да̄ка̄рам̣. касма̄ паччайа̄ка̄ро пат̣иччасамуппа̄до на̄ма̄ти а̄ха ‘‘паччайа̄ка̄ро хӣ’’тиа̄ди. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а’’нтиимина̄ ‘‘пат̣ичча̄’’типадасса каммам̣ дассети, ‘‘сахите’’тиимина̄ сам̣саддассаттхам̣. ‘‘дхамме’’тиимина̄ тасса сарӯпам̣. еттха̄ти имиссам̣ винайат̣т̣хакатха̄йам̣. таттха̄ти ‘‘ануломапат̣илома’’нтипаде, ануломапат̣иломесу ва̄. свева паччайа̄ка̄ро вуччатӣти йоджана̄. ‘‘аттана̄ каттаббакиччакаран̣ато’’тиимина̄ ануломасаддасса сабха̄ваттхам̣ дассети. свева̄ти паччайа̄ка̄ро ева. там̣ киччанти аттана̄ каттаббам̣ там̣ киччам̣. тасса акаран̣атоти аттана̄ каттаббакиччасса акаран̣ато. имина̄ пат̣иломасаддасса сабха̄ваттхам̣ дассети. пуриманайенева̄ти ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ пуриманайенева. ва̄ти атхава̄. паваттийа̄ти сам̣са̄рапаваттийа̄. ануломоти анукӯло, анурӯпо ва̄. итароти ‘‘авиджджа̄йатвева̄’’тиа̄дина̄ вутто паччайа̄ка̄ро. тасса̄ти паваттийа̄. пат̣иломоти пат̣ивируддхо, еттха̄ти ‘‘ануломапат̣илома’’нтипаде. аттхо дат̣т̣хабботи еттха аттхо ева̄ти самбхавато тасса пхалам̣ ва̄ ‘‘саддантараттха̄поханена саддо аттхам̣ вадатӣ’’ти вачанато (уда̄. ат̣т̣ха. 1; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.1; ма. ни. т̣ӣ. 1.мулапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.огхатарайасуттаван̣н̣ана̄; а. ни. т̣ӣ. 1.1.рупа̄диваггаван̣н̣ана̄) саддантараттха̄поханам̣ ва̄ дассенто а̄ха ‘‘а̄дито пана̄’’тиа̄ди. йа̄васаддо авадхивачано. йа̄ва антам̣ па̄петва̄ти самбандхо. итоти имехи вуттехи двӣхи аттхехи. ‘‘манаса̄ка̄сӣ’’ти еттха ика̄ралопавасена сандхӣти а̄ха ‘‘манаси ака̄сӣ’’ти. таттха̄ти ‘‘манаса̄ка̄сӣ’’типаде. йатха̄ти йена̄ка̄рена. иданти имам̣ а̄ка̄рам̣. таттха̄ти ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дипа̄т̣хе авайаваттхо евам̣ ведитабботи йоджана̄. сама̄самаджджхе тасаддена пуббападассева лин̇гавачана̄ни гахетабба̄нӣти а̄ха ‘‘авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄’’ти. ва̄кйе пана тасаддена парападассева лин̇гавачана̄ни гахетабба̄ни. ‘‘авиджджа̄паччайа̄’’типадам̣ ‘‘самбхавантӣ’’типадена самбандхитаббанти а̄ха ‘‘тасма̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣ’’ти. саббападесӯти ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣсу саббесу падесу.
йатха̄ пана̄ти йена̄ка̄рена пана. иданти имам̣ а̄ка̄рам̣. таттха̄ти ‘‘авиджджа̄йа…пе… ниродхо’’тиа̄дива̄кйе. авиджджа̄йатвева̄ти еттха ‘‘бхаддийотвева̄’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘бхаддийо ити ева̄’’ти падаччхедо каттаббо, на евам̣ ‘‘авиджджа̄йа ити ева̄’’ти, атха кхо ‘‘авиджджа̄йа ту ева̄’’ти ка̄табботи а̄ха ‘‘авиджджа̄йа ту ева̄’’ти. ‘‘па атимоккхам̣ атипамоккха’’нтиа̄дӣсу (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) вийа упасаггабйаттайена вуттам̣, евамидха нипа̄табйаттайена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. таттха евасаддена саттаджӣва̄дайо ниваттети. тусаддо паккхантараттхаджотако. ануломапаккхато пат̣иломасан̇кха̄там̣ паккхантарам̣ манаса̄ка̄сӣти аттхо. асесавира̄ганиродхасаддо айуттасама̄со, уттарападена ча татийа̄сама̄соти а̄ха ‘‘вира̄гасан̇кха̄тена маггена асесаниродха̄’’ти. таттха асесасаддам̣ вира̄гасаддена самбандхамакатва̄ ниродхасаддена самбандхам̣ катва̄ аттхасса гахан̣ам̣ айуттасама̄со на̄ма. ‘‘маггена̄’’тиимина̄ вира̄гасаддассаттхам̣ дассети. магго хи вираджджанат̣т̣хена вира̄готи вуччати. сан̇кха̄раниродхоти еттха маггена ниродхатта̄ ануппа̄даниродхо хотӣти а̄ха ‘‘сан̇кха̄ра̄нам̣ ануппа̄даниродхо хотӣ’’ти. ануппа̄даниродхоти ча ануппа̄дена ниродхо самуччхедавасена нируддхатта̄. еванти йатха̄ авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо, евам̣ татха̄ти аттхо. таттха̄ти ‘‘еваметасса̄’’тиа̄дивачане. кеваласаддо сакалапарийа̄йоти а̄ха ‘‘сакаласса̄’’ти, анавасесасса̄ти аттхо. атхава̄ саттаджӣва̄дӣхи амисситатта̄ амиссаттхоти а̄ха ‘‘суддхасса ва̄’’ти. ‘‘саттавирахитасса̄’’ти имина̄ суддхабха̄вам̣ дассети. дуккхаккхандхасса̄ти еттха кхандхасаддо ра̄саттхава̄чакоти а̄ха ‘‘дуккхара̄сисса̄’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти еттха етасаддасса висайам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘йва̄йа’’нтиа̄ди. таттха ‘‘авиджджа̄дивасена…пе… ниродхо хотӣ’’ти йва̄йам̣ аттхо вуттоти йоджана̄. самудайо ча хотӣти самбандхо. видитавела̄йанти па̄кат̣авела̄йам̣ пасиддхака̄лети аттхо. имам̣ уда̄нанти еттха имасаддо вуччама̄на̄пеккхо. тасмим̣ аттхе видите сатӣти йоджана̄. паджа̄наната̄йа̄ти пака̄рена джа̄нанабха̄васса. соманассайуттан̃а̄н̣асамут̣т̣ха̄нанти соманассена екуппа̄да̄дивасена йуттена н̃а̄н̣ена самут̣т̣ха̄нам̣, йуттам̣ ва̄ н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ самут̣т̣ха̄нам̣ уда̄нанти самбандхо. таттха уда̄нанти кенат̣т̣хена уда̄нам̣? уда̄нат̣т̣хена, моданат̣т̣хена, кӣл̣анат̣т̣хена ча̄ти аттхо. кимидам̣ уда̄нам̣ на̄ма? пӣтивегасамут̣т̣ха̄пито уда̄ха̄ро. йатха̄ (уда̄. ат̣т̣ха. гантха̄рамбхакатха̄) хи йам̣ тела̄диминитаббаваттху ма̄нам̣ гахетум̣ на саккоти висандитва̄ гаччхати, там̣ ‘‘авасеко’’ти вуччати. йан̃ча джалам̣ тал̣а̄кам̣ гахетум̣ на саккоти, аджджхоттхаритва̄ гаччхати, там̣ ‘‘огхо’’ти вуччати. евамевам̣ йам̣ пӣтивегасамут̣т̣ха̄питам̣ витаккавиппха̄рам̣ хадайам̣ сандха̄ретум̣ на саккоти, со адхико хутва̄ анто асан̣т̣хахитва̄ вачӣдва̄рена никкхаманто пат̣игга̄хаканирапеккхо уда̄ха̄рависесо ‘‘уда̄на’’нти вуччати. ‘‘аттаманава̄чам̣ ниччха̄ресӣ’’ти имина̄ удадха̄тусса уда̄ха̄раттхам̣ дассети.
тасса̄ти уда̄насса аттхо евам̣ ведитабботи йоджана̄. йада̄ти еттха да̄паччайасса аттхава̄кйам̣ дассенто а̄ха ‘‘йасмим̣ ка̄ле’’ти. хавети ‘‘бйатта’’нти имасмим̣ аттхе нипа̄то. бйаттам̣ па̄кат̣анти хи аттхо. па̄тубхавантӣти еттха па̄тунипа̄тасса аттхасса ‘‘хаве’’ти нипа̄тена вуттатта̄ бхӯдха̄туссева аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘уппаджджантӣ’’ти. анулома пат̣илома паччайа̄ка̄ра пат̣иведхаса̄дхака̄ти ануломато ча пат̣иломато ча паччайа̄ка̄расса пат̣ивиджджханасса са̄дхака̄. бодхипаккхийадхамма̄ти бодхийа̄ магган̃а̄н̣асса паккхе бхава̄ саттатим̣са дхамма̄. атхава̄ па̄тунипа̄тена саха ‘‘бхавантӣ’’типадасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘пака̄сантӣ’’ти. имасмим̣ найе хавесаддо екам̣саттхава̄чако. хаве екам̣сена̄ти хи аттхо. абхисамайавасена̄ти магган̃а̄н̣авасена. магган̃а̄н̣ан̃хи йасма̄ абхимукхам̣ чатта̄ри сачча̄ни самечча айати джа̄на̄ти, тасма̄ абхисамайоти вуччати.
‘‘килесасанта̄панат̣т̣хена̄’’ти имина̄ а̄бхусо килесе та̄петӣти а̄та̄поти вачанаттхам̣ дассети. на вӣрийаса̄ман̃н̃ам̣ хоти, атха кхо саммаппадха̄навӣрийамева̄ти а̄ха ‘‘саммаппадха̄навӣрийавато’’ти. имина̄ а̄та̄пӣти еттха ӣпаччайасса вантуаттхам̣ дассети. а̄рамман̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣ена ча̄ти касин̣а̄диа̄рамман̣ам̣ упагантва̄ ниджджха̄насабха̄вена ат̣т̣хасама̄паттисан̇кха̄тена джха̄нена ча. лаккхан̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣ена ча̄ти аничча̄дилаккхан̣ам̣ упагантва̄ ниджджха̄насабха̄вена випассана̄маггапхаласан̇кха̄тена джха̄нена ча. ‘‘ба̄хитапа̄пасса̄’’ти имина̄ ба̄хито ан̣о па̄по анена̄ти бра̄хман̣оти вачанаттхам̣ дассети. ан̣асаддо хи па̄папарийа̄йо. ‘‘кхӣн̣а̄савасса̄’’ти имина̄ тасса сарӯпам̣ дассети. атхасса̄ти атха асса, тасмим̣ ка̄ле бра̄хман̣асса̄ти аттхо. йа̄ ета̄ кан̇кха̄ вутта̄ти самбандхо. ‘‘ко ну кхо…пе… авоча̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.12) найена ча татха̄ ‘‘катамам̣ ну кхо…пе… авоча̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.35) найена ча паччайа̄ка̄ре вутта̄ти йоджана̄. но калло пан̃хоти айутто пан̃хо, дуппан̃хо есоти аттхо. татха̄ти евам̣, тато ан̃н̃атха̄ ва̄. йа̄ ча сол̣аса кан̇кха̄ (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) а̄гата̄ти самбандхо. апат̣ивиддхатта̄ кан̇кха̄ти йоджана̄. сол̣аса кан̇кха̄ти атӣтависайа̄ пан̃ча, ана̄гатависайа̄ пан̃ча, паччуппаннависайа̄ чха̄ти сол̣асавидха̄ кан̇кха̄. вапайантӣти ви апайанти, ика̄ралопена̄йам̣ сандхи. витйӯпасагго дха̄тваттха̄нуваттако, апайанти – саддо апагаманаттхоти а̄ха ‘‘апагаччхантӣ’’ти. ‘‘нируджджхантӣ’’тиимина̄ апагаманаттхамева парийа̄йантарена дӣпети. ‘‘касма̄’’ти имина̄ ‘‘йато паджа̄на̄ти сахетудхамма’’нти ва̄кйасса пуббава̄кйака̄ран̣абха̄вам̣ дассети. сахетудхамманти еттха саха авиджджа̄дихетуна̄ти сахету, сан̇кха̄ра̄дико паччайуппаннадхаммо. сахету ча со дхаммо ча̄ти сахетудхаммоти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘авиджджа̄дикена̄’’тиа̄ди. ‘‘пат̣ивиджджхатӣ’’ти имина̄ паджа̄на̄ тӣти еттха н̃а̄дха̄туйа̄ авабодханаттхам̣ дассети, ма̄ран̣атосана̄дике аттхе ниваттети. итӣти тасма̄, вапайантӣти йоджана̄.
2. паччайаккхайасса̄ти паччайа̄нам̣ кхайат̣т̣ха̄насса асан̇кхатасса̄ти йоджана̄. татра̄ти дутийауда̄не. кхӣйанти паччайа̄ еттха̄ти кхайам̣, нибба̄нанти а̄ха ‘‘паччайа̄нам̣ кхайасан̇кха̄там̣ нибба̄на’’нти. ‘‘ан̃н̃а̄сӣ’’ти имина̄ аведӣти еттха видадха̄туйа̄ н̃а̄н̣аттхам̣ дассети, анубхаванала̄бха̄дике ниваттети. тасма̄ вапайантӣти самбандхо. вуттаппака̄ра̄ти пат̣хамауда̄не вуттасадиса̄. дхамма̄ти бодхипаккхийадхамма̄, чатуарийасаччадхамма̄ ва̄.
3. имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти самбандхо. йена маггена видитоти йоджана̄. татра̄ти татийауда̄не. со бра̄хман̣о тит̣т̣хатӣти самбандхо. техи уппаннехи бодхипаккхийадхаммехи ва̄ йасса арийамаггасса чатусаччадхамма̄ па̄тубхӯта̄, тена арийамаггена ва̄ видхӯпайанти йоджана̄. вуттаппака̄ранти суттанипа̄те вуттаппака̄рам̣. ма̄расенанти ка̄ма̄дикам̣ дасавидхам̣ ма̄расенам̣. ‘‘видхаменто’’тиимина̄ видхӯпайанти еттха дхӯпадха̄туйа̄ видхаманаттхам̣ дассети, лимпанаттха̄дайо ниваттети. ‘‘виддхам̣ сенто’’тиимина̄ видхаментоти еттха дхамудха̄туйа̄ дхам̣санаттхам̣ дассети, саддаттха̄дайо ниваттети. ‘‘сӯрийова обха̄сайа’’нтипадасса ‘‘сӯрийо ива̄’’ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. сӯрийоти а̄диччо. со хи йасма̄ пат̣хамакаппика̄нам̣ сӯрам̣ джанети, тасма̄ сӯрийоти вуччати. аббхуггатоти абхимукхам̣ уддхам̣ а̄ка̄сам̣ гато, аббхам̣ ва̄ а̄ка̄сам̣ уггато. аббхасаддо хи а̄ка̄сапарийа̄йо. а̄ка̄со хи йасма̄ а̄бхусо бха̄ти диппати, тасма̄ ‘‘аббха’’нти вуччати. айам̣ панеттха опаммасам̣санданам̣ – йатха̄ сӯрийо обха̄сайанто тит̣т̣хати, евам̣ бра̄хман̣о сачча̄ни пат̣ивиджджханто. йатха̄ сӯрийо андхака̄рам̣ видхаменто тит̣т̣хати, евам̣ бра̄хман̣о ма̄расенампи видхӯпайантоти.
еттха̄ти етесу тӣсу уда̄несу. пат̣хамам̣ уда̄нам̣ уппаннанти самбандхо. имисса̄ кхандхакапа̄л̣ийа̄ уда̄напа̄л̣им̣ сам̣санданто а̄ха ‘‘уда̄не пана̄’’тиа̄ди. уда̄не пана вуттанти самбандхо. танти уда̄не вуттавачанам̣, вуттанти самбандхо. аччайена̄ти атиккамена, тамеваттхам̣ вибха̄венто а̄ха ‘‘тада̄ хӣ’’тиа̄ди. тада̄ти ‘‘све а̄сана̄ вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти раттим̣ уппа̄дитаманасика̄рака̄ле. бхагава̄ манаса̄ка̄сӣти самбандхо. пурима̄ две уда̄нага̄тха̄ а̄нубха̄вадӣпика̄ хонтӣти йоджана̄. тасса̄ти паччайа̄ка̄рападжа̄нанапаччайаккхайа̄дхигамасса. екекамева̄ти ануломапат̣иломесу екекамева. пат̣хамайа̄ман̃ча̄ти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣, нирантарам̣ пат̣хамайа̄мака̄ланти аттхо. идха пана̄ти имасмим̣ кхандхаке пана. тамеваттхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄ди. таттха бхагава̄ уда̄несӣти самбандхо. виса̄кхапун̣н̣ама̄йа̄ти виса̄кха̄йа йутта̄йа пун̣н̣ама̄йа. ‘‘арун̣о уггамиссатӣ’’ти ваттаббасамайети самбандхо. саббан̃н̃утанти саббан̃н̃убха̄вам̣, ана̄варан̣ан̃а̄н̣анти аттхо. татоти арун̣уггаманато. там̣ дивасанти бхумматтхе упайогавачанам̣, тасмим̣ дивасети хи аттхо. аччантасам̣йоге ва̄, там̣ дивасам̣ ка̄ланти хи аттхо. евам̣ манаси катва̄ти йатха̄ там̣ дивасам̣ ануломапат̣иломам̣ манаса̄ка̄си, евам̣ манаси катва̄ти аттхо. итӣти евам̣. ‘‘бодхируккхамӯле…пе… нисӣдӣ’’ти евам̣ вуттам̣ там̣ сатта̄ханти йоджана̄. таттхева̄ти бодхируккхамӯлейева.