9. маха̄пун̣н̣амасуттаван̣н̣ана̄

85. тасмим̣ ахӯти тасмим̣ аханӣти а̄ха ‘‘тасмим̣ дивасе’’ти. анасанена̄ти саббасо а̄ха̄расса абхун̃джанена са̄саникасӣлена ба̄хиракаанасанена упета̄ хутва̄ти йоджана̄. ва̄-саддена кхӣрапа̄намадхуса̄йана̄дивидхим̣ сан̇ган̣ха̄ти. упечча васитаббато упосатхо, па̄тимоккхуддесо. упетена саманна̄гатена хутва̄ васитаббато санта̄не ва̄сетаббато упосатхо, сӣлам̣. анасана̄дидхамма̄дим̣ ва̄ упечча васанам̣ упава̄со упосатхо. татха̄рӯпе хаттхиджа̄тивисесе упосатхоти саман̃н̃а̄маттанти а̄ха – ‘‘упосатхо на̄ма на̄гара̄джа̄тиа̄дӣсу пан̃н̃аттӣ’’ти. вуттанайена упавасанти еттха̄ти упосатхо, дивасо. со панеса упосатхо. ма̄сапун̣н̣ата̄йа̄ти ма̄сасса пӯритабха̄вена. сампун̣н̣а̄ти саббасо пун̣н̣а̄. та̄йа хи раттийа̄ васена ма̄со анавасесато пун̣н̣о хоти. ма̄саддхама̄са̄дибхедам̣ ка̄лам̣ ма̄ти минанто вийа хотӣти ча ‘‘ма̄’’ити чандо вуччати. еттха̄ти етисса̄ раттийа̄. пун̣н̣о парипун̣н̣акало джа̄тоти пун̣н̣ама̄. тан̃хи чандапа̄рипӯрийа̄ ма̄сапа̄рипӯрийа̄ евама̄ха. етена тасса упосатхабха̄вам̣ дассети.

диссати пхалам̣ сандиссатӣти десо, хетӯти а̄ха ‘‘десанти ка̄ран̣а’’нти. саббам̣ катхенти саббам̣ аттана̄ париггахитаппака̄рам̣ катхенти. катхетум̣ на сакконти ависайатта̄. па̄са̄дапаривен̣ети па̄са̄дасса пурато виват̣ан̇ган̣е. хет̣т̣ха̄ вуттанайена̄ти секхасутте (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.22) вуттанайена виттха̄ретаббам̣.

86. име ну кхоти еттха нӯти сам̣сайаджотаноти а̄ха – ‘‘виматипуччха̄ вийа катхита̄’’ти. джа̄нантена̄тиа̄ди пуччха̄ваттадассанапарам̣ дат̣т̣хаббам̣, на пуччхакасса саттху аттано аджа̄нанабха̄вадӣпанапарам̣. джа̄на̄ти хи бхагава̄. аджа̄нантена вийа хутва̄ пуччхите. йатха̄бхӯтасабха̄вам̣ джа̄нанто вийа пуччхати кохан̃н̃е т̣хатва̄. тена̄ха – ‘‘тхеро еварӯпам̣ вачанам̣ ким̣ кариссатӣ’’ти ка̄ран̣асса суппахӣнатта̄ти адхиппа̄йо.

чхандамӯлака̄ти тан̣ха̄чхандамӯлака̄. тан̣ха̄ хи дуккхасамудайо. кусаласан̃н̃о ва̄ тхирависаданипун̣асан̃н̃о ва̄, кусаласан̇кха̄ро ва̄ тикхин̣атхирависадасан̇кха̄ро ва̄; сувисуддхавипулода̄равин̃н̃а̄н̣о ва̄ти имаматтхам̣ ‘‘сан̃н̃а̄дӣсупи есева найо’’ти имина̄ атидисати. касма̄ панеттха ана̄гатака̄лавасенева десана̄ а̄гата̄ти а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди.

кхандха̄нам̣ кхандхапан̣н̣аттӣти кхандхасадда̄бхидхеййа̄нам̣ руппана̄нубхаванасан̃джа̄нана̄бхисан̇кхаравиджа̄нанасабха̄ва̄нам̣ аттха̄нам̣ ‘‘кхандхо’’ти айам̣ саман̃н̃а̄. киттакена̄ти ким̣парима̄н̣ена аттхена, ра̄саттхабха̄гаттха̄дӣсу кӣдисена̄ти адхиппа̄йо.

хетухетӯти хетупаччайабхӯто хету. йо хи лобха̄дӣнам̣ сахаджа̄тадхаммесу мӯлат̣т̣хенупака̄ракабха̄во ниппарийа̄йена хетуттхо; со патхавӣа̄дӣсупи паччайабха̄ваматтена хетупарийа̄йадассанато дутийена хету-саддена висесетва̄ вутто ‘‘хетухетӯ’’ти. авиджджа̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ са̄дха̄ран̣апаччайатта̄ са̄дха̄ран̣ахету, ‘‘атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ т̣ха̄насо хетусо випа̄ка’’нти еттха виджджама̄несупи ан̃н̃есу паччайесу ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавипа̄канийа̄макатта̄ каммам̣ тасса падха̄нака̄ран̣анти а̄ха – ‘‘кусала̄кусалам̣ аттано аттано випа̄када̄не уттамахетӯ’’ти. ‘‘маха̄бхӯта̄ хетӯ’’ти айамеваттхо ‘‘маха̄бхӯта̄ паччайо’’ти имина̄пи вуттоти хетусаддапаччайасадда̄нам̣ сама̄наттхатта̄ паччайо ева хету паччайахету, йо ча рӯпаккхандхасса хету, со ева тасса пан̃н̃а̄пана̄йа паччайоти вуттоти а̄ха – ‘‘идха паччайахету адхиппето’’ти. йадаггена паччайадхаммо аттано паччайуппаннасса уппа̄да̄йа т̣хитийа̄ ча паччайо, тадаггена тасса бха̄вато саман̃н̃а̄то пан̃н̃а̄пана̄йапи со паччайоти ваттаббатам̣ арахатӣти. па̄л̣ийам̣ авибха̄гена вуттаматтхам̣ вибха̄гена дассетум̣, ‘‘таттха патхавӣдха̄тӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пан̃н̃а̄пана̄йа̄ти сахетуахетукантиа̄диа̄ка̄рехи бодхана̄йа. там̣ пана саббодханам̣ н̃а̄н̣ена дассанам̣ хотӣти вуттам̣ ‘‘дассанаттха̄йа̄’’ти.

пхассоти пхассасаман̇гӣбха̄во. со четтха сакиччаниппха̄данасаматтхасса пхассасса ниббатти. ниббатто хи пхассо татха̄рӯпа̄йа ведана̄йа паччайо хотӣти. етадаттхамеветтха бхагавата̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ десана̄ ката̄, тасма̄ паччуппанна̄тӣтака̄лавасена двика̄лико пхассасаддо ведитаббо. пхассе сати ведети пхассапаччайа̄ ведана̄иччева вуттам̣ хоти. сесапададвайепи есева найо. йатхева хи ведана̄йа евам̣ сан̃н̃а̄йа сан̇кха̄ра̄нампи пхассо висесапаччайо тасмим̣ асати абха̄вато. четана̄ггахан̣ена а̄йӯхана̄нурӯпата̄йа таппадха̄натта̄ сан̇кха̄раккхандхадхамма̄ гахита̄. татха̄ хи суттантабха̄джанӣйе сан̇кха̄раккхандхабха̄джанӣйе (вибха. 21, 22) ча ‘‘чаккхусампхассаджа̄ четана̄’’тиа̄дина̄ четана̄ва ниддит̣т̣ха̄. вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса̄ти еттха екасмим̣ бхаве а̄дибхӯтавин̃н̃а̄н̣асса на̄марӯпапаччайатам̣ дассетум̣, ‘‘пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена та̄ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха габбхасеййакасса сабха̄вакасса рӯпапаваттим̣ сандха̄йа ‘‘упаримапариччхедена̄’’ти вуттам̣ саматим̣сато упари пат̣исандхиккхан̣е тасса рӯпа̄нам̣ асамбхавато. ида̄ни паваттивин̃н̃а̄н̣асса на̄марӯпапаччайам̣ два̄равасена дассетум̣, ‘‘чаккхудва̄ре’’тиа̄ди вуттам̣. нану ча вин̃н̃а̄н̣ассапи пхассо паччайо, касма̄ тайо ева кхандха̄ пхассапаччайа̄ вутта̄ти? саччаметам̣, йатха̄ пана вин̃н̃а̄н̣асахито пхассо ведана̄дӣнам̣ паччайо, на евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо’’ти (ма. ни. 1.204; ма. ни. 3.421, 425, 426; сам̣. ни. 2.44, 45; 2.4.60) пхассо вийа на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асса висесапаччайо йатха̄ на̄марӯпапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣анти. тасма̄ имам̣ висесам̣ дассетум̣ на̄марӯпассева вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ вутта̄, на пхассасса.

87. йа̄ва сакка̄йадит̣т̣хи самуппаджджати, та̄ва ват̣т̣асса парийанто наттхева̄ти аппахӣнасакка̄йадит̣т̣хико ват̣т̣е париббхаматӣти а̄ха – ‘‘катхам̣ пана, бхантети ват̣т̣ам̣ пуччханто’’ти. йатха̄ ча сакка̄йадит̣т̣хиджотана̄ ват̣т̣апуччха̄, евам̣ таббхеданаджотана̄ виват̣т̣апуччха̄ти а̄ха – ‘‘сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣти виват̣т̣ам̣ пуччханто’’ти.

88. айам̣ рӯпе асса̄доти йа̄тха̄вато дассанам̣ парин̃н̃а̄бхисамайо, дуккхасаччапарийа̄паннан̃ча рӯпанти а̄ха – ‘‘имина̄ парин̃н̃а̄пат̣иведхо чева дуккхасаччан̃ча катхита’’нти. ‘‘йам̣ рӯпам̣ аничча’’нтиа̄дивачанато аничча̄дибха̄во таттха а̄дӣнаво, со часса паччайа̄дхӣнавуттита̄йа паччайо самудайасаччанти самудайаппаха̄нена а̄дӣнавасаматиккамоти а̄дӣнаваггахан̣ена сиддхаматтхама̄ха – ‘‘паха̄напат̣иведхо чева самудайасаччан̃ча̄’’ти. саббасан̇кхатаниссаран̣ам̣ нибба̄нан̃ча саччхикирийа̄бхисамайавасена пат̣ивиджджхитаббанти а̄ха – ‘‘имина̄ саччхикирийа̄пат̣иведхо чева ниродхасаччан̃ча̄’’ти. имесу тӣсу т̣ха̄несӯти йатха̄вуттесу дуккха̄дӣсу тӣсу абхисамайат̣т̣ха̄несу. йе самма̄дит̣т̣хиа̄дайо дхамма̄ти йе арийамаггасан̃н̃ита̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо ат̣т̣ха, сатта ва̄ дхамма̄. бха̄вана̄пат̣иведхо маггасаччанти бха̄вана̄бхисамайавасена паваттам̣ маггасаччам̣. сесападесупӣти, ‘‘айам̣ ведана̄йа асса̄до’’тиа̄дипадесупи.

89. имасминти а̄саннапаччаккхата̄йа сакааттабха̄во гахито, тадева аджджхатта̄ кхандха̄ти таппат̣ийогита̄йа, ‘‘бахиддха̄ти парасса савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе’’ти вуттам̣. саббанимиттесӯти саббесу рӯпанимитта̄дӣсупи. та̄ни пана индрийабаддха̄нипи аниндрийабаддха̄нипи там̣сабха̄ва̄нӣти а̄ха ‘‘аниндрийабаддхампи сан̇ган̣ха̄тӣ’’ти. вин̃н̃а̄н̣аггахан̣еневеттха ведана̄дайопи гахита̄ авина̄бха̄ватоти, ‘‘савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе’’ти вуттам̣. ‘‘ка̄йо’’ти ва̄ кхандхасамӯхоти аттхо.

90. анаттани т̣хатва̄ти аттарахите анаттасабха̄ве кхандхакот̣т̣ха̄се т̣хатва̄ там̣ а̄дха̄рам̣ катва̄ ката̄ни камма̄ни. катарасмим̣ аттани т̣хатва̄ти кӣдисе аттани ниссайавипа̄кам̣ дассанти випаччиссанти. етена ка̄ракаведакарахитатта̄ аттапаккхакаммака̄ни на йуджджантӣти дассети, кхандха̄нам̣ кхан̣икатта̄ ча катана̄саакатаббха̄гамадосо ча а̄паджджатӣти.

татра̄йам̣ (итиву. ат̣т̣ха. 74; са̄раттха. т̣ӣ. 1.5) чодана̄содхана̄видхи – па̄н̣а̄типа̄тавасена та̄ва каммапатхасамбандхавибха̄вана̄, кхан̣е кхан̣е хи нируджджханасабха̄весу сан̇кха̄ресу ко ханти, ко ва̄ хан̃н̃ати, йади читтачетасикасанта̄но, со арӯпатта̄ на чхеданабхедана̄дивасена викопанасаматтхо, напи викопанӣйо. атха рӯпасанта̄но, со ачетанатта̄ кат̣т̣хакалин̇гарӯпамоти на таттха чхедана̄дина̄ па̄н̣а̄типа̄та̄пун̃н̃ам̣ пасавати йатха̄ матасарӣре. пайогопи па̄н̣а̄типа̄тасса пахаран̣аппаха̄ра̄дико атӣтесу ва̄ сан̇кха̄ресу бхавеййа, ана̄гатесу, паччуппаннесу ва̄, таттха на та̄ва атӣта̄на̄гатесу самбхавати тесам̣ абха̄вато, паччуппаннесу ча сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣икатта̄ сарасенева нируджджханасабха̄вата̄йа вина̄са̄бхимукхесу ниппайоджано пайого сийа̄, вина̄сасса ча ка̄ран̣арахитатта̄ на пахаран̣аппаха̄ра̄диппайогахетукам̣ маран̣ам̣, нирӣхаката̄йа ча сан̇кха̄ра̄нам̣ касса со пайого? кхан̣икатта̄ вадха̄дхиппа̄йасамака̄лабхиджджанакасса кирийа̄парийоса̄нака̄ла̄нават̣т̣ха̄нато касса па̄н̣а̄типа̄такаммабаддхоти?

вуччатейатха̄вуттавадхакачетана̄сахито сан̇кха̄рапун̃джо саттасан̇кха̄то ханти. тена паваттитавадхаппайоганимиттам̣ апагатаусма̄вин̃н̃а̄н̣аджӣвитиндрийо матавоха̄рапаваттинибандхано йатха̄вуттаваппайогакаран̣е уппаджджана̄рахо рӯпа̄рӯпадхаммасамӯхо хан̃н̃ати, кевало ва̄ читтачетасикасанта̄но. вадхаппайога̄висайабха̄вепи тасса пан̃чавока̄рабхаве рӯпасанта̄на̄дхӣнавуттита̄йа рӯпасанта̄не парена пайоджитаджӣвитиндрийупаччхедакапайогавасена танниббаттитавибандхакависадирӯпуппаттийа̄ вигате виччхедо хотӣти на па̄н̣а̄типа̄тасса асамбхаво; на̄пи ахетуко па̄н̣а̄типа̄то, на ча пайого ниппайоджано паччуппаннесу сан̇кха̄ресу катаппайогавасена таданантарам̣ уппаджджана̄рахасса сан̇кха̄ракала̄пасса татха̄ ануппаттито. кхан̣ика̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣икамаран̣асса идха маран̣абха̄вена анадхиппетатта̄ сантатимаран̣асса ча йатха̄вуттанайена сахетукабха̄вато на ахетукам̣ маран̣ам̣; на ча каттурахито па̄н̣а̄типа̄таппайого нирӣхакесупи сан̇кха̄ресу саннихитата̄маттена упака̄ракесу аттано аттано анурӯпапхалуппа̄дане нийатесу ка̄ран̣есу каттувоха̄расиддхито йатха̄ – ‘‘падӣпо пака̄сети, ниса̄каро чандима̄’’ти. на ча кеваласса вача̄дхиппа̄йасахабхуно читтачетасикакала̄пасса па̄н̣а̄типа̄то иччхито санта̄навасена ават̣т̣хитассева пат̣иджа̄нанато; санта̄навасена паваттама̄на̄нан̃ча падӣпа̄дӣнам̣ аттхакирийасиддхи диссатӣти аттхева па̄н̣а̄типа̄тена каммуна̄ баддхо; тато ева йасмим̣ санта̄не па̄н̣а̄типа̄тачетана̄ паватта̄; таттхева санта̄не паччайантарасамава̄йена бхавантаре нирайа̄дӣсу тасса̄ пхалаппаваттӣти наттхева катавина̄со акатаббха̄гамо ча. имина̄ найена адинна̄да̄на̄дӣнан̃ча васена йатха̄рахам̣ каммапатхасамбандхавибха̄вана̄ ведитабба̄ти.

саббо дит̣т̣хигга̄хо тан̣ха̄васагатассева хотӣти а̄ха ‘‘тан̣ха̄дхипатеййена̄’’ти. тесу тесу дхаммесӯти майа̄ десийама̄надассанадхаммесу. пакатикаммат̣т̣ха̄нанти тасса тхерасса сантике гахетва̄ парихарийама̄накаммат̣т̣ха̄нам̣. ан̃н̃ам̣ навакаммат̣т̣ха̄нанти бхагавато десана̄нуса̄рена гахитам̣ ан̃н̃ам̣ навам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

маха̄пун̣н̣амасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.